غمم
غ - م - م
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١٠
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ٩
Yol, işaret bulunmayan yer.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yol, işaret bulunmayan yer.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١١١باب الغين والميم
غ م، م غ مستعملان غمم: يوم غَمٌّ، وليلةٌ غَمَّةٌ، وأمرٌ غامُّ. ورجلٌ مغمُومٌ ومُغْتَمٌّ: ذو غَمٍّ. وإنه لفي غُمَّةٍ من أمره إذا لم يهتد له، قال العجاج:
وغُمَّةٍ لو لم تُفَرَّج غُمُّوا
والغَمَاءُ: الشديدة من شدائد الدَّهر. وإنهم لفي غَمّاءٍ من أمرهم إذا كانوا في أمرٍ ملتبس شديدٍ، قال:
وأضربُ في الغَمّاء إن أُكثِرَ الوَغَى وأَهضِمُ إن أضُحَى المَراضِعُ جُوَّعا
ورجل أغَمُّ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٧٤الغَمُّ: واحد الغُموم. تقول منه: غَمَّهُ فاغْتمَّ. وغَمَمْتُ الحمار وغيره، إذا ألقمت فمه ومنخريه الغمامة بالكسر وهي كالكعام والجمع الغَمائِمُ. وغَمَمْتُهُ، إذا غطَّيته فانْغَمَّ. يقال: أمرٌ غمَّة، أي مبهمٌ ملتبسٌ. قال تعالى: "ثمَّ لا يَكُنْ أمرُكم عليكم غُمَّةً". قال أبو عبيد: مجازها ظلمةٌ وضيق وهمٌّ. والغُمَّةُ أيضاً: قعر النِحْي وغيره. وغَمَّ يومنا بالفتح فهو يومٌ غَمٌّ، إذا كان يأخذ بالنفس من
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٩٩غ م م
تقول: مثلك يكشف الغمّاء ويكفي الداهية الصماء وهي الشديدة من الشدائد التي تغمّ وإنه ليلة غمّى طامس هلالها من غم الشيء إذا غطّاه.
وجبهة غماء ورجل أغم.
وما أقبح الغمم.
وهم يحبون النزع ويكرهون الغمم.
قال: فلا تنكحي إن فرّق الدهر بيننا أغمّ القفا والوجه ليس بأنزعا وتقول المرأة: إذا كان الفقر والنّزع قلّ الجزع وإذا اجتمع الفقر والغمم تضاعفت الغمم.
وتفتر عن مثل حبّ الغمام وهو
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٠٨الغمُّ: واحد الغُمُومِ. والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ؛ الأخيرة عن اللحياني؛ قال العجاج:
بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا
بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا
تُكُمُّوا أي غُطُّوا بالغَمِّ؛ وقال الآخر:
لا تَحْسَبَنْ أن يَدِي في غُمَّه،
في قَعْرِ نِحْيٍّ أَسْتَثِيرُ حَمَّه
والغَمْاءُ: كالغَمِّ. وقد غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه غَمّاً فاغْتَمَّ وانْغَمَّ؛ حكاها سيبويه بعد اغْتَمَّ، قال: وهي عربية.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٣* غ م م * * الغَمُّ * واحد * الغُمُوم * تقول منه * غَمَّهُ فاغْتَمَّ * وتقول * غَمَّهُ * أي غطَّاه * فانْغَمَّ * و * الغُمَّةُ * الكُربة ويقال أمر * غُمَّة * أي مبهم ملتبس قال الله تعالى ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّة﴾ قال أبو عبيدة مجازها ظلمة وضيق وهم و * غَمَّ * يومنا من باب رد فهو يوم غَمٌّ إذا كان يأخذ بالنفس من شدة الحر و * أَغَمَّ * يومنا مثله وليلة * غَمٌّ * أيضا أي * غامَّةٌ * وُصفت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٥٦١| | ( *!الغُمُّ : الكَرْبُ ) يَحصُلُ لِلْقَلْبِ بسَبَبِ | ما حَصَلَ ، والهَمُّ هو الكَرْبُ يَحْصُلُ | بِسَبَبِ ، ما يُتَوَقَّعُ حُصُولُه مِنْ أَذَى . وقيل : | هُمَا وَاحِدٌ ، وقَالَ بالفرق عِيَاضٌ وغَيْرُه ، | ( *!كالغَمَّاءِ *!والغُمَّةِ بِالضَّمِّ ) ، الأَخِيرَةُ عن | اللِّحْيانِيّ قَالَ العَجَّاجُ : | % ( * بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاسَ إِذْ تُكُمُّوا * % ) % | % ( * *!بغُمَّةٍ لَوْ لَمْ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٧٧غَمَّ
غَمَّ U ( n. ac. غَمّ 1 ),
a. Grieved, vexed, distressed.
b. Covered, veiled, concealed, hid; obscured.
c. [ pass. ] [ 'Ala ], Was covered, hidden from; was invisible to; was obscure, vague, unintelligible to ( information ).
d. Muzzled.
e. ( n. ac. غَمّ 1 , غُمُوْم 27 ), Was hot, sultry, stifling, oppressive ( day ).
f. A ( n. ac. غَمَم 4 ), Had long, flowing hair.
g. Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٣٬٣٤٠غمم
غَمَّ - يَغُمُّ - غَمّ - غَمَام - غُمَّة
غَمَّ - يَغُمُّ + شيء + كائناَ أو شيئاً: يستر ويحجب ويغطي ما دونه أو تحته عما فوقه
غَمّ - الغَمّ : اسم فعل من " غَمَّ - يَغُمُّ ": عملية الحجب أو التغطية والستر والفصل: وهي كذلك ما يكون بفعل " غَمَّ - يَغُمُّ ": حالة الحَجْب والانفصال عن المحيط الجسدي أو النفسي (الذهول والشرود من الحزن)
وهي عندما
غمم غَمَّ - يَغُمُّ - غَمّ - غَمَام - غُمَّة غَمَّ - يَغُمُّ + شيء + كائناَ أو شيئاً: يستر ويحجب ويغطي ما دونه أو تحته عما فوقه غَمّ - الغَمّ : اسم فعل من " غَمَّ - يَغُمُّ ": عملية الحجب أو التغطية والستر والفصل: وهي كذلك ما يكون بفعل " غَمَّ - يَغُمُّ ": حالة الحَجْب والانفصال عن المحيط الجسدي أو النفسي (الذهول والشرود من الحزن) وهي عندما تستعمل في الكلام عن تفكير الإنسان وعقله يراد منها: الحجاب من الحزن والخوف الذي يحجب عقل الإنسان عن التفكير والمحاكمة السليمة، فيتشكل غمام من الخوف والحزن، يفصل المرئيات والمسموعات عن الفقه والعقل ﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم﴾: فهم من الخوف من القتل والحزن على ما اًصابهم صاروا لا يلوون على أحد: كأنهم لا يرونهم أو لا يسمعونهم غَمَام - الغَمَام: على وزن " فـَعال" اسم فعل " غَمَّ - يَغُمُّ ": وهو كذلك اسم آلة منه: الذي " يَغُمُّ " ما دونه عما فوقه، وعند الكلام عن السحاب يراد منها خاصة السحاب الكثيف الذي يحجب الأرض عن السماء غُمَّة: على وزن " فـُعـْلـَة " اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من " غَمَّ - يَغُمُّ ": الغم لمرة واحدة لشيء محدد عن شيء مراد دون غيره: شيء يسبب حجب العقل عما يسمع أو ما يرى، فلا يعقله ولا يفهمه، كخوف أو حزن أو أي انفعال نفسي شديد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكدر والتعكر وتشكل حجاب في الوسط الناقل للضوء، وتستخدم بمعنييها النفسي والمادي كتشوش الرؤيا المادية بالغيم والغمام، أو النفسية بمعنى الهم والغم وعدم وضوح الذهن وتعكر المزاج"، وهي: غَمَّ - يَغُمُّ، حَمَأَ - يَحْمَأُ (حَمِئَ - يَحْمَأُ)، كَرَبَ - يَكْرُب، كَدَرَ - يَكْدُرُ، هَمَّ - يَهُمُّ (المتعدي)، حَزَنَ - يَحْزُنُ الغم ﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه ﴿فاستجبنا له ونجيناه من الغم وكذلك ننجي المؤمنين(88)﴾ الأنبياء ﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)﴾ آل عمران ﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران ﴿كلما أرادوا أن يخرجوا منها من غم أعيدوا فيها وذوقوا عذاب الحريق(22)﴾ الحج غمة ﴿واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)﴾ يونس الغمام ﴿هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة وقضي الأمر وإلى الله ترجع الأمور (210)﴾ البقرة ﴿ويوم تشقق السماء بالغمام ونزل الملائكة تنزيلا(25)﴾ الفرقان ﴿وظللنا عليكم الغمام وأنزلنا عليكم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (57)﴾ البقرة ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهموظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(160)﴾ الأعراف مختار الصحاح ● [غمم] غ م م: الغَمُّ واحد الغُمُوم تقول منه غَمَّهُ فاغْتَمَّ وتقول غَمَّهُ أي غطَّاه فانْغَمَّ و الغُمَّةُ الكُربة ويقال أمر غُمَّة أي مبهم ملتبس قال الله تعالى ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّة﴾ قال أبو عبيدة مجازها ظلمة وضيق وهم و غَمَّ يومنا من باب رد فهو يوم غَمٌّ إذا كان يأخذ بالنفس من شدة الحر و أَغَمَّ يومنا مثله وليلة غَمٌّ أيضا أي غامَّةٌ وُصفت بالمصدر كقولهم ماء غَوْرٌ و غُمُّ عليه الخبر على ما لم يسم فاعله أي استعجم مثل أُغمي ويقال أيضا غُمَّ الهلال على الناس إذا ستره عنهم غيم أو غيره فلم يُر و الغَمَام السحاب الواحدة غَمامة وقد أغَمَّت السماء أي تَغَيَّمت الراغب غم - الغم: ستر الشيء، ومنه: الغمام لكونه ساترا لضوء الشمس. قال تعالى: }يأتيهم الله في ظلل من الغمام{ [البقرة/210]. والغمى مثله، ومنه: غم الهلال، ويوم غم، وليلة غمة وغمى، قال: - 341 - ليلة غمى طامس هلالها (الرجز في اللسان (غم) ؛ والمجمل 3/680؛ والمشوف المعلم 2/553؛ وأساس البلاغة (غمم)، ولم ينسب. وإصلاح المنطق ص 282. وعجزه: أو غلتها ومكره إيغالها وغمة الأمر. قال: }ثم لا يكن أمركم عليكم غمة{ [يونس/71]، أي: كربة. يقال: غم وغمة. أي: كرب وكربة، والغمامة: خرقة تشد على أنف الناقة وعينها، وناصية غماء: تستر الوجه. ملخص اللسان: 1. غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ 2. غُمَّةً؛ قال أَبو عبيد: مجازها ظُلْمة وضيقٌ وهَمٌّ، 3. وقيل: أي مُغَطّىً مستوراً. 4. والغُمَّى: الشديدة من شدائد الدهر؛ 5. وأمْرٌ غُمَّةٌ أي مُبْهَمٌ ملتبس 6. يقال غُمَّ علينا الهلال غَمّاً فهو مَغْموم إذا حال دون رؤية الهلال غَيْمٌ رَقِيق، من غَمَمْت الشيء إذا غَطَّيته، 7. وغَمَمْتُه: غَطَّيته فانغَمَّ 8. الغَمام الغَيْم الأبيض وإنما سمي غماماً لأنه يَغُمُّ السماء أي يسترها، 9. وسمي الغَمّ غَمّاً لاشتماله على القلب. وقوله عز وجل: فأَثابكم غَمّاً بغَمّ؛ أَراد غمّاً متصلاً، فالغم الأول الجِراح والقتل، والثاني ما أُلقي إليهم من قبل النبي، صلى الله عليه وسلم، فأَنساهم الغم الأول 10. الغَمامة المُحْماة؛ هي السحابة وجمعها الغَمام لسان العرب ● - غمم: الغمُّ: واحد الغُمُومِ. والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ؛ الأخيرة عن اللحياني؛ قال العجاج: بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا تُكُمُّوا أي غُطُّوا بالغَمِّ؛ وقال الآخر: لا تَحْسَبَنْ أن يَدِي في غُمَّه، في قَعْرِ نِحْيٍّ أَسْتَثِيرُ حَمَّه والغَمْاءُ: كالغَمِّ. وقد غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه غَمّاً فاغْتَمَّ وانْغَمَّ؛ حكاها سيبويه بعد اغْتَمَّ، قال: وهي عربية. ويقال: ما أَغَمَّك إليَّ وما أَغَمَّكَ لي وما أَغَمَّك عليَّ. وإنه لَفِي غُمَّةٍ من أمره أي لَبْسٍ ولم يَهْتَدِ له. وأَمْرُهُ عليه غُمَّةٌ أي لَبْسٌ. وفي التنزيل العزيز: ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّةً؛ قال أَبو عبيد: مجازها ظُلْمة وضيقٌ وهَمٌّ، وقيل: أي مُغَطّىً مستوراً. والغُمَّى: الشديدة من شدائد الدهر؛ قال ابن مقبل: خَروج مِنَ الغُمَّى إذا صُكَّ صَكَّةً بَدا، والعُيُونُ المُسْتَكِفَّةُ تَلْمَحُ وأمْرٌ غُمَّةٌ أي مُبْهَمٌ ملتبس؛ قال طرفة: لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٢ (الإجمالي: ١٢٤)
- سلي
الآيات المشتركة: ٢ · Ve bıldırcın
- ظلل
الآيات المشتركة: ٣ · Gölge demektir
- بجس
الآيات المشتركة: ١ · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ٤ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- منن
الآيات المشتركة: ٢ · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- نفس
الآيات المشتركة: ٤ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- محص
الآيات المشتركة: ١ · Parlatılmış demirdir
- نعس
الآيات المشتركة: ١ · Uyuklamak
- حزن
الآيات المشتركة: ٢ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- طيب
الآيات المشتركة: ٢ · İyi
- ضجع
الآيات المشتركة: ١ · Yataktır
- قضي
الآيات المشتركة: ٢ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
الآيات التي ورد فيها(١٠)
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ …
Gam
… تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ …
Gam
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ
Gam
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمر, حزن, كرب, همم |
| Zıt Kök | فرج |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerini bütünüyle örterek, sarıp kuşatarak dış dünyayla irtibatını kesmek ve görünmez kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iç dünyasını saran boğucu keder, zihni örten belirsizlik ve göğü kaplayan beyaz bulut |
| Çekirdek Özet 3 | Algı, vizyon ve idraki örten her türlü fiziksel ve psikolojik katmanın açıklığı ve aydınlığı perdelemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir üzüntüye indirgemek; kapalılık, kuşatılmışlık ve boğuculuk nüansını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غم | Bir nesnenin, durumun veya algının üstünü örterek onu görünmez, kapalı veya boğuk kılma hareketi. Bu çekirdek, derinliğe daldırıp bürüyen غمر, işaret ve göz ucuyla gizli hareket eden غمز ve gözü yumarak görmeyi kapatan غمض köklerinde de üstü örtme ve örtük kılma ekseninde mevcuttur. | م | Aynı harfin katlanmasıyla (mükerrer yapı) örtme ve kuşatma fiili süreklilik, yoğunluk ve bütünüyle sarıp nefes aldırmayan tam bir kapalılık boyutu kazanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin türevi; perde arkasında kalma, buğulanma, örtülü görüş | ع harfinin derin ve hırıltılı varyantı olarak doğrudan görme eyleminin önüne çekilen perdeyi, görüşü bulandıran ve kaynağı gizleyen engeli temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, kaplayıcılık | Sıvı veya akışkan bir unsur gibi her yana yayılarak nesnenin üstünü katman katman bürüyen kuşatıcı yayılımı simgeler. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, kaplayıcılık | İkinci kez tekrar eden su dalgası gibi örtücülüğün katmerleşmesini, basıncın artmasını ve dışa çıkışı engelleyen tam kapanmayı pekiştirir. |
| غمم | Görüşün ve açıklığın üzerine yayılan kuşatıcı örtünün varlığı bütünüyle sarması | Işığın, havanın ve idrakin üzerine kapanan yoğun bir katmanın nesneyi veya şuuru bütünüyle hapsetmesi hareketini oluşturur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin üstünü tamamen kapatmak, örtmek; sıcak ve nemin havayı boğucu kılması (يوم غم), alnın saçlarla örtülüp daralması (جبهة غماء) ve gökyüzünü kaplayan beyaz bulut (غمام). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd, divanında işinin üzerinde hiçbir kapalılık ve örtü bulunmadığını ifade ederken kökü belirsizlik manasında kullanır: لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ / نَهارِي |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc recezinde insanların içine düştüğü boğucu ve nefes aldırmayan toplu kederi kökün isim ve fiil formlarıyla tasvir eder: بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا / بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça غمم kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Merkezi Sami kolunda "karanlık kılmak, örtmek, karartmak, gizlemek ve üstünü bürümek" semantik çekirdeğine dayanan köklerle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan עמם (amam) fiili "karartmak, örtmek, gölgede bırakmak, sönükleştirmek" anlamlarını taşır ve Eski Ahit metinlerinde altının parlaklığını yitirip kararmasını ya da ağaçların diğerlerini gölgede bırakarak görünmez kılmasını anlatır. Aramice ve Süryanicede עמם / ʿam kökü "bulutlanmak, kararmak, solgunlaşmak, örtülmek" semantik dairesinde kullanılır. Erken Sami katmanında kökün fiziksel olarak havanın bulut veya tozla kararmasını, ışığın kesilmesini ve buna bağlı olarak meydana gelen nefes darlığı ile basıklığı temsil ettiği görülür. Arapçada kök bir yandan somut gök hadisesi olan ve güneşi perdeleyen bulut (el-gamâm) anlamını korumuş, diğer yandan bu örtülmenin insan nefsine ve zihnine yansıyan boğucu, nefes kesici ağırlığını (el-gam, el-gummeh) karşılayacak biçimde semantik olarak yetkinleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غم çekirdeğinden katlamalı türetim | Fiziksel bir nesnenin üstünü örtüp kapatmaktan (bulutun güneşi, saçın alnı örtmesi) nefsi ve şuuru boğan içsel kapalılığa doğru semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עמם (amam), Süryanice ʿam / ʿammā | Kararma, sönükleşme, örtülme ve gölgede kalarak netliğini kaybetme yönünde ses ve anlam uyumu mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak örtme/kararma tasavvuru | Kuzey Afrika ve Doğu Çad havzası dillerinde hava kapalılığı ve boğucu duman/toz tasvirleriyle fonetik paralellikler önerilmiştir. | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غمم | Anlamlı | Örtmek, sarmak, keder | Bir şeyin üzerini bütünüyle kapatıp dışarıyla bağını kesmek, içe nefes darlığı ve keder vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مغم | Anlamlı | Gizlemek, içe atmak | Bir sözü veya duyguyu tam açığa vurmayıp belirsiz bırakmak, gizli tutmak. | Klasik lügatlerde müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| ممغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişi anlamlı bir kök çatısı meydana getirmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غمم | Merkez | Örtücü keder ve kapalılık | İnsanı çepeçevre sarıp nefesini kesen, görüşü ve çıkış yollarını kapatan boğucu ağırlık. | Hem içsel kederi hem zihni belirsizliği hem de göksel örtüyü (bulut) kapsar. |
| غمر | Komşu | Boğulma ve derinliğe gömülme | Bir sıvının veya çokluğun içine büsbütün batarak kaybolma durumunu bildirir. | غمم üstten örtüp tıkar, غمر ise derinliğin içine çeker. |
| حزن | Komşu | Keder ve iç burukluğu | Kaybedilen bir şeyin ardından duyulan kalbi kırıklık ve hüzün durumudur. | حزن geçmişe dönük kırgınlıktır; غمم ise anı ve idraki boğan baskıdır. |
| كرب | Komşu | Şiddetli sıkıntı ve boğuntu | Nefesi tıkayan, insanı çaresiz bırakan akut ve baskılı sıkıntıyı ifade eder. | كرب şiddet ve zorlama yüklüdür; غمم örtülme ve hapsolma karakterlidir. |
| همم | Komşu | Zihinsel tasa ve meşguliyet | Geleceğe dair zihni kemiren endişe, kaygı ve niyet öncesi gerilimdir. | همم ön tasadır; غمم vuku bulup her yanı kuşatan koyu kederdir. |
| فرج | Zıt | Yarılma, açılma, ferahlama | İki nesne arasındaki aralığın açılması, tıkanıklığın giderilip nefes alınmasıdır. | Kuşatıcı örtünün dağıtılması ve sıkıntının çözülüp çıkış yolunun açılması halidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غمم | Örtmek, boğucu keder, bulut | Varlığın veya bilincin üzerini örten, dışarıya çıkışı ve görünürlüğü engelleyen durum. | Kesin |
| Latince | Caligo, obnubilatio, maeror | Yoğun karanlık, bulutla örtülme, derin iç karartısı | Caligo görüşü kesen koyu sis ve zihinsel körlüğü; obnubilatio göğün bulutla kapanmasını tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Gloom, distress, cloudiness | Koyu kasvet, boğucu sıkıntı, bulutluluk hali | Gloom kelimesi hem ışıksızlığı hem de psikolojik iç kararmasını aynı anda vermesiyle oldukça yakındır. | Güçlü |
| Almanca | Beklemmung, Umnachtung, Trübsal | Göğüs sıkışması, zihinsel kararma, kasvet | Beklemmung nefes aldırmayan fiziksel ve psikolojik darlığı, Trübsal ise koyu kederi vurgular. | Güçlü |
| Fransızca | Accablement, obscurcissement, nuée | Ezici keder yükü, kararma, yoğun bulut | Accablement insanın üzerine çöken ve kımıldatmayan ağır baskıyı iyi yansıtır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَمّ / بِغَمٍّ / غَمًّا | Boğucu iç kederi, nefesi kesen psikolojik kuşatılmışlık | Savaş anındaki sarsıntı, ölüm tehlikesi, pişmanlık ve nefsi hapseden ağır bunalım bağlamlarında; Âl-i İmrân 3:153, 3:154, Tâhâ 20:40, Enbiyâ 21:88, Hac 22:22. |
| الْغَمَام / بِالْغَمَامِ | Beyaz, ince ve göğü örterek gölgeleyen bulut | İsrailoğullarına çölde lütfedilen ilahi gölgelik ve gaybi tecellilerin, meleklerin inişinin perdesi bağlamında; Bakara 2:57, Bakara 2:210, A'râf 7:160, Furkân 25:25. |
| غُمَّة | Şüphe, kapalılık, belirsizlik, üstü örtülü durum | Nûh aleyhisselamın kavmine meydan okurken davasının ve kararının hiçbir kapalılık taşımadığını beyan ettiği bağlamda; Yûnus 10:71. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi tecelli, rü'yetullah ve nüzul tasvirleri | Bakara 2:210 ve Furkân 25:25 ayetlerindeki bulut (el-gamâm) tasvirlerinin teşbihe düşülmeden, tenzih ekseninde keyfiyetsiz tevili tartışması. | Maddi cisim olan bulutun ulûhiyetten nefyedilmesi; gayb ile şehadet arasındaki tecelli perdesi olarak anlamlandırılması. |
| Fıkıh | Hilalin görülmesi ve oruç ibadetinin başlangıcı | "Havanın bulutlu ve kapalı olması sebebiyle hilalin örtülmesi" (فإن غُمَّ عليكم) hadisi etrafında rü'yet ve takdir/hesap hükümleri. | Görüşün fiziksel olarak engellenmesi, kapalılık sebebiyle şüphe doğması ve takdir yöntemine başvurulması. |
| Tefsir | Tenzil psikolojisi ve peygamber kıssaları | Yûnus aleyhisselamın balığın karnındaki kederden kurtarılması (Enbiyâ 21:88) ve Uhud hezimetinde inen gam üzerine gam (Âl-i İmrân 3:153). | Gamın hem bir ceza ve arınma aracı hem de peşinden gelen sekînet ile tezat oluşturan terbiye edici baskı olarak yorumlanması. |
| Hadis | Müminin günahlarına kefaret olan meşakkatler | Müminin karşılaştığı hiçbir yorgunluk, hastalık, tasa (hem) ve kederin (gam) karşılıksız kalmayıp günahlarına kefaret sayılması bahsi. | İnsanı dışarıdan saran ve iradesi dışında içine hapseden ağır psikolojik yükün ruhsal arınma vasıtası olması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve arınma süreci | Gaybi örtü ve terbiyevi keder | İnsanı aczini idrak etmeye ve yalnızca Allah'a sığınmaya (ilticâ) zorlayan kuşatıcı darlık. | Yûnus peygamberin tevhid zikriyle yarılan gam, kulun kendi yetersizliğiyle yüzleşip mutlak sığınağa yönelmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik kapalılık ve belirsizlik hali | İdrak perdesi ve karartı | Hakikatin doğrudan görülmesini engelleyen dogmatik, zihinsel veya verisel örtü. | Yûnus 10:71 ayetinde ifade edildiği üzere, ilmi ve fikri duruşun hiçbir kapalılık ve pürüz barındırmayan açıklıkta olması esastır. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz anları ve stratejik tıkanıklık | Sosyal panik ve kolektif felç hali | Toplumun veya ordunun üzerine çöken bozgun havasının idare mekanizmasını kilitlemesi. | Uhud bağlamında (Âl-i İmrân 3:153) safların dağılması ve haberlerin bulanıklaşmasıyla oluşan yön kaybı ve kolektif şaşkınlık. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa belirsizliği ve kriz ortamı | Opak piyasa ve güven daralması | Geleceğe dair göstergelerin örtülmesi neticesinde ticaretin ve üretimin donması, sermayenin çekilmesi. | Şeffaflığın kalktığı, risklerin öngörülemediği ve ekonomik aktörlerin karar alma yetisini felç eden boğucu kriz ortamı. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optik opasite ve dalga sönümlenmesi | Işığın veya elektromanyetik bir sinyalin ortamın geçirimsizliği yüzünden absorbe edilerek saçılması, genliğinin sıfıra yaklaşması ve dalganın hapsedilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Majör depresif kapanma ve anomi baskısı | Bireyin veya topluluğun tüm çıkış yollarını tıkalı algılayarak dış dünya ile iletişimini kesmesi, içe büzülerek motivasyonel ve eylemsel felce uğraması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel psikolojide hissedilen sıradan bir melankoli, can sıkıntısı veya moral bozukluğu olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; gökyüzünü örterek ışıktan ve yakıcı sıcaktan koruyan serinletici bir kalkanı (bulut), hakkın netliğini örten zihinsel şüpheyi ve insanı çepeçevre hapsedip çıkışsız bırakan ilahi/psikolojik baskıyı birlikte kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uhud ve Yûnus kıssalarındaki gam hâllerini sıradan bir kaygı zannedip oradaki ilahi kuşatmayı, nefislerin arındırılmasını ve peşinden gelen sekînet lütfunu sıradanlaştırmak; bulut ile gam arasındaki organik örtme rabıtasını görememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evren tasvirlerinde (bulutun işlevi ve tecellisi) hem de derin nefis ve cemaat psikolojisinde (savaş sarsıntısı, tevbe süreçleri) kullandığı "kuşatıcı örtü" metaforunun çekirdeğini teşkil eder. İnsanın çıkışsızlık hissi ile ilahi rahmet arasındaki eşiği kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uhud Savaşı psikolojisini anlatan Âl-i İmrân ayetlerinde, Yûnus ve Mûsâ aleyhimesselâmın kıssalarında ve İsrâiloğullarına çölde bulutun gölgelik kılınmasını konu edinen Bakara ve A'râf ayetlerinde anlamı doğrudan tayin eder. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki hüznün, kederin ve bulutun birbirinden kopuk rastlantısal kavramlar olduğu zannını çürütür; hepsinin merkezinde "ışığı ve netliği kesen, varlığı çepeçevre örten yoğun katman" hakikatinin bulunduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin, gökyüzünün veya yüzün üzerini örterek ışığı, görüşü ve serbest hareketi engelleyen yoğun, kapalı katman.
- Soyut anlamİnsanın ruhsal merkezini çepeçevre sarıp nefesini tıkayan keder, idraki bulandıran şüphe ve varlığı mutlak sığınışa mecbur bırakan kuşatıcı baskı.
- Sistematik karşılıkBir sistemin iç veya dış girdi kanallarının geçirimsiz bir zarla örtülmesi neticesinde dengenin içe kapanması ve dışsal bir müdahale (inşirah/ferac) olmaksızın çözülemeyen tekillik durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin iç dünyasını veya varlık alanını, bu alanın dış alemle temas eden sınır yüzeyini temsil eder. sınır yüzeyini çepeçevre saran örtücü ve basıcı etki akısını, mükerrer harf yapısının doğurduğu örtme katsayısını ve yoğunluğunu, ise sürecin zamansal derinliğini gösterir. Örtü katsayısı sonsuza yaklaştıkça, sistemin dış dünyayla irtibatını ve görüş alanını belirleyen ışık/açıklık potansiyeli sıfıra iner; varlık dışarıdan bir yarılma ve kurtuluş lütfu gelmedikçe mutlak bir kapanma ve boğulma durumunda kalır.