لفت
ل - ف - ت
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Kendini çevirir
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٠٢باب التاء واللام والفاء معهما
ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات
تلف:
التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً.
وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه.
والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك.
وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ قِراهم فأَتْلَفْنا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٦٥اللَفْتُ: اللَيُّ. ولَفَتَ وجهه عني، أي صرفه. ولَفَتَه عن رأيه: صرفه. وتيس ألْفَتُ بيِّن اللَفَتِ، إذا كان ملتوي أحد القرنين على الآخر. والألْفَتُ في كلام تميم: الأعسرُ، وفي كلام قيس: الأحمقُ، مثل الأعْفَتْ. واللَفاتُ: الأحمق العَسِرُ الخُلُقِ. واللَفوتِ من النساء: التي لها زوجٌ ولها ولد في غيره، فهي تُلْفَتُ إلى ولدها. واللَفيتَةُ: الغليظة من العصائد، لأنها تُلْفَتُ أي تُلوى. والتَفَتَ التفاتاً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬١٣٩ت ل ف
تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة .
تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً .
والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً .
وقال الفرزدق :
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا
ت ل ف تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة . تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً . والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً . وقال الفرزدق : وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا أتلفنا المنايا وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووجدوها كذلك . وقال ابن السكيت في قوله : أتلفنا المنايا وأتلفوا أي صَيَّرنا المنايا تلفاً لهم وصيروها لنا تلفاً قال : ويقال : معناه صادفناها تُتْلِفُنا وصادفوها تُتْلِفُهُمْ . تفل : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لِتَخْرُجِ النساءُ إلى المساجدِ تَفِلاَتٍ ) . وقال أبو عبيد : التَّفِلَةُ التي ليست بِمُتَطَيِّبَةٍ ، وهي المُنْتِنَةُ الرِّيح . يقال لها : تَفِلَةٌ ومِتفالٌ ، وقال امرؤ القيس : إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ قال : والتَّفْل بالفَمِ لا يكون إلا ومعه شيء مِن الرِّيق ، فإذا كان نفخاً بلا ريق فهو النَّفْثُ . قال أبو عبيد وقال اليزيدي يقال للثعلب : تَتْفُلُ وتُتْفِلِ وتِتْفِلُ ، قلت : وَسمعتُ غيرَ واحد من الأعراب يقولون : تُفَّل على فُعَّل للثعلب ، وَأَنشدوني بيت امرىء القيس : وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ وقَال ابن شميل يقال : ما أصاب فلان من فلان إلا تِفْلاً طفيفاً أي قليلاً . وفي بعض الحديث : قم من الشمس فإنها تُتْفِلُ الريحَ أي تُنْتِنُها . وقال أبو النجر : حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ قيل : التُّتْفُل شجيرة يسميها أهل الحجاز شط الذئب لها جِراء مثل جراء القِتَّاء وَهي آخر ما يَيْبَس من الْعُشب ، فإذا جاءَ الصيفُ ابيضَّ . لفت : قال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءابَاءَنَا ) ( يونس : 78 ) ، قال : اللَّفْتُ الصَّرفُ . يقال : ما لَفَتَكَ عن فلان أي ما صَرَفَك عنه . وقال الليث : اللَّفْتُ لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقْبِض على عُنق إنسان فَتَلْفِتَه ، وأنشد : ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أي صَرَفْته عنه ، ومنه الالتفات ويقال : لِفْتُ فلانٍ مع فلان ، كقولك صَغْوهُ مَعه ، ولِفْتاهُ شِقَّاه ، وفي حديث حُذَيفَةَ : مِن أَقرأ الناس للقرآن منافق لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً ، يَلْفتُه بِلِسانه كما تَلْفِتُ البَقَرةُ الخَلاَ بلسانها ، اللَّفْت اللَّيُّ ، يقال : لَفَتَ الشيءَ وفَتَله إذا لَواه وهذا مَقْلُوب ، والسَّلْجَم يقال له اللِّفْتُ ، ولا أدري أَعَرَبِيٌ هو أم لا . أبو عبيد عن الأصمعي : الألْفَتُ في كلام قيس الأحمق ، والألْفَتُ في كلام تميم الأعْسَرُ . ثعلب عن ابن الأعرابي : هو الألْفَتُ والألْفَكُ للأعسر ، سُمِّي أَلْفَتَ لأنه يَعْمَل بجانبه الأمْيَل . وفي صفته ( صلى الله عليه وسلم ) إذا التفت التفت جميعاً ، يقول كان لا يَلْوي عُنقه يمنةً ولا يسرةً ناظراً إلى الشيء وإنما يفعل ذلك الخفيفُ الطائش ، ولكن كان يُقْبِل جميعاً ويُدبِرُ جميعاً . الليث : الألْفَتُ من التُّيُوس الذي اعوجَّ قرناه والْتَويا ، قال : واللَّفوت العَسِر الخلق . أبو عبيد عن الكسائي : اللَّفُوتُ من النساء التي لها زوج ولها ولد مِن غيره ، فهي تَلَفَّتُ إلى ولدها . وفي حديث عمرَ حينَ وَصَفَ نفْسَه بالسياسة فقال : إني لأُرتعُ وأُشبِع وأَنْهَزُ اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنودَ وألحِقَ العَطوفَ وأَرْجُزُ العَروضَ . قال شمر : قال أبو جميل الكلابي : اللّفُوتُ الناقةُ الضَّجور عند الحَلْب تَلْتَفت إلى الحالب فَتَعَضُّه فَيَنْهزُهَا بيده فَتَدُرّ ، تفْتَدِي باللبن من النَّهزِ . وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : قال رجل لابنه : إياك الرَّقوبَ الغَضُوبَ اللَّفتوتَ . قال : واللَّفوتُ التي عَيْنُها لا تَثبتُ في موضعٍ واحد ، وإنما هَمُّها أن تَغْفُلَ عنها فتغْمِزَ غيرَك ، والرَّقُوبُ التي تراقبه أن يموت فَترثَه . ابن السكِّيت : اللَّفِيتةُ : العَصِيدةُ المُغَلَّظَة . وفي حديث عمر : أنه ذكرَ أمَّه في الجاهلية واتخاذَها له ولأُختٍ له لَفِيتَةً من الهَبيد . قال أبو عبيدة : اللَّفيتَةُ : ضَربٌ من الطبيخ لا أَقِفُ على حَدِّه وقال : أراه الحَسَاءَ ونحوه . وقال ابن السكيت : اللَّفيتةُ هي العَصيدةُ المغلَّظة . قال ويقال : لا تَلْتَفِتْ لِفتْ فلان . فلت : قلت : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رجلاً أتاه فقال : يا رسول الله إن أمي افْتُلِتَتْ نَفْسُها فماتتْ ولم تُوصِ أَفَأَتصدَّقُ عنها ؟ فقال : نعم . قال أبو عبيد قوله : افتُلِتَتْ نَفْسُها يَعْني ماتَتْ فَجْأَة لم تمْرضْ فتُوصِيَ ، ولكنها أُخِذَتْ فَلْتَةً ، وكل أَمْرٍ فُعل على غير تَمَكُّثٍ وتَلَبُّثٍ فقد افْتُلِتَ ، والاسم الفلْتةُ . ومنه قول عمر في بَيْعَة أَبي بكر أنها كانت فلتَةً ، فَوَقَى الله شَرَّها ، إنما معناه البَغْتةُ ، وإنما عُوجِل بها مُبادَرةً لانتشار الأمر حتى لا يَطْمَع فيها من ليس لها بموضع . وقال حُصَيب الهذلي : كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ قال : افتلتهم : أُخذوا منِّي فلتَة ، زادٌ خَبيءٌ يُضَنُّ به . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم . قال : كان لِلعَرب في الجاهلية ساعةٌ يقال لها : الفَلْتةُ يُغيرون فيها ، وهِي آخرُ ساعةٍ من آخر يوم من أيام جُمادى الآخرة ، فإذا رأى الشُّجعانُ والفُرسانُ هلالَ رجبٍ قد طلعَ فجأة في آخر ساعة من أيام جمادى الآخرة ، أغاروا تلك الساعة ، وإن كان هلالُ رجب قد طَلَعَ تلك الساعة لأن تلك الساعة من آخر نهار جمادى الآخرة ما لم تغب الشمس وأنشد : والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا حدثنا عبد الله بن عروة قال : حدثنا يحيى بن حكيم عن سعيد القداح عن إسرائيل بن يونس عن إبراهيم عن إسحاق عن أبي هريرة قال : مر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) تحت جِدارٍ مائلٍ فأسرع المشي . فقيل لرسول الله : أسرعتَ المشي فقال : ( إني أكره موت الفَوات ) يعني موت الفُجاءة . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للموتِ الفُجَاءةِ : الموتُ الأبيض والجارف واللاَّفِت والفَاتِل ، يقال : لَفَته الموتُ وفَتلَه وافْتلته وهو الموت الفَواتُ والفُواتُ هو أَخْذَة الأسَفِ ، وهي الوَحِيُّ ، والموت الأحمر : القَتْلُ بالسيف ، والموتُ الأسود ، هو الغَرَقُ والشَّرَقُ . أبو عبيد عن الفراء : افْتَلَتَ فلانٌ الكلامَ واقتَرَحَه إذا ارتجله قال : والفَلَتَان والصَّلَتَان من التفلُّتِ والانْصِلات ، يقال ذلك للرجل الشَّديد الصلبِ . وقال الليث : رجل فلتَانُ نشيطٌ حديدُ الفؤاد ، ويقال : أفلتَ فلانٌ بِجُرَيعَةِ الذَّقَن ، يُضْربُ مثلاً للرجل يُشْرِفُ على هَلَكة ثم يُفْلِتُ كَأَنَّه جَرَعَ الموتَ جَرْعاً ثم أَفلتَ منه ، والإفلاتُ يكون بمعنى الانفِلات لازِماً وقد يكون واقعاً ، يقال : أفلته مِن الهَلَكَةِ أي خَلَّصتُه . وأنشد ابن السكيت فقال : وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا حدثنا السعدي ، قال : حدثنا الرمادي ، قال : حدثنا أبو معاوية ، قال : حدثنا يزيد عن أبي بردة عن أبي موسى قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إن الله يُملي للظالم فإِذا أخذه لم يفلته ، ثم قرأ : ( وَكَذالِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ ) ( هود : 102 ) . قوله : لم يفلته أي لم ينفلت منه ، ويكون بمعنى لم يفلته أحد أي لم يخلصه شيء . وروى أبو عبيدة عن أبي زيد من أمثالهم في إفْلات الجبان : أفلتني جُرَيعة الذّقن ، إذا كان قريباً كقرب الجرعة من الذّقن ثم أفلته ، قلت : معنى أفلتني انفلت مني . وفي حديث ابن عمر : أنه شهد فتح مكة ومعه جمل جَزُور وبُرْدة فلوت . قال أبو عبيد قوله : بُردةٌ فَلوتٌ أراد أنها صَغيرةٌ لا يَنْضم طرفاها فهي تُفْلِتُ من يده إذا اشتمل بها . شمر عن ابن الأعرابي : الفَلُوتُ الثوب الذي لا يثبت على صاحبه لِلينه أو خُشونته . قال وقال ابنُ شميل : يقال لَيس ذلك من هذا الأمر فَلْتٌ أي لا تَنْفَلِتُ منه ، وقد أَفلَتَ فلانٌ وانْفَلَتَ ، ومرّ بنا بَعيرٌ مُنْفَلِتٌ ولا يقال : مُفْلِتٌ ، ورجل فَلَتانٌ أي جريءٌ وامرأة فَلَتانة . وفي حديث مجلس النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولا تُنْثَى فَلَتاتُه ) أي زَلاَّته ، والمعنى أنه لم يكن في مَجْلسه فَلتات تُفْشَى أي تُذكر ، لأنَّ مَجْلسه كان مَصوناً عن السقطات واللَّغو ، إنما كان مَجلسَ ذِكرٍ حَسَن وحِكَم بالغةٍ لا فضولَ فيه . فتل : قال الليث : الفتْلُ لَيُّ الشيء كليِّك الحَبْل وَكفتل الفَتيلة قال : وناقة فتلاء ، إذا كان في ذِراعها فَتَل . وبُيُون عن الجنب ، وأنشد غيره بيت لَبيد : خرج من مِرفقيْها كالفَتَل ويقال : انفتل فلان عن صلاته أي انصرف ، ولفت فلاناً عن رأيه وفتله إذا صَرَفه ولَواهُ ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ) ( النساء : 49 ) . أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت : أنه قال : ( القِطْمِيرُ القِشْرَة الرّقيقة على النواة ، والفتيلُ ما كان في شَقِّ النّواة ) وبه سُمِّيت فَتيلةُ السراج والنقير النُّكْتَةُ في ظَهْرِ النواة . ويروى عن ابن عباس أنه قال : الفتيل ما يخرج من بين الإصبعين إذا فتلهما . قلت : وهذه الأشياء تضرب كلها أمثالاً للشيء التافه الحقيرِ القليلِ ، أي لا يُظلمون قَدرَها . ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الفتَّالُ البُلبل ويقال لصياحه الفَتْل ، وأما الفَتَلُ فهو مصدر فَتِلَتِ الناقة فتْلاً إِذا أملس جِلد إبِطِها فلم يكن فيه عَرَك ولا حازٌ ولا خالعٌ ، وهذا إذا استَرْخَى جِلْد إبطها وتَبَخْبخ .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨٥٦(باب اللام والفاء وما يثلثهما)
(لفق) اللام والفاء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على ملاءمة الأمر. يقال: لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً. وهذا لِفْقُ هذا، أي يوائمه. وتَلافَقَ أمرهم: تلاءَم.
(لفك) اللام والفاء والكاف. يقولون: الألْفَك: الأحْمَق.
(لفم) اللام والفاء والميم كلمة. يقولون: اللِّفام: ما بلَغَ طرف الأنف من اللِّثام. وتلفَّمت المرأة: ردَّتَ قِناعَها على فَمِها.
(لفا)* اللام والفاء والحرف
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣١١- يقال: لفته عن كذا: صرفه عنه. قال تعالى: ﴿قال أجئتنا لتلفتنا﴾ [يونس/ 87] أي: تصرفنا، ومنه: التفت فلان: إذا عدل عن قبله بوجهه، وامرأة لفوت: تلفت من زوجها إلى ولدها من غيره، واللفيتة: ما يغلظ من العصيدة (العصيدة: دقيق يلت بالسمن ويطبخ. وقيل: اللفيتة: مرقة تشبه الحيس. انظر: اللسان (لفت) و (عصد) ؛ والمجمل 3/811).
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٢٨ل ف ت
تلفّت نحو الحيّ حتى وجدتني وجعت من الإصغاء ليتاً وأخدعا ومالي إليه ملتفت ومتلفّت وإذا أخبرك فلا تلفتت لفته أو تطلع طلعه وأخذ بعنقه فلفته ولفتّ ردائي على عنقي: عطفته.
ولفتّ الدقيق بالسمن: عصدته واتخذت لفيتةً: عصيدةً.
ولفته مع فلان: صغوه ولفتاه.
وطبخ لفتيّةً: سلجميّة.
وقال بعض الأعاريب: إلى طاهرٍ عسّفت كلّ تنوفة فيافٍ كلون السّخت ما تنبت اللّفتا ولولا رجائي جود كفيك
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٢٧٠لَفَتَ وجهَه عن القوم: صَرَفَه، والْتَفَتَ التِفاتاً،
والتَّلَفُّتُ أَكثرُ منه.
وتَلَفَّتَ إِلى الشيء والْتَفَتَ إِليه: صَرَفَ وجْهَه إِليه؛ قال: أَرَى المَوْتَ، بَيْنَ السَّيْفِ والنِّطْع، كامِناً،
يُلاحِظُنِي من حيثُ ما أَتَلَفَّتُ
وقال:
فلما أَعادَتْ من بعيدٍ بنَظْرةٍ
إِليَّ الْتِفاتاً، أَسْلَمَتْها المَحاجِرُ
وقوله تعالى: ولا يَلْتَفِتْ منكم أَحَدٌ إِلاّ امرأَتَك؛ أُمِرَ بتَرْكِ الالْتِفاتِ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٩٩* ل ف ت * * اللِّفْتُ * اللَّيُّ وبابه ضرب وفي حديث حُذيفة رضي الله عنه ﴿إن مِنْ أقرإ الناس للقرآن مُنافقا لا يدَعُ منه واوا ولا ألفا يلفته بلسانه كما تلفت البقرة الخلى بلسانها﴾ و * لَفَتَ * وجهه عنه صرفه و * لَفَتَهُ * عن رأيه صرفه وبابه ضرب و * الْتَفَتَ الْتِفاتاً * و * التَّلَفُّتُ * أكثر منه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٠٩٩لفته يلفته لفتا: لواه على غير جهته. واللفت: لي الشيء عن جهته، كما تقبض على عنق إنسان فتلفته. يقال: اللفت: الصرف، يقال: لفته عن الشىء يلفته لفتا: صرفه قال الفراء- في قوله عز وجل: أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا -: اللفت: الصرف، يقال: ما لفتك عن فلان? أي ما صرفك عنه? وقيل: اللى، أن ترمى به إلى جانبك. ومن المجاز: لفته عن رأيه: صرفه، ومنه الألتفات، والتلفت لكن الثاني أكثر من الأول.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٥٦٨لَفَتَهُ
1 لَفَتَهُ ذ , aor. لَفِتَ , (K,) inf. n. لَفْتٌ, (S,) He twisted, wrung, or turned, him, or it, (S, K), in a way different from his, or its, [proper] direction: as when you grasp a man's throat, and twist or wring it. (TA.) ― -b2- تِلْفِتُ البَقَرَةُ الخَلَى بِلِسَانِهَا [The cow turns about the fresh herb with her tongue]. (S, from a trad.) [For الخَلَا, as in copies of the S, I have
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٧٩لَفَتَ
لَفَتَ I ( n.ac. لَفْت 1 ),
a. Turned, rolled about; twisted, wrung.
b. [ acc. & 'An ], Turned, diverted from; averted, turned away from ( his face ); stripped off ( bark ).
c. Broke the neck of.
d. Beat at random.
e. Spoke at random.
f. [ acc. & 'Ala ], Put upon at random ( feathers ).
g. Stirred up.
تَلَفَّتَ
تَلَفَّتَ V
a. [ Ila ], Turned towards; looked, gazed upon,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٤٬٦٦٢لفت
لَفَتَ - يَلْفِتُ - الْتَفَتَ - يَلْتَفِتُ
لَفَتَ - يَلْفِتُ + كائن + كائناً + عن وجهة حركته: لوى وصرف حركته لجهة يريدها: أثر عليه بقوة فجعله يغير اتجاه حركته من وضعها الأصلي إلى وضع جديد يريده هو
الْتَفَتَ - يَلْتَفِتُ: على وزن " افتعل " من " لَفَتَ - يَلْفِتُ ": يقوم بفعل " لَفَتَ - يَلْفِتُ " بشكل ذاتي: يغير اتجاه حركته من وضعها الأصلي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٨ (الإجمالي: ٣٩)
- قطع
الآيات المشتركة: ٢ · Kesinlikle keseceğim
- سري
الآيات المشتركة: ٢ · Akan deredir
- ليل
الآيات المشتركة: ٢ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- أهل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilal yeni ay demektir
- وحد
الآيات المشتركة: ٢ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- مضي
الآيات المشتركة: ١ · Geçip gitmek
- وصل
الآيات المشتركة: ١ · Birleştirirler
- لوط
الآيات المشتركة: ١ · “Liyat” sıva harcı demektir
- حيث
الآيات المشتركة: ١ · Hayese sürülmüş tarla demektir
- مرأ
الآيات المشتركة: ١ · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- صبح
الآيات المشتركة: ١ · Tan demektir
- دبر
الآيات المشتركة: ١ · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
… يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ …
Kendini çevirir
فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَاتَّبِعْ أَدْبَارَهُمْ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ وَامْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ
Kendini çevirir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لفت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صرف, ثني, عطف |
| Zıt Kök | سدد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yönünü, özellikle boyun veya yüzü bükerek doğrultusundan başka bir tarafa çevirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlerlemekte olan bilincin geçmişe, geride bırakılana veya asıl hedeften saptıran dış etkenlere yönelmesini engelleme |
| Çekirdek Özet 3 | Hedefe kilitlenmiş bir sistemde dikkat dağılmasını, geçmişe takılı kalmayı ve kararlılık kaybını önleyen istikamet disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel boyun çevirme veya bakma eylemine indirgenerek zihinsel bağlanış ve istikamet kırılmasını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لف | Bir şeyi diğerinin üzerine bükme, sarma, katlama, iç içe geçirme veya toplayarak yönünü değiştirme; nitekim لفف kökünde sarıp sarmalama ve birbirine geçme, لفح kökünde yüzü bürüyüp rengini döndüren sıcaklık, لفظ kökünde ağız içinden dışarıya doğru fırlatarak yönlendirme bulunur | ت | Kelime sonundaki ت harfi, sarma ve bükme hareketine belirgin bir sınır, anlık bir bükülme çizgisi ve kesin bir dönüş açısı kazandırarak eylemi doğrultudan koparıp yana çevirmeye özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir varlığı belirli bir hatta sevk etme, doğrultu verme, yönlendirme ve çekme gücü |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar, boşluğa açılma, yön değiştirme eşiği ve çıkış noktası |
| ت | İşaret, çarpı | Var olan doğrultuyu kesen son nokta, sınırlayıcı im ve dönüm eşiği |
| لفت | Sevk edilen doğrultunun kesilerek eşikten başka bir hatta bükülmesi | Belirli bir istikamette ilerlemekte olan bir varlığın (ل), mevcut ekseninden çıkarak bir kenara veya yana açılması (ف) ve bu sapmanın anlık bir işaret veya eşikle net bir bükülmeye (ت) dönüşmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın boynunu tutarak zorla kendi doğrultusundan başka yöne bükmek; un ve yağı karıştırıp bükerek lapa (asîde) haline getirmek; boynuzları eğri büğrü olmuş teke |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ru’be b. el-Accâc bir beytinde kemikleri kıran ve boyunları büken yırtıcı kuvveti tasvir ederken kökü fiziksel bükme ve döndürme manasında kullanmıştır: ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyfe b. el-Yemân’ın naklettiği erken rivayette, münafığın Kur’an kelimelerini diliyle eğip bükerek okuyuşu, sığırın otları diliyle kavrayıp bükmesine benzetilmiştir: يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça لفت kökü, Sami dil ailesinde özellikle yön değiştirme, bükme, dolanma ve sarılma çekirdeğini taşıyan köklerle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında l-p-t biçimi doğrudan bir şeyi kavramak, bükerek kendine çekmek veya kucaklamak (İbranice lapat לָפַת kökünde görüldüğü üzere sarılmak, yakalayıp bükmek; Hakîmler 16:29’da Şimşon’un sütunları kucaklayıp eğmesi) anlam alanıyla temsil edilir. Arapçada kök, genel sarma veya kucaklama eyleminden ziyade boynun, yüzün veya fikrin doğrultusunu kırma ve başka bir tarafa yönlendirme (sarf ve leyy) ekseninde özelleşmiştir. Fonetik açıdan kökün ilk iki harfi olan لف birikimi, Sami dillerinde bir şeyi katlama, sarma ve örtme (l-p-p) fikrini korurken, son seslemdeki sert patlamalı diş sesi yönelimde ani bir bükülme ve sınırlanma dinamiğini sağlamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لفت ve فتل arasındaki kalb (harf değişimi) ilişkisi | İpi bükmek anlamına gelen فتل ile boynu büküp çevirmek anlamına gelen لفت aynı kök unsurlarını paylaşır; her ikisinde de eksen etrafında döndürme esastır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lapat (לָפַת) | Bir şeyi yakalamak, kavramak, bükerek bürümek ve sarmak anlamlarında düzenli ses ve semantik denklik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لفت | Anlamlı | Bükmek ve yönünden çevirmek | Boynu veya yüzü doğrultusundan yana çevirmek, fikri saptırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فلت | Anlamlı | Kurtulmak, sıyrılmak, birden çıkmak | Bir bağdan veya tutuluştan aniden kurtulup hızla fırlamak | Kur'an'da geçmez |
| فتل | Anlamlı | İpi bükmek, dolamak | İplikleri üst üste bükerek ip yapmak; hedef kökle tam kalb (ters diziliş) oluşturur | Kur'an'da geçer |
| تلف | Anlamlı | Helak olmak, bozulup tükenmek | Bir nesnenin bütünlüğünü ve faydasını yitirerek yok olması | Kur'an'da geçmez |
| تفل | Anlamlı | Tükürmek, kokusu bozulmak | Ağızdan tükürük veya köpük atmak, kötü koku yaymak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لفت | Merkez | Yönü bükerek çevirme | İlerleyen bir doğrultudan boynu veya dikkati anlık olarak geriye/yana çevirme | Bütün gövdeyle dönmeden sadece baş veya zihinle ilgi gösterme |
| صرف | Komşu | Bir şeyin yönünü tamamen değiştirme | Nesneyi bir hedeften alıp tamamen başka bir mecraya akıtma | لفت kökünde bükülme ve bakış varken صرف kökünde bütüncül bir uzaklaştırma vardır |
| ثني | Komşu | İkiye katlama, bükme | Bir varlığı kendi üzerine katlayarak yönünü kırma | ثني katlama ve gizleme ağırlıklıyken لفت yan tarafa yönelme ağırlıklıdır |
| عطف | Komşu | Eğilme, meyletme | Bir şeye duygu veya bedenle eğilerek yanaşma | عطف şefkat ve ilgiyle yönelmeyi, لفت ise mevcut hattan kopmayı bildirir |
| سدد | Zıt | Doğru hedefe kilitlenme, sapmama | Hiçbir yana bükülmeden dosdoğru hedefe yönelme ve istikameti koruma | Bükülme ve dikkat dağılmasının tam karşıtı olarak mutlak odaklanma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لفت | Yönünden büküp çevirmek, dikkatini yana kaydırmak | Bir şeyi ekseninden çevirme ve geriye bakma anlamını birlikte taşır | Kesin |
| Latince | divertere, retrospicere | Yoldan dönmek, geriye bakmak | Divertere yön sapmasını, retrospicere ise geriye dönüp bakmayı karşılar; tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | to turn aside, to look back, to distract | Yana çevirmek, ardına bakmak, dikkatini dağıtmak | Turn aside yönü, look back boyun çevirip bakmayı, distract zihinsel saptırmayı karşılar | Kesin |
| Almanca | umwenden, zurückblicken, ablenken | Yönünü çevirmek, geriye bakmak, saptırmak | Eylemin hem fiziksel dönme hem de hedeften şaşma ve zihni kaydırma boyutunu verir | Güçlü |
| Fransızca | détourner, se retourner, distraire | Yana döndürmek, arkaya bakmak, dikkatini çekmek | Fiziksel dönme (se retourner) ile hedeften caydırma (détourner) arasında paylaşılır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَلْتَفِتْ | Fiziksel ve zihinsel olarak geride bırakılan yere dönüp bakmama, geçmişe takılmama emri | Helak edilecek kavmi terk ederken kurtulanların ardına bakmaması ve sadece yürüyüşe odaklanması bağlamı (Hûd 11:81, Hicr 15:65) |
| لِتَلْفِتَنَا | İnanç, atalar yolu ve kurulu düzenden zihinsel olarak saptırma, caydırma çabası | Firavun kavminin Hz. Musa ve Harun’u kurulu iktidar ve gelenekten koparmakla suçlaması bağlamı (Yûnus 10:78) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstikamet ve hidayetten sapma | İnsanın hakikat delilini gördükten sonra geleneksel kabullere veya şüphelere meylederek yön değiştirmesi | Kalbin haktan bâtıla meyli ve delilden yüz çevirmesi |
| Fıkıh | Namazda iltifat (sağa sola bakma) | Namaz kılan kişinin başını veya göğsünü kıbleden çevirmesinin namazın sıhhatine ve mekruhluğuna etkisi | Bedenin veya dikkatin ibadet kıblesinden başka tarafa kaydırılması |
| Tefsir | Lût kıssasında geriye bakma yasağı | Helak edilen şehre dönüp bakmama emrinin sadece gözle bakmak mı yoksa geride kalanlara acıma ve bağlılık hissi mi olduğu | Azaba uğrayan fasık topluma yönelik her türlü zihinsel ve duygusal bağın kesilmesi |
| Hadis | Hz. Peygamber’in yürüyüş ve bakış edebi | Rivayetlerde geçen «Döndüğünde bütün vücuduyla dönerdi» ifadesi üzerinden boyun kırarak lakayt biçimde bakınmama ahlakı | Kararlılık, ciddiyet, samimiyet ve parçalı/kaçamak bakıştan uzak durma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk istikameti | Zihinsel ve ameli kıbleden sapmama | Odaklanmayı koruma | Hakikate yönelen bilincin geçmiş günah ortamına veya helak edilen sapkınlığa nostaljiyle dönmesini engeller | Kesin |
| İlmi | Metodolojik kararlılık | Hipotezden ve delilden dış etkenlerle sapmama | Yöntem disiplini | Araştırmacının ulaştığı kesin kanıtı terk edip popüler eğilimlere veya önyargılara yönelmesini önler | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve meşruiyet mücadelesi | Geleneksel otorite tekelini sarsma | Kurulu düzeni koruma refleksi | İktidar sahiplerinin hakikat davetini siyasi statükoyu yıkma ve saltanatı devirme girişimi sayması | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve yatırım rotası | Sermayenin spekülatif veya atıl hedeflere kayması | Verimlilik kontrolü | Üretim hedefinde ilerleyen bir yapının verimsiz, batık veya geçmişe ait rant modellerine yönelmesini önleme | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörüngeden açısal sapma (vektörel sapma) | Düz bir doğrultuda ilerleyen bir parçacığın dış bir kuvvetle karşılaştığında doğrusal momentumunu yitirip yana doğru açı yapması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dikkat dağınıklığı ve bilişsel cayma (bilişsel saptırma) | Bireyin veya topluluğun rasyonel bir hedefe yürürken duygusal bağlar, korkular veya geleneksel baskılarla asli hedeften uzaklaşması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak başı veya gözü çevirmek gibi basit bir bedensel refleksle sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | لفت eylemi, bedensel hareketin çok ötesinde; bir inanç sisteminden, zihniyetten, ahlaki hedeften veya yürüyüş disiplininden kopup geride kalana ilgi duymayı ve saptırılmayı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lût kıssasındaki yasağın sadece fiziki bir merak engeli sanılması; oysa oradaki asıl emrin azap ehliyle tüm duygusal, zihinsel ve aidiyet bağlarının koparılması olduğunun gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın istikamet ahlakını; kurtuluş yolunda ilerlerken geçmişe, kokuşmuş düzenlere ve duygusal zaaflara takılı kalmamanın hayatiyetini tek bir kökle ortaya koyması bakımından temeldir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Helak sahnelerinden hicret ve kurtuluş anlarını anlatan Lût kıssası ayetlerinde ve peygamberlerin kurulu düzenle yüzleştiği Yûnus suresindeki tebliğ bağlamında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate teslimiyetin sadece ileriye doğru adım atmakla tamamlanamayacağını; geride bırakılan batıla karşı zihinsel merak ve merhamet beslemenin bizzat helake ortak olmak anlamına geleceğini fark ettirir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin, başın veya boynun var olan doğrultusundan zorla veya isteyerek yana doğru bükülmesi, döndürülmesi.
- Soyut anlamBir hedefe kilitlenmiş bilincin geçmişe, terk edilen bir duruma veya dıştan gelen bir saptırıcıya yönelerek asli rotasını yitirmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin belirlenmiş ana ekseni üzerinde ilerlerken harici bir tork veya ilgi etkisiyle açısal sapmaya uğraması ve hedeften kopması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hedefe kilitlenmiş ilk hız vektörünü, belirlenen mutlak istikamet birim vektörünü temsil eder. Sisteme etki eden dönme veya bükülme açısı sıfırdan farklı olduğunda yeni yönelim eksenden sapar; hedefe olan izdüşüm azalır ve istikamet birliği bozulur. İltifat yasağı, bu açısal sapmanın () sıfıra eşitlenerek hedefe tam kilitlenmenin sürdürülmesini ifade eder.