فسق
ف - س - ق
جذر- الورود: ٥٤
- الآيات: ٥٤
- الصيغ: ٢٠
- المعاجم: ١٣
Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٦١القاف والسين والفاء معهما
س ق ف، ف س ق، س ف ق، ف ق س، ق ف س مستعملات سقف: السًّقْفُ: عماد البيت، والسماء سَقْفٌ فوق الأرض، وبه ذكر، قال تعالى: "السماء منفطر به".
والزَّقف: لغة الأزد في السَّقف، يقولون: ازدقف، أي: استقف.
والسَّقيفةُ: كل بناء سقف به صُفَّهٌ أو شبه صُفَّةٍ مما يكون بارزاً، ألزم هذا الاسم لتفرقة ما بين الأسماء.
والسَّقيفةُ: كل خشب عريضة كاللوح، وحجر عريض يستطاع أن يُسقَفَ به قترة أو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٢٥فَسَقَتِ الرطبة، إذا خرجت عن قشرها. وفَسَقَ الرجل يَفْسُقُ ويَفْسِقُ أيضاً. عن الأخفش، فَسْقاً وفُسوقاً أي فَجَرَ. يقال فَسَقَ عن أمر ربِّه، أي خرج. والفِسِّيقُ: الدائم الفِسْقِ. والفُوَيْسِقَةُ: الفأرةُ. ويقال في النداء: يا فُسَقُ ويا خُبَثُ. يريد: يا أيُّها الفاسِقُ، ويا أيُّها الخبيث. وتقول للمرأة: يا فَساقِ، مثل قَطامِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١٩٤ق س ف
قفس ، سقف ، فسق ، سفق : ( مستعملة ) .
قفس : قال الليث : القفْسُ : جِيلٌ بكرْمانَ في جِبَالِها كالأكراد .
وأنشد :
وكم قطعْنَا مِنْ عدُوَ شُرْسِ
زُطَ وأكرادٍ وقُفسٍ قُفْسِ
قال : وأمَةٌ قفساءُ ، وهي اللئيمَةُ الرديئةُ ولا تُنعَتُ بها الحُرَّةُ .
قال : والأقْفَسُ من الرجالِ المُقرِفُ ابنُ الأَمةِ ، ويقالُ للمَيِّتِ فجأةً قفَسَ يَقْفِسُ قُفُوساً .
هكذا أخبرني أبو الدُّقَيشِ ، وأخبرني المنذريُّ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٢١(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٧١- فسق فلان: خرج عن حجر الشرع، وذلك من قوله: فسق الرطب، إذا خرج عن قشره (وهذا قول الفراء. انظر تفسير الرازي 2/147)، وهو أعم من الكفر. والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، لكن تعورف فيما كان كثيرا، وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به، ثم أخل بجميع أحكامه أو ببعضه، وإذا قيل للكافر الأصلي: فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل واقتضته الفطرة، قال الله تعالى: ﴿ففسق عن أمر ربه﴾ [الكهف/
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٥١ف س ق
فسق عن أمر الله: خرج.
وتقول: كا يزيد فسّيقاً خمّيراً ولم يكن للمؤمنين أميراً.
وفسقت الرّكاب عن قصد السبيل: جارت.
قال رؤبة: يهوين في نجد وغوراً غائراً فواسقاً عن قصدها جوائرا وفسقت الرطبة عن قشرها والفأرة عن جحرها.
وأضرمت الفويسقة على أهل البيت النار وهي الفأرة لعيثها في البيوت.
وتعمّم فلان الفاسقيّة وهي ضرب من العمّة.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٤٠الفِسْق: العصيان والترك لأَمر الله عز وجل والخروج عن طريق الحق. فسَق يَفْسِقُ ويَفْسُقُ فِسْقاً وفُسوقاً وفَسُقَ؛ الضم عن اللحياني، أَي فَجَر، قال: رواه عنه الأَحمر، قال: ولم يعرف الكسائي الضم، وقيل: الفُسوق الخروج عن الدين، وكذلك الميل إلى المعصية كما فَسَقَ إبليسُ عن أَمر ربه. وفَسَق عن أمر ربه أَي جار ومال عن طاعته؛ قال الشاعر: فَواسِقاً عن أَمره جَوَائِرَا
الفراء في قوله عز وجل: فَفَسَقَ عن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣٠* ف س ق * * فَسضقَت * الرطبة خرجب عن قشرها و * فَسضقَ * عن أمر ربه أي خرج قال بن الأعرابي لم يسمع قط في كلام الجاهلية ولا في شعرهم * فاسِقٌ * قال وهذا عجب وهو كلام عربي و * الفسّيقُ * الدائم * الفِسْقِ * و * الفُوَيْسِقةُ * الفأرة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٦٠٨الفسق، بالكسر: الترك لأمر الله عز وجل والعصيان والخروج عن طريق الحق سبحانه، قاله الليث. أو هو الفجور، كالفسوق بالضم. وقيل: هو الميل الى المعصية. قال الأصبهاني: الفسق أعم من الكفر، والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، ولكن تعورف فيما كان بكثيره. وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به ثم أخل بجميع أحكامه، أو ببعضها. وإذا قيل للكافر الأصل فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل، واقتضته
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٢٧فَسَقَ
1 فَسَقَ ذ is said to signify primarily It (a thing) went forth, from another thing, in a bad, or corrupt, manner. (Msb.) One says, فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ, (S, O, Msb,) or فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عَنْ قِشْرِهَا, (K,) The fresh ripe date came forth from its skin; (S, O, Msb, K;) as also ↓ انفسقت: (IDrd, O, K:) and in like manner فَسَقَ is said of anything as meaning it came forth from its
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٢٧فَسَقَ
فَسَقَ I , U ( n. ac. فِسْق 2 , فُسُوْق 27 ),
a. Was impious, immoral, dissolute, profligate.
b. [ 'An ], Swerved from.
c. Came forth from its skin ( date ).
d. Dissipated.
فَسُقَ
فَسُقَ U ( n. ac. فُسُوْق 27 ),
a. see supra (a) .
فَسَّقَ
فَسَّقَ II ,
a. Corrupted, demoralized, perverted.
b. Declared, deemed corrupt, bad; condemned.
اِنْفَسَقَ
اِنْفَسَقَ VII ,
a. see I
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٨٬٣٩٧فسق
فَسَقَ - يَفْسُقُ - فِسْق - فُسُوْق - فَاسِق - فَاسِقُوْن
فَسَقَ - يَفْسُقُ + كائن + عن أمر كائن: يخرج عن الخضوع وطاعة أمر سلطة آمرة، وذلك استخفافاً بها وتغليباً للمتعه والهوى
فِسق: اسم فعل " فَسَقَ - يَفْسُقُ ": وهو كذلك العمل الذي يتصف بأنه مخالف لأمر السلطة الآمرة، والسلطة الآمرة في الدين الإسلامي هي الله عز وجل
فُسُوْق: على وزن "
الصيغ(٢٠)
- الْفَاسِقِينَYoldan çıkanlar(الْفَاعِلِينَ)×١١
- الْفَاسِقُونَYoldan çıkanlar(الْفَاعِلُونَ)×٩
- فَاسِقُونَYoldan çıkanlar(فَاعِلُونَ)×٧
- فَاسِقِينَYoldan çıkanlar(فَاعِلِينَ)×٦
- يَفْسُقُونَYoldan çıkarlar(يَفْعُلُونَ)×٥
- فَسَقُواYoldan çıktılar(فَعَلُوا)×٢
- الْفُسُوقُYoldan çıkmak(الْفُعُولُ)×١
- تَفْسُقُونَYoldan çıkarsınız(تَفْعُلُونَ)×١
- فَاسِقًاYoldan çıkan(فَاعِلًا)×١
- فَاسِقٌYoldan çıkan(فَاعِلٌ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٤ (الإجمالي: ٣١٨)
- قوم
الآيات المشتركة: ٢١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كثر
الآيات المشتركة: ١١ · Kesr(sin ile) kırık demektir
- رضي
الآيات المشتركة: ٧ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- كون
الآيات المشتركة: ٢٣ · Kevn, tepe demektir
- جيب
الآيات المشتركة: ٢ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- خنزر
الآيات المشتركة: ٢ · Domuz
- هلل
الآيات المشتركة: ٢ · Boğazlandı
- قري
الآيات المشتركة: ٤ · Kasaba
- تجر
الآيات المشتركة: ٢ · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- غير
الآيات المشتركة: ٦ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ٨ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- رجز
الآيات المشتركة: ٢ · Pislik demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٤)
… كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
… حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
… بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
… زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فسق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عصى, فجر, طغى |
| Zıt Kök | طاع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kendisini koruyan tabii kabuğundan, sınırından veya yuvasından dışarı fırlayıp çıkması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığı koruyan ilahi emir, meşru sınır ve fıtrî çerçevenin dışına taşarak korumasız kalma ve yoldan sapma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyet alanının ve koruyucu hukuki-ahlaki bağların delinmesiyle ortaya çıkan kuralsızlaşma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ahlaki kusur veya basit bir günah gibi görüp koruyucu meşruiyet dairesinden ve ahit bağından bütünüyle kopuş niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فس | Yarma, genişletme, açma, kabuğu veya örtüyü aralayarak dışa sızma veya dağılma; nitekim فسح genişletip yer açmayı, فسد düzen ve dengeyi bozup dağıtmayı, فسر ise örtüyü açıp beyan etmeyi ifade eder | ق | Sertlik, ani yöneliş ve sınır aşma tınısı taşıyan kaf harfi eklenerek, aralanan veya çatlayan koruyucu sınırdan geri dönülmez biçimde fırlayıp çıkma ve bağlayıcı çerçeveyi arkada bırakma anlamı somutlaşmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, soluk, dışa çıkış menfezi | Varlığın içinde bulunduğu korunaklı alandan dışarıya doğru ilk yarılma, nefes alma veya delinme noktasını oluşturur |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruyucu zemin | Varlığı çevreleyen, onu bir arada tutan ve muhafaza eden çeperi, koruyucu kabuğu ve istinat duvarını simgeler |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; sınır, toplanma, keskin eşik | Aşılması halinde geri dönüşü olmayan kesin ayrım çizgisini, varlığın tabiatına tayin edilen nihai haddi gösterir |
| فسق | Ağız, destek ve sınır imgelerinin birleşimi | Koruyucu desteğin ve örtünün (س) sağladığı sınırı delerek (ف) meşru çerçevenin ve belirlenmiş haddin (ق) bütünüyle dışına fırlama hareketini tasvir eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Olgunlaşan taze hurmanın kabuğunu çatlatıp dışarı fırlaması; farenin korunduğu deliğinden aniden zarar vermek üzere çıkması; tohumun veya meyvenin koruyucu zarını yırtıp korumasız hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü’l-A‘râbî’nin belirttiğine göre kök bu biçimiyle Cahiliye şiirinde ahlaki veya dini bir yergi terimi olarak bilinmemektedir; kök o dönemde yalnızca meyvenin kabuğundan çıkması gibi salt fiziksel ve biyolojik yarılmaları niteleyen yalın bir bedevi kullanımıyla sınırlıdır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairlerinden Ru‘be b. el-Accâc, develerin meşru yoldan ve hedeften saparak eğrildiğini tasvir ederken bu kökü doğrudan fiziksel istikametten çıkış anlamında kullanmıştır: فَواسِقاً عن قصدها جَوَائِرَا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde فسق kökü, merkezi Samice içinde özellikle Arapçada ahlaki ve hukuki bir kurumlaşmaya uğramış özgün bir semantik hat çizer. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan f-s-q ses dizilimiyle düzenli bir ahlaki isyan kökü tespit edilmemekte; bunun yerine çatlama, yarılma, kabuğu yırtma ve sınırın dışına taşma eylemleri p-s-q veya p-s-ḥ / p-s-k kök varyantlarıyla temsil edilmektedir. Süryanice ve İbranicede kesmek, aralamak ve parçalamak anlamı taşıyan p-s-q biçimi, fiziksel bir sürekliliğin koparılmasına işaret eder. Arapçada ise kök, fiziksel olarak hurmanın kabuğundan soyulup dışarı atılması (فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها) somut çekirdeğinden hareketle, insanın kendisini muhafaza eden meşru itaat ve din örtüsünden sıyrılıp fırlaması anlamına doğru semantik bir sıçrama yaşamıştır. Bu durum, ilksel somut kırma-aralama eyleminin Arap dil muhitinde fıtrat ve şeriat zırhını delip korumasız kalma metaforuyla kavramlaştığını doğrular.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فسق | Kabuğundan sıyrılmak, farenin yuvasından fesat çıkarmak üzere fırlaması ve canlının koruyucu çeperini yırtması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice p-s-q / p-s-k kökleri | Bir şeyi ikiye ayırmak, kesmek, sürekliliği olan bir bağı veya sınırı bölerek dışarıda bırakmak | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-s kök tabakası | Yarmak, açmak, delik açmak ve yayılmak temel anlamlı ilksel morfemlerle bağdaşma | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فسق | Anlamlı | Kabuktan çıkmak, itaati terk etmek | Koruyucu kalkanı ve meşru sınırları yırtarak dışarı fırlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فقس | Anlamlı | Yumurtayı kırmak, yarmak | Civcivin yumurta kabuğunu kırıp dışarı çıkması veya başın yarılması | Kabuk kırma yönüyle hedef kökle doğrudan anlamdaştır; Kur'an'da geçmez |
| سفق | Anlamlı | Bir şeyi çarpmak, kapamak, dokumayı sıklaştırmak | Kapıyı örtmek veya kumaşın dokusunu sağlam ve sıkı kılmak | Zıtlık ve kapalılık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| سقف | Anlamlı | Üstü örtmek, yükseltmek, bina etmek | Evi veya mekânı üstten kuşatarak koruyan örtü, tavan | Koruyucu örtü ve çatı boyutuyla kabuk imgesini tamamlar; Kur'an'da geçer |
| قفس | Anlamlı | Daraltmak, kuşatmak, parmaklıkla kapatmak | Canlının hareket alanını kısıtlayan kafes veya daraltıcı bağ | Hedef kökün dışarı fırlama hareketinin zıddına hapsetmeyi bildirir; Kur'an'da geçmez |
| قسف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmayan permütasyon; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فسق | Merkez | Sınırı ihlal etme | Varlığı koruyan tabii veya hukuki kabuğu delip bütünüyle dışarı çıkmak | Kişinin bağlı bulunduğu meşruiyet dairesini yırtıp açıkta ve korumasız kalması |
| عصى | Komşu | İtaatsizlik | Emre karşı direnç göstermek, tutunmayı ve boyun eğmeyi reddetmek | Verilen görevi yapmamak, dikbaşlılık etmek; kabuktan çıkma şartı aranmaz |
| فجر | Komşu | Yırtıp taşma | Bendini, setini çiğneyip etrafa taşkınca yayılmak | Fısk koruyucu kalkanı delip ayrılmayı, fücur ise yayılıp etrafı ifsat eden taşkınlığı vurgular |
| طغى | Komşu | Haddi aşma | Ölçüyü, hacmi ve gücü aşarak azgınlaşmak, haddini bilmemek | Dikey bir kibir ve azmanlaşma içerir; fısk ise yatayda meşru yoldan kopuşu gösterir |
| طاع | Zıt | İtaat ve uyum | Emre gönüllü veya fıtrî olarak teslim olup koruyucu meşruiyet alanında kalmak | Kabuğun, nizamın ve hukukun belirlediği tabii yuvaya sadakat göstermek |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فسق | Kabuktan ve itaatten çıkmak | Bir varlığın kendisini çevreleyen ilahi, fıtrî veya meşru sınırdan ayrılması | Kesin |
| Latince | Transgressio, Apostasia | Çiğneyip geçme, ayrılma | Sınırı aşmayı karşılar fakat kabuktan soyulma biyolojik metaforunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Transgression, Iniquity, Defiance | Sınırı ihlal, yoldan çıkma | Hukuki ve ahlaki ihlali verir; tabii koruma zırhından kopuş derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Frevel, Abfall, Gesetzlosigkeit | Haddi aşma, haktan sapma | Kasıtlı cüret ve nizam tanımazlığı karşılar; ontolojik kabuk metaforu bulunmaz | Güçlü |
| Fransızca | Transgression, Perversité | Yoldan sapma, haddi çiğneme | Ahlaki ve kanuni sapmayı ifade eder; koruyucu mahfazayı yarma boyutunu yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فسق / İblis'in tavrı | Emirden büsbütün kopup ayrılma | Varlığın yaratılış gayesinden ve ilahi emirden sıyrılıp fırlaması bağlamı (Kehf 18:50) |
| فسق / Şer'î haramlar | Meşruiyet dairesini delen haram tüketim | Allah'tan başkası adına kesilen kurbanlar ve murdar gıdalarla sınırın çiğnenmesi (Mâide 5:3) |
| فسق / İnkâr ve nifak | İmandan ve fıtrattan bütünüyle çıkış | Kalpleri imana ısınmamış, ilahi rehberliği reddeden inkârcı ve münafıkların niteliği (Tevbe 9:67, Secde 32:18) |
| فسق / Hukuki-ahlaki suç | Toplumsal güvenceyi bozan yalan ve iftira | Topluma asılsız haber getirme veya namuslu kadınlara iftira atarak kamu nizamını sarsma (Nûr 24:4, Hucurât 49:6) |
| فسق / Hac ve ibadet yasakları | Kutsal zaman ve mekân hududunu aşma | Hac esnasında meşru sınırı aşarak tartışma, günah ve kuralsızlığa sapma (Bakara 2:197) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah işleyenin durumu | Mürtekib-i kebîre olan kişinin mümin mi, kâfir mi yoksa iki menzile arasında bir fasık mı olduğu tartışması | İmandan soyunup küfre yaklaşan ancak kelime-i şehadeti koruyan ara hal |
| Fıkıh | Şahitlik ve velayet ehliyeti | Fasık kişinin haberine ve adli şehadetine itibar edilip edilmeyeceği meselesi | Meşruiyet zırhı yırtıldığı için adaleti ve güvenilirliği zedelenmiş kimse |
| Tefsir | İblis'in ve sapkın toplumların vasfı | İblis'in melekler zümresinden mi olduğu yoksa fıskı sebebiyle mi ilahi huzurdan ihraç edildiği konusu | Emrin koruyucu dairesini kasıtla terk ederek ilahi gazaba müstahak olma |
| Hadis | Zararlı canlılar ve fitne uyarısı | Harem dahilinde öldürülmesine ruhsat verilen beş zararlı hayvanın (fuveysika) nitelenmesi | Tabiatı gereği yuvasından çıkıp insana ve çevreye hıyanet ve zarar verme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve fıtrat zırhı | İmandan ve meşruiyetten soyunma | Bireyin ilahi koruma dairesini delerek manevi zırhsız kalması | Fısk, kulu ilahi rahmetin ve hidayetin koruyucu çeperinin dışına savurur | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve delil bağı | Metodolojik kuralsızlaşma | Doğrulanmış bilginin ve epistemik tutarlılığın dışına fırlama | Bilgi ahlakının çiğnenmesi ve asılsız rivayetlerle gerçeğin tahrif edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu nizamı ve meşruiyet | Anayasal ve hukuki itaatsizlik | Toplumsal sözleşmeyi tek taraflı feshedip anarşi üretme | Kamusal güvenliği sağlayan hukuk zeminini yırtarak devleti ve toplumu zaafa uğratma | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal sınırları | Haksız kazanç ve piyasa ifsadı | Piyasa ahlakını ve adil bölüşüm kurallarını delme | Helal sınırlarını aşarak tekelcilik, aldatma veya haksız gasp ile mülkiyet çeperini bozma | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey geriliminin yırtılması veya yörünge sapması | Bir hücre zarının patlayarak sitoplazmanın dışarı dağılması ya da bir parçacığın koruyucu manyetik alandan fırlayıp yörüngesinden kopması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve normsuzlaşma | Toplumun bireyi koruyan ve denetleyen ahlaki-hukuki norm dokusunu kaybetmesi sonucu ortaya çıkan yasa tanımazlık ve korumasız kalma durumu | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir günahkârlık, ahlaki zaaf veya önemsiz bir kabahat olarak algılayıp terimin koruyucu meşruiyet sistemini lağveden niteliğini unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da fısk; fıtratın, ahdin, ilahi şeriatın ve toplumsal adaletin belirlediği koruyucu kalkanı delip dışarı taşan her türlü köklü kopuşu ve nizam bozucu eylemi kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fasık nitelemesini sıradan günahkâra indirgemek, Kur'an'ın fasıklara karşı haber doğrulatma, velayet vermeme ve şahitliklerini reddetme gibi kamusal güvenlik tedbirlerinin hikmetini geçersiz kılar |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın emniyet ve salah halinin meşru bir kalkan (din, akıl, ahit) içinde kalmakla mümkün olduğunu; fıskın ise bu kalkanı içeriden veya dışarıdan yırtıp savunmasız kalmak anlamına geldiğini öğrettiği için hayatidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | İblis'in isyanını tasvir eden ayetlerde, yiyecek haramlarının sınırlarında, münafıkların ve bozguncuların sosyolojik tahlilinde ve yargılama usulünü belirleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahı sadece mekanik bir fiil sayan sığ yaklaşımı düzeltir; günahın asıl tehlikesinin, insanı koruyan ilahi ve fıtrî zırhı delerek şeytani ve tahripkâr etkilere açık hale getirmesi olduğunu kavratır |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamMeyvenin olgunlaşıp kabuğunu çatlatarak dışarı fırlaması; bir canlının sığındığı koruyucu oyuk veya delikten aniden ayrılması.
- Soyut anlamİlahi emrin, ahlaki normun ve fıtrî sözleşmenin sağladığı koruma kalkanını yırtıp meşruiyet alanının dışına savrulmak.
- Sistematik karşılıkHukuki güvenilirliğin (adâlet), anayasal bağın ve ontolojik muhafazanın kuralsızlık (anomi) yoluyla yitirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sembolü ilahi emrin, fıtratın ve hukukun çizdiği koruyucu meşruiyet evrenini temsil eder. bu evrenin içindeki korunaklı varlık kümesidir. operatörü koruyucu kabuğu delen ihlal hareketini ifade eder. ise kabuğunu yırtarak meşruiyet alanı olan dışına fırlayan ve korumasız kalan fasık unsuru simgeler.