عتل
ع - ت - ل
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Hemen onu sürükleyin
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠٧٤باب العين والتّاء والّلام معهما
ع ت ل، ت ل ع يستعملان فقط
عتل:
العَتَلَةُ: حديدةٌ كحد فأس عريضة ليست بمتعقّفة الرأس كالفأس، ولكنها مستقيمة مع الخشبة، في أصلها خشبة يحفر بها الأرض والحيطان.
ورجل عُتُلٌّ أي: أكولٌ مَنُوع.
والعَتْلُ: أن تأخذ بتلبيب رجل فَتَعْتِلَهُ، أي: تجرّه إليك، وتذهب به إلى حبس أو عذاب.
وتقول: لا أَنْعتِلُ معك، أي: لا أَنْقاد معك. وأخذ فلان بزمام النّاقة فَعَتَلَها، وذلك إذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٧٤العَتَلَةُ: بَيْرَمُ النجَّار والمُجْتابُ. والعَتَلةُ: الهراوةُ الغليظةُ. والعَتَلَةُ: الناقةُ التي لا تَلقَح، فهي قويَّة أبداً. والعَتَلَةُ: واحدة العَتَلِ، وهي القسيُّ الفارسيّةُ. وجديلةُ طَيِّءٍ تقول للأجير: عَتيلٌ، والجمع عُتَلاء. وعَتَلْتُ الرجل أَعْتِلُهُ وأَعْتُلُهُ، إذا جَذَبتَه جَذْباً عَنيفاً. ورجلٌ مِعْتَلٌ بالكسر. وقال يصف فرساً:
نَفْرَعُهُ فَرْعاً ولسنا نَعْتِلُهْ
والعُتُلُّ:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬١٩٢باب العين والتاء مع اللام
عتل ، تلع ، تعل : مستعملة .
علت ، لتع ، لعت : مهملة .
عتل : قال الله جلّ وعزّ : ( الْحَمِيمِ خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ ) ( الدّخَان : 47 ) وقال في موضع آخر : ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) قرأ عاصم وحمزة والكسائي : ( خُذُوهُ ( بكسر التاء ، وكذلك قرأ أبو عمرو . وقرأ ابن كَثِير ونافع وابن عامر ويعقوب : ( فاعتلوه ) بضمّ التاء . قلت : هما لغتان فصيحتان ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٣٬٣٢٤(باب العين والتاء وما يثلثهما)
(عتد) العين والتاء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حضورٍ وقُرب. قال الخليل: تقول عَتُدَ الشّيءُ، وهو يعتُد عَتاداً، فهو عَتيدٌ حاضر. قال: ومن ذلك سمِّيت العتيدة: التي يكون فيها الطِّيب والأدهان. ويقال للشَّيء المعْتَد: إنّه لعتيد، وقد أعتدْناه، وهيَأناه لأمرٍ إنْ حَزَب. وجمع العَتَاد عُتُدٌ وأعْتِدة. قال النّابغة:
عَتَادَ امرئٍ لا ينقُضُ البُعدُ هَمَّه *** طَلُوبِ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨١- العتل: الأخذ بمجامع الشيء وجره بقهر، كعتل البعير. قال تعالى: ﴿فاعتلوه إلى سواء الجحيم﴾ [الدخان/47]، والعتل: الأكول المنوع الذي يعتل الشيء عتلا. قال: ﴿عتل بعد ذلك زنيم﴾ [القلم/13].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٥٦ع ت ل
عتلة إذا أخذ بتلبيبه فجرّه إلى حبس أو نحوه " خذوه فاعتلوه " وأخذ بزمام ناقته فعتلها وذلك إذا قبض على أصل الزّمام عند الرّأس فقادها قوْدًا عنيفًا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٩١٥العَتَلةُ: حَدِيدة كأَنَّها رأْس فأْس عَرِيضةٌ، في أَسْفلها خَشَبةٌ يُحْفَر بها الأَرْضُ والحِيطانُ، ليست بمُعَقَّفَة كالفأْس ولكنها مستقيمة مع الخشبة، وقيل: العَتَلة العَصا الضَّخْمة من حَدِيد لها رأْس مُفَلْطَحٌ كقَبِيعة السَّيْف تكون مع البَنَّاء يَهْدِم بها الحيطانَ. والعَتَلة أَيضاً: الهِراوة الغليظة من الخشب، وقيل: هي المِجْثاث وهي الحديدة التي يُقْطَع بها فَسِيلُ النخل وقُضُبُ الكَرْم،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٢٥* ع ت ل * * عَتَلَ * الرجل جذبه جذبا عنيفا وبابه ضرب ونصر و * العُتُلُّ * الغليظ الجافي قال الله تعالى ﴿عُتُل بعد ذلك زنيم﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٢٠العتلة، محركة: المدرة الكبيرة، تنقلع من الأرض إذا أثيرت، عن ابن شميل، وأيضا: حديدة كأنها رأس فأس، عريضة، في أسفلها خشبة، يحفر بها الأرض والحيطان، ليست بمعقفة كالفأس، ولكنها مستقيمة مع الخشبة أو هي: العصا الضخمة من حديد، لها رأس مفلطح، كقبيعة السيف، تكون مع البناء، يهدم بها الحائط وقيل: هي بيرم النجار والمجتاب، والجمع عتل، وأيضا: الناقة التي لا تلقح فهي أبدا قوية، وقيل: هي الهراوة الغليظة من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬١٩٢عَتَلَهُ
1 عَتَلَهُ ذ , aor. عَتُلَ and عَتِلَ , (S, O, K, TA,) as in the Kur xliv. 47 accord. to different readers, inf. n. عَتْلٌ, (TA,) He drew him along, or dragged him, roughly, or violently, (S, O, K,) namely, a man, and likewise a horse, (S, O,) and carried him off or away: (K:) he pushed him, or thrust him, and urged him, driving him along roughly, or violently: (TA:) accord. to ISk,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٨٧عَتَلَ
عَتَلَ I , U ( n. ac. عَتْل 1 ),
a. Drew, dragged, pulled along.
b. Carried, bore.
عَتِلَ
عَتِلَ A ( n. ac. عَتَل 4 )
a. [ Ila ], Was prone, inclined to ( evil ),
تَعَتَّلَ
تَعَتَّلَ V , اِنْعَتَلَ VII ,
a. Moved, stirred.
عَتَلَة
عَتَلَة 4t , ( pl. عَتَل 4 ),
a. Crowbar; lever; shoulder-pole.
b. Auger, borer; wimble; gimlet.
عَتِل
عَتِل 5 ,
a. Prone to evil, bad.
عُتُلّ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٠٬٦٩٨عتل
عَتَلَ - يَعْتِلُ - عُتُلَ
عَتَلَ - يَعْتِلُ + كائن + شيئاً: يحمل الكائن شيئاً لنقله، فيَثْقُل أو يَغْلُظ عليه، فيجره مُثقلاً مرهقاً منه
عُتُلَ: اسم فعل بمعنى مفعول على وزن " فـُعـُلّ " من " عَتَلَ - يَعْتِلُ ": كثير إحداث الإرهاق والثقل على آخر يحمله: غليظ وجافي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحمل بالرفع للأعلى و الركوب والاستقرار
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥ (الإجمالي: ٧)
- زنم
الآيات المشتركة: ١ · Zenim (ze) : Kesilmiş ama kopmamış parça demektir
- جحم
الآيات المشتركة: ١ · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
- سوي
الآيات المشتركة: ١ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- بعد
الآيات المشتركة: ١ · Baid uzak demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
الآيات التي ورد فيها(٢)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عتل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سحب, جذب, غلظ |
| Zıt Kök | رفق |
| Çekirdek Özet 1 | Sert ve kalın bir aletle (manivela, kazma) sert cisimleri zorla yerinden sökmek; bir kimseyi yakasından tutarak hoyratça ve şiddetle sürüklemek |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcı ve kibirli tipolojideki kaba, katı, vicdansız ve obur karakter ile bu karakterin ahirette cehenneme zorla, yaka paça sürüklenme akıbeti |
| Çekirdek Özet 3 | Dünyada hakka direnen kaba ve nobran gücün, ilahi adalette karşı konulamaz bir kahırla zelil edilip sökülüp atılması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir ahlaki kabalık ya da sıradan bir çekme eylemi sayıp; kökün barındırdığı boyun eğmez nobranlık, doymak bilmezlik ve cebren söküp sürükleme dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عت | Sertlik, katılık, eşiği zorlama, bir sınırdan diğerine şiddetle ve dirençle geçme. Bu çekirdek عتو kökünde haddi aşma ve azgınlıkta; عتد kökünde sertleşip hazır hale gelmede; عتق kökünde eskiyip katılaşma ve serbest kalmada; عتب kökünde ise eşik ve zorlamada görülür. | ل | Çekirdekteki sertlik ve direnç anlamına ل harfinin temsil ettiği yönlendirme, yapışma ve sürükleme dinamiği eklenmiş; böylece anlam bir varlığı manivela gibi sert bir vasıtayla zorla yerinden sökmeye, yakasından tutup kahredici bir şiddetle sürüklemeye ve laf anlamaz bir nobranlığa dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Algılanan somut gerçeklik, varlığın kökeni ve dışa dönük varoluşsal kaynak |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Karşılaşılan sınır, konulmuş direnç noktası ve aşılması gereken engel |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dıştan uygulanan zorlayıcı yönlendirme, çekme, bağlama ve boyun eğdirme hareketi |
| عتل | Varlığın veya öznenin (ع), karşılaştığı sınır ve direnç noktalarını (ت), dışarıdan uygulanan kahredici bir değnek/manivela gücüyle zorlayıp yönlendirerek çekmesi ve boyun eğdirmesi (ل). |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taş, duvar ve sert toprağı kazıp sökmeye yarayan düz uçlu demir kazma veya manivela (el-ʿatele); budaklı kalın sopa; devenin yularını başının dibinden kavrayarak hoyratça çekmek; bir kimseyi yakasından (telbîb) yakalayıp hapse ya da cezaya doğru şiddetle sürüklemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem deve gütücülerinin sertliğini ve ellerindeki kalın sopaları tasvir eden şu recez beytinde kök alet anlamıyla geçer: وأينما كنتَ من البلادِ / فاجتنبَنَّ عُرَّمَ الذُّوّادِ / وضَربَهم بالعَتَل الشِّدادِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in kendisine adı sorulduğunda «Atele» cevabını veren bir sahabîye, bu kelimenin taşıdığı sertlik, kabalık ve şiddet çağrışımı sebebiyle «Bilakis senin adın Utbe olsun» diyerek ismi değiştirmesi rivayetinde yer alır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde عتل kökü, fiziksel olarak dirençli bir kütleyi zorlayarak yerinden oynatma, ağır yük taşıma, vurma ve sert cisimlerle baskı kurma eylemleriyle irtibatlıdır. Süryanice ve Batı Aramicesinde ʿ-t-l kökünden türeyen kelimeler (özellikle Süryanice ʿattīlā) çetin, zor, katı, haşin ve boyun eğmez anlamlarını taşır; bu durum Arapçadaki kaba, haşin ve nobran insan (el-ʿutull) vasfıyla doğrudan fonetik ve anlamsal bir süreklilik arz eder. Klasik İbranicede aynı kök bağımsız bir fiil olarak öne çıkmasa da ʿ-t çekirdeğine dayanan köklerde görülen sertleşme, cüret etme ve direnç gösterme katmanı kökün ortak Sami zeminindeki sertlik matrisini destekler. Arapçada kök bir yandan manivela ve kazma gibi fiziksel aletlerin adında somutlaşmış, diğer yandan birini yakasından tutup hoyratça sürükleme fiiline ve nihayet hiçbir kural tanımayan, obur ve merhametsiz karakter yapısına doğru semantik bir genişleme kaydetmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith (Thesaurus Syriacus), David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | el-ʿAtele (kazma, manivela) ve el-ʿatl (yakasından çekip sürüklemek) | Taş ve duvarları söken sert aletin fonksiyonundan hareketle, insanın yakasına yapışıp zorla çekilmesine ve oradan da katı, nobran, doymak bilmez karaktere geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ʿattīlā (çetin, haşin, sert, boyun eğmez) | Ahlaki ve fiziksel sertlik, zorbalık ve katılık vasfında ortak Sami semantik matrisini paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu ötesinde doğrudan ve güvenilir bir Afro-Asyatik eşasıllılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عتل | Anlamlı | Sertçe çekip sürüklemek, kaba ve nobran olmak | Sert aletle sökmek, yakasından tutup cebren çekmek; kaba, katı ve doymak bilmez insan. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| علت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| تعل | Anlamlı | Sıkışma, üst üste binme, çatallanma | Dişlerin üst üste binip çarpık çıkması veya arazideki yarıntılar için kullanılır. | Kur'an'da geçmez; fiziksel pürüz ve sertlik taşır |
| تلع | Anlamlı | Boyun uzatmak, yükselmek | Boynun uzayıp dikleşmesi, bir yerden başını uzatıp bakmak, yüksekten su akması. | Kur'an'da geçmez; yukarı doğru uzanma ve belirme bildirir |
| لعت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لتع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عتل | Merkez | Şiddetle çekip sürükleme, nobranlık ve katılık | Bir nesneyi ya da şahsı boynundan/yakasından tutarak sarsıcı ve zelil edici bir hiddetle zorla çekip götürmek; ahlaken doymak bilmez kaba güç. | Hem cebrî sürükleme eylemini hem de ahlaki hoyratlığı birlikte içerir. |
| سحب | Komşu | Sürüklemek | عتل kökünde yakapaça yakalama ve sarsıcı bir şiddet esasken, سحب kökünde yerle temas ederek çekilip götürülme hareketi öne çıkar. | Yer boyunca sürükleme eylemine odaklıdır. |
| جذب | Komşu | Kendine doğru çekmek | Genel bir çekme eylemidir; عتل kökündeki tahkir edici kabalık, aşağılama ve zorbalık unsuru جذب için zorunlu değildir. | Nötr veya her türlü çekişi ifade eder. |
| غلظ | Komşu | Kabalık ve katılık | Yoğunluk, maddî veya manevî sertlik durumudur; عتل ise bu katılığa ilaveten oburluk, itip kakma ve aktif zorbalığı barındırır. | Hacimsel veya ahlaki sertlik ve kabalık durumudur. |
| رفق | Zıt | Nezaket, kolaylık ve şefkat | Muamelede yumuşak davranmak, işleri sükûnetle ve suhuletle yürütmektir; zorbalık ve hoyratça çekmenin tam karşıtıdır. | Karşı tarafı incitmeyen, zorlamayan latif tutumdur. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عتل | Zorla sürüklemek; kaba, nobran | Hem yakasından tutup kahredici biçimde sürüklemeyi hem de laf anlamaz, obur karakteri karşılar. | Kesin |
| Latince | trahere, truculentus | Şiddetle çekmek; haşin, vahşi | Trahere fiili fiziksel çekip götürmeyi karşılar ancak ahlaki nobranlığı dışarıda bırakır; truculentus ise haşin mizacı verir. | Güçlü |
| İngilizce | to drag violently, ruthless / brute | Zorla sürüklemek; kaba, nobran | Fiil boyutu fiziksel zorlayıcı sürüklemeyi (drag/haul), sıfat boyutu ise acımasız ve kaba hoyratlığı (brute/ruthless) karşılar. | Güçlü |
| Almanca | gewaltsam schleppen, rücksichtslos / grob | Zorla sürüklemek; hoyrat, kaba | Fiziksel olarak cebren çekip götürme eylemini ve başkalarına saygısı olmayan kaba karakteri ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | traîner de force, brutal / grossier | Zorla sürüklemek; kaba, hoyrat | Yaka paça sürükleme eylemi ile insani incelikten yoksun, şiddete meyilli karakter yapısını ayrı ayrı karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عُتُلٍّ (Sıfat formu) | Kaba, haşin, doymak bilmez, haktan yüz çeviren ve sınır tanımayan nobran karakter | Zenginliği ve nüfuzuyla şımararak peygamberin tebliğine hakaretle direnen müşrik tipolojisi bağlamında yer alır (Kalem 68:13). |
| فَاعْتِلُوهُ (Emir fiil formu) | Yakasından tutup cehennemin ortasına hoyratça, zelil bir şekilde ve zorla sürüklemek | Günahkâr ve zorba suçluların ahirette zebanilerce boyun eğdirilerek ateşe atılma infazı bağlamında yer alır (Duhân 44:47). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cezanın mahiyeti | Suçluların cehenneme cebren sevk edilmesinde iradelerinin tamamen hükümsüz kılınması ve cebrî tahkir | Suçlunun dünyada gösterdiği kibrin, ahirette zebanilerin kahredici sürüklemesiyle zillet olarak tecelli etmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Karakter tahlili ve ceza tasviri | Kalem suresindeki nitelemenin Velid b. Muğire şahsında tecessüm eden obur, hayra engel, kaba aristokrat tipolojisi olarak açıklanması; Duhân suresindeki fiilin yakapaça derdest edilme tarzı | Dünyadaki nobranlığın ahirette zelilce sürüklenmeye dönüşmesi arasındaki semantik paralellik |
| Hadis | Ahlaki yergi ve cennet-cehennem ehli | Hz. Peygamber'in cehennem ehlini tarif ederken «cevvâz, ca'zerî ve utul» vasıflarını zikretmesi; katı kalpli, kibirli ve doyumsuz kimselerin yerilmesi | Hakka boyun eğmeyen, bencil, kaba ve hoyrat kişilik yapısı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve ceza diyalektiği | Kibrin zelil kılınması | Tevazuya direnen yapının ilahi kahırla kırılması | Dünyada ilahi davete kaba bir inatla direnen nefsin, ahirette ilahi irade tarafından zorla sürüklenerek teslim alınması. | Güçlü |
| İlmi | Mekanik ve dinamik | Manivela etkisi (kaldıraç kuvveti) | Dirençli kütleleri momentle yerinden sökmek | Fiziksel alet anlamından hareketle, yüksek direnç gösteren sert cisimlerin uygulanan moment ve çekişle yerinden koparılması. | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Zorbalığın mutlak kamu gücüyle derdest edilmesi | Hukuk tanımaz nobranlığın bastırılması | Toplumsal alanda gücüne güvenerek zayıfları ezen despot unsurların, üstün ilahi/hukuki irade karşısında zorla sürüklenerek etkisiz kılınması. | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve mülkiyet ahlakı | Tekelci ve doyumsuz birikim (ekûl menû') | Serveti paylaşıma kapatıp kendine çekme | Toplumsal dolaşıma girmesi gereken kaynakları kaba bir hırsla gasp eden ve başkalarına engel olan doymak bilmez tekelci tutum. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaldıraç prensibi ve statik sürtünme eşiğinin aşılması | Klasik mekanikte manivela kullanılarak statik sürtünme direncinin uygulanan çekme momentiyle kırılması ve nesnenin zorunlu yer değiştirmeye zorlanması süreciyle tam bir yapısal eşbiçimlilik taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Antisosyal/narsistik nobranlık ve cebrî infaz | Psikoloji ve kriminolojide empati yeteneği bulunmayan, kaba güce dayalı doyumsuz kişilik örüntüsünün, ceza infaz hukukunda zor kullanma yetkisiyle yaka paça kontrol altına alınması sürecine karşılık gelir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece gündelik bir «huysuzluk/kabalık» ya da nötr bir «fiziksel çekiş» olarak algılamak; kavramın arkasındaki boyun eğmez nobranlığı ve organize haksızlığı dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem dünyada servet ve nüfuz sarhoşluğuyla hakka ve yetime geçit vermeyen, doymak bilmez nobran bir karakteri (Kalem 68:13), hem de bu karakterin cehennemin ortasına zebanilerce zelilce sürüklenişini (Duhân 44:47) kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın günah ile ceza arasındaki estetik ve adil simetrisini görememek; dünyada kibirle diklenip başkalarını ezen zorbanın, ahirette boynundan çekilerek aynı şiddetle aşağılanacağı gerçeğini sıradan bir işkence tasviri gibi algılamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ahlakının zıddı olan nobran, kaba ve doyumsuz karakter tipi ile bu tipin eskatolojik akıbeti arasındaki ontolojik nedenselliği gösterdiği için son derece önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekkî dönemde müşrik aristokrasisinin psikolojik ve ahlaki röntgenini çeken uyarılarda ve kıyamet sahnelerindeki zorlayıcı ilahi adalet infazlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki azabın rastgele bir şiddet eylemi değil, dünyada kaba kuvvetle hakka direnen kibrin kendi cinsinden bir zilletle ve cebrî bir sürüklenişle karşılık bulması olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert bir manivela veya kazma ile sert yapıları yerinden sökmek; bir varlığı boynundan veya yakasından tutarak kahredici bir şiddetle, zorla çekip sürüklemek.
- Soyut anlamHakka ve adalete karşı direnen, sınır ve kural tanımayan, doymak bilmez, kaba ve nobran ahlaki katılık.
- Sistematik karşılıkDünyada haksız güç ve oburlukla dikleşen nobranlığın, ilahi infaz mekanizmasında karşı konulamaz bir çekme kuvvetiyle yerinden sökülüp zillete mahkûm edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde dışarıdan uygulanan kahredici çekme ve infaz kuvvetini, zorbalık veya inatla direnen varlığın iç direncini ve katılığını, ise direncin kırılarak varlığın zelil şekilde yerinden sökülüp zorla sürüklenme mesafesini temsil eder. Dış kuvvet direnç eşiğini aştığı anda cebrî yer değiştirme kaçınılmaz hale gelir.