عزر
ع - ز - ر
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٣
“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur. Güçlendirmek demektir. “Ta’zir” manevi güç, “a’zer” maddi güç demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٩٩٧باب العين و الزاي والراء معهما
ع ز ر- ع رز- ز ع ر- ز ر ع مستعملات ر ع ز- ر ز ع مهملان
عزر:
العَزِيرُ: ثمن الكلأ، ويجمع على عزائر. إذا حُصِدَتِ الحصائدُ بيعت مراعيها.
"وعزائرها" والتّعزيرُ: ضربٌ دونَ الحّد. قال:
وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب
والتعزير: النّصرة.
عُزَيْرٌ: اسم. عَيْزارٌ اسم.
عرز:
العارز: العاتب. قال الشّماخ:
وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٢٦التَعْزير: التعظيم والتوقير. والتعزير أيضاً: التأديب؛ ومنه سمِّي الضرب دون الحدّ تَعْزيراً. وعَزَّرْتُ الحمار: أوْقَرْتُه. والعَيْزارُ: شجر. وأبو العيزار: كُنية طائر طويلِ العنق، تراه أبداً في الماء الضحضاح، ويسمى السَبَيْطَر.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٩٩٥باب العين والزاي مع الراء
عزر ، عرز ، زرع ، زعر : مستعملة .
رعز ، رزع : مهملان .
عزر : قال الله جلّ وعز : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) وقال : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) جاء في التفسير في قوله تعالى : ( لتعزروه ) : أي لتنصروه بالسيف . ومَن نصر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقد نصر الله تعالى .
وقال أبو عبيدة في قوله : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) قال :
باب العين والزاي مع الراء عزر ، عرز ، زرع ، زعر : مستعملة . رعز ، رزع : مهملان . عزر : قال الله جلّ وعز : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) وقال : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) جاء في التفسير في قوله تعالى : ( لتعزروه ) : أي لتنصروه بالسيف . ومَن نصر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقد نصر الله تعالى . وقال أبو عبيدة في قوله : ( وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ) ( المائدة : 12 ) قال : عظَّمتموهم . وقال غيره : ( عزرتموهم : نصرتموهم . وقال إبراهيم بن السّرِيّ : وهذا هو الحق والله أعلم . وذلك أن العَزْر في اللغة : الردّ وتأويل عزَّرْت فلاناً أي أدَّبته إنما تأويله : فعَلتُ به ما يَرْدَعه عن القبيح ؛ كما أن نكَّلت به تأويله : فعَلت به ما يجب أن يَنْكُل معه عن المعاودة . فتأويل عزَّرتموهم نصرتموهم ، بأن تردّوا عنهم أعداءهم . ولو كان التعزير هو التوقير لكان الأجود في اللغة الاستغناء به . والنُصْرة إذا وجبت فالتعظيم داخل فيها ؛ لأن نُصْرة الأنبياء هي المدافعة عنهم ، والذبّ عن دينهم وتعظيمهم وتوقيرهم . قال : ويجوز : تَعْزُرُوه من عَزَرته عَزْراً بمعنى عَزَّرْته تعزيراً . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العَزْرُ : النصرُ بالسيف . والعَزْرُ : التأديب دون الحَدّ . والعَزْرُ : المنعُ والعَزْرُ : التوقيف على باب الدين . قلت : وحديث سَعْدٍ يدلُ على أن التعزير هو التوقيف على الدين ؛ لأنه قال : لقد رأيتني مع رسول الله وما لنا طعام إلا الحُبْلَة وورق السَمُر ، ثم أصبحتْ بنو أسد تعزّرني على الإسلام ، لقد ضللتُ إذاً وخاب عملي . وقال ابن الأعرابي أيضاً : التعزير في كلام العرب : التوقير . والتعزير : النصر باللسان والسيف . والتعزير : التوقيف على الفرائض والأحكام . وقال أبو عبيد : أصل التعزير التأديب . ولهذا يسمى الضرب دون الحَدّ تعزيراً ، إنما هو أدبٌ . قال : ويكون التعزير في موضع آخر : تعظيمَك الرجل وتبجيلَه : وقال ابن الأعرابيّ : معنى قول سعدٍ : أصبحتْ بنو أسدٍ تعزرني على الإسلام أي توقِّفني عليه . قلت وأصل العَزْر الردّ والمنع . وقال الليث : العَزِيرُ بلغة أهل السواد هو ثمن الكَلأ والجميع العزائر . يقولون : هل أخذت عَزِير هذا الحَصِيد ؟ أي هل أخذت ثمن مراعيها ؛ لأنهم إذا حصدوا باعوا مراعيها . وعُزَير : اسم نبيّ . وقال ابن الأعرابي : هي العَزْوَرَة والحَزْوَرَةُ والسَرْوَعَة والقائدة : الأكمة . أبو عمرو : مَحَالة عَيْزَارَة : شديدة الأسر . وقد عَيْزَرَهَا صاحبها . وأنشد : فابْتَغِ ذات عَجَل عَيَازِرَا صَرَّافَةَ الصوت دَمُوكا عَاقِرَا والعَزَوَّرُ : السّيء الخُلُق عن أبي عمرو . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العَيْزَارُ الغُلاَم الخفيف الروح النشيط . وهو اللَقْنُ الثَقْفُ وهو الريشة ، والمماحل والمماني . عَزْوَرُ : موضع قريب من مكَّة . قال ابن هَرْمَة : ولم ننس أظعاناً عَرَضْن عشيةً طوالع من هَرْشَى قواصد عَزْوَرَا والعَيَازِرُ : بقايا الشجر الذي أُخذت أعاليه بالقطع والأكل . عرز : أبو عبيد عن أبي زيد : المُعارَزة : المعاندة والمجانبة وأنشد للشمّاخ : وكلُّ خليل غيرِها ضم نفسِه لوصل خليل صارِمٌ أو مُعَارِزُ شمر : المُعَازِرُ : المُعَاتِبُ وقال الليث : العَارزُ : العاتبُ . قال : والعَرَز والواحدة عَرَزة وهي شجرة من أصاغر الثُمَام وأدقّ شجره ، له ورق صغار متفرِّقة . وما كان من شجر الثُمَام من ضَرْبه فهو ذو أمَاصِيخ ، يمصوخةٌ في جوف أمصوخة ، تنقلع العليا من السفلى انقلاع العِفَاص من رأس المُكْحُلة . وقال غيره : العَرْز : الانقباض ، وقد اسْتَعْرزَ الشيءُ أي انقبض واجتمع . ويقال : عَرَزت لفلان عرزاً ، وهو أن تقبِض على شيء في كفّك وتضم عليه أصابعك وتُرِي منه شيئاً صاحبَك لينظر إليه ولا تريه كله . وفي ( نوادر الأعراب ) أعرزتني من كذا أي أعوزْتني منه . وروى أبو تراب للخليل قال : التعريز كالتعريض في الخصومة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العُرَّازُ المغتابون للناس . قال : والعَرَز : شجر الثُمام . زرع : الليث : الزَرْع : نبات كل شيء يُحْرَث . والله يَزْرعه أي يُنَمِّيه حتى يبلغ غايته . ويقال للصبيّ : زرعه الله أي أنبته . والمُزْدَرِع : الذي يزدرِع زَرْعاً يتخصَّص به لنفسه والمُزْدَرَعُ موضع الزراعة . وقال الشاعر : واطلبْ لنا مِنْهُمُ نخلاً ومُزْدَرَعاً كما لجيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعٌ مُفْتَعَلٌ من الزرع . ومَنِيُّ الرجل : زَرْعُهُ . وقال النضر : الزِرِّيعُ : ما ينبت في الأرض المستحيلة ، مما يتناثر فيها أيام الحصاد من الحَبِّ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزَرَّاعُ : النمّام الذي يَزْرع الأحقادَ في قلوب الأحِبَّاء . أزْرعَ الزرعُ : أحصد . ولا ينزرع أي لا ينبت . وكل بَذْر أردت زرعه فهو زُرْعَة . والزَرّاعات : مواضع الزرع كالمَلاّحات مواضع المِلْح . قال جرير : فقَلَّ غَنَاءٌ عنك في حرب جعفرٍ تُغَنِّيك زَرَّاعَاتُهَا وقصُورهَا والمَزْرَعَةُ المَزْرَعَة . وزُرِعَ لفلان بعد شقاوة أي أصاب مالاً بعد حاجة . وتَزَرَّعَ إلى الشيء : تسرع . ويقال للكلاب : أولاد زارِع . قال : وأخرج منه الله أولاد زارع مُوَلَّعة أكنافها وجُنُوبها والمَزْروعان من بني كعب بن سعد لَقَبان لا إسمان . زعر : الليث : الزَعَر في شَعر الرأس وفي ريش الطائر : قلّةٌ ورِقَّة وتفرّق . وذلك إذا ذهبت أصولُ الشَعر وبقي شكيره . وقال : ذو الرمة يصف الظليم : كأنه خَاضِبٌ زُعْرٌ قوادمه أجْنَى له باللِوَى آءٌ وتَنَوُّمُ وقد زَعِرَ رأسه يَزْعَرُ زَعَراً . أبو عبيد : في خُلُقه زَعَارَّةٌ بتشديد الراء مثل حَمارة الصيف أي شَرَاسة وسوء خُلُق وربما قالوا : هو زَعِرَ الْخُلُق . ومنهم من يخفِّف فيقول في خُلُقه زَعَارَة ، وهي لغة . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزَعَر : قِلَّة الشَعَر . ومنه قيل للأحداث : زُعْرَان . وقال ابن شُمَيل : الزُعْرُورُ : شجرة الدُبّ . وقال غيره الزعرور ثمر شجر ، منه أحمرُ وأصفر ، له نوًى صُلْبٌ مستدير . وقال أبو عمرو : الفُلْك : الزُعْرور . رواه أبو العباس عن عمرو عن أبيه .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣١٦(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات.
فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال:
ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
وقال الفَرزدق:
* عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) *
والأصل الثاني: العَزيف:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٩١- التعزير: النصرة مع التعظيم. قال تعالى: ﴿وتعزروه﴾ [الفتح/9]، وقال عز وجل: ﴿وعزرتموهم﴾ [المائدة/12]، والتعزير: ضرب دون الحد، وذلك يرجع إلى الأول، فإن ذلك تأديب، والتأديب نصرة ما لكن الأول نصرة بقمع ما يضره عنه، والثاني: نصرة بقمعة عما يضره. فمن قمعته عما يضره فقد نصرته. وعلى هذا الوجه قال صلى الله عليه وسلم: (انصر أخاك ظالما أو مظلوما، قال: أنصره مظلوما فكيف أنصره ظالما؟ فقال: كفه عن الظلم) (عن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٦٦ع ز ر
زمانك العبد فيه معزز موقر والحرّ معز موقر الأول بمعنى المنصور العظم والثاني بمعنى المضروب المهزم من قوله: فويلمّ بزّجرّ شعلٌ على الحصى فوقر بزّ ما هنالك ضائع
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٨١٢العَزْر: اللَّوْم.
وعَزَرَهُ يَعْزِره عَزْراً وعَزَّرَه: ردَّه. والعَزْرُ والتَّعْزِيرُ: ضرب دون الحدّ لِمَنْعِه الجانِيَ من المُعاودَة ورَدْعِه عن المعصية؛ قال:
وليس بتعزيرِ الأَميرِ خَزايةٌ عليَّ، إِذا ما كنتُ غَيرَ مُرِيبِ وقيل: هو أَشدُّ الضرب. وعَزَرَه: ضَربَه ذلك الضَّرْب. والعَزْرُ: المنع. والعَزْرُ: التوقيف على باب الدِّين.
قال الأَزهري: وحديث سعد يدل على أَن التَّعْزِيرَ هو التوقيف على
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٢* ع ز ر * * التَّعْزِيرُ * التوقير والتعظيم وهو أيضا التأديب ومنه التعزيز الذي هو الضرب دون الحد و * عُزَيْرٌ * اسم ينصرف لخفته وإن كان أعجميا كنوح ولوط لأنه تصغير * عَزْرٍ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٥٨٤العزر: اللوم، يقال: عزره يعزره، بالكسر، عزرا، بالفتح، وعزره تعزيرا: لامه ورده. والعزر، والتعزير: ضرب دون الحد، لمنعه الجاني عن المعاودة، وردعه عن المعصية. قال:
وليس بتعزير الأمير خـزاية على إذا ما كنت غير مريب
أو هو أشد الضرب. وعزره: ضربه ذلك الضرب، هكذا في المحكم لابن سيده. وقال الشيخ ابن حجر المكي في التحفة على المنهاج: التعزير لغة من أسماء الأضداد، لأنه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٣٦٤عَزَرَهُ
1 عَزَرَهُ ذ , aor. عَزِرَ , inf. n. عَزْرٌ, He prevented, hindered, withheld, or forbade, him; (Mgh, * O, K, * TA;) and turned him away, or back; (Mgh, * O, TA;) عَنِ الشَّىْءِ from the thing: this is the primary signification, from which others, mentioned in the next paragraph, are derived. (TA.) See 2, in eight places. ― -b2- And عَزَرْتُ البَعِيرَ. inf. n. عَزْرٌ, I tied a cord upon
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٢٠عَزَرَ
عَزَرَ I ( n. ac. عَزْر 1 ),
a. Blamed, censured, reproached, reprimanded.
b. [ acc. & 'An ], Prevented, withheld from.
c. see II (b) ,
d. ( e ).
عَزَّرَ
عَزَّرَ II ,
a. see I (a) .
b. Punished, chastised; flogged.
c. Honoured.
d. [ 'Ala ], Constrained, coerced.
e. Aided.
عَزْر
عَزْر 1 ,
a. Rebuke; lecture, scolding.
عَزَّرَ
N. Ac. عَزَّرَ II ,
a. see 1 .
لَا
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢١٬٤١٣عزر
عَزَرَ - يَعْزِرُ - عَزَّرَ - يُعَزِّرُ - عُزَيْر
عَزَرَ - يَعْزِرُ + كائن + كائناً: يرفع من قدره وشأنه، وينصره ويحميه ويرد عنه الأذى والضر
عَزّر - يُعَزِّرُ + كائن + كائناً: على وزن " فَعَّل " من " عَزَرَ - يَعْزِرُ ": جعل آخر " يَعْزِرُه " على وجه التكرار والشدة: بالغ في رفع قدره وشأنه وحماه وأيده ونصره
عُزَيْر: اسم نبي من أنبياء بني
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٧٩)
- ضهي
الآيات المشتركة: ١ · Taklit ederler
- رسل
الآيات المشتركة: ٣ · Saçak demektir
- أصر
الآيات المشتركة: ١ · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- نقب
الآيات المشتركة: ١ · Geçit, yarık, delik demektir
- بنو
الآيات المشتركة: ٢ · Oğullar
- نصر
الآيات المشتركة: ٢ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- مع
الآيات المشتركة: ٢ · Beraber
- قرض
الآيات المشتركة: ١ · Kırpıntı demektir
- وقر
الآيات المشتركة: ١ · Kayadaki çukur demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٣ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- أصل
الآيات المشتركة: ١ · Bitki kökü demektir
- خبث
الآيات المشتركة: ١ · Habes bozuk yemek demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ …
Üzeyir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصر, وقر, عزز, منع |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Sınır çizerek, baskı uygulayarak veya engel olarak koruma, ıslah etme ve zararı savuşturma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi elçiyi ve davayı taşkınlıklardan koruyup arka çıkarak saygı ile güçlendirme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru hududu muhafaza eden terbiye edici fren mekanizması ve destekleyici otorite |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel cezalandırma ya da sadece soyut hürmet sayıp koruyucu-ıslah edici müdahale boyutunu dışarıda bırakmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عز | Sertlik, kuvvet, galibiyet, üstünlük ve erişilmez sınır kurma; عزز, عزم, عزل, عزب, عزي köklerinde görülen engelleme ve güçlenme | ر | Çekirdekteki direnç ve kuvvet anlamına tepe, baş, yönlendirici denetim ve süreklilik katarak gücü sınır koyucu, koruyucu ve ıslah edici bir otorite müdahalesine dönüştürür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak, açığa çıkarma | Durumu gözetleme, ihtiyacı ve kusuru fark ederek odaklanma |
| ز | Kesici alet; ayırma, biçme, kesin sınır çekme | Aşırılığı kesme, haddi belirleme, zararlı unsuru ayırma ve frenleme |
| ر | İnsan başı; tepe, öncülük, yönetsel ilke | Başa geçerek yönlendirme, yüksek bir himaye sağlama ve nihai nizamı kurma |
| عزر | Gözetleyerek sınır çekmek ve başa geçip korumak | Gözetleme (ع) ile fark edilen sınır aşımını kesici bir müdahaleyle frenlemek (ز) ve baş üstünde tutarak koruyup yüceltmek (ر) |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi menetmek, sınır çekip engellemek; hayvanın ya da insanın haddi aşmasını önleyecek biçimde uyararak terbiye etmek ve hasat sonrasında kalan otlağın hakkını belirlemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde kök, haddi aşan kimseyi frenlemek ve yöneticinin terbiye amaçlı uyguladığı meşru disiplin anlamında kullanılmıştır: وليس بتعزير الأمير خزاية / علي إذا ما كنت غير مريب |
| Erken Arapça kullanım | Sahabe ve erken dönem dil kullanımında bir kimseyi dinin emirlerinde sabit kılmak, aşırılıktan veya ihmalden alıkoymak üzere uyarma ve sahip çıkma anlamında yer almıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin Kuzeybatı kolunda yer alan kök, özellikle İbranice ve Aramice katmanında doğrudan «yardım etmek, arka çıkmak, tahkim etmek» anlam matrisine dayanır. İbranicede עָזַר (ʿāzar) fiili «yardım etti, arka çıktı, savundu», עֵזֶר (ʿēzer) ismi ise «yardım, yardımcı, destek» manasındadır; Tevrat anlatılarındaki özel ad עֶזְרָא (ʿEzrā, Kur'an'da عُزَيْرٌ) bu kökten türemiştir ve «yardım eden / yardım edilmiş» demektir. Ugarit dilinde de benzer biçimde ʿzr kökü «kurtarmak, güçlendirmek, destek olmak» işlevindedir. Arapçada ise kök hem Sami mirası olan «arka çıkma, yardım ve tazim» anlamını korumuş, hem de iç gelişiminde عز biliteral tabanının tesiriyle «haddi aşanı menederek, terbiye ederek ve frenleyerek yardımcı olma» şeklinde özgün bir çift yönlü koruma-disiplin boyutuna evrilmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عز çekirdeğinden türeme engelleme, men ve koruma | Kuvvet göstererek haddi aşmayı önlemek, bu yolla hem himaye etmek hem de terbiye etmek | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿāzar (עזר) ve Aramice ʿadard / ʿəzar | Yardım etmek, imdada yetişmek, güç katmak; İbrani geleneğindeki Ezra (عُزَيْرٌ) ismiyle doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Epigrafik Sami metinlerde ʿzr | Himaye, askeri takviye ve tehlikelerden koruyan sığınak bağlamı | Güçlü |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عزر | Anlamlı | Himaye etmek, terbiye etmek, saygıyla güçlendirmek | Zararı savuşturarak veya menederek arka çıkmak, haddi aşanı durdurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عرز | Anlamlı | Katılaşmak, büzülmek, geri çekilmek | Ağacın sertleşmesi, bir kimsenin sitem edip içine kapanması veya çekinmesi | Kur'an'da geçmez; sertlik boyutu ortaktır |
| زعر | Anlamlı | Kılların dökülmesi, seyreklik, huysuzluk | Bedenin veya ahlakın sert ve az tüylü / dar huylu olması | Kur'an'da geçmez; yoksunluk ve sertlik taşır |
| زرع | Anlamlı | Tohum ekmek, neşvünema buldurmak | Toprağa tohum atıp mahsul yetiştirmek, çoğaltmak | Kur'an'da geçer; üretken güç ve yayılma |
| رعز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir |
| رزع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عزر | Merkez | Himaye ve destek | Zararı önleyip sınır koyarak ve saygı duyarak takviye etmek | İki yönlü koruma: savuşturma ve hürmetle yüceltme |
| نصر | Komşu | Yardım ve zafer | Düşmana karşı galip gelmeyi sağlamak; doğrudan dış desteğe odaklanır | عزر kökündeki terbiye ve sınır koruma şartı bunda aranmaz |
| وقر | Komşu | Ağırbaşlılık ve saygı | Vakar, ağırlık ve heybet atfederek saygı göstermek | Pasif ve zihni hürmet ağır basar; fiili arka çıkma zorunlu değildir |
| عزز | Komşu | Üstünlük ve kuvvet | Mağlup edilemez bir güce ve şerefe ulaşmak | Bizatihi güçlülüğü ifade eder; ötekini savunma boyutu ikincildir |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakmak | Yardıma muhtaç olanı terk etmek, desteği çekmek | عزر kökünün kurduğu koruyucu kalkanı tamamen yıkmaktır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عزر | Menetmek, terbiye etmek, hürmetle desteklemek | Hem yanlıştan alıkoyma hem de dış saldırıya karşı arka çıkma çift kutbunu barındırır | Kesin |
| Latince | Vindicare, corrigere, adiuvare | Hakkını savunmak, düzeltmek, yardım etmek | Vindicare hakkı teslim edip savunmayı, corrigere ise haddi aşanı düzeltmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To uphold, to chastise, to reinforce | Ayakta tutmak, ıslah etmek, takviye etmek | Uphold hürmetle arka çıkmayı, chastise ise haddi aşanı sınırlandırmayı verir | Güçlü |
| Almanca | Beistehen, zurechtweisen, stärken | Arka çıkmak, hizaya getirmek, güçlendirmek | Zurechtweisen disiplini, beistehen ise vefakar desteği temsil eder | Güçlü |
| Fransızca | Soutenir, réprimander, vénérer | Desteklemek, azarlayıp düzeltmek, saygı duymak | Düzeltici disiplin ile koruyucu himaye iki ayrı sözcükle karşılanabilir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mazi ve muzari fiil (تُعَزِّرُوهُ, عَزَّرْتُمُوهُمْ, عَزَّرُوهُ) | Resule ve ilahi elçilere saygı duyup onları dış tehlikelerden korumak, arka çıkmak | İman ve biat bağlamı; Resulullah'ı ve peygamberleri savunup davasını yüceltme emri (A'râf 7:157, Feth 48:9, Mâide 5:12) |
| Özel isim (عُزَيْرٌ) | Tarihsel şahsiyet adı (Ezra); ilahi yardımla kavmini toparlayan lider | Yahudilerin tevhid inancından saparak beşeri tanrısallaştırma iddiası (Tevbe 9:30) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberin ismeti, tebcili ve uluhiyet sınırları | Tevbe 9:30'da Üzeyir'e tanrılık atfedilmesinin reddi; elçiye tazimin uluhiyet derecesine vardırılmaması | Aşırı tazim ile şirk arasındaki ayrım; kul olan elçiyi destekleme |
| Fıkıh | Haddi aşmayan tazir cezaları (عقوبة التعزير) | Şer'an miktarı belirlenmemiş, hakimin takdirine bırakılmış ıslah edici cezalar | Caydırma, yanlıştan menetme ve toplumsal düzeni rehabilite etme |
| Tefsir | وتعزروه ve عزروه ayetlerindeki zamirin mercii | Zamirin Allah'a mı yoksa Resul'e mi döndüğü tartışması; destek ve tazimin mahiyeti | Elçiyi düşmanlara karşı koruyup hak ettiği nizamı sağlama |
| Hadis | «Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et» ilkesi | Zalime yardımın onu zulümden menetmek (عزر) şeklinde tefsir edilmesi | Islah edici baskı ile koruyucu desteğin birleştirilmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi mesaja ve nebiye sadakat | Dokunulmazlık kalkanı | Kutsal emaneti saldırılardan korumak | Peygamberi tebliğinde yalnız bırakmayıp ona kalkan olma vazifesi | Kesin |
| İlmi | Disiplin ve metodolojik eleştiri | Hata tashihi | İlmi sapmaları frenleyerek hakikati korumak | Yanlış tevili ve haddi aşmayı ilmi tenkitle sınırlama faaliyeti | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve kolluk yetkisi | Takdir yetkili disiplin | Toplumsal taşkınlığı had vurulmadan ıslah etmek | Nizamı korumak için uygulanan orantılı sınırlandırma ve caydırıcılık | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve haksız kazancın engellenmesi | Regülasyon ve müdahale | Aşırı fiyat ve istismarı dizginlemek | Piyasada dengeyi bozan unsurlara karşı üreticiyi ve tüketiciyi kollama | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri beslemeli sönümleyici (damping/feedback limiter) | Sistemde genliğin yıkıcı sınırlara ulaşmasını engelleyerek yapıyı çökmekten kurtaran ve optimum seviyede tutan dinamik direnç | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rehabilite edici ceza ve koruyucu vesayet | Bireyin sapmasını meşru müdahaleyle durdurup onu toplumsal yapıya kazandıran ve haklarını dış saldırıya karşı savunan hukuk mekanizması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü fıkıhtaki teknik anlamıyla sadece «sopayla dövmek veya azarlamak» şeklinde bir ceza türüne indirgemek ya da Kur'an'daki fiilleri yalnızca pasif bir «saygı duymak» zannetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hakikati temsil eden elçiye fiilen kalkan olmayı, onun davasını her türlü tecavüzden korumayı ve toplumsal bünyeyi haddi aşmaktan alıkoyan bütüncül bir tahkimi ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Resule yardımın sadece kalbi bir hürmet olduğu zannedilerek mücadelenin gerektirdiği aktif savunma ve nizam kurucu sorumluluk terk edilir; fıkıhta ise tazir intikam aracına dönüşür. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öngördüğü sadakat anlayışının kuru bir sevgi değil, aktif bir koruma, savunma ve ilahi sınırları muhafaza etme iradesi olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin peygamberle ilişkisini düzenleyen biat ayetlerinde (Feth 48:9, A'râf 7:157), İsrailoğulları ile yapılan ahitlerde (Mâide 5:12) ve Ehl-i Kitap inanç sapmalarında (Tevbe 9:30). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bağlılığı salt içsel bir duyguya indirgeyen pasif yaklaşımı ve otoriteyi sadece kontrolsüz cezalandırma sanan otoriter yorumu tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTaşmayı ve tecavüzü engellemek üzere sınır çekmek, terbiye amacıyla müdahale etmek ve tehlikeye karşı arka çıkarak korumak.
- Soyut anlamBir davayı, şahsiyeti ya da nizamı zaafiyetten kurtarmak için ona hem dıştan koruyucu güç sağlamak hem de iç taşkınlıklarını sınırlandırmak.
- Sistematik karşılıkBozucu sapmaları denetleyerek ana yapının istikrarını sağlayan ve onu harici baskılara karşı tahkim eden koruyucu filtre mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kökün temsil ettiği koruma ve ıslah çıktısını; himaye edilen unsura dışarıdan sağlanan aktif destek potansiyelini; destek katsayısını; sistemdeki haddi aşma veya sapma eğilimini; aşılmaması gereken meşru sınırı; ıslah edici frenleme şiddetini; ise yalnızca sınır aşıldığında devreye giren Heaviside adım fonksiyonunu sembolize eder. Bu model, kökün hem koruyucu takviye () hem de sınır koyucu terbiye () ikili yapısını ifade eder.