عيب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ي-بالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٠ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أخذسكنعيبغصبأَعِيبَهَاكونسفنعملبحرملك

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عيب

ع - ي - ب

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٠

معناه في القرآن: Onu kusurlu kılarım

ملاحظاتي

المعاجم(١٠)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٩٣
باب العين والباء وواي معهما ع ب ا، ع ب ء، ع ي ب، و ع ب، ب و ع، ب ع و، ب ي ع مستعملات عبا: العَباية: ضرب من الأكْيسة فيه خُطوط سُود كبار والجميع العَباء، والعَباءة لغة. وما ليس فيه خُطوطٌ وجِدّة فليس بعَباءة، قال: نَجَا دَوْبَل في البئر واللَّيل دامِسٌ ولولا عباءته لزار المقـابـرا والعَبا، مقصور، : الرجل العَبام في لغة وهو الجافي العَيُّ. عبء: العِبْء: كلّ حِمْلٍ من غُرْمٍ أو حَمالةٍ، والجميع
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨٦
العَيْب والعَيْبَةُ والعاب بمعنى واحد؛ تقول: عاب المتاعُ أي صار ذا عيب، وعِبْته أنا يتعدَّى ولا يتعدَّى؛ فهو مَعيب ومَعْيوبٌ أيضاً على الأصل. وتقول: ما فيه مَعابة ومَعابٌ، أي عَيْب، ويقال موضع عَيب. قال الشاعر: أنا الرجلُ الذي قد عِبْتموهُوما فيه لعَيَّاب مَعـابُ والمَعايب: العُيوب. وعَيَّبه: نسبه إلى العَيب؛ وعَيَّبَه أيضاً، إذا جعله ذا عيب. وتَعَيَّبه مثله. والعَيْبة: ما يُجعل فيه الثياب،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٩٨٢
باب العين والباء عبأ ، عيب ، بعا ، بيع ، بوع ، وبع ، وعب : مستعملات . عبأ : أمّا عبا فهو مهموز لا أعرف في معتلاَّت العين حرفاً مهموزاً غيره . ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَآؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَاماً ) ( الفرقان : 77 ) ، وهذه آية مشكِلة . ورَوَى ابن أبي نَجيح عن مجاهد أنه قال في قوله تعالى : ( قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى ( أي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨٬٦٩١
(باب العين والياء وما يثلثهما) (عيب) العين والياء والباء أصلٌ صحيح، فيه كلمتان: إحداهما العَيب والأخرى العَيْبة، وهما متباعدتان. فالعَيب في الشيء معروفٌ. تقول: عابَ فلان فلاناً يَعيبُه. ورجلٌ عَيَّابةٌ: وَقَّاعٌ في الناس. وعابَ الحائطُ وغيرهُ، إذا ظهر فيه عَيب. والعاب: العيب([1]) . والكلمة الأخرى العَيْبَة: عَيْبَة الثيابِ وغيرها، وهي عربيَّة صحيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٣
ع ي ب أملأ الناس بالعيوب العيّاب‏.‏ ورجل عيّابة وما فيه معابٌ لعائب‏.‏ وقد عاب الشيء وعيب فهو عائب ومعيب وعيّبته وتعيّبته فتعيّب وعيّبته‏:‏ نسبته إلى العيب‏.‏ ومن المستعار‏:‏ هو عيبة فلانٍ إذا كان موضع سره وعن رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الأنصار كرشي وعيبتي ‏"‏ أي أضع فيهم أسراري كما تضع البهيمة العلف في كرشها والرجل حرّ متاعه في عيبته وعنه صلى الله عليه وسلم أنه كتب في صلح الحديبية ‏"‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٨٠٩
ابن سيده: العَابُ والعَيْبُ والعَيْبَةُ: الوَصْمة. قال سيبويه: أَمالوا العابَ تشبيهاً له بأَلف رَمَى، لأَنها منقلبة عن ياء؛ وهو نادر؛ والجمع: أَعْيابٌ وعُـيُوبٌ؛ الأَول عن ثعلب؛ وأَنشد: كَيْما أَعُدَّكُمُ لأَبْعَدَ منكُمُ، * ولقد يُجاءُ إِلى ذوي الأَعْيابِ ورواه ابن الأَعرابي: إِلى ذوي الأَلباب. والـمَعابُ والـمَعِـيبُ: العَيْبُ؛ وقول أَبي زُبَيْدٍ الطَّائيّ: إِذا اللَّثى رَقَـأَتْ بعدَ الكَرى
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٠٧١
العيب والعيبة والعاب: الوصمة. قال سيبويه: أمالوا العاب تشبيها له بألف رمى؛ لأنها منقلبة عن ياء، وهو نادر كالمعاب والمعيب والمعابة تقول: ما فيه معابة ومعاب، أي عيب، ويقال: موضع عيب. قال الشاعر: أنا الرجل الذي قد عبتموه وما فيه لعياب معـاب لأن المفعل من ذوات الثلاثة -نحو كال يكيل- إن أريد به الاسم مكسور، والمصدر مفتوح، ولو فتحتهما أو كسرتهما في الاسم والمصدر
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٣١١
عَابَ 1 عَابَ ذ , (S, A, O, Msb, K,) aor. يَعِيبُ, (Msb,) inf. n. عَيْبٌ, (Msb, TA,) and مَعَابٌ and مَعِيبٌ are allowable as inf. ns., (S, O, TA,) It (a thing, A, TA, or an article of merchandise, S, O, Msb) was, or became, faulty, unsound, or defective; or had a fault, an unsoundness, a defect, an imperfection, a blemish, or something amiss. (S, A, O, Msb, * K.) [See also 5.] -A2- عَابَهُ, (S,
رابط المدخل

عَابَ 1 عَابَ ذ , (S, A, O, Msb, K,) aor. يَعِيبُ, (Msb,) inf. n. عَيْبٌ, (Msb, TA,) and مَعَابٌ and مَعِيبٌ are allowable as inf. ns., (S, O, TA,) It (a thing, A, TA, or an article of merchandise, S, O, Msb) was, or became, faulty, unsound, or defective; or had a fault, an unsoundness, a defect, an imperfection, a blemish, or something amiss. (S, A, O, Msb, * K.) [See also 5.] -A2- عَابَهُ, (S, O, Msb, K,) [aor. as above,] inf. n. عَيْبٌ and عَابٌ; (TA;) and ↓ عيّبهُ, (S, A, O,) or this has an intensive signification; (Msb;) and ↓ تعيّبهُ; (S, A, O;) He made, or caused, it (a thing, TA in relation to the first, and A in relation to the second and third, or an article of merchandise, S and O in relation to the first,) to be faulty, unsound, or defective; or to have a fault, an unsoundness, a defect, an imperfection, a blemish, or something amiss. (S, A, O, Msb, * K.) أَرَدْتُ أَنْ أُعِيبَهَا, in the Kur [xviii. 78], means I desired to render it faulty, or unsound. (AHeyth, TA.) ― -b2- [The same verbs are also often used in relation to a human being as the object.] ― -b3- And one says عَابَهُ, [aor. as above,] inf. n. عَيْبٌ and عَابٌ and مَعَابٌ and مَعِيبٌ; (MA;) and ↓ عيّبهُ; (S, A, O, Msb;) and ↓ تعيّبهُ; (TA;) meaning He [found fault with him, or it; blamed, upbraided, or reproached, him; or] attributed or imputed to him, or it, or charged him with, or accused him of, a vice, fault, &c. (S, A, MA, * O, Msb, TA.) [The first of these verbs is of very frequent occurrence as meaning thus: one ex. of it occurs in the saying of a poet cited in the S and O in this art., أَنَا الرَّجُلُ الَّذِى قَدْ عِبْتُمُوهُ I am the man whom ye have charged with a vice, or fault, &c. And one says, عاب عَلَيْهِ فِعْلَهُ, meaning He blamed, or discommended, to him his deed. -A3- عاب السِّقَآءُ The skin had milk that had become thick in it (O, K, TA.)

عيّبهُ 2 عيّبهُ ذ : see 1, in two places. -A2- عيّب also signifies He made, or prepared, or took for himself, what is called an عَيْبَة (O.)

تعيّب 5 تعيّب ذ It was, or became, rendered faulty, unsound, or defective; or such as to have a fault, an unsoundness, a defect, and imperfection, a blemish, or something amiss. (A.) [See also 1, first sentence. -A2- تعيّبهُ: see 1, in two places.

تعايبوا 6 تعايبوا ذ [They found fault, one with another; blamed, upbraided or reproached. one another]. (S in explanation of تَعَايَرَ القَوْمُ.)

عَابٌ عَابٌ ذ : see the next paragraph.

عَيْبٌ عَيْبٌ ذ , (S, A, O, Msb, K,) an inf. n. used as a simple subst. (Msb,) and ↓ عَابٌ [which is also originally an inf. n. (S, O, Msb, K) and ↓ عَيْبَةٌ (S, O) and ↓ مَعَابٌ (S, O, Msb, K) and ↓ مَعِيبٌ and ↓ مَعَابَةٌ. (S, O. K,) signify the same, (S, O, Msb, K,) i. e. [in a man and in any animal,] A vice. [and in the same, and in anything,] a fault or faultiness, an unsoundness, a defect, an imperfection, a blemish, or something amiss; syn. وَصْمَةٌ, (A, K,) and نَقِيصَةٌ: (TK:) in Pers. آهُو: (PS:) or ↓ مَعَابٌ and ↓ مَعَابَةٌ signify a place of عَيْب [or vice, fault, &c.; app. as meaning a ground for عَيْب or finding fault, &c.]. ↓ مَا فِيهِ مَعَابٌ and ↓ مَعَابَةٌ meaning [There is not in him, or it,] عَيْبٌ, or مَوْضِعُ عَيْب: [and so ↓ مَعِيبٌ as is shown by what follows; and ↓ مَعْيَبَةٌ as expl. in Har p. 475, which last and ↓ مَعَابَةٌ may be expl. agreeably with analogy as signifying a cause of عَيْب, i. e. a thing for which one is to be found fault with, blamed, upbraided, or reproached; like مَذَمَّةٌ;] for [although] مَفْعل from triliteral-radical verb such as كَالَ, aor. يَكِيلُ, as the measure of a subst. [or n. of place] is with kesr [to the ع,] and as the measure of an inf. n. with fet-h, yet it is allowable to use fet-h or kesr in either case, for the Arabs say مَسَارٌ and مَسِيرٌ, and مَعَاشٌ and مَعِيشٌ, and ↓ مَعَابٌ and ↓ مَعِيبٌ: (S, O:) the pl. of عَيْبٌ is عُيُوبٌ [a pl. of mult.] (S, A, O, Msb) and أَعْيَابٌ [a pl. of pauc.]; (Th, TA;) and مَعَايِبُ [as pl. of ↓ مَعَابٌ or ↓ مَعِيبٌ or ↓ مَعَابَةٌ, or as an anomalous pl. of عَيْبٌ like as مَشَايِنُ is of شَيْنٌ,] is syn. with عُيُوبٌ. (S, O.)

عَيْبَةٌ عَيْبَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also A receptacle in which clothes are put: (S, O, K:) and a receptable of skin, or leather, in which goods, or utensils, are put: (TA:) and a زَبِيل [or receptacle like a basket] of skin, or leather or the like, (K, TA,) in which reaped corn is conveyed to the threshing-floor: (TA:) or a thing like the خَرِيطَة [q. v.], of skin, or leather: (Ham p. 352:) it has loops with which it is closed and fastened by the insertion of one into another: (see 4 in art. شرج:)] pl. عِيَبٌ and عِيَابٌ and عَيْبَاتٌ. (S, O, K.) ― -b2- Hence, (A,) (tropical:) The depositary of one's secret [or secrets]; (A, O, K) and it is used as a sing and a pl.:] one says, هُوَ عَيْبَةُ فُلَان (tropical:) He is the depositary of the secret [or secrets of such a one: (A:) and it is said in a trad., الأَنْصَارُ كَرِشِى وَعَيْبَتِى (S, O, TA) (tropical:) The A(??) intimates, and the depositary of my secret [or secrets]. (TA. [See also other explanations in art. كرش.]) And [in like manner] العيَابُ is used as meaning (tropical:) The breasts. and the hearts: (O, K:) for, as the Arab deposits in his عيْبَة the best of his goods, or utensils, and of his clothes so he conceals in his breast his meat particular secrets, which may not be divulge. (O, * TA) Hence, (TA,) a poet says, وَكَادَتْ عِيَابُ الوُدِّ مِنَّا وَمِنْكُمُ وَاـِنْ قِيلَ أَبْنَآءُ العُمُومَةِ تَصْفَرُ [And our and your depositories of love, although it be said that we and you are the children of paternal uncles, were near to becoming and]: (O, TA:) by عياب الودّ he means their breasts. (TA.) And بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ عَيْبَةٌ مَكْفُوفَةٌ, a phrase in the treaty of El-Hodeybiyeh. means (tropical:) Between us and them, in respect of this peace, is [determined that there shall be, in each party.] a breast bound to fulfil the terms of this writing. like the عيبة that is closed and fastened by its loops over its contents,] clear of secret enmity, and perfidy, and deceit: (IAar, O, * TA:) or, accord. to some, as related by Sh, evil between us [and them] shall be [as it were] tied up, like as the عيبة is tied up: or there shall be mutual reconciliation, and abstaining from war, like that kind of friendship that subsists between sincere friends who confide in each other. (Az, TA. [See also art. كف.]) ― -b3- عَلَيْكَ بِعَيْنَتِكَ, said by 'ءïsheh to 'Omar on an occasion of his blaming her, means (assumed tropical:) Busy thyself with thine own family, or wife, and let me alone. (TA.)

عُيَبَةٌ عُيَبَةٌ ذ : see عَيَّابٌ.

عِيَابٌ عِيَابٌ ذ a pl. of عَيْبَةٌ. (S, O, K.) ― -b2- Also The [wooden implement commonly called] مِنْدَف [with which cotton is separated and loosened]: (O, K:) so says Lth, the only anthority for it known (O, TA) to Az. (TA.)

عَيَّابٌ عَيَّابٌ ذ (S, A, O, Msb, K) and ↓ عَيَّابَةٌ (A, O, K [but this has a more intensive signification]) and ↓ عُيَبَةٌ (A, K) One [who finds fault with others, or] who attributes or imputes to others, or charges them with, or accuses them, of, vices, faults, &c., much, or often. (A and K in explanation of all, and O in explanation of the second.)

عَيَّابَةٌ عَيَّابَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عائِبٌ عائِبٌ ذ part. n. of the intrans. v. عَابَ; [i. e. Being, or becoming, faulty, &c.;] applied to an article of merchandise [&c.]. (Msb.) ― -b2- And also act. part. n. of عَابَهُ. (Msb.) -A2- Also, applied to milk, Thick, or becoming thick. (O, K.)

مَعَابٌ مَعَابٌ ذ : see عَيْبٌ, in five places.

مَعِيبٌ مَعِيبٌ ذ : see عَيْبٌ, in four places. ― -b2- Also, (S, A, O, Msb, K) and ↓ مَعْيُوبٌ, (S, O, K,) agreeably with the original form, (S, O,) and ↓ مُعَيَّبٌ, [or this has an intensive signification, (see its verb,)] and ↓ مُتَعَيَّبٌ, (TA,) Made, or caused, to be faulty, unsound, or defective; or to have a fault, &c. (S, A, O, Msb, * K, TA. [See the verbs.]) ― -b3- And [Found fault with, &c.; or] charged with, or accused of, a vice, faulty, &c. (TA, [See, again, the verbs.])

مَعَابَةٌ مَعَابَةٌ ذ : see عَيْبٌ, in five places.

مَعْيَبَةٌ مَعْيَبَةٌ ذ : see عَيْبٌ.

مُعَيَّبٌ مُعَيَّبٌ ذ : see مَعِيبٌ.

مَعْيُوبٌ مَعْيُوبٌ ذ : see مَعِيبٌ.

مُتَعَيَّبٌ مُتَعَيَّبٌ ذ : see مَعِيبٌ.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٤
عَابَ عَابَ ( y ) I ( n. ac. ) عَيْب 1 ), a. Was faulty, defective, imperfect; was bad, deteriorated, spoilt; was bad, corrupt, vicious, debased. b. see II & V ( c ). عَيَّبَ عَيَّبَ II , a. Deterriorated, marred, spoilt; corrupted. b. Rebuked, blamed; defamed, dishonoured; shamed; insulted. تَعَيَّبَ تَعَيَّبَ V , a. see I (a) . c. Found fault with. عَيْب عَيْب [ 1 ] , ( pl.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٩٠٧
عيب عَابَ - يَعِيْبُ عَابَ - يَعِيْبُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يخرقه ويشقه ويشوهه: يجعله ناقصاً فيه فساد في خلقه أو عمله: ويكون ذك إما بتعطيله وتغيير خلقه، ليظهر للآخرين فساده ونقصه، أو بالزعم والقول لآخر عما فيه من فساد ونقص واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وانتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي: مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. غصب

    الآيات المشتركة: ١ · Gasp etmek

  2. سفن

    الآيات المشتركة: ١ · Gemi

  3. وري

    الآيات المشتركة: ١ · Arka

  4. بحر

    الآيات المشتركة: ١ · Bahr deniz demektir

  5. سكن

    الآيات المشتركة: ١ · “Sikkin” bıçak demektir

  6. رود

    الآيات المشتركة: ١ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  7. ملك

    الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  8. أخذ

    الآيات المشتركة: ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  9. عمل

    الآيات المشتركة: ١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  10. كون

    الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَهَا وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا

    Onu kusurlu kılarım

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعيب
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerنقص, ثلم, عور
Zıt Kökسلم
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin bütünlüğünde meydana gelen delik, yarık, çatlak veya işlevsel eksiklik; saklama mahfazası
Çekirdek Özet 2Büyük bir zararı veya yok oluşu önlemek amacıyla yapıda kasıtlı ve sınırlı kusur oluşturma
Çekirdek Özet 3Zahirde kusur ve noksanlık gibi görünen müdahalenin, batında mutlak ziyanı önleyen koruyucu kalkan işlevi görmesi
Kritik Hata RiskiKökün salt ahlaki kınama veya mutlak kötülük olarak daraltılıp, varlığı yok olmaktan koruyan fonksiyonel kusur boyutunun gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عيBir şeyin sınırına dayanma, acziyet, yetersizlik veya içe çekilme hareketini temsil eder; عير, عيش, عيل, عين köklerinde de bir varlığın belirginleşmesi, açığa çıkması veya bir sınıra varması anlamı ortaktırبİçeride olma, kap veya sınır harfi olan bâ harfinin eklenmesiyle soyut yetersizlik veya açığa çıkma hareketi, bir nesnenin ya da haznenin iç bütünlüğünde somut bir gedik, delik veya kapatılmış mahfaza (عيبة) manasına özelleşmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözAçığa çıkma, görünür olma, bir durumun fark edilmesi ve dikkat çekmesi hareketini sağlar
يEl ve kolBir işe, nesneye bilfiil müdahale etme, dönüştürme ve işlevsel temas kurma yönünü temsil eder
بEv, çadırİç mekân, sınır, bir nesnenin kendi muhafazası ve kapalı bütünlüğüdür
عيبKapalı bir bütünlüğe yapılan müdahalenin görünür hale gelmesiKapalı veya tam olan bir yapının (ب) el ile yapılan bir müdahale neticesinde (ي) dışarıdan fark edilir bir kusur, gedik veya delikle görünür kılınması (ع) hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun bir kıyıyı veya seti delip dışarı sızması, duvarın çatlaması yahut bir kap ve gemide bütünlüğü bozan deliğin açılması; ayrıca giysi ve değerli eşyaların korunduğu deri bohça ve mahfaza
Cahiliye şiiri kullanımıBişr b. Ebî Hâzim bir beytinde dostluğun ve kalplerin sevgiden boşalmasını şu ifadeyle aktarmıştır: وكادتْ عِيابُ الوُدِّ منَّا ومنكـم / وإنْ قيل أبناءُ العُمُومةِ تَصْفَرُ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in Ensar hakkındaki şu hadisinde sadakat ve sır mahfazası olarak geçer: الأنصارُ كَرِشي وعيْبَتِي; ayrıca Hudeybiye Antlaşması metninde hıyanetten arınmış sadakat için şöyle zikredilmiştir: وإنّ بيننا وبينكم عيبة مكفوفة

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça عيب kökü, merkezi Sami dil sahasında hem fiziksel bir kusur, leke ve gedik hem de koruma amaçlı bir iç hazne, deri kap ve göğüs/kalp anlamıyla varlığını sürdürmüştür. İbranicede yer alan ve karanlık, kalın bulut veya örtü anlamına gelen 'āḇ (עָב) ile fonetik ve morfolojik paralellikler kurulabilse de Arapçada kök, özellikle nesnenin işlevsel tamlığını zedeleyen görünür çatlak veya delik ile bu açığı kapatan ya da eşyayı örten deri torba ekseninde belirginleşmiştir. Süryanicede 'āpā / 'āppā kökündeki örtme, içine alma veya saklama dairesi, kökün عيبة formundaki deri kap ve sır mahfazası boyutuyla semantik bir kesişim sunar. Arapça bu iki kutbu, yani kusur oluşturarak bir nesneyi bütünlüğünden etme ile bir şeyi gizleyip muhafaza altına alma mantığını tek bir kök altında tutarlı bir diyalektikle birleştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعيب / عيبةDuvarın çatlaması, suyun bendini delmesi anlamından nesnedeki kusura ve giysi saklanan deri mahfazaya uzanan ikili çekirdekKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice 'āḇ, Süryanice 'āpāÖrtme, içine alma, gizleme ve kalınlaşma/lekelenme semantik alanı ile kısmi örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren kökdaş formu tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عيبAnlamlıKusur, gedik, noksanlıkBir nesnede delik, kusur veya çatlak oluşturmak; değerli eşya bohçasıHedef kök; Kur'an'da geçer
عبيAnlamlıKatlamak, hazırlamakBir şeyi düzene sokmak, orduyu saf haline getirmek veya çizgili aba dokumakKur'an'da geçmez
يعبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
يبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بعيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بيعAnlamlıMübadele, sözleşmeMalı malla veya bedelle değiştirmek, bağlılık ahdi yapmakKur'an'da geçer; zıt hareket yönü

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عيبMerkezKusur, noksanlık, gedikNesnenin değerini düşüren ya da tamlığını bozan fakat yok etmeyen kusurBütünlüğü bozan yapısal ve işlevsel eksiklik
نقصKomşuEksilme, noksanlıkNiceliksel azalmayı ve miktarca geriye gitmeyi ifade ederعيب nesnenin niteliğindeki bozulmadır, نقص ise miktardaki azalmadır
ثلمKomşuGedik, yarık açmaGenellikle kap, bıçak veya surların kenarında oluşan fiziksel kırık ve çentiktirعيب her türlü görünür veya görünmez kusuru kapsarken ثلم fiziki kenar yarığıdır
عورKomşuAçık kapı, zayıf noktaBir yapının korunaksız, tehlikeye açık ve delinmiş hale gelmesidirعيب doğrudan nesnenin kendi kusuruna, عور ise güvenlik açığına odaklanır
سلمZıtEsenlik, tamlıkHer türlü noksanlık, çatlak ve kusurdan tamamen berî ve salim olma durumuNesnenin tam, kusursuz ve hiçbir müdahale görmemiş bütünlüğüdür

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعيبKusur, leke, gedikBir yapının tamlığını bozan, değerini düşüren fiziksel veya ahlaki noksanlıkKesin
LatinceVitium, defectusKusur, bozukluk, eksiklikAhlaki ve fiziksel kusurları karşılar; ancak kökün koruma amaçlı gedik boyutunu tam vermezGüçlü
İngilizceDefect, flaw, blemishKusur, çatlak, lekeYüzeydeki veya yapıdaki hatayı karşılar; bağlamsal stratejik kusuru doğrudan içermezGüçlü
AlmancaMangel, Makel, DefektKusur, eksiklik, noksanHukuki ve fiziki ayıbı çok iyi karşılar; nesnenin öz değerindeki eksikliği belirtirGüçlü
FransızcaDéfaut, tare, viceKusur, ayıp, sakatlıkMaddi ve hukuki sakatlık anlamında örtüşür; eşyanın değerini eksilten duruma odaklanırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعِيبَهَاBir nesnede kasıtlı kusur oluşturmak, hasar vermekZulümle gasp eden bir melikin elinden gemiyi kurtarmak amacıyla bilinçli olarak yüzeyinde delik/hasar açma bağlamı (Kehf 18:79)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer ve ilahi fiiller meselesiKulun veya peygamberin zahirde şer ve hasar gibi görünen bir eylemi kendine isnat etmesi (Kehf 18:79 bağlamında edeb-i ilahi)Kötülüğün ve kusurun izafiyeti, mutlak şer ile cüz'i hasar arasındaki fark
FıkıhHıyâru'l-ayb (ayıp muhayyerliği)Satış akdinde malın değerini düşüren ve akdin feshedilmesine yol açan gizli veya açık kusurMalın iktisadi ve fonksiyonel bütünlüğünü bozan eksiklik hali
TefsirHızır-Musa kıssasının hikmetiZahiri hüküm ile batıni hakikat arasındaki gerilim; ehven-i şerreyn kuralının uygulanışıBüyük bir ziyanı (gasp) savuşturmak için küçük bir kusurun (delik) bizzat üretilmesi
HadisMüminin ahlakı ve sır mahfazasıHadislerde geçen "el-Ensar aybetî" ifadesinde olduğu gibi insanın en mahrem sırlarını emanet ettiği güvenilir kişiKusurdan ziyade kökün koruyucu deri torba, göğüs ve sadakat boyutu

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeodise ve ahlakŞerri kendine isnat, ehven-i şer tercihiBüyük felaketi küçük zahiri kusurla engellemeHızır'ın kusur eylemini nefsiyle ifade etmesi, hayrı ise Allah'a isnat etmesi ahlakıdırKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiYapısal kusur veya sınır tespitiSistemin zaaflarını bilerek çöküşü önlemeBir yapıda kontrollü deformasyon oluşturarak sistemin aşırı yükten patlamasını engellemeGüçlü
SiyasiHükümranlık ve kriz yönetimiStratejik taviz veya aldatmaDespotik gaspı işlevsizleştirmeZorba otoritenin iştahını kabartan tamlığı bilerek bozup varlığı koruma siyasetiGüçlü
İktisadiTicaret ve borçlar hukukuAyıp ve mal kusuruSözleşme adaletini ve değer dengesini korumaKusurlu malın tespiti, tüketici hakkı ve haksız kazancın engellenmesi mekanizmasıKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKontrollü kırılma veya deformasyon çentiği (notch / controlled failure)Malzeme biliminde yüksek basınca maruz kalan bir yapının tamamen parçalanmaması için belirli bir noktada bilinçli zayıflatma oluşturulmasıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki ehven-i şer ve kamu yararıİki zararlı durum karşılaştığında daha az zararlı olanın seçilerek temel varlığın ve hakkın muhafaza edilmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiعيب kökünü yalnızca bireysel ahlaki bir kabahat, kınanacak bir leke veya salt ticari mal bozukluğu olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, Kur'an'da stratejik ve hikmetli bir koruma manevrası olarak; varlığın bütünüyle yok olmasını önlemek amacıyla bilerek uygulanan yapısal bir müdahaledir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKehf suresindeki kıssa salt bir mülke zarar verme veya anlaşılmaz bir tahribat gibi görülür; zahiri kusurun batıni kurtuluş üreten stratejik boyutu anlaşılamaz

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hikmet, kader, zahir-batın dengesi ve hayır-şer algısını tek bir eylem üzerinden temellendirmesini gösterir; mutlak iyiye ulaşmak için bazen sınırlı bir kusurun göze alınması gerektiğini öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kehf suresindeki Hızır-Musa kıssasında (Kehf 18:79) ve genel olarak varlığın korunması, fitneye karşı stratejik tavır alma ilkelerini bildiren ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Her kusurun ve hasarın mutlak bir kötülük olduğu zannını yıkar; ilahi planda bazen kusurlu kılmanın (tazammün edilen eksikliğin), bütünü yok olmaktan kurtaran en büyük lütuf olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin bütünlüğünde meydana gelen delik, yarık, çatlak veya işlevsel eksiklik; aynı zamanda kıymetli eşyanın saklandığı koruyucu deri torba.
  • Soyut anlamVarlığı mutlak bir tehlikeden ve gasptan kurtarmak amacıyla bütünlüğünde geçici, sınırlı ve bilinçli bir noksanlık oluşturma stratejisi.
  • Sistematik karşılıkHukukta ve siyasette ehven-i şer tercihi; malzeme ve sistem teorisinde yapının bütününü koruyan kontrollü lokal deformasyon.
  • LaTeX modeliV(t)→V(t)∖{d}  ⟹  P(G)=0  ⟹  V(t) korunur
  • LaTeX açıklamasıFormülde V toplam varlığı veya nesnenin bütünlüğünü, t zamanı, d nesne üzerinde bilinçli olarak oluşturulan kusur veya deliği temsil eder. Bütünlükten d kusurunun üretilmesiyle nesnenin zalim otorite tarafından gasp edilme olasılığı P(G) sıfıra indirgenir; böylece varlığın bütünü yok olmaktan korunmuş olur.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع