لحد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ل-ح-دالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ٥٠ · الآيات: ٦ · السور: ٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عملوذرعربلحديُلْحِدُونَعجمبدلبِإِلْحَادٍذوقدونلسنصدد

الجذرالصيغ ٣الآيات ٦السور ٦المجاورة ٥٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

لحد

ل - ح - د

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٦
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١٣

Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥١٦
باب الحاء والدال واللام معهما ح د ل، د ح ل، ل ح د، د ل ح مستعملات حدل: الأحْدَلُ: ذو الخُصْيَة الواحدة من كُلِّ شيء، ويقال لمِائِل الشِّقَّينْ أيضاً. والخَوْدَل: المُذَكَّر من القِرْدان. وبَنو حُدال: حَيُّ نُسبوا إلى محَلَّة كانوا ينزلونها. والتَّحادُل: الانحناءُ على القوس. دحل: الدَّحْل: مَدْخلٌ تحتَ الجُرْف أو في عُرْض جَنْب البئر في أسفلِها، أو نحوه من المناهِل والموارد، ورُبَّ بيت من
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٧
ألْحَدَ في دين الله، أي حاد عنه وعَدَلَ. ولَحَدَ، لغةٌ فيه. وقرئَ: "لِسانُ الذي يَلْحَدونَ إليه". والْتَحَدَ مثله. وألْحَدَ الرجل، أي ظلم في الحرم. وأصله من قوله تعالى: "ومن يُرِدْ فيه بإلْحادٍ بظُلْمٍ"، أي إلْحاداً بظُلْمِ؛ والباء فيه زائدة. قال حُمَيْد ابن ثور: قَدْنِيَ من نَصْرِ الخُبَيْبَيْنِ قَدي ليسَ الإمامُ بالشَحيحِ المُلْحِدِ أي الجائر بمكة. واللَحْدُ بالتسكين: الشقّ في جانب القبر،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٥٤٣
ح د ل حدل ، دحل ، دلح ، لحد ، لدح : مستعملة . حدل : قال الليث : الأحْدَلُ . ذو الخُصْيَةِ الواحدة من كلِّ شيءٍ ، قال : ويقال في بعض التفسير إذا كان مَائِلَ أَحَد الشِّقَّيْنِ فهو أحْدَلُ أيضاً . وقال أبو عُبَيد : قال الفرَّاء : الأحْدَل : المائِل ، وقد حَدِلَ حَدَلاً . قال : وقال أبو زيد : الأحْدَلُ : الذي يَمْشِي في شِقَ . وقال أبو عَمْرو : الأحْدَل : الذي في مَنْكِبَيْه ورَقَبَتِه انكِبابٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٥٤٦
(باب اللام والحاء وما يثلثهما) (لحد) اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه. (لحز) اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٥٢
- اللحد: حفرة مائلة عن الوسط، وقد لحد القبر: حفره، كذلك وألحده، وقد لحدت الميت وألحدته: جعلته في اللحد، ويسمى اللحد ملحدا، وذلك اسم موضع من: ألحدته، ولحد بلسانه إلى كذا: مال. قال تعالى: ﴿لسان الذي يلحدون إليه﴾ [النحل/103] (وهي قراءة حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 280) من: لحد، وقرئ: ﴿يلحدون﴾ (وهي قراءة الباقي) من: ألحد، وألحد فلان: مال عن الحق، والإلحاد ضربان: إلحاد إلى الشرك بالله، وإلحاد
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٢٢
ل ح د قبر ملحود وملحد ولحدت القبر وألحدته وقبروه في لحد وملحود ولحد للمّيت وألحد له‏:‏ حفر له لحداً ولحد الميت وألحده‏:‏ جعله في اللحد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لحد السهم عن الهدف وألحد‏.‏ وألحد في دين الله‏.‏ ولحد عن القصد‏:‏ عدل عنه وألحد في الحرم ولحد إليه وألحد‏:‏ مال إليه‏.‏ والتحد إليه‏:‏ التجأ ومالي دونك ملتحد‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ إذا استوجست آذانها استأنست لها أناسيّ ملحود لها في الحواجب أي
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٤٧٠
اللَّحْد واللُّحْد: الشَّقُّ الذي يكون في جانب القبر موضِع الميت لأَنه قد أُمِيل عن وسَط إِلى جانبه، وقيل: الذي يُحْفر في عُرْضه؛ والضَّريحُ والضَّريحة: ما كان في وسطه، والجمع أَلْحَادٌ ولحُود. والمَلْحود كاللحد صفة غالبة؛ قال: حتى أُغَيَّبَ في أَثْناءِ مَلْحود ولَحَدَ القبرَ يَلْحَدُه لَحْداً وأَلْحَدَه: عَمِلَ له لحْداً، وكذلك لَحَدَ الميتَ يَلْحَدُه لَحْداً وأَلْحَده ولَحَد له وأَلْحَدَ، وقيل:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٥٣
* ل ح د * * ألْحَدَ * في دين الله أي حاد عنه وعدل و * لَحَد * من باب قطع لغة فيه وقرئ ﴿لسان الذي يلحدون إليه﴾ و * الْتَحَد * مثله و * ألْحَدَ * الرجل ظلم في الحرم وقوله تعالى ﴿ومن يرد فيه بإلحاد بظلم﴾ أي إلحادا بظلم والباء زائدة و * اللَّحْدُ * بوزن الفلس الشق في جانب القبر وضم اللام لغة فيه و * لَحَدَ * للقبر لحدا من باب قطع و * ألْحَدَ * له أيضا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٦٩٥
اللحد، بالفتح ويضم ويحرك كذا في البصائر: الشق الذي يكون في عرض القبر موضع الميت، لأنه قد أميل عن وسطه إلى جانبه، والضريح والضريحة: ما كان في وسطه، وهو مجاز، كما حققه شيخنا، وظاهر كلام الزمخشري أنه فيه حقيقة، كالملحود، صفة غالبة، قال: حتى أغيب في أثناء ملحود وقبر ملحود وملحد. ألحاد ولحود. ولحد القبر، كمنع يلحده لحدا، وألحده ولحد له: عمل له لحدا، وكذلك لحد الميت يلحده لحدا، قيل: لحد
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٦٤٠
لَحَدَ 1 لَحَدَ ذ (A) and ↓ الحد (L, K) (tropical:) He, or it, (as an arrow, A) declined, or deviated, from the right course: (A, L, K:) and also he, or it, inclined: you say لَحَدَ اِلَيْهِ, (A, L, K,) aor. لَحَدَ ; (L;) and ↓ الحد (A;) and ↓ التحد; (S, L, K;) he, or it, inclined to him, or it. (A, L, K.) Some read, [in the Kur xvi. 105,] لِسَانُ الَّذِى يَلْحَدُونَ اِلَيْهِ (tropical:) [The
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٤٦
لَحَدَ لَحَدَ A ( n. ac. لَحْد 1 ) a. [ acc. or La ], Made a niche in; dug out ( tomb ). b. Buried, interred. c. see IV (c) & VIII ( a ). e. [ Fī ], see VIII (b) . لَحَّدَ لَحَّدَ II , a. see I (a) , ( b ). لَاْحَدَ لَاْحَدَ III , a. Acted disingeniously with. أَلْحَدَ أَلْحَدَ IV , a. see I (a) , ( b ). c. [ 'An ], Inclined, deviated from. d. [ Bi ], Calumniated, defamed;
رابط المدخل

لَحَدَ لَحَدَ A ( n. ac. لَحْد 1 ) a. [ acc. or La ], Made a niche in; dug out ( tomb ).

b. Buried, interred.

c. see IV (c) & VIII ( a ).

e. [ Fī ], see VIII (b) .

لَحَّدَ لَحَّدَ II , a. see I (a) , ( b ).

لَاْحَدَ لَاْحَدَ III , a. Acted disingeniously with.

أَلْحَدَ أَلْحَدَ IV , a. see I (a) , ( b ).

c. [ 'An ], Inclined, deviated from.

d. [ Bi ], Calumniated, defamed; despised.

e. see VIII (a) .

f. [ Fī ], see VIII (b) .

اِلْتَحَدَ اِلْتَحَدَ VIII a. [ Ila ], Leant towards; had recourse to.

b. [ 'An ], Turned aside from, forsook ( religion ), became a heretic.

c. [ Ila ], Fled to, took refuge with, in. لَحْد 1 , لُحْد 3 , ( pl. لُحُوْد 27 , أَلْحَاْد 38 ), Niche; tomb, vault, grave. لَحَد لَحَد 4 , a. see 1 .

لَاْحِد لَاْحِد 21 , a. Vaulted ( grave ).

b. see 1 .

لَحڤدَ N. P. لَحڤدَ I , a. see 21 (a) .

أَلْحَدَ N. Ag. أَلْحَدَ IV , ( pl. reg. & مَلَاْحِدَة 44t ), a. Deviating.

b. Heterodox, unorthodox; heretic.

أَلْحَدَ N. P. أَلْحَدَ IV , a. see 21 (a) .

أَلْحَدَ N. Ac. أَلْحَدَ IV , a. Deviation.

b. Heterodoxy, heresy.

اِلْتَحَدَ N. P. اِلْتَحَدَ VIII , a. Refuge, shelter.

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٠٩٧
لحد لَحَدَ - يَلْحَدُ - أَلْحَدَ - يُلْحِدُ - إلْحَاد - الْتَحََدَ - يَلْتَحِدُ - مُلْتَحَد لَحَدَ - يَلْحَدُ + كائنٌ أو شيءٌ + كائناً أو شيئاً: صرفه وحرفه وحَوَّله عن وجهته الصحيحة، وذلك بتشكيله عائقاً يمنعه من التحرك وفق مساره السابق أَلْحَدَ - يًلْحِدً: على وزن " أفعلَ " من " لَحَدَ - يَلْحَدُ ": جعله " يَلْحَدُ "، أو جعل نفسه " تَلْحَدُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٠ (الإجمالي: ٦٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عجم

    الآيات المشتركة: ١ · Yabancı

  2. وجد

    الآيات المشتركة: ٢ · Su birikintisidir

  3. عكف

    الآيات المشتركة: ١ · Örgülü saç demektir

  4. دون

    الآيات المشتركة: ٢ · Dane, inek yavrusuna denir

  5. جور

    الآيات المشتركة: ١ · Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir

  6. عرب

    الآيات المشتركة: ١ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir

  7. لسن

    الآيات المشتركة: ١ · Dil demektir

  8. بدي

    الآيات المشتركة: ١ · Açığa çıkarırsınız

  9. خفي

    الآيات المشتركة: ١ · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  10. بدل

    الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir

  11. عمل

    الآيات المشتركة: ٢ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  12. صدد

    الآيات المشتركة: ١ · Alıkoyarlar

الآيات التي ورد فيها(٦)

  1. وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Eğriliğe yöneltirler

  2. وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ

    Eğriliğe yöneltirler

  3. إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا أَفَمَنْ يُلْقَى فِي …

    Eğriliğe yöneltirler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökلحد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerميل, زيغ, جور
Zıt Kökقصد
Çekirdek Özet 1Ortadan veya doğrultudan yana doğru sapıp derinleşen çukur, mezar yarığı
Çekirdek Özet 2Haktan, dosdoğru yoldan veya dürüstlükten kasıtlı olarak yana sapma ve sığınak arama
Çekirdek Özet 3Doğru eksenden sapışın fiziksel oyuktan inanç ve isim tahrifatına uzanan kavramlaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca modern ateizm anlamındaki inançsızlığa indirgeyerek ayetlerdeki sapma ve tahrif boyutunu kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لحYapışma, bitişme, bürünme, bir tarafı sarıp örtme ve sıyırma hareketi (لحف, لحق, لحم, لحن, لحي)دKapı, giriş ve itilme imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle genel sarma ve örtme eylemi, bir kenara doğru yarık açarak içine girme, yana doğru oyuk oluşturma ve sığınma anlamıyla sınırlandırılmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hedefe doğru sevk edilme, yönelme veya bir doğrultuyu takip etme iradesi
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınır çekme, ana alandan ayrılma, yan tarafa bir perde veya engel koyarak gizlenme
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir açıklıktan içeriye dahil olma, oyuğa girme veya eşikten yana geçiş
لحدYönelimin bir sınıra veya duvara çarpıp yana doğru açılan bir açıklıktan içeri girmesiDoğru gidiş hattının ana mecrasından bir kenara doğru yarık açılarak içine girilmesini, siper edinilmesini ve haktan yana sapmayı ifade eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKabrin orta yerinden değil, kıbleye bakan yan duvarının altından oyulan ve cesedin yerleştirildiği yan çukur (lahit); okun hedeften yan tarafa sapması.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, çöl yolculuğunda develerin gözlerinin yorgunluktan kaş kemikleri altına gömülüp çukurlaşmasını lahit yarığına benzeterek şu mısraı söylemiştir: أَناسِيُّ مَلحُودٌ لها في الحَواجِبِ / حميد الأرقط ise Haccâc’ın Kâbe’de sapkınlık yapanlara karşı gazabını anlatırken şöyle demiştir: لما رَأَى المُلْحِدُ حينَ أَلْحَـمـا / صواعِقَ الحجّاج يَمْطُرنَ دَما

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça لحد kökü, Sami dillerinde genel olarak bir yarığa yönelme, yan tarafa sığınma, çukur kazma veya merkezden eğrilip sapma semantik matrisi etrafında yer alır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami kollarında doğrudan aynı üçlü kök dizilimi yerine yanal oyuk, hendek veya siperleşme kavramları fonetik varyantlar ve ikili çekirdek akrabalıklarıyla izlenebilir. Kökün asli semantik çekirdeği, diklemesine derine inen bir çukurdan ziyade, bir kenara, duvara veya yan tarafa doğru açılan eğik girintidir. Klasik Arapçada bu fiziksel hareket hem cesedin yan duvara açılan cebe konulması uygulamasını hem de hedeften, haktan veya meşru merkezden yana eğrilip sapma tutumunu adlandırmıştır. Dilsel evrimde fiziksel yarık zamanla içine girilip korunulan bir sığınak (ملتحد) haline gelmiş, ahlaki ve itikadi alanda ise merkezdeki doğruluktan kasıtlı biçimde kenara kayma (إلحاد) anlamını kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönOrtadan yana eğilme, kenara oyuk açmaKökün asıl anlamı kabrin yan tarafına oyulan oyuktur; oradan mecazen hedeften sapan oka, ardından haktan sapan kişiye ve sığınılan kuytu yere aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenara çekilme, saklanma ve oyuk mefhumuİkili لح çekirdeği temelinde örtünme, yapışma ve kenara sığınma semantik alanı Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortak arka plana işaret eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün düzenli ses denkliklerine sahip dış şahidi bulunmamaktadır.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لحدAnlamlıYana eğilmek, kenara oyuk açmakKabrin yanına lahit yapmak, doğrudan sapmak, sığınak aramakHedef kök; Kur'an'da geçer
لدحAnlamlıVurmak, çarpmakBir nesneye değnekle veya el ile sertçe darbe indirmekKur'an'da geçmez; Tehzîb musta'mel sayar
حلدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
حدلAnlamlıEğrilik, tek taraflı dengesizlikOmuzlardan birinin düşük olması, bir tarafın ağır basıp eğrilmesiOrtak eğrilik ve dengeden sapma çekirdeği; Kur'an'da geçmez
دلحAnlamlıAğırlıktan ötürü yavaş yürümekAşırı yük sebebiyle gövdenin iki yana eğrilerek ve ağır aksak ilerlemesiYük sebebiyle eksenden kayma nüansı; Kur'an'da geçmez
دحلAnlamlıYeraltı yarığına veya oyuğuna kaçmakYerin altına doğru daralıp genişleyen mağaramsı dehlize sığınmakلحد kökündeki sığınak ve oyuk anlamıyla yakın akraba; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لحدMerkezYana sapmak, kenara oyuk açıp sığınmakDoğru eksenden kasıtlı olarak yan tarafa meyledip eğrilik üretmek veya siper edinmekHem zihni hem ameli sapmayı ve sığınak aramayı ifade eden kök
ميلKomşuBir tarafa eğilmekNiyetli veya niyetsiz olarak dikey konumdan yana doğru yatma; لحد gibi mutlaka çukur veya tahrif barındırmazGenel eğilme ve yön değiştirme hali
زيغKomşuMerkezden ve istikametten kaymakÖzellikle gözün, kalbin veya aklın net görüş çizgisinden yana doğru kaymasıOdaktan ve doğruluktan şaşma hali
جورKomşuYoldan dışarı çıkmak, haddi aşmakDoğru yoldan haksızlık ve zulüm kastıyla taşmak, adaletten sapmakSınır tanımazlık ve adalet zıddı sapma
قصدZıtDosdoğru orta yolu tutmak, istikametİfrat ve tefrite, sağa veya sola meyletmeksizin tam merkezde adaletle yürümekDengeli, amaçlı ve dosdoğru merkez çizgisi

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلحدYana sapmak, lahit açmak, sığınmakDoğru doğrultudan yan tarafa eğrilmek, oyuğa gizlenmekKesin
LatinceDeviatio, perfugiumSapma, sığınakDeviatio yoldan çıkmayı karşılarken perfugium korunaklı oyuk boyutunu karşılar; ikisi tek kökte birleşmezGüçlü
İngilizceDeviation, distortion, havenSapma, çarpıtma, sığınakDeviation haktan sapmayı, distortion lafız ve isim tahrifini, haven ise sığınılacak güvenli kuytuyu anlatırGüçlü
AlmancaAbweichung, ZufluchtsortSapma, iltica yeriAbweichung kuraldan ve doğruluktan ayrılmayı, Zufluchtsort yana çekilip korunduğu mekanı verirGüçlü
FransızcaDéviation, asileSapma, sığınakDéviation dosdoğru hattan yanlamasına kopmayı, asile ise dış baskıdan kaçılıp varılan noktayı bildirirGüçlü

المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِİsimleri haktan eğip tahrif etmek, sınır dışına taşımakAllah'ın isimlerine putların adlarını iliştirmek veya O'na layık olmayan sıfatlar isnat etmek bağlamı (A'râf 7:180).
لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِSözü bir hedefe doğru meylettirmek, isnat etmekMüşriklerin Kur'an'ı yabancı bir kimseye nispet ederek iftira atmaları bağlamı (Nahl 16:103).
يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَاAyetleri çarpıtmak, inkara ve eğriliğe alet etmekAllah'ın ayetleri karşısında dürüst davranmayıp onları amacından saptırmaya çalışanlar bağlamı (Fussilet 41:40).
مُلْتَحَدًاSığınılacak emniyetli yer, oyuk, siperAllah'ın azabından veya hükmünden kaçıp yanına sığınılacak hiçbir merci bulunamayacağı bağlamı (Kehf 18:27, Cinn 72:22).
بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍMescid-i Haram'da haktan ve hürmetten sapmakHarem bölgesinde haddi aşarak zulme ve haksızlığa meyletmek bağlamı (Hac 22:25).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlhad, mülhid terimleri ve ilahi isimlerin tenzihiEsmâ-i Hüsnâ'da ilhadın şirk, ta'tîl veya teşbih sayılıp sayılmayacağı; hakkı terk edip batıla meyletmenin inkar boyutuHaktan bilerek sapma, isimleri tahrif etme ve daha sonra doğrudan inançsızlık ıstılahına evrilme
FıkıhKabir açma biçimi (lahit ve şakk) ve Harem'de işlenen cürümlerLahdin (yan oyuk) şakk türü düz mezara üstünlüğü; Hac 22:25 gereği Harem bölgesinde günaha niyet etmenin cezasıMezarın kıble tarafına açılan yan cebe yerleştirme ve Harem'in kutsiyet çizgisinden eğrilme
TefsirA'râf 7:180, Nahl 16:103 ve Hac 22:25 tefsirleriİsimlerdeki ilhadın müşriklerin Lat, Menat gibi türetmeleri mi yoksa ayetleri tahrif mi olduğu analiziDoğruluk ve dürüstlük çizgisini yan yollara saparak bozma eylemi
HadisDefin sünneti rivayetleriHz. Peygamber'in defninde lahit usulünün tercih edilmesi ve kabir kazıcıları arasındaki iş bölümüFiziksel anlamıyla lahit kazma ameliyesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve esmâ inancıİlhaddan tecerrütDikey vahiy doğrusunu korumaAllah'ın isim ve ayetlerini tahriften, şirk ve teşbihe meyletmekten alıkoyar.Kesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemolojiYöntemsel dürüstlükMetodik sapmaları engellemeDelillerin gösterdiği apaçık neticeden öznel heveslerle yan tarafa sapılmasını mahkum eder.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamu otoritesiMeşruiyetten kaçış veya siperleşmeGayrimeşru hizipleşmeyi önlemeBireylerin adil nizamdan sapıp kendilerine dokunulmaz yeraltı siperleri kurmasını yasaklar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve pazar ahlakıPiyasa kurallarından eğrilmeGizli kaçakçılık ve haksız sığınakları tasfiyeKurallı mübadeleden saparak vergi veya adalet dışı yan ceplere sermaye kaçırılmasını engeller.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal rotadan açısal sapma (vektörel deviasyon)Düz bir referans hattında ilerleyen hareketin merkezkaç veya dış etkiyle yanal bir yarığa yönelmesi gibi, kök de ana eksenden açısal kırılmayı modeller.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normdan sapma ve gettolaşma (sosyolojik marjinallik)Toplumsal ana mutabakat zemininden bilerek ayrılıp kendi dar hücresine, siperine çekilerek ana sisteme meydan okuma davranışını temsil eder.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiلحد türevi olan ilhad kavramını yalnızca 19. ve 20. yüzyılların modern felsefi ateizmi (Tanrı tanımazlık) ile sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da sadece mutlak inkarı değil; Allah'ın isimlerini tahrif etmeyi, ayetleri bağlamından koparmayı, haksız yere Harem'in hürmetini çiğnemeyi ve kaçıp saklanacak sığınak aramayı da kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin muhatabının yalnızca Tanrı'yı inkar edenler olduğu sanılır; oysa isimleri eğip büken, dinde yan yollara sapan ve ayetleri çarpıtan inançlı iddia sahiplerinin cürmü görünmez kılınır.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Doğruluk ve istikamet mefhumunun karşıtı olan sapmanın niteliğini açıklar; hakikatin cepheden reddedilmesinden ziyade, onun kenarından dolaşılarak nasıl tahrif edildiğini ve sığınak arayışının fıtri sınırlarını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Esmâ-i Hüsnâ'nın muhafazası (A'râf), Kur'an'ın kaynağına yönelik müşrik iftiraları (Nahl), Mescid-i Haram'ın dokunulmazlığı (Hac) ve ahirette ilahi adaletten kaçışın imkansızlığı (Kehf, Cinn) ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tahrif ve sapmanın yalnızca toptan inkarla gerçekleştiği zannını düzeltir; hakikati kabul ediyor görünüp onun isimlerini, manalarını ve kutsallarını yanlamasına eğrilterek bozmanın da birer ilhad olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDoğru kazılan çukurun yan tarafına doğru açılan oyuk, lahit ve hedeften yana sapan okun hareketi.
  • Soyut anlamHak, adalet ve istikamet ekseninden kasıtlı bir meyil ile kenara sapma, hakikati tahrif etme veya sığınak arama.
  • Sistematik karşılıkİlahi isimlerde, ayetlerde ve meşru nizamda belirlenen istikamet vektörünü terk edip yanal bir kurguya iltica etme durumu.
  • LaTeX modeliv⃗=u⃗+δ⃗,δ⃗⋅n⃗≠0  ⟹  S={x∣x∉H}
  • LaTeX açıklamasıFormülde u⃗ doğruluk ve istikamet vektörünü, δ⃗ merkezden yana doğru gerçekleşen açısal sapma miktarını temsil eder. Sapma bileşeni dikey referans yüzeyinin normali n⃗ ile sıfırdan farklı bir iç çarpım verdiğinde (δ⃗⋅n⃗≠0), ortaya çıkan S durumu, nesnenin meşru hakikat kümesi olan H sınırlarının dışına çıkıp yanal bir oyuğa sürüklendiğini gösterir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ل