غبن
غ - ب - ن
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir. Bir alışverişte değerinden az karşılık vermek anlamına gelmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir. Bir alışverişte değerinden az karşılık vermek anlamına gelmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٩٨باب الغين والنون والباء معهما
ن ب غ، ن غ ب، غ ب ن مستعملات نغب: نَغَبَ الإنسانُ يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً أي: ابتَلَعَ رِيقَه أو المَاءَ نُغْبةً بعد نُغْبةٍ. وقوله:
لم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
أي يُجْرَعُ نبغ: نَبَغَ الرجلُ إذا لم يكن في إِرْثِ الشِّعْرِ ثمَّ قال فأجادَ فيقال: نَبَغ منه شعرٌ شاعر.
وبَلَغَنا أن زياداً قال الشعر على كبر سنه، ولم يكن نشأ في بيت الشعر فسمي النَّابِغَةَ ، وقيل بل سمي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤١٨الغَبْنُ بالتسكين في البيع، والغَبَنُ بالتحريك في الرأي. يقال غَبَنْتُهُ بالبيع بالفتح، أي خدعته، وقد غُبِنَ فهو مَغْبونٌ. وغَبِنَ رأيه بالكسر إذا نقصه فهو غَبينٌ، أي ضعيف الرأي، وفيه غَبانةٌ. والغَبينَةُ من الغَبْنِ، كالشتيمة من الشتم. والتَغابُنُ: أن يَغْبِنَ القوم بعضهم بعضاً، ومنه قيل يوم التَغابُنِ ليوم القيامة. لأن أهل الجنَّة يَغْبِنون أهل النار. والمَغابِنُ: الأرفاغ. وغَبَنْتُ الثوبَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٣٠٦غ ن ب
غبن ، غنب ، نبغ ، نغب : مستعملة .
نغب : قال الليث : يقال : نَغَبَ الإنسان يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً ، وهو الابتلاغُ للرِّيق والماء نُغْبَةً بعد نُغْبَةٍ .
وقال أبو عبيد : النَّغْبَةُ : الجرعةُ وجمعها نُغَبٌ .
وقال ذو الرُّمة :
حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ
إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب
نبغ : قال الليث : يقال : نَبَغَ الرَّجل ، إذا لم يكن في إرث الشِّعر ثم قال فأجاد ، فيقال :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٠٩٤(باب الغين والباء وما يثلثهما)
(غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان.
فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾ [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
ومن
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٠٦- الغبن: أن تبخس صاحبك في معاملة بينك وبينه بضرب من الإخفاء، فإن كان ذلك في مال يقال: غبن فلان، وإن كان في رأي يقال: غبن (قال أبو عثمان السرقسطي: غبنه في البيع غبنا: نقصه، وغبن الثوب: كفه، وغبن الشيء: أخفاه. وغبن رأيه غبنا: ضعف، وغبن رأيه: ضعف. انظر: الأفعال 2/33.
وقال ابن منظور: الغبن بالتسكين في البيع، والغبن بالفتح في الرأي)، وغبنت كذا غبنا: إذا غفلت عنه فعددت ذلك غبنا، ويوم التغابن: يوم
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٥٩غ ب ن
في بيعه غبن وفي رأيه غبن وقد غبن وغبن.
وتقول: لحقته في تجارته غبينه ووضع وضيعةً مبينه.
وتغابن له: تقاعد حتى غبن وتغابنوا: غبن بعضهم بعضاً.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٠٨٧الغَبْنُ، بالتسكين، في البيع، والغَبَنُ، بالتحريك، في الرأْي. وغَبِنْتَ رأْيَك أَي نَسِيته وضَيَّعْته. غَبِنَ الشيءَ وغَبِنَ فيه غَبْناً وغَبَناً: نسيه وأَغفله وجهله؛ أَنشد ابن الأَعرابي: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا،
وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب.
والغَبْنُ: النِّسيان. غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان أَي نسيته وغَلِطْتُ فيه. وغَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً: مَرَّ به وهو مائلٌ فلم يره ولم
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٥٨* غ ب ن * * غَبَنَهُ * في البيع خدعه وبابه ضرب وقد * غُبِنَ * فهو * مَغْبُونٌ * و * غَبِنَ * رأيه من باب طرِب إذا نقصه فهو * غَبِينٌ * أي ضعيف الرأي وفيه * غَبَانَةٌ * وإعرابه مذكور في سفه نفسه و * الغَبِينَةُ * من * الغَبْنِ * كالشتيمة من الشتم و * التَّغَابُنُ * أن يغْبِن القوم بعضهم بعضا ومنه قيل يوم التَّغابن ليوم القيامة لأن أهل الجنة يغبنون أهل النار
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٨٦: ( غَبِنَ الشيءَ و ) غَبِنَ ( فيه ، كفَرِحَ ، غَبْناً ) ، بالفتْحِ ، ( وغَبَناً ) ، بالتَّحْريكِ : ( نَسِيَهُ أَو أَغْفَلَهُ ) وجَهلَهُ .
( أَو ) غَبِنَ كذا من حقِّه عنْدَ فلانٍ : ( غَلِط فيه .
( و ) قالوا : غَبِنَ ( رَأْيَهُ ، بالنَّصْبِ ، غَبَانَةً وغَبَناً ، محركةً : ضَعُفَ ) ؛ نَصَبُوه على مَعْنى فَعَّلَ ، وإن لم يُلْفَظ به ، أَو على مَعْنى غَبِنَ في رأْيِه ، أَو على التَّمْييزِ النادِرِ .
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٣٣٤غَبَنَهُ
1 غَبَنَهُ ذ , (S, MA, Msb, K,) aor. غَبِنَ , (Msb, K,) inf. n. غَبْنٌ (S, MA, Msb, K, KL) and غَبَنٌ, or the former is [the inf. n. used in this case, i. e.] in selling [and the like], and the latter is in judgment, or opinion, (K, agreeably with a positive statement in the S,) He cheated, deceived, overreached, or defrauded, him, (S, MA, K, KL, TA,) in selling; (S, MA, K, TA;) he
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٩٥غَبَنَ
غَبَنَ U ( n. ac. غَبْن 1 , غَبَن 4 ),
a. Cheated, overreached, cozened, swindled, defrauded.
b. Hid, concealed.
c. A , U ( n. ac. غَبْن 1 ), Folded, doubled up, turned in ( garment ).
d. see infra (a) .
غَبِنَ
غَبِنَ A ( n. ac. غَبْن 1 , غَبَن 4 ),
a. Ignored; overlooked, neglected; forgot.
b. ( n. ac. غَبَن 4 , غَبَاْنَة 22t ), Was foolish, stupid, dull, silly, simple; was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٦٣٧غبن
غَبَنَ - يَغْبِنُ - تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ - تَغَابُن
غَبَنَ - يَغْبِنُ + كائن + كائناً: يسلبه حقه ويبخسه أشياءه، بحنكة ودهاء من جهته، وبغباء وتضييع من الآخر
تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ: على وزن " تفاعل من " غَبَنَ - يَغْبِنُ ": يتبادل كائنان فعل " غَبَنَ - يَغْبِنُ " بشكل ذاتي: يدعي كائنان أن كلاً منهما قد غبنه الآخر: أي سلبه حقه بتضييع
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٢)
- فوز
الآيات المشتركة: ١ · Fevz Gölgeliktir
- أبد
الآيات المشتركة: ١ · Badiye çöl demektir
- تحت
الآيات المشتركة: ١ · Ayağın alt tarafı demektir
- جري
الآيات المشتركة: ١ · Cariye yelkenli sandal demektir
- خلد
الآيات المشتركة: ١ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- نهر
الآيات المشتركة: ١ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- دخل
الآيات المشتركة: ١ · Dahl: Kuytu yer demektir
- جمع
الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir
- عظم
الآيات المشتركة: ١ · Büyük
- سوأ
الآيات المشتركة: ١ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- صلح
الآيات المشتركة: ١ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- جنن
الآيات المشتركة: ١ · Bahçe demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ …
Aldanmaların açığa çıkması
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غبن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخس, خسر, نقص |
| Zıt Kök | ربح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kenarını büküp gizlemek, bedende katlantı ve gizli kıvrım yeri; alışverişte veya takasta bir tarafın gizleme ve eksiltme yoluyla diğerini aldatması veya hakkını eksiltmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Ahirette dünyadaki tercih ve amellerin gerçek değerinin ortaya çıkmasıyla kimin kârda kimin ağır ziyanda ve aldanışta olduğunun karşılıklı olarak tescillenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin, değer tespitinin ve rızanın gizleme ve eksiltmeyle bozulduğu her türlü akitte oluşan asimetri; varoluşsal takasın nihai bilançoda açığa kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ticari hileye veya psikolojik bir pişmanlığa indirgeyerek ahiret gününün varoluşsal bir değer ve takas yüzleşmesi olduğu hakikatini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غب | Üzerinden zaman geçme, örtülme, tozlanma veya arka planda kalma yoluyla netliğin yitirilmesi ve zayıflama (karşılaştır: غبر yerdeki tozun birikmesi ve örtmesi, غبي bilginin veya aklın üzerinin örtülüp gizlenmesi) | ن | Çekirdekteki örtülme ve zayıflık anlamına, içe doğru kıvrılarak saklama, kurnazca eksiltme ve akitte karşı tarafın fark edemeyeceği gizli bir hakkı kısıntıya uğratma nüansı eklenmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); perdeleme, gizleme, buğulanma | Görüşün önünü kesen, gözden saklanan veya fark edilmesi güç olan bir örtüyü ve karanlığı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç mekânı, muhafazayı, kabın içini veya gizli tutulan içsel alanı temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, kıvrılma, canlılık | Bükülme, kıvrılma, akışkanlık veya uzayıp giden bir hareket çizgisini temsil eder |
| غبن | Gizli bir bölmede kıvrılarak saklanıp eksiltilen hareket | Bir nesnenin, elbisenin veya hakkın kıvrım arasına gizlenerek dışarıdan görünmeyecek şekilde eksiltilmesi ve bu yolla değer zafiyeti oluşturulması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşın veya elbisenin boyunu kısaltmak amacıyla ucunun içe doğru katlanıp dikilmesi (غَبْنُ الثَّوْبِ); bedende koltuk altı ve kasık gibi derinin katlandığı, gizli ve yumuşak kıvrım yerleri (المَغَابِنُ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, kişinin değerini takdir edemeyen veya komşuluk hakkını zayi edenlerin durumunu anlatmak üzere kullanılmıştır: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا / وحُسْنَ الجِوارِ وقُرْبَ النَّسَب |
| Erken Arapça kullanım | Alışverişte bir malın gerçek değerinin altında satılması veya ederinden fazla bedelle alınması sonucu uğranılan zararı ve akıl zayıflığını ifade etmek için غَبْنٌ فِي البَيْعِ ve غَبَنٌ فِي الرَّأْيِ şeklinde yaygınlaşmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça غبن kökü, Sami dillerinin güneybatı kolunda özellikle örtme, katlama, derine gizleme ve bundan türeyen eksiltme veya haksız kazanç sağlama semantik matrisinde gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-ب-ن kök dizilişi bağımsız bir fiil kökü olarak yaygın biçimde korunmamış; kökün taşıdığı saklama ve eksiltme fonksiyonları örtme ve hile semantiği taşıyan komşu fonetik varyantlarla karşılanmıştır. Erken Arapçada bu kökün somut olarak elbisenin kıvrılarak gizlenmesi ve vücudun kasık/koltuk altı gibi katlantı yerleri (المَغَابِن) için kullanılması, kelimenin temelinde saklama ve bükme eyleminin bulunduğunu belgeler. Zamanla bu fiziksel örtme ve eksiltme eylemi, ticari mübadelelerde karşı tarafın bilgisizliğinden faydalanarak hakkını eksiltme (غَبْن) ve aklın yetersiz kalarak kendi çıkarını örtüp zedelemesi (غَبَن) yönünde soyutlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غبن (örtmek, eksiltmek, zayıf düşürmek) | Elbisenin ucunu katlayıp kısaltma ve gizli kıvrım yerleri somut anlamından, akitte karşı tarafın habersizliğinden yararlanarak hakkını eksiltme ve akıl zafiyetine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arapça içi gelişim | Klasik İbranice ve Süryanicede düzenli ses denkliğiyle birebir örtüşen üçlü kök türevi zayıftır; semantik örtüşme gizleme ve eksiltme bildiren köklerle paylaşılır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu spesifik dizilişle doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غبن | Anlamlı | Eksiltmek, gizlemek, aldatmak | Bir akitte gizleme yoluyla hakkı eksiltmek, elbisenin ucunu katlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غنب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müsta'mel kaydedilmişse de bağımsız ve yaygın bir anlam alanı gelişmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| بغن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| بنغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| نغب | Anlamlı | Yudumlamak, yavaşça içmek | Suyu veya tükürüğü yudum yudum, azar azar içine çekip yutmak | Kur'an'da geçmez; çekme ve içe alma boyutu |
| نبغ | Anlamlı | Ortaya çıkmak, fışkırmak | Suyun kaynaması, kabiliyetin parlayıp birdenbire belirmesi | Kur'an'da geçmez; zıt yönde açığa çıkış |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غبن | Merkez | Gizleyerek eksiltme ve değer kaybı | Karşı tarafın dikkatsizliğinden veya gizlemeden istifadeyle değerinden az karşılık vermek | Akitte örtülü haksızlık ve aldanış |
| بخس | Komşu | Değerini bilerek düşürme | Bir şeyin bilinen hakiki kıymetini açıktan veya kasten aşağı çekerek zedelemek | Açıktan eksiltme ve değersizleştirme |
| خسر | Komşu | Sermaye kaybı ve tükeniş | Yapılan iş veya ticaretin sonucunda ana sermayenin zayi olması veya yokluğa uğraması | Bütüncül zarar ve iflas |
| نقص | Komşu | Niceliksel eksilme | Sayı, ölçü veya miktarda doğrudan doğruya azalma meydana gelmesi | Miktar ve hacim eksikliği |
| ربح | Zıt | Kâr ve değer artışı | Yapılan takas veya ticarette sermayenin üzerine artı değer eklenmesi ve kazanım sağlanması | Akitte fazlalık ve bereket |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غبن | Bir akitte gizleme veya basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanma | Somut katlantıdan ticari ve zihni eksilmeye uzanan çok katmanlı anlam örgüsü | Kesin |
| Latince | Laesio, fraus | Hukuki zarar, akitte aşırı yararlanma | Özellikle akitlerdeki fahiş zararı (laesio enormis) ve örtük hileyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Defraudation, lesion, underselling | Eksik bedel verme, aldanma, zarar | Akitlerde haksız eksiltmeyi ve varoluşsal takas yanılgısını kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Übervorteilung, Benachteiligung | Birinin toyluğundan yararlanıp hakkını yeme, zarara sokma | Özellikle taraflar arasındaki eşitsizlikten kaynaklanan haksız eksiltmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Lésion, tromperie | Akit içi orantısız zarar, aldatılma | Medeni hukukta bir sözleşmede edimler arasındaki aşırı dengesizliği ve mağduriyeti karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Vocabulaire juridique (Gérard Cornu).
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| التَّغَابُنِ | Karşılıklı aldanış ve kâr-zarar dengesinin bütünüyle açığa çıkması | Kıyamet gününde müminlerin cenneti kazanıp kâfirlerin küfür karşılığında azaba uğrayarak mutlak aldanışa düştüklerinin tescil edildiği toplanma günü bağlamı (Teğâbün 64:9) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, adalet ve ceza | Kıyamet gününde insanın dünya hayatında yaptığı varoluşsal tercihin (iman-küfür, itaat-isyan) karşılığını görmesi ve kâfirin mutlak ziyana uğradığını anlaması | İlahî adaletin tecellisinde hakiki kâr ve nihai aldanışın tescili |
| Fıkıh | Borçlar ve akitler hukuku | Alışverişte gabin (haksız kazanç ve aşırı yararlanma); gabn-i yesîr (hafif aldanma) ile gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ayrımı ve bunun akdi fesih hakkı doğurup doğurmayacağı | Akitte edimler arası denge ve iradeyi sakatlayan gizli eksiltme |
| Tefsir | Teğâbün suresi tefsiri | يَومُ التَّغَابُنِ terkibinin anlamı; müminlerin kâfirlerin cennetteki yerlerini devralması veya kâfirlerin dünyayı ahirete tercih ederek uğradıkları telafisiz aldanışın açığa çıkması | Karşılıklı mübadele bilançosunun dehşet verici açıklığı |
| Hadis | Ticaret ahlakı ve akit hükümleri | Alışverişte aldatmayı yasaklayan ve piyasa fiyatını bilmeyen kişiyi koruyan nehyi bey'u'l-muhabele ve gabin rivayetleri; müminin basiretli davranması tavsiyesi | Pazar ilişkilerinde zayıfın ve gafil olanın hakkının korunması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret hesabı ve varoluşsal takas | Nihai kâr-zarar bilançosu | İnsanın ömrünü ve iradesini neyin karşılığında harcadığını test etme | Dünya hayatı bir pazar, ahiret ise bu pazardaki tercihin gerçek değerinin ortaya döküldüğü gündür | Kesin |
| İlmi | Bilişsel muhakeme ve değer biçme | Basiret zafiyeti ve yanlış hüküm | Bilginin eksikliği yüzünden nesne veya olgunun değerini yanlış tartma | Zihnin hakikati örtmesi sonucunda yanlış tercihte bulunarak kendi aleyhine hüküm vermesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve yönetim | Kamu hakkının örtülü gasbı | Yöneten ve yönetilen arasındaki dengede meşruiyet ve hak kısıntısı | İktidar ilişkilerinde halkın veya zayıf kesimlerin hakkının perde arkasında eksiltilerek zarara uğratılması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve sözleşmeler | Aşırı yararlanma (gabin) | Mal ve bedel arasındaki adil dengenin bilgi asimetrisiyle bozulması | Bir tarafın tecrübesizliğinden veya gizlemeden yararlanarak malı değerinden çok ucuza kapatmak veya fahiş fiyata satmak | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimetrik bilgi ve dengesiz denklem matrisi (bilgi entropisi) | İki sistem veya taraf arasındaki transferde girdinin çıktıyı karşılamaması; örtük parametrelerin sistem dengesini bozarak gizli bir kayba (entropi artışına) yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akit teorisinde aşırı yararlanma ve bilişsel yanılsama (cognitive bias) | Hukukta tarafların edimleri arasındaki fahiş orantısızlık (laesio); psikolojide ise kişinin anlık hazzı uzun vadeli değere tercih ederek sonradan telafisiz bir pişmanlık yaşaması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca fıkıhtaki teknik bir alışveriş ihtilafına veya bireyin basit bir kandırılma hissine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın canını, malını ve ömrünü Allah'a satması yahut geçici dünyaya feda etmesi şeklindeki en büyük kozmik ve varoluşsal ticaretin nihai sonucunu ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet gününün dehşetli yüzleşmesini sadece kuru bir toplanma olarak görmek; amellerin birer sermaye, tercihlerimizin ise birer mübadele olduğu bilincini yitirmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatını baştan sona bir ticaret ve mübadele (şirâ', bey', semene'l-kalîl) metaforu üzerinden kurguladığı ana ekseni tamamlar; bu ticaretin nihai sonucunun kimin kârda kimin ağır aldanışta olduğunu gösteren anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın canını ve malını cennet karşılığı satmasını konu edinen ayetler (Tevbe 9:111), ahireti az bir pahaya satanları niteleyen uyarılar (Bakara 2:86) ve kıyamet bilançosunu anlatan Teğâbün suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretin sadece mekanik bir ceza yeri değil, insanın kendi eliyle yaptığı tercihin mutlak adaletteki değer dengesizliğinin apaçık bir tescil alanı olduğunu gösterir; kâfirin aldanışının dışsal bir hile değil, kendi basiretsizliğinin sonucu olduğunu açıklar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kumaşın boyunu kısaltmak için kenarını katlayıp gizlemek; vücudun koltuk altı ve kasık gibi gizli kıvrım yerleri.
- Soyut anlamBir mübadelede veya zihni tercihte, gizleme yahut basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanma ve bu eksikliğin sonradan açığa çıkması.
- Sistematik karşılıkVarlıklar arası bilgi ve değer asimetrisinin nihai hesaplaşma ânında giderilerek kimin kazançlı kimin mutlak zararda olduğunun matematiksel kesinlikle tescil edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bir eylemin, amelin veya nesnenin hakiki değerini; ise aktör tarafından biçilen veya mübadelede kabul edilen algılanan değeri temsil eder. İkisi arasındaki fark belirlenmiş adalet eşiğini () aştığında gabin durumu ortaya çıkar. Nihai hesap anında () tüm bu gizli farklar toplanarak açığa çıkar ve toplam aldanış/ziyan fonksiyonu teşekkül eder.