عرجن
ع - ر - ج
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٠١عرجن:
العُرجُون: أصلُ العِذْق، وهو أصفر عريضٌ يُشبهُ الهلال إذا انْمَحَقَ.
والعُرجُون: ضربٌ من الكَمْأة قَدْر شِبْرٍ أو دُوَيْنَ ذلك. وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً رطباً والجمعُ العراجِينُ. والعَرْجَنَةُ: تصوير عراجين النخل، قال:
في خِدْرِ ميّاس الدّمى مُعَرْجَنِ
أي مُصوَّر فيه صُور النَّخْل والدُّمَى.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٩العُرجونُ: أصل العِذْقِ الذي يعوجّ وتُقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً. وعَرْجَنَهُ: ضربه بالعُرْجونِ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٩- قال تعالى: ﴿حتى عاد كالعرجون القديم﴾ [يس/39]، أي: ألفافه من أغصانه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٤٠٢أَبو عمرو: العُرْهونُ والعُرْجُونُ والعُرْجُد كلُّه الإِهانُ، والعُرْجُون العِذْقُ عامَّة، وقيل: هو العِذْقُ إذا يَبس واعْوجَّ، وقيل: هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً، وقال ثعلب: هو عُود الكِباسة. قال الأَزهري: العرجون أَصْفرُ عريض شبه الله به الهلالَ لما عاد دقيقاً فقال سبحانه وتعالى: والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم؛ قال ابن سيده:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٧* ع ر ج ن * * العُرْجُون * أصل العذق الذي يعوج ويقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٥٤٢: ( العُرْجُونُ ، كزُنْبورٍ : العِذْقُ ) عامَّة ؛ ( أَو ) هو العِذْقُ ( إذا يَبِسَ واعْوَجَّ ، أَو أَصْلُه ) الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشَّماريخُ فيَبْقى على النخْلِ يابِساً .
( أَو عُودُ الكِباسَةِ ) ؛ عن ثَعْلَب .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العُرْجُونُ أَصْفَرُ عرِيضٌ شبَّه اللهاُ تعالى به الهِلالَ لماَّ عادَ دَقِيقاً ؛ قالَ اللهاُ تعالى : ﴿حتى عادَ كالعُرْجُونِ القدِيمِ﴾ .
قالَ ابنُ سِيْدَه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤١٠عَرْجَنَهُ
Q. 1 عَرْجَنَهُ ذ He struck him, or beat him, with an عُرْجُون [q. v.]. (S, K.) And عَرْجَنَهُ بِالعَصَا He struck him, or beat him, with the staff, or stick. (TA.) ― -b2- And He figured it (i. e. a garment, or piece of cloth,) with the forms of عَرَاجِين, pl. of عُرْجُونٌ. (K.) ― -b3- And He smeared, or rubbed over, him, or it, with blood, or with saffron, or with خِضَاب [i. e. hinnà,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٠عَرْجَنَ
عَرْجَنَ
a. Printed ( stuff, cloth ).
b. Daubed, smeared; dyed.
c. Struck, hit, beat.
عُرْجُوْن
عُرْجُوْن ( pl. عَرَاْجِيْنُ 67 ),
a. Palm-branch, raceme.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٬٩٧٤عرجن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ - عُرْجُوْن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ + الكائن: ينموعلى شكل عرجون: وهو نبات الفطر المعروف
عُرْجُوْن: نبات الفطر، والذي قد يتكون على أشكل متعددة منها كروي مستدير بالكامل ومنه الكمأة، ومنها هلال أو دائرة ناقصة، وهذه كلها ذات أشكال منازل القمر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
فَامَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥ (الإجمالي: ٦)
الآيات التي ورد فيها(١)
وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
Mola yeri gibi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرجن |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Sülâsî köke nûn eklenmesiyle oluşan dörtlü isim formu |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عرج, عوج, قوس |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Hurma salkımının meyveleri alındıktan sonra kuruyup sararan, incelip kavislenen dip sapı |
| Çekirdek Özet 2 | Ay'ın yörüngesel döngüsünün son menzilinde aldığı solgun, ince ve eğri hilal formu |
| Çekirdek Özet 3 | Kemalat evresini tamamlayan varlıkların zayıflayarak bükülmesi ve döngüsel yenilenme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece soyutlanmış bir kuru dal sayıp taşıdığı kavis, incelme, sararma ve periyodik sonlanma geometrisini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, soyulma, kabuktan ve örtüden sıyrılma temel anlamıdır; عري çıplak kalmak, عرض ortaya çıkmak, عرج meyille yukarı yönelmek köklerinde bu hareket görülür | ج | Harekete yukarı doğru yönelme, basamaklanma, meyil ve bükülme karakteri eklenerek عرج formu oluşmuştur |
| عرج | Meyil, eğrilik ve yukarı doğru kavis alma anlamı taşır | ن | Eğrilme ve kavislenme vasfı kalıplaşarak belirli bir somut bitki uzvuna (hurma salkım sapı) isim kılınmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıdan açıkça fark edilen somut biçim ve görsel silüet |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Göğe, yukarıya ve salkımın tepe noktasına doğru yöneliş |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Meyil alma, bükülme, yük altında kavislenen dal |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İncelme, kıvrılma, döngüsel sürekliliğin nihayetindeki daralım |
| عرجن | Belirgin bir formun tepe noktasından aşağıya doğru bükülerek kavislenmesi, incelmesi ve döngüsel bir yayın silüetini alması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma salkımının meyveleri devşirildikten sonra ağaçta kalan, kurudukça sararıp incelen ve hilal gibi kavislenen dip sapı (عُرْجُون) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ru'be b. el-Accâc'ın beytinde, bir çadır veya perdenin hurma salkımları ve heykelsi figürlerle nakışlanıp bezenmesini tasvir etmek üzere yer alır: فِي خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عرجن kökü, Sami dillerinin ortak leksikonunda bağımsız bir dörtlü kök olarak değil, eğrilik, bükülme ve yükselme bildiren عرج üçlü kökünden türetilmiş bir isim gövdesi olarak değerlendirilir. Kökün sonundaki nûn harfi, klasik dilcilerce bir türetme unsuru olarak görülmüş; ancak erken Arap şiirindeki kullanımıyla kök dörtlü bir kalıp olarak yerleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde eğrilik, topallama ve meyil bildiren benzer fonetik yapılar bulunmakla birlikte, terimin hurma salkım sapını ifade eden özgül botanik karşılığı doğrudan Arap Yarımadası'nın vahaya dayalı ziraat ve gök gözlemi kültüründe somutlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عرج kökünden genişletilmiş dörtlü isim | Eğrilme ve kavis alma vasfı, nûn ekiyle somut bir nesneye isim olmuştur | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sami kökü bükülme/eğrilme semantiği | İbranice ve Süryanicede eğrilme ve aksama kökleri mevcuttur; dörtlü botanik isim Arapçaya özgüdür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, HALOT, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Anlamlı | Kurumuş eğri hurma salkımı | Hurma salkımının kuruyup sarararak hilal biçiminde kavislenmesi | Hedef kök |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Merkez | Kavislenmiş kuru hurma sapı | Zamanla kuruyup incelerek yay biçimini alan somut bitki sapı | Kavisli, solgun ve yaşlı hurma çöpü |
| عرج | Komşu | Yükselme ve meyil | Eylemsel olarak yukarı çıkarken kavis alma veya topallama | Soyut hareket ve dikey çıkıştaki meyil |
| عوج | Komşu | Doğruluktan sapma | Maddi veya manevi düzlüğün kaybolması | Herhangi bir doğrultudaki genel eğrilik |
| قوس | Komşu | Yay biçimi | Geometrik olarak iki ucu birbirine yaklaşan eğrilik | Sadece biçimsel eğrilik ve yay formu |
| قوم | Zıt | Doğrulma ve dikilme | Eğrilik, pörsüme ve bükülme barındırmayan tam diklik | Dikey denge ve sarsılmaz doğruluk |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرجن | Kurumuş kavisli hurma sapı | Hurma salkımının kuruyarak hilal biçimini almış dip sapı | Kesin |
| Latince | spadix incurvus, racemus siccatus | Kavisli koçan, kurumuş salkım | Botanik biçimi karşılar; Kur'an'daki hilal teşbihi çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | dried curved date stalk | Kurumuş eğri hurma sapı | Ziraî nesneyi tam karşılar; astronomik döngü metaforunu metin kurar | Güçlü |
| Almanca | getrockneter gekrümmter Dattelrispenstiel | Kavisli kuru hurma salkımı sapı | Nesnel ve morfolojik karşılığı verir; kültürel çağrışımı dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | régime de dattes desséché et courbé | Kurumuş ve eğrilmiş hurma salkımı | Ziraî formu açıklar; döngüsel küçülme nüansını doğrudan içermez | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Arabic-English Dictionary, Georges Latin Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَالْعُرْجُونِ | Ay'ın son menzilindeki sararmış, incelmiş ve eğrilmiş hilal hali | Kozmik nizam, Ay'ın yörünge evreleri ve takvim intizamı; Yâsîn 36:39 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik delillendirme | Ay'ın intizamlı evrelerinin ilahi kudrete ve yaratılışın döngüsel gayesine delil oluşu | Ölçülü takdir ve kemalden sonra zeval |
| Fıkıh | Hilal ve takvim tespiti | Hilalin görünmez olduğu veya inceldiği evrelerin takvim başlangıçlarına etkisi | Kamerî ayın son günlerinin belirlenmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın teşbih sanatı | Ay'ın son evresinin sarılık, incelik ve eğrilik yönünden hurma sapına benzetilmesi | Somut doğa imgesiyle kozmik hakikatin idraki |
| Hadis | Eşya ve gündelik yaşam | Hurma salkım sapının sopalama, terbiye veya pratik kullanım aleti olarak geçmesi | Somut nesne ve alet kullanımı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik tefekkür | Zeval ve tevazu timsali | Kemale eren her şeyin nihayetinde zayıflayıp boyun eğeceğini hatırlatma | İnsana fani oluşunu ve ilahi ölçüye teslimiyeti telkin eder | Güçlü |
| İlmi | Astronomi ve takvim | Ay evreleri ve yörünge eğrisi | Işık açısının daralması ve hilal geometrisi | Ay'ın menzillerini gözleme dayalı kesin bir formla betimler | Kesin |
| Siyasi | Medeniyet döngüleri | İktidarın yaşlanma ve çözülüş fazı | Gücün doruk noktasından sonra zaafa uğraması | Güç odaklarının zamanla elastikiyetini yitirip bükülüşünü modeller | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim artıkları ve hasat döngüsü | Hasat sonrası bakiye kaynak | Tüketimden arta kalan lif ve sapın değerlendirilmesi | İktisadi çevrimin sonundaki atık maddelerin geri dönüşüm potansiyeli | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genliğin sönümlenmesi ve kavis geometrisi | Periyodik bir dalganın zirve değerden sonra genliğinin daralarak minimum eşiğe inmesi ve yay çizmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşlanma (senesens) ve kurumsal yorgunluk | Canlı veya sosyal sistemlerin enerjilerini tüketerek esnekliğini kaybetmesi ve bükülerek kabuğuna çekilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece eski çağlara ait yerel bir tarım artığı veya kuru bir çöp seviyesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ışığın, zamanın, canlılığın ve yörüngesel hareketin kemal noktasından sonra geçirdiği estetik ve zorunlu bükülüşü anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki muazzam astronomik tasviri sıradan bir benzetme sayarak göksel kanunlar ile yeryüzü biyolojisi arasındaki yapısal uyumu gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gök cisimlerinin karmaşık yörünge hareketlerini muhatabın en yakından bildiği organik doğa formlarıyla nasıl modelediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik nizam, Ay'ın evreleri, yaratılış delilleri ve kâinattaki periyodik döngüleri ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki benzetmelerin gelişiüzel edebî süsler olduğu iddiasını çürütür; incelik, sararma, kavis ve eskilik unsurlarını bir arada toplayan dakik bir müşahedeyi kanıtlar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamHurma salkımının meyveleri alındıktan sonra dalında kalarak zamanla kuruyan, sararan, incelen ve yay gibi bükülen dip koçanı.
- Soyut anlamBir döngünün doruk noktasına ulaştıktan sonra enerjisini tüketerek zayıflaması, incelmesi ve başlangıç potansiyeline dönmek üzere kavislenmesi.
- Sistematik karşılıkPeriyodik bir sistemde maksimum genlik evresinin ardından gelen sönümlenme fazı ve yeni çevrimin eşiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki biçimsel silüeti; katsayısı zaman ilerledikçe kalınlığın ve ışığın azalarak incelmesini; ifadesi yönelimdeki kavislenme ve yay biçimini; parametresi ise döngünün tamamlanıp eski zayıf kök haline dönülen son evreyi temsil eder.