قرف
ق - ر - ف
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Ağacın koparılmış kabuğudur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ağacın koparılmış kabuğudur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٠٠٤القاف والراء والفاء معهما
ق ر ف، ف ر ق، ف ق ر، ر ف ق، ق ف ر مستعملات قرف: القِرْفُ: قشر المقل ونحوه وقشر السدر، وكل قِرْفٍ قشر.
وقَرَفتُه قَرْفاً أي نحيته عنه، وكذلك تَقْرِفُ الجلبة من القرحة. والقطعة منه قِرْفةٌ.
والقَرْفُ من الذنب، وفلان يُقْرَفُ بالسوء أي يرمى به ويظن به، واقتَرَف ذنباً أي أتاه وفعله.
وهؤلاء جميعاً قِرْفَتي أي بهم وعندهم أظن بغيتي، وسل بني فلان فإنهم قِرْفةٌ أي موضع خبره.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٦٢كلُّ قشر قِرْفٌ بالكسر، ومنه قِرْفُ الرمّانة. وقِرْفُ الخبز: الذي يُقشر منه ويبقى في التنُّور. والقِرْفَةُ: القشرة. والقِرْفَةُ من الأدوية. وفلانٌ قِرْفَتي، أي هو الذي أتَّهمه. وبنو فلان قِرْفَتي، أي الذين عندهم أظنُّ طَلِبَتي. ويقال: سَلْ بني فلان عن ناقتك فإنَّهم قِرْفَةٌ، أي تجد خبرها عندهم. والقَرْفُ بالفتح: وعاءٌ من جلد يُدبغ بالقِرْفَةِ، وهو قشور الرمان ويُجعل منه الخَلْعُ، وهو لحمٌ يُطبخ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦٬٥٦٨ق ر ف
قرف ، قفر ، رقف ، رفق ، فرق ، فقر : مستعملات .
قرف : الحرانيّ عن ابن السكيت قال : القَرْف : مصدَرُ قَرَفْت القَرْحة أقرِفها قَرْفاً ، إذا نَكَأْتَها .
أبو عبيد يقال للجُرح إذا تقشَّر قد تَقرَّف واسم الجلدة القِرْفة ، وأنشد :
عُلالَتُنا في كلِّ يومِ كريهةٍ
بأَسيافنا والقَرْحُ لم يتقرّفِ
وقال ابن السكيت : قَرَفتُ الرجلَ بالذنب قَرْفاً : إذا رميتَه به .
وقال الأصمعي : يقال : قَرَف عليه يَقْرف
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨٬٥١٥(باب القاف والراء وما يثلثهما)
(قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم.
(قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٩٧- أصل القرف والاقتراف: قشر اللحاء عن الشجر، والجلدة عن الجرح، وما يؤخذ منه: قرف، واستعير الاقتراف للاكتساب حسنا كان أو سوءا. قال تعالى: ﴿سيجزون بما كانونا يقترفون﴾ [الأنعام/120]، ﴿وليقترفوا ما هم مقترفون﴾ [الأنعام/113]، ﴿وأموال اقترفتموها﴾ [التوبة/24]. والاقتراف في الإساءة أكثر استعمالا، ولهذا يقال: الاعتراف يزيل الاقتراف، وقرفت فلانا بكذا: إذا عبته به أو اتهمته، وقد حمل على ذلك قوله: {وليقترفوا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٦٥٤ق ر ف
قرفت القرحة وقرّفت الجلبة منها وقشرت قرف القرحة والشجرة.
وهذا قرف الرمّان والخبز وقروفه.
وتداوى بالقرفة وهي قشر شجرة يتداوى به.
وفلان يقترف لعياله: يكتسب.
واقترف الإثم.
وقارف الخطيئة: خالطها وهل قارفت ذنباً.
وقارف الخطيئة: خالطها وهل قارفت ذنباً.
وقارف امرأته.
ولا تكثر من القراف.
وهو يقرف بكذا: يتّهم به وهو مقروف به.
وقرفني فلان: وقع في.
قال:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٧٥٤القِرْف: لِحاء الشجر، واحدته قِرْفةٌ، وجمع القِرْف قُروفٌ. والقُرافة: كالقِرْف. والقِرْف: القِشْر. والقِرْفة: القِشرة. والقِرفة: الطائفة من القِرْف، وكل قشر قِرف، بالكسر، ومنه قِرْف الرُّمَّانة وقِرف الخُبْز الذي يُقْشَر ويبقى في التَّنُّور. وقولهم: تَرَكْتُه على مِثل مَقرِف الصَّمْغة وهو موضع القِرْف أَي مَقْشِر الصمغة، وهو شبيه بقولهم تَرَكْتُه على مِثل ليلة الصَّدَر. ويقال: صَبَغ ثوبه بقِرْفِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٩* ق ر ف * * القِرْفةُ * من الأدوية و * المُقْرِفُ * الذي دانى الهجنة من الفرس وغيره وهو الذي أمه عربية وأبوه ليس بعربي فالإقراف من قبل الأب والهجنة من قبل الأم و * الاقْتِرافُ * الاكتساب و * القَرَفُ * مداناة المرض وبابه طرب وفي الحديث ﴿أن قوما شكوا اليه وباء أرضهم فقال تحولوا فإن من القَرف التلف﴾ و * قَاَرفَ * الخطيئة خالطها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٩١٨القرف، بالكسر: القشر وجمعه قروف، أو قشر المقل وقشر الرمان وكل قشر: قرف. والقرف من الخبز: ما يتقشر منه ويبقى في التنور. والقرف من الأرض: ما يقتلع منها مع وفي العباب من البقول والعروق ومنه الحديث: إذا وجدت قرف الأرض فلا تقربها : أي الميتة، أراد ما يقترف من بقل الأرض وعروقه ويقتلع، وأصلها أخذ القشر منه. والقرف: لحاء الشجر واحدته قرفة، كالقرافة، ككناسة. والقرفة بهاء: التهمة يقال فلان قرفتي: أي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٦٥قَارَفَهُ
3 قَارَفَهُ ذ He was, or became, near to it; meaning some base thing, or the like. (TA.) See قَرَفٌ.
قَرَفٌ
قَرَفٌ ذ The mixing with others; [and particularly with others who are diseased or the like]; a subst. from ↓ مُقَارَفَةٌ: (K:) the being near to [a person, or persons, or a place, infected with] disease: (S, TA:) the being near to pestilence, or epidemic disease. (T in art.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٩٩قَرَفَ
قَرَفَ I ( n. ac. قَرْف 1 ),
a. Peeled, pared; barked; skinned, laid bare ( sore ).
b. Ill-treated, ill-used, was harsh, rough to.
c. [ acc. & Bi ], Suspected of; accused of.
d. [ La ], Laboured, worked for ( his family ).
e. Mixed, mingled; lied.
قَرِفَ
قَرِفَ A ( n. ac. قَرَف 4 ),
a. Was near falling ill.
b. [ coll. ], Disliked, loathed, detested; nauseated.
قَرَّفَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٩٣٩قرف
قَرَفَ - يَقْرِفُ - اقْتَرَفَ - يَقْتَرِفُ
قَرَفَ - يَقْرِفُ + كائن + شيئاً (غصناً): يعمل على فصله ونزعه عن أصله ومكمنه ثم يأخذه ويملكه
قَرَفَ: قشر شجرة - وردة - ثمرة - مالاً
اقْتَرَفَ - يَقْتَرِفُ: على وزن " افتعل" من " قَرَفَ - يَقْرِفُ ": يقوم بفعل " قَرَفَ - يَقْرِفُ " بدافع ذاتي: يسعى لفصل شيء عن أصله بجهد وحرص ليملكه ويحوزه: يعمل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٦ (الإجمالي: ٥٩)
- كسد
الآيات المشتركة: ١ · Onun kesadı
- رضي
الآيات المشتركة: ٢ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- صغو
الآيات المشتركة: ١ · “Sıgv” kepçe demektir
- تجر
الآيات المشتركة: ١ · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- ربص
الآيات المشتركة: ١ · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- فأد
الآيات المشتركة: ١ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- بطن
الآيات المشتركة: ١ · Batın karın demektir
- عشر
الآيات المشتركة: ١ · “On” demektir
- ودد
الآيات المشتركة: ١ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- جهد
الآيات المشتركة: ١ · Cehd düz, sert yer demektir
- خشي
الآيات المشتركة: ١ · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
- أثم
الآيات المشتركة: ١ · İsm hurmadan yapılan içkidir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ …
Onu elde ettiniz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كسب, حرز, جلب |
| Zıt Kök | ترك |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaç kabuğunu soymak, yaranın kabuğunu koparmak, bir nesneyi dış yüzeyinden kazıyıp ayırmak veya bir şeye ten gibi yapışıp bulaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın eylemleri doğrudan üzerine çekerek sahiplenmesi; eylemin ve kazancın failin benliğine kabuk gibi yapışarak onun ayrılmaz niteliği haline gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Amel ve iktisapların sadece harici bir edim olarak kalmayıp failin ahlaki ve hukuki sorumluluk zırhını (veya lekesini) kurucu nitelik kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki türevlerini salt nötr bir «kazanmak» veya yalnızca «günah işlemek» olarak tek boyuta indirgemek; eylemin failin kimliğine yapışma ve kabuk bağlama karakterini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Soğuma, durulma, bir yerde sabit kalma, toplanma, dibe çökme ve yerleşme. Bu çekirdek قرر kökünde mekanda yerleşme, قرب kökünde bir yere yanaşıp orada durma, قرش kökünde dağılmış şeyleri toplayıp bir araya getirme anlamlarını kurar. | ف | Çekirdekteki toplanma ve yerleşme hareketine ağız, kenar ve dış sınır imgesinin eklenmesiyle anlam; nesnenin dış yüzeyini, cidârını, kabuğunu kazıyarak toplama veya bir yüzeye sıvanıp kabuk gibi yapışarak orada sabitlenme ve ayrılmaz hale gelme yönünde özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin çevresinde sınır çizme, odaklanma, toplanma ve bir noktada yoğunlaşma hareketini başlatır. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yoğunlaşan hareketin nesnenin üst katmanına, baş ve yüzey kısmına yöneldiğini gösterir. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Yüzeyin ve kenarın açılması, dış çeperin ayrılması veya kenara ilişilip dış zardan içeriye/dışarıya doğru temas kurulmasını sağlar. |
| قرف | Sınır çizip üst yüzeyden sıyırma ve kenara yapışma | Nesnenin dış kabuğunun kazınarak koparılması, dış yüzeyden pay devşirilmesi ve failin bu kabuğu üzerine giysi yahut leke gibi geçirip onunla bütünleşmesi hareketini kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın dış kabuğunu (lühâ) soymak veya iyileşmekte olan yaranın üzerindeki kurumuş kabuğu (celbe) koparıp kanatmak; soyulan ağaç kabuğu (el-kırf / el-kırfe) ve deriden yapılan kap kacak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd el-Absî divanında yaranın kabuk bağlayıp henüz kabuğunun soyulmadığını anlatırken bu kökü kullanır: عُلالَتُنا في كل يومِ كريهةٍ / بأَسْيافِنا، والقَرْحُ لم يَتَقَرَّفِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir kimseye töhmet isnat etmek, şüpheyi üzerine çekmek (fulânun kırfetî: şüphelendiğim kimsedir) ve ailenin geçimini temin etmek için dışarıdan rızık ve kazanç devşirmek (ikterefe li-ehlihî) anlamlarında yaygın biçimde kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Antara.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قرف kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen fiziksel temas, kabuk soyma, sıyırma ve kazanç elde etme semantik matrisine dayanır. Kökün asli fiziksel düzlemi, bitki ve deri yüzeylerinin dış tabakasını ayırma (bark, peel, scrape) eylemidir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kök doğrudan aynı biçim ve anlam örgüsüyle yaygın bir fiil olarak öne çıkmaz; bunun yerine Arapçada yüzeyden soyulan kokulu ağaç kabuğu için kullanılan قرفة adı, Doğu Akdeniz ve Sami ticaret havzası üzerinden tarçın/ağaç kabuğu anlamında teknik bir madde adı olarak yerleşmiştir. Kökün İbranicedeki גרף (süpürmek, sıyırıp toplamak, küremek) ve Akadcadaki qarāpu / garābu (kabuk bağlama, derinin pullanması, lepra türü kabuklu deri hastalığı) kökleriyle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik taşıdığı kabul edilir. Arapça içi gelişimde ise kök, somut «kabuk soyma» eyleminden iki temel soyut mecraya evrilmiştir: Birincisi, bir şeyi sıyırıp heybeye veya mülkiyete katmak yoluyla «kazanmak» (iktisâb); ikincisi ise nesneye yapışan kabuk ve kir gibi kişiye yapışıp kalan «suç, töhmet ve günah bulaşması» (mülâbese ve itham) anlamıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ağaç ve yara kabuğunu soyma eyleminden iktisap ve töhmete geçiş | Asli somut anlam olan soyma (kalf/haşr), sıyırıp alma eylemi üzerinden mülk edinmeye; dış yüzeye yapışma özelliği üzerinden de suç ve töhmetin kişiye yapışmasına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גרף ve Akadca qarāpu/garābu ile fonetik-semantik örtüşme | Nesneleri sıyırarak bir araya getirme, kabuk ve yüzey pullanması ekseninde ortak Sami kök katmanıyla yakın temas halindedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda düzenli ses denkliği gösteren güvenilir bir kök kaydı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius, Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرف | Anlamlı | Kabuk soymak, bulaşmak, kazanmak | Hedef köktür; ağacın veya yaranın dış yüzeyini ayırmak, eylemi üzerine çekip sahiplenmek demektir. | Kur’an’da geçer |
| قفر | Anlamlı | Boş, otsuz ve susuz arazi, izi silinmek | Yeryüzünün bitki örtüsünden ve yaşam belirtilerinden sıyrılıp çıplak kalması durumudur; hedef kökteki yüzeyin soyulmasıyla kavramsal bağ taşır. | Kur’an’da geçmez |
| رقف | Anlamlı | Ekmeği inceltip yaymak, yumuşakça vurmak | Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir; yufkayı inceltip yüzeyini açma veya güvercinin kanat çırpışındaki hafif temas hareketidir. | Kur’an’da geçmez |
| رفق | Anlamlı | Yumuşaklık, uyum, faydalanma, dirsek | İşlerin sertlikten uzak ve birbirine uyumlu yürütülmesi; dirseğe dayanarak beden dengesinin sağlanmasıdır. | Kur’an’da geçer |
| فقر | Anlamlı | Omurga kemiğini kırmak, delmek, kazmak | İnsanın bel kemiğini kıracak derecede ağır yoksunluğa uğraması; toprağın veya nesnenin içine doğru oyuk açılmasıdır. | Kur’an’da geçer |
| فرق | Anlamlı | İki şeyi birbirinden bütünüyle ayırmak | Bütün halinde duran bir nesneyi veya yolu parçalara bölmek, hakkı batıldan kesin sınırla ayrıştırmaktır. | Kur’an’da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرف | Merkez | Kazanma, bulaşma, eylemi üzerine çekme | Eylemin veya kazancın failin benliğine kabuk gibi yapışarak onun ayrılmaz bir vasfı haline gelmesini ifade eder. | İktisabın kişiyi lekeleyen veya onun ahlaki çehresini kuran boyutu baskındır. |
| كسب | Komşu | Çaba göstererek gelir ve sonuç elde etme | Genel anlamda çalışıp kazanmaktır; failin eylemle kurduğu zihni ve ameli ilişkiyi gösterir, kabuk gibi tenle bütünleşme vurgusu taşımaz. | Fayda sağlama kastıyla icra edilen her türlü meşru veya gayrimeşru edimi kapsar. |
| حرز | Komşu | Bir şeyi korunaklı yere koyup mülk edinme | Kazanılan nesnenin korunması, saklanması ve dış tehlikelere karşı tahkim edilerek elde tutulmasıdır. | Kazancın failin benliğine yapışmasından ziyade bir mekanda muhafaza edilmesine odaklanır. |
| جلب | Komşu | Bir nesneyi dışarıdan çekip getirme | Dış kaynaklı bir faydayı veya zararı bir yere doğru sürükleyip getirmektir; failin içsel kimliğini dönüştürmez. | Ticari emtianın veya uzak unsurların merkeze taşınması hareketidir. |
| ترك | Zıt | Bir şeyi kendi haline bırakma, el çekme | Edinilen veya yapılacak olan nesneden ve amelden bütünüyle vazgeçmek, temas kurmamak ve onu serbest bırakmaktır. | İktisap ve mülâbesenin tam karşıtı olarak ilgiyi ve sahiplenmeyi kesmektir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرف | Kabuk soymak, bulaşmak, kazanmak | Kökün çekirdeğindeki sıyırma, temas etme, eylemi kimliğe büründürme ve iktisap anlamlarını eksiksiz karşılar. | Kesin |
| Latince | perpetrare, contrahere, acquirere | Bir ameli işleyip yüklenmek, edinmek | Perpetrare özellikle olumsuz bir ameli işleyip faili olmak demektir; contrahere borç veya töhmeti üzerine çekmektir; ancak kabuk soyma somutluğunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to perpetrate, to incur, to acquire | İşlemek, üzerine çekmek, edinmek | To incur olumsuz bir sonucu veya sorumluluğu üzerine çekme nüansını çok iyi verir; to perpetrate suç işlemeyi karşılar; to acquire ise mal kazanma boyutunu verir. | Güçlü |
| Almanca | begehen, sich zuziehen, erwerben | İşlemek, kendine yüklemek, edinmek | Sich zuziehen bir kusurun, hastalığın veya borcun insanın üzerine yapışıp kalmasını çok başarılı yansıtır; erwerben ise çaba sonucu mülk edinmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | perpétrer, contracter, acquérir | Suç işlemek, üzerine çekmek, kazanmak | Contracter ameli bir leke veya bağ olarak kişinin üzerine almasını; perpétrer cürmün işlenmesini karşılar; fiziksel kabuk boyutu eksik kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اقْتَرَفْتُمُوهَا | Çaba sarf ederek mal ve servet edinmek | Dünyevi birikimlerin, ticaretin ve mülkiyetin Allah ve Resul sevgisinin önüne geçirilmemesi gerektiği bağlamında (Tevbe 9:24). |
| مُقْتَرِفُونَ | Suç, günah ve bâtıl amelleri işleyip yüklenmek | Hakikati inkâr edenlerin ve şeytanların yaldızlı sözlerine kananların günahı bilerek ve isteyerek işlemeleri bağlamında (En'âm 6:113). |
| وَلِيَقْتَرِفُوا | Eylemin kötülüğünü üzerine çekmek, bâtıla bulaşmak | Kalpleri ahirete inanmayanların, kendi iradeleriyle kötülüğü bizzat üzerlerine giymeleri ve hak ettikleri cezaya müstahak olmaları bağlamında (En'âm 6:113). |
| يَقْتَرِفُونَ | Açık veya gizli günahları bizzat işleyip kazanmak | Günahın açığından da gizlisinden de uzak durulması emredilirken, günahı üzerlerine yapıştıranların cezalandırılacağı bağlamında (En'âm 6:120). |
| يَقْتَرِفْ | Salih bir ameli, fazileti ve iyiliği bizzat kazanmak | Kim bir güzellik (hasene) işler ve onu benliğine kazandırırsa, onun bu güzelliğinin artırılacağı müjdesi bağlamında (Şûrâ 42:23). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb ve fiil teorisi | İnsanın ihtiyarî fiillerini Allah’ın yaratması karşısında kulun bu fiili «iktirâf» etmesi (üzerine alması, sahiplenmesi) ve sorumluluğun failiyete yapışması meselesi. | Fiilin sadece fail tarafından icra edilmesi değil, ahlaki ve ontolojik mesuliyetinin doğrudan insan benliğine intisap etmesi. |
| Fıkıh | Cinayetler, hadler ve kazanç hukuku | Suçun subûtu (cerîme/cinâyet iktirâfı) ve emval-i mukterefe (kazanılmış mallar) üzerinde doğan mülkiyet ve zekât yükümlülükleri. | Fail ile suç veya mal arasındaki hukuki irtibatın şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesinleşmesi. |
| Tefsir | Hasene ve seyyie iktisabı | İktirâf lafzının Kur'an'da çoğunlukla günahlar için kullanılmasına karşın Şûrâ 42:23'te hasene için kullanılmasının tahlili. | Kötülüğün insanın doğasına leke gibi yapışması; iyiliğin ise insanın manevi derinliğine bir zinet gibi bürünmesi. |
| Hadis | Töhmet ve günah mülâbesesi | Hadislerde «mukārefetü'z-zenb» terkibiyle günahla fiilen hemhal olma, ona bulaşma durumlarının beyanı. | Günahın dışsal bir hata olarak kalmayıp insanı kirleten ve onunla temas kuran bir cürüm olarak algılanması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki eylem ve mesuliyet | Fiili bizzat yüklenme ve içselleştirme | Amelin hesaba esas teşkil edecek şekilde faile yapışmasını sağlar. | Din sisteminde her fert kendi kabuğunu kendisi örer; işlenen seyyie veya hasene failden soyutlanamaz bir zırh yahut leke oluşturur. | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve amel irtibatı | Nazari bilginin pratik edimle tescili | İddianın fiiliyata dökülerek doğrulanmasını temin eder. | Salt söz düzeyinde kalan kabuller değil, eyleme dökülerek insanın varlığına kazınan pratikler gerçek bilgi durumunu kurar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki sorumluluk ve meşruiyet | Suçun ve salahiyetin şahsiliği | İktidar eylemlerinin ve cürümlerin yöneticinin şahsına rücu etmesini sağlar. | Siyasi sistemde hiçbir otorite işlediği haksız iktirâfı kurumun arkasına saklayamaz; vebal doğrudan failin üzerine yapışır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin teşekkülü ve servet edinimi | Emeğin nesneye katılarak mülk üretmesi | Emek sarfı yoluyla dış dünyadaki değerin mülkiyete dönüştürülmesini ifade eder. | Tevbe 9:24'te geçen mallar, insanın fiilen ter döküp elde ettiği, benliğiyle özdeşleştirdiği ve vazgeçmekte en çok zorlandığı mülkiyet türüdür. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey tutunumu ve kaplama (Adsorpsiyon / Adhezyon) | Bir akışkandaki moleküllerin katı bir yüzeye yapışarak orada ince bir kabuk veya film tabakası oluşturması hareketidir; kökün bir yüzeyi soyma veya yüzeye yapışarak onunla bütünleşme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Damgalama ve kimlik edinimi (Labelling / İçselleştirme) | Sosyoloji ve ceza hukukunda bireyin işlediği eylemin toplumca onun üzerine etiketlenmesi ve bireyin bu eylemi benliğinin bir parçası olarak kabuk bağlatıp kimliğe dönüştürmesi sürecidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «kazanç sağlama» ya da sadece «günah işleme» olarak anlamak; eylemin kabuk gibi sıyrılması veya deriye yapışması boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | قرف kökü, insanın varoluşsal çabasının bizzat kendi benliğini inşa etmesi sürecidir. Tevbe 9:24'te insanın canı pahasına edindiği malı, Şûrâ 42:23'te ise insanın ruhuna işleyen üstün bir güzelliği (hasene) ifade edecek kadar geniş ve derinliklidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök tek tip bir günah kavramına indirgendiğinde, insanın amelleriyle nasıl bir ahlaki zırh/kabuk inşa ettiği gözden kaçar; ayrıca Şûrâ 42:23'teki hasene iktirafı ile Tevbe 9:24'teki meşru emekle kazanılan emvalin psikolojik ağırlığı kavranamaz. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da amellerin insan benliği üzerindeki dönüştürücü gücünü, failin eylemi dışsal bir nesne olarak bırakmayıp adeta kendi tenine yapışan bir kabuk gibi kuşandığını gösterdiği için ontolojik bir öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların kötülüğü ısrarla benimsemelerini ve günahı bir tabiat haline getirmelerini anlatan En'âm suresi ayetlerinde, mal sevgisinin imtihanını bildiren Tevbe 9:24'te ve amelin zarafetle üretilmesini öven Şûrâ 42:23'te belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahın veya sevabın insandan bağımsız, mekanik bir artı/eksi puan cetveli olduğu yanılgısını düzeltir; insanın kazandığı her şeyin (ister mal, ister günah, ister erdem) onun manevi derisini ve karakter kabuğunu oluşturduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAğacın sert dış kabuğunu soymak, yarayı kazıyıp üst tabakasını koparmak; yüzeyden bir payı sıyırıp almak veya bir yüzeye sıvanıp kabuk bağlayarak yapışmak.
- Soyut anlamİnsanın kendi irade ve emeğiyle bir fiili veya nesneyi üzerine çekerek onunla özdeşleşmesi; eylemin failin manevi kimliğine bir elbise, leke yahut zırh gibi yapışması.
- Sistematik karşılıkBireyin ameliyle kurduğu dönüştürücü mülkiyet bağı; amelin salt harici bir hareket olmaktan çıkıp failin ahlaki ve hukuki sorumluluk çeperini kuran bir iktisaba dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde faili, işlenen ameli veya yönelinen nesneyi temsil eder. operatörü, kökün çekirdek anlamı olan soyma, sıyırma ve yapışma (mülâbese) dinamizmidir. Bu operatörün icrasıyla amel faile intisap ederek kabuğunu (iktisap edilmiş ameli/kimliği) meydana getirir; ise artık ile gösterilen failin ahlaki ve ontolojik benliğinin ayrılmaz bir alt kümesi ve hüviyeti haline gelir.