عقم
ع - ق - م
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı kısırlıktır. Yani doğurgan olabilen erkek veya kadının kısır olmasıdır. Yaşlılığa bağlı kadının kısır olması ise عَاقِرٌ dur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı kısırlıktır. Yani doğurgan olabilen erkek veya kadının kısır olmasıdır. Yaşlılığa bağlı kadının kısır olması ise عَاقِرٌ dur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٨٠٤باب العين و القاف والميم
ع ق م، ع م ق، م ع ق، ق ع م، ق م ع، م ق ع كلهن مستعملات
عقم: حَرْبٌ عَقامٌ وعُقامٌ، لُغتانِ، أي شَديدةٌ مُفْتِنَةٌ لا يلوي فيها أحدٌ على أحَدٍ، قال : حِفافاهُ مَوْتٌ ناقِعٌ وعُقامُ والعَقْمُ: المِرْطُ، ويقال: بل هُوَ ثَوْبٌ يُلْبَسُ في الجاهلية، ويقال: كلُّ ثَوْبٍ أحْمَرَ عَقْمٌ.
وعُقِمَت الرَّحِمُ عُقْماً. وذلك هَزْمَةٌ تَقَعُ فيها فلا تَقْبَلُ الوَلَدَ.
وكذلك عُقِمَت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٩١العَقْمُ والعَقْمَةُ بالفتح: ضربٌ من الوَشْي، وكذلك العِقمة بالكسر. والعَقامُ بالفتح: العَقيمُ، والحربُ الشديدةُ والرجل السيِّء الخلق. وأنشد أبو عمرو:
وأنت عَقامٌ لا يُصاب له هـوًىوذو همَّةٍ في المال وهو مُضَيَّعُ
والعَقامُ أيضاً: الداء الذي لا يُبرأ منه. والمعاقِمُ من الخيل: المفاصلُ، واحدها مَعْقِمٌ. فالرسغ عند الحافر مَعْقِمٌ، والركبة مَعْقِمٌ، والعرقوبُ مَعْقِمٌ. والمَعْقِمُ أيضاً: عقدةٌ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٤٨٤باب العين والقاف مع الميم
عقم ، عمق ، قمع ، قعم ، معق ، مقع : مستعملات .
عقم : عمرو عن أبيه قال : العَقْميُّ : الرجُل القديمُ الكرم والشَّرف . قال : والعُقمي من الكلام : غريبُ الغريب .
وقال أبو الهيثم : قال ابن بُزْرج : امرأةٌ عَقَام ورجلٌ عَقَام ، إذا كانا سيِّئَيء الخُلُق . وما كان عَقاماً ولقد عَقُم تَخلّقه . قال : وامرأة عقيم : لا تلد . ورجلٌ عقيم : لا يُولَد له . قال : وجمع العَقام والعَقيم
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٦٬٣٨١(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر العَقْل. وما له مَعقولٌ، أي عقل؛ خَرج مَخرجَ المجلود للجَلادة، والمَيْسور لليُسْر. قال: فقد أفادت لهم عقلاً وموعِظةً *** لمن يكون لـه إرْبٌ ومعقولُ([1]) ويقال في المثل: "رُبَّ أبْلَهَ عَقول". ويقولون: "عَلِمَ قتيلاً وعَدِم معقولاً". ويقولون: فلانٌ عَقُولٌ([2]) للحديث، لا يفلت الحديث سَمْعُه، ومن الباب المَعقِل والعَقْل، وهو الحِصن، وجمعه عُقول. قال أحيحَة: وقد أعددت للحِدْثان صَعْباً *** لو أنّ المرءَ تنفعُه العقُول يريد الحصون. ومن الباب العَقْل، وهي الدِّيَة. يقال: عَقَلْتُ القتيلَ أعْقِله عقلاً، إذا أدّيتَ ديَته. قال: إنِّي وقتلي سُلَيكاً ثمَّ أَعْقِلَه *** كالثّور يُضرَب لمّا عافت البقرُ([3]) الأصمعيّ: عقلت القتيلَ: أعطيتُ دِيتَه. وعقَلت عن فلانٍ، إذا غَرِمْتَ جنايتَه. قال: وكلَّمت أبا يوسف القاضيَ في ذلك بحضرة الرشيد، فلم يفرِق بين عَقَلته وعقَلت عنه، حتَّى فَهَّمْته. والعاقلة: القوم تُقَسَّم عليهم الدّية في أموالهم إذا كان قتيلُ خطأ. وهم بنو عمِّ القاتل الأدنَون وإخوتُه. قال الأصمعيّ: صار دم فلان مَعْقُلة على قومه، أي صاروا يَدُونه. ويقول بعض العلماء: إن المرأة تُعاقِل الرّجُلَ إلى ثلث ديتها*. يعنون أنّ مُوضِحتَها وموضحتَهُ سواء([4]) ، فإذا بلغ العَقْلُ ما يزيد على ثُلث الدية صارت ديةُ المرأة على نصف دِيَة الرّجل. وبنو فلانٍ على معاقلهم التي كانوا عليها في الجاهلية، يعني مراتبَهم في الدِّيات، الواحدة مَعْقُلة. قالوا أيضاً: وسمِّيت الدّية عَقْلاً لأنّ الإبل التي كانت تُؤخَذ في الدِّيات كانت تُجمَع فتُعقَل بفناء المقتول، فسمِّيت الدّيةُ عقلاً وإن كانت دراهم ودنانير. وقيل سمِّيت عقلاً لأنَّها تُمْسِك الدّم. قال الخليل: إذا أخذ المصَدِّق صدقةَ الإبل تامّةً لسنة قيل: أخذ عقالاً، وعقالين لسنتين. ولم يأخذ نقداً، أي لم يأخذ ثمناً، ولكنه أخَذَ الصّدقةَ على ما فيها. وأنشد: سعى عقالاً فلم يترُكْ لنا سَبَداً *** فكيف لو قد سعى عمروٌ عِقالينِ([5]) وأهل اللغة يقولون: إنَّ الصّدقة كلَّها عِقال. يقال: استُعمِل فلانٌ على عِقال بني فلان، أي على صدقاتهم. قالوا: وسمِّيت عقالاً لأنّها تَعقِل عن صاحبها الطَّلبَ بها وتَعقِل عنه المأثَمَ أيضاً. وتأوَّلُوا قولَ أبي بكر لمَّا منعت العربُ الزكاةَ "والله لو منعوني عِقالاً ممّا أدّوه إلى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لقاتلتُهم عليه"، فقالوا([6]) : أراد به صدقةَ عام، وقالوا أيضاً: إنما أراد بالعِقال الشَّيء التافِه الحقير، فضَرَب العِقال الذي يُعقَل به البعير لذلك مثلاً. وقيل إنّ المصدِّقَ كان إذا أعطى صدقة إبلِهِ أعطى معها عُقُلها وأرويَتَها([7]) . قال الأصمعيّ: عَقَل الظّبي يَعْقِلُ عُقولاً([8]) ، إذا امتنع في الجبل. ويقال: عَقَل الطَّعامُ بطنَه، إذا أمسَكَه. والعَقُولُ من الدّواء: ما يُمسِك البطن. قال: ويقال: اعتقل رمحَه، إذا وضَعَه بين رِكابه وساقه. واعتقَلَ شاتَه، إذا وضعَ رجلَها بين فخذه وساقه فحلبها. ولفلان عُقْلة يَعتقِل بها النّاسَ، إذا صارعَهم عَقَلَ أرجُلَهم. ويقال عقَلْت البَعيرَ أعقِلُه عقلاً، إذا شَدَدتَ يدَه بعِقاله، وهو الرِّباط. وفي أمثالهم: * الفحلُ يحمي شولَه معقولا([9]) * واعتُقل لسانُ فلانٍ، إذا احتبس عن الكلام. فأمّا قولُهم: فلانةُ عقيلةُ قومِها، فهي كريمتُهم وخيارهم. ويُوصَف بذلك السيِّد أيضاً فيقال: هو عقيلة قومه. وعقيلةُ كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والدُّرّة: عَقيلة البحر. قال ابنُ قيس الرُّقَيَّات: درّةٌ مِن عقائِل البحر بكرٌ *** لم يَشِنْها مَثاقب الّلآلِ([10]) وذُكِر قياس هذا عن ابن الأعرابيّ، قالوا عنه: إنما سمِّيت عقيلةً لأنها عَقَلت صواحبَها عن أن يبلُغْنها. وقال الخليل: بل معناه عُقِلت في خدرها. قال امرؤ القيس: عقيلة أخدانٍ لها لا دميمةٌ *** ولا ذات خُلْقٍ أن تأمَّلْتَ جَأْنَبِ([11]) قال أبو عبيدة: العقيلة، الذكر والأنثى سواء. قال: بَكْرٌ يُبذّ البُزْلَ والبِكارا *** عقيلةٌ من نُجُبٍ مَهَارَى ومن هذا الباب: العَقَل في الرّجلين: اصطكاك الرُّكبتين، يقال: بعيرٌ أعقُلُ، وقد عَقِل عَقَلاً. وأنشد: أخو الحَرْب لَبَّاسٌ إليها جِلالَها *** وليس بولاّج الخوالف أعقلا([12]) والعُقَّال: داء يأخذ الدوابَّ في الرِّجلين، وقد يخفف. ودابّة معقولة وبها عُقّال، إذا مشَتْ كأنَّها تَقلَع رجليها من صخرة. وأكثر ما يكون في ذلك في الشَّاء. قال أبو عبيدة: امرأة عَقْلاء، إذا كانت حَمْشة السّاقين ضخمةَ العضَلتين. قال الخليل: العاقول من النّهر والوادي ومن الأمور أيضاً: ما التبس واعوجَّ. وذكِر عن ابن الأعرابيّ، ولم نسمعه سماعاً، أنَّ العِقال: البئر القريبة القعر، سمِّيت عِقالاً لقُرْب مائها، كأنَّها تُستَقَى بالعِقال، وقد ذُكر ذلك عن أبي عبيدةَ أيضاً. ومما يقرب من هذا الباب العَقَنْقَل من الرَّمل، وهو ما ارتكم منه؛ وجمعه عقاقيل، وإنما سمِّي بذلك لارتكامه* وتجمُّعه. ومنه عَقنقَل الضّب: مَصِيرُه. ويقولون: "أطعِمْ أخاك من عقنقل الضَّبّ"، يُتَمثَّل به. ويقولون إنَّه طيِّب. فأمّا الأصمعيّ فإنّه قال: إنّه يُرمَى به، ويقال: "أطعم أخاك من عقنقل الضب" استهزاء. قالوا: وإنما سُمِّي عقنقلاً لتحوِّيه وتلوِّيه، وكلُّ ما تحوَّى والتوى فهو عَقنقَل، ومنه قيل لقُضْبان الكَرْم: عقاقيل، لأنَّها ملتوية. قال: نجُذّ رقابَ القومِ من كلِّ جانبٍ *** كجذِّ عقاقيل الكُرُومِ خبيرُها([13]) فأمّا الأسماء التي جاءت من هذا البناء ولعلَّها أن تكون منقاسة، فعاقِلٌ: جَبَل([14]) بعينه. قال: لمن الدِّيارُ برامتَينِ فعاقلٍ *** درسَتْ وغيَّرَ آيَها القَطْرُ قال أبو عبيدة: بنو عاقل رهط الحارث بن حُجْر، سُمُّوا بذلك لأنّهم نزلوا عاقلاً، وهم ملوك. ومَعْقلةُ: مكان بالبادية. وأنشد: وعينٍ كأنَّ البابليَّينِ لَبَّسَا *** بقلبك [منها] يوم مَعْقُلةٍ سِحرا([15]) وقال أوس: فبطنُ السُّليِّ فالسِّخالُ تَعَذَّرت *** فَمَعقُلةٌ إلى مُطارٍ فواحفُ([16]) قال الأصمعيّ: بالدَّهْناء خَبْرَاءُ يقال لها مَعْقُلة. وذو العُقَّال: فرسٌ معروف([17]) . وأنشد: فكأنما مسحوا بوجهِ حِمارِهم *** بالرَّقْمتين جَبِينَ ذي العُقّالِ([18]) (عقم) العين والقاف والميم أصلٌ واحد يدلُّ على غموضٍ وضيق وشِدّة. من ذلك قولهم حَرْبٌ عَقام وعُقَام: لا يَلوِي فيها أحدٌ [على أحد([19]) ] لشِدّتها. وداءٌ عَُقَامٌ: لا يُبرَأ منه. ومن الباب قولهم: رجل عَقام، وهو الضيِّق الخُلُق. قال: أنت عَقامٌ لا يُصابُ لـه هوَىً *** وذو همّة في المَطْلِ وهو مُضَيِّعُ([20]) ومن الباب عَقِمت الرّحمُ عُقماً، وذلك هَزْمَةٌ تقع في الرّحِم فلا تقبل الولَد. ويقال: عَقِمَت المرأة وعُقِمَت، وهي أجودُهما. وفي الحديث: "تُعقَم أصلابُ المنافقين فلا يقدِرون على السجود"، وا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٤٤ع ق م
تقول فلان شرّه مقيم وهو من الخير عقيم.
ويقال: امرأة عقيم ومعقومة وقد عُقمتْ وعَقِمتْ وعقُمتْ.
ومن المستعار: ريح عقيم.
والدنيا عقيم لا ترد على صاحبها خيراً.
وعقل عقيم: لا ينفع صاحبه.
وفي الحديث المرفوع " العقل عقلان فأما عقل صاحب الدنيا فعقيم وأما عقل صاحب الآخرة فمثمر " و " الملك عقيم ": لا ينفع فيه نسب.
وداء عقام: لا يرجى البرء منه وتقول: بلاه بالسقام
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٢٣٣العَقْمُ والعُقْمُ، بالفتح والضم: هَزْمةٌ تقعُ في الرَّحِم فلا تَقْبَلُ الولدَ. عَقِمَتِ الرَّحِمُ عَقْماً وعُقِمَتْ عُقْماً وعَقْماً وعَقَماً وعَقَمَها اللهُ يَعْقِمُها عَقْماً ورَحِمٌ عَقِيمٌ وعَقِيمةٌ مَعْقومةٌ، والجمعُ عَقائمُ وعُقُمٌ، وما كانت عَقِيماً ولقد عُقِمَت، فهي مَعْقومةٌ، وعَقُمَت إذا لم تَحْمِلْ فهي عَقِيمٌ وعَقُرَتْ، بفتح العين وضَمِّ القاف. وحكى ابن الأعرابي: امرأَةٌ عقيمٌ، بغير
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٣* ع ق م * * العَقَام * بالفتح * العَقِيمُ * وهو أيضا الداء الذي لا يُبْرأ منه وقياسه الضم إلا أن المسموع هو الفتح و * أَعْقَمَ * الله رحمها * فعُقِمَت * على ما لم يسم فاعله إذا لم تقبل الولد الكسائي رحم * مَعْقُومةٌ * أي مسدودة لا تلد ومصدره * العَقْمُ * و * العُقْمُ * بفتح العين وضمها ويقال أيضا * عُقِمَتْ * مفاصل يديه ورجليه إذا يبست وفي الحديث ﴿* تُعْقَمُ * أصلاب المشركين﴾ ورجل * عَقِيمٌ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢١٣| | ( العُقْمُ ، بِالضَّمِّ : هَزْمَةٌ تَقَعُ في الرَّحِمِ | فَلا تَقْبَلُ الوَلَدَ ) ، كَذَا في المُحْكَمِ .
| | وقالَ الرَّاغِبُ : أصْلُ العُقْمِ : اليُبسُ | المانِعُ من قَبولِ الأثَرِ . | | ( عَقِمَت ) الرَّحِمُ ( كَفَرِحَ ونَصَرَ وكَرُمَ | وعُنِي ) - وعلى الأخِير اقْتَصَر الجوْهرِيُّ - | ( عَقَمًا ) مُحَرَّكَة ( وعَقْمًا ) بالفَتْح | ( ويُضَمُّ ) ، وعلى الأخِيريْن اقْتَصَر | الجوْهَرِيُّ . |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٥٤٢عُقِمَتْ مَفَاصِلُهُ
1 عُقِمَتْ مَفَاصِلُهُ ذ His joints (S, K) of the arms and legs (S) became dry. (S, K.) [See عُقْمٌ, below.] Hence, (TA,) it is said in a trad. (S, TA) of Ibn-Mes'ood, relating to the resurrection, (TA,) تُعْقَمُ أَصْلَابُ المُنَافِقِينَ وَالمُشْرِكِينَ وَلَا يَسْجُدُونَ (S, * TA) i. e. The joints [of the backbones of the hypocrites and of the believers in a plurality of
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٢٧عَقَمَ
عَقَمَ U ( n. ac. عَقْم 1 ),
a. Was barren.
b. [ pass. ], Became dry, withered up.
c. I ( n. ac. عَقْم 1 ), see II (a) .
عَقِمَ
عَقِمَ A ( n. ac. عَقَم 4 ) عَقُمَ U ( n. ac. عُقْم 3 )
a. see supra (a) .
عَقَّمَ
عَقَّمَ II ,
a. Made barren, sterile.
b. Silenced.
أَعْقَمَ
أَعْقَمَ IV ,
a. see II (a) .
عَقْم
عَقْم 1 , عَقْمَة 1t , عِقْمَة 2t ,
a. Red cloth. - عُقْم 3 ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬١٠٥عقم
عَقِمَ - يَعْقَمُ - عَقِيْم
عََقِمَ - يَعْقَمُ + الكائن أو الأمر: ينمحق وينمحي أثره وخلفه: ينقطع نسله فلا يستمر بنسل أو ذرية أو بقايا أو مخلفات
عَقِيْم : اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فعيل " من " عَقِمَ - يَعْقَمُ ": الذي انعقم: الذي لا ثمرة ولا بقاء لاستمرار الحياة فيه: الذي يجعل الحياة تنقطع ولا تستمر عبر نسل أو ذرية أو من بقايا
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ٣٥)
- صكك
الآيات المشتركة: ١ · Hemen ard arda vurdu
- صرر
الآيات المشتركة: ١ · Cırcır böceğidir
- زول
الآيات المشتركة: ١ · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
- بغت
الآيات المشتركة: ١ · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
- مري
الآيات المشتركة: ١ · مري Eskimiş elbise
- عاد
الآيات المشتركة: ١ · Âd
- عجز
الآيات المشتركة: ١ · Belin at tarafıdır
- أنث
الآيات المشتركة: ١ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- مرأ
الآيات المشتركة: ١ · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- سوع
الآيات المشتركة: ١ · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- روح
الآيات المشتركة: ١ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- وجه
الآيات المشتركة: ١ · Yüz demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
وَفِي عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ
Kısır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقر, جدب, قحط |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Rahmin büzüşüp tıkanması, tohum tutmaması; bir sürecin nesilsiz ve ürünsüz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Ardında hayır, döl, yağmur veya devamlılık bırakmayan kesinti ve sonuçsuzluk |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin girdi almasına rağmen çıktı üretememesi ve kendinden sonraya aktarım yapamaması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca biyolojik kısırlığa indirgenerek Kur'an'daki rüzgar ve gün nitelemelerindeki ontolojik kısırlığın gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Kesmek, yarmak, bağı koparmak, engellemek; bu anlam عقب, عقد, عقر, عقل köklerinde de görülür | م | Kesilme ve tıkanma hareketine içe kapanma, toplanma ve büsbütün kuruyup donma boyutu eklenerek üretkenliğin ve semerenin tamamen yok olması anlamı pekişmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İçsel potansiyeli, canlılık kaynağını ve varlığın özünü temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Daralma, büzüşme, sınır noktasına varıp sıkışma hareketini gösterir |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın taşıyıcısı olan akışkanlığı, tohumun ve hayatın ortamını simgeler |
| عقم | Kaynağın daralıp akışa kapanması | Yaşam ve verim kaynağının büzüşerek daralması, döllenme veya üreme akışını kesip süreci semeresiz bırakması hareketini ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Rahmin tohum kabul etmeyecek biçimde büzüşmesi, kuruması veya bozulmasıdır; bu durumdaki rahme هزمة تقع في الرحم فلا تقبل الولد denir. Ayrıca döllemeyen, yağmur getirmeyen rüzgara ve eklem yerlerinin kuruyup bükülmez hale gelmesine de bu kökle işaret edilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde kök, aman vermeyen, ardında barış veya döl bırakmayan şiddetli savaşlar için حَرْبٌ عُقامٌ nitelemesiyle kullanılmıştır. Nitekim erken kaynaklarda geçen حِفافاهُ مَوْتٌ ناقِعٌ وعُقامُ mısraı bu amansız ve felaketle sonuçlanan savaşı anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairlerinden Ebû Dehbel el-Cümahî, övgüsünde kadınların artık onun gibisini doğurmaktan kesildiğini ifade etmek üzere şu beyti söylemiştir: عُقِمَ النِّساءُ فلن يَلِدْنَ شَبيهَه / إن النِّساءَ بمثْلِه عُقْمُ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عقم kökü, Sami dillerinde daralma, bağlanma, bükülme ve üretimsizleşme semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ʿāqam kökü eğrilik, bükülme, çarpıklık ve saptırma bildiren bir gövdeye dayanır; Süryanicede ʿ-q-m kökü benzer şekilde kıvrılma, engellenme ve doğrudan akışın bozulması anlamlarını taşır. Akkadçada doğrudan birebir ses denkliğiyle kısırlığı karşılayan bağımsız bir ʿqm kökü tespit edilmemiş olup bu anlam alanı daha çok genel Sami kökü olan ve kökünden kesilmeyi anlatan ʿ-q-r dairesinde yoğunlaşmıştır. Arapçada عقم kökü, büzüşme ve kapanma nüansını koruyarak özellikle dölsüzlük, semeresizlik ve ardı kesilme manasında uzmanlaşmış; fiziksel organ büzüşmesinden soyut sonuçsuzluğa doğru semantik bir derinlik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عق çekirdeğinden türeme | Kesme, engelleme ve kökten koparma anlamındaki ikili tabanın م harfiyle içe kapanma ve kuruma karakteri kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice ʿ-q-m kökleri | Doğrusal akışın bükülmesi, engellenmesi ve tıkanması ekseninde ortak semantik bağ | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقم | Anlamlı | Kısırlık, semeresizlik | Rahmin veya sürecin ürün vermekten kesilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عمق | Anlamlı | Derinlik, uzaklık | Bir şeyin dibinin veya mesafesinin son derece uzak olması | Kur'an'da geçer; boyutsal derinlik |
| قعم | Anlamlı | Burnun dikleşmesi, bükülme | Bir şeyin ucunun yukarı doğru kıvrılması veya burnun içeri basık olması | Kur'an'da geçmez |
| قمع | Anlamlı | Bastırmak, boyun eğdirmek | Bir şeyi zorla sindirmek, tepesine vurup içeri tıkmak | Kur'an'da geçer; baskı ve durdurma |
| معق | Anlamlı | Göz pınarı, uzaklık | Gözün iç kenarı veya çölün derin ve ıssız köşesi | Kur'an'da geçmez |
| مقع | Anlamlı | Şiddetle emmek, yudumlamak | Bir sıvıyı son damlasına kadar çekip tüketmek | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقم | Merkez | Semeresizlik | Sürecin tohum tutmaması, ürünsüz ve geleceksiz kalması | İçsel tıkanma sebebiyle neticesiz kalış |
| عقر | Komşu | Kısırlık ve kök kesme | Varlığın kökünün kesilmesi veya yaşlılık/tahribat sebebiyle doğuramama | عقم yapısal tıkanıklığı, عقر ise kökün yaralanıp kesilmesini öne çıkarır |
| جدب | Komşu | Kuraklık | Yağmurun kesilmesi sebebiyle toprağın bitki vermemesi | Dış etkenlere bağlı geçici verimsizlik |
| قحط | Komşu | Kıtlık | Yağışsızlığın uzaması sonucu ortaya çıkan darlık | İklimsel ve dönemsel mahsul kesintisi |
| خصب | Zıt | Verimlilik | Bol ürün verme, tohumu çoğaltarak besleme ve artırma | Sürecin gür ve bereketli çıktılar üretmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقم | Döl tutmama, semeresiz kalma | Bir yapının geleceğe dönük hayır ve ürün aktaramaması | Kesin |
| Latince | sterilis, infecundus | Kısır, ürünsüz | Biyolojik ve toprağa ait verimsizliği karşılar; manevi boyutu eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | sterile, barren, unproductive | Kısır, bereketsiz, sonuçsuz | Hem biyolojik hem mecazi verimsizliği karşılar ancak azap ve gün bağlamındaki dehşeti tam vermez | Güçlü |
| Almanca | unfruchtbar, steril | Verimsiz, döl tutmaz | Üretim yapamama durumunu net ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | stérile, infécond | Kısır, semeresiz | Canlı ve nesne düzeyindeki kısırlığı kapsar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik kısırlık (insan) | Döl tutmayan, çocuk sahibi olamayan kadın veya erkek | İlahî iradenin dilediğine kız, dilediğine erkek bağışlaması veya dilediğini kısır bırakması bağlamı (Şûrâ 42:50; Zâriyât 51:29) |
| Helak edici rüzgar | Aşılamayan, bulut taşımayan, yağmur getirmeyip kök kurutan fırtına | Âd kavminin helaki bağlamında gönderilen yıkıcı rüzgar (Zâriyât 51:41) |
| Telafisi olmayan gün | Ardında hayır ve dönüş bırakmayan, sonu felaket olan azap günü | İnkarcıların şüphe içinde bocalarken ansızın yakalanacakları kıyamet veya helak günü (Hac 22:55) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî irade ve kudret | Allah'ın yaratmadaki mutlak hürriyeti; sebepleri var edip dilediğinde sebebin sonucunu iptal etmesi | Yaratmanın biyolojik zorunluluğa değil mutlak meşîete bağlılığı |
| Fıkıh | Evlilik ve kusur | Eşlerden birinde kısırlığın bulunmasının evliliğin feshi için bir ayıp sayılıp sayılmayacağı | Nesil üretme yeteneğinin yapısal yokluğu |
| Tefsir | Mecaz ve tasvir | Rüzgarın ve kıyamet gününün kısır olarak nitelenmesindeki belagat ve helak boyutu | Hayır doğurmayan, ardında hiçbir canlılık ve kurtuluş bırakmayan felaket |
| Hadis | Ahlak ve basiret | Dünyevi hırsın ve ahiretsiz aklın faydasızlığını ifade eden rivayetler | Neticesi ebedî kurtuluşa ulaştırmayan amel ve anlayışın akameti |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve meşîet | Mutlak bağımlılık | İnsanın biyolojik imkanının tek başına yeterli olmadığını, nihai sonucun Allah'a ait olduğunu idrak ettirme | İnsanın kendi kudretine güvenini kırıp ilahî lütfa yönelmesini sağlar | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve düşünce | Akamete uğramış bilgi | Hakikate ve ahlaki eyleme dönüştürülemeyen, ürün vermeyen zihni meşguliyet | Çıktısı insanlığa ve imana yaramayan teorik kısırlık | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar | Nesilsiz ve geleceksiz otorite | Ardında adalet ve devamlı bir ıslahat bırakmayan, salt tahribe dayalı güç | Toplumsal süreklilik üretemeyen zalim iktidarların çöküşü | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye | Atıl sermaye ve verimsiz yatırım | Reel üretime ve toplumsal refaha dönüşmeyen, kendi içinde sıkışıp kalan kaynak | Katma değer üretmeyen ve dolaşımı tıkanan ekonomik döngü | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yutan eleman veya kapalı döngü () | Sisteme giren hiçbir girdinin yeni bir çıktı veya türev üretememesi, sürecin sıfır noktasında sönümlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve jenerasyonel kopuş | Bir medeniyetin veya kurumun değerlerini bir sonraki nesle aktaramayarak kültürel intihara sürüklenmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece tıbbi bir teşhis olan üreme yetersizliğine (infertilite) indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin, zaman diliminin veya tabiat olayının ardında hiçbir ıslah, rahmet, devamlılık ve semere bırakmayacak şekilde kesilip helake dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki rüzgar ve kıyamet tasvirlerinin sadece somut benzetmeler sanılması ve varoluşsal semeresizlik yasasının gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın amacının semere vermek, hayır doğurmak ve süreklilik kazanmak olduğunu; ilahî irtibatı kopmuş her yapının kaçınılmaz biçimde akamete uğrayacağını gösterdiği için temel bir varoluş ölçütüdür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve nesil takdirini bildiren ayetlerde (Şûrâ 42:50), geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde (Zâriyât 51:41) ve kıyamet tehdidinin kesinliğini bildiren uyarılarda (Hac 22:55) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebeplerin mutlak üretici olduğu vehmini kırar; sebebin (evlilik, tohum, rüzgar) var olmasının sonucu garanti etmediğini, sonucun ancak ilahî bereketle doğacağını öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamRahmin büzüşüp tohum tutmaz hale gelmesi, dölleme ve ürün verme yeteneğinin tamamen kaybolması.
- Soyut anlamBir sürecin girdi almasına rağmen hiçbir hayır, ıslah, devamlılık ve semere üretemeyerek kendinde son bulması.
- Sistematik karşılıkSistemin aktarım kanallarının tıkanması sonucu geleceğe hiçbir artı değer bırakamayan mutlak akamet durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sürece yapılan girdiyi ve harcanan potansiyeli; ise sistemden doğması beklenen semereyi, hayrı ve ürünü temsil eder. Girdiye bağlı ürün türevinin sıfıra gitmesi, sistemin yapısal kısırlığını; zaman boyunca elde edilen toplam çıktının sıfıra eşit olması ise sürecin ardında hiçbir kalıcı eser veya nesil bırakamayan akamet durumunu ifade eder.