لكم
ل - ك - م
جذر- لا يرد هذا الجذر في القرآن.
- المعاجم: ١٠
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٤٢الكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٥لَكَمْتُهُ ألْكُمُهُ لَكماً، إذا ضربته بِجُمْع كفّك. والمُلَكَّمَةُ: القُرْصَةُ المضروبة باليد.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬١٥٦ك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ
ك ل م كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات . كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ . وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) . قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ : تَكْلِمُهُمْ . وأخبرني المنذري عن ابن اليزيدي : سَمِعَ أبا حاتم يقول : قرأ بعضُهم : تَكْلِمُهُمْ ، وفُسِّرَ : تَجْرَحُهُم ، والكِلاَمُ : الجِرَاحُ ، وكذلك إنْ شُدِّدَ : تُكلِّمُهُم فذلك المعنى : تُجَرِّحُهُم ، وفُسِّرَ فقيل : تَسِمُهُمْ في وُجُوهِهِم ، تَسِمُ المؤمنينَ بِنُقْطَةٍ بَيضاءَ ، فَيَبْيَضُّ وجهُهُ ، وتَسِمُ الكافرَ بنقطةٍ سوداءَ فَيَسْوَدُّ وجهه . وقال الليث : كَلِيمُكَ الذي تُكَلِّمُهُ ويُكَلِّمُكَ ، والكلامُ : معروف ، والكِلْمَةُ : لُغَةٌ تَمِيمِيّةٌ ، والكلِمةُ : لُغة حِجَازيَّة ، والجميعُ في لغة تميم : الكِلَمُ ، قال رؤبة : لا يَسْمَعُ الرَّكْبُ بها رَجْعَ الكِلَمْ وقال غيره : الكلمة تقع على الحرف الواحد من حروف الهجاء ، وتقع على لَفْظَةٍ واحدة مُؤلَّفةٍ من جماعةِ حروفٍ لها مَعْنى ، وتقع على قصيدة بكمالها وخُطْبَة بأسْرها . يقال : قال الشاعر في كلمته أي في قصيدته ، والقرآنُ كلاَمُ الله ، وكَلِمُ الله ، وكَلمَاتُ الله ، وكلمةُ اللَّهُ ، وهو كيفما تَصَرَّفَ ، مَتْلُوَّا ، ومَحْفُوظَاً ، ومَكْتُوباً : غيرُ مَخْلُوق ، ورجلٌ تِكْلاَمَةٌ يُحْسِنُ الكَلاَمَ . وقال أحمد بن يحيى في قول الله : ( وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيماً ) ( النساء : 164 ) لو جَاءتْ : كلَّمَ الله مُوسَى مُجَرّداً لاحْتَمَلَ ما قلنا وما قالوا يَعْني المُعْتَزِلةَ فلمَّا جَاءتْ : ( تكليماً ) خَرجَ الشَّكُّ الذي كان يدخلُ في الكلام ، وخَرجَ الاحْتمالُ للشَّيْئَيْنِ ، والعرب تقول : إذا وُكِّدَ الكلامُ لم يَجُزْ أن يكونَ التوكيدُ لغواً ، والتَّوكيدُ بالمَصْدَرِ دَخَلَ لإخْرَاجِ الشّكِّ . ابن السكيت يقال : كانَا مُتَهَاجِرَيْنِ ، فَأصْبَحَا يَتَكَالَمَانِ ، ولا تَقُلْ يَتَكَلَّمَانِ . كمل : قال الليث : كَمَلَ الشيءُ يَكْمُلُ كَمَالاً ، ولُغةٌ أخْرَى : كَمُلَ يَكْمُلُ ، فهو كَاملٌ في اللُّغتيْنِ ، وأكملتُ الشيءَ أي أَجْمَلْتُهُ وأَتْمَمْتُهُ . والكمالُ : التَّمَامُ الذي يُجَزَّأ منه أَجْزاؤهُ . يقال : لَكَ نِصْفُهُ ، وبَعْضُه ، وكمالهُ . وقال الله تعالى : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى ) ( المائدة : 3 ) الآيةَ ، ومعنَاهُ واللَّهُ أَعْلَمُ الآنَ أكْمَلْتُ لكُمْ الدِّينَ بأن كَفَيْتُكُمْ خوْفً عَدُوِّكم ، وأَظْهَرْتُكُمْ عليهم ، كما تقولُ : الآن كملَ لَنَا المُلكُ ، وكملَ لنا ما نريدُ ، بأَنْ كُفِينَا من كُنَّا نَخَافهُ ، وقد قيل : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ) ( المائدة : 3 ) أي أكمْلتُ لكُمْ فَرق ما تَحتَاجُونَ إليه في دِيِنكم ، وذلك جائزٌ ، فأَمَّا أن يكون دِينُ اللَّهِ في وقْتٍ من الأوقاتِ غيرَ كاملٍ فلا . قلت وهذا كلُّهُ كلامُ أبي إسحاق النَّحْويِّ وهو حَسنٌ . وقال الليثُ : كاملٌ : اسمُ فَرَسٍ سَابِقٍ كان لِبَنِي امرىءِ القَيسِ ، وتقولُ : أَعْطَيْتُه هذا المال كَمَلاً هكذا يُتَكلمُ به ، وهو في الجميع والوُحْدَانِ : سواءٌ ، وليس بمصدرٍ ولا نَعْتٍ ، إنما هو كقولك : أَعْطَيْتُهُ كلَّهُ ، ويجوزُ للشاعر أن يجعلَ الكامِلَ كمِيلاً . وأنشد : عَلَى أَنَّنِي بَعْدَ ما قَدْ مَضَى ثَلاثُونَ للهَجْرِ حَوْلاً كمِيلا ويقالُ : كَمَّلْتُ له عددَ حَقِّهِ تَكْمِيلاً وَتَكْمِلَةً ، فهو مُكَمَّلٌ . ويقالُ : هذا المُكَمِّلُ عِشرينَ ، والمُكَمِّلُ مِئَةً ، والمُكمِّلُ ألْفاً . وقال النابغة : فكمَّلَتْ مِئَةً فيها حَمَامَتُها وأَسْرَعَتْ حِسْبَةً في ذلك العَدَدِ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المِكْمَلُ : الرجلُ الكاملُ لِلْخَيْرِ والشَّرِّ والكامِلِيّةُ من الرَّوافِضِ ، شَرُّ جِيل لكم : قال الليث : اللّكْمُ : اللّكْزُ في الصَّدْرِ . يقال : لَكَمَهُ يَلْكُمُهُ لَكْماً . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : وقال أعرابيٌّ : جاء فُلانٌ في نِخَافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ أي في خُفَّيْنِ مُرَقّعَيْنِ ، والمُلَكَّمُ : الذي في جَوانِبه رِقاعٌ يَلْكُمْ بها الأرضَ . لمك : قال الليث : نُوحُ بْنُ لَمَكَ ويقال : ابن لاَمَكَ . ( ابن السكيت ) يقال : ما تَلَمَّجَ عندنا بِلَمَاجٍ ، ولا تَلَمّكَ عندنَا بلَمَاك ، وما ذاق لماكاً ولا لماجاً . وقال ابن الأعرابي : اللّمَاكُ واللّمْكُ : الجِلاَءُ يُكحَلُ به العَيْنُ . وقال أبو عمرو : اللِّمِيكُ : المكحُولُ العَيْنَيْنِ . مكل : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) بِئْرٌ مكُولٌ . وهي التي يَقلُّ ماؤها فيَسْتَجمُّ حتى يجتَمِعَ الماء في أسْفلِها ، واسْمُ ذلك الماء : الْمُكْلَةُ . وقال الكسائيُّ ، يقالُ : مُكْلَةٌ ، ومَكْلَةٌ لِجَمَّةِ البِئر . ( عمرو عن أبيه ) المَكْلُ : اجْتِماعُ الماء في البِئْر . وقال الليث : مَكَلَتِ البِئرُ إذا اجْتَمع الماء في وَسَطِها وكَثُرَ وهي : الْمُكْلَةُ وبئرٌ مَكُولٌ ، وجمّةٌ مَكُولٌ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِمْكَلُ : الغديرُ القليلُ الماء . ملك : قرأَ ابنُ كثِيرٍ ونافِعٌ ، وأَبو عَمْرٍ و ، وابنُ عامرٍ ، وحَمْزَةُ ( مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) بغيْر أَلفٍ ، وقَرَأَ عاصمٌ والكسائيُّ ويعقوبُ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) بألفٍ . ورَوَى عَبْد الوَارِث عن أبي عَمْرٍ و : ( مَلْكِ يَومَ الدِّينِ ) وهذا من اخْتِلاسِ أَبي عمرٍ و . وأَخبرني المنْذِرِيُّ عن أَبي العباس أَنَّه اخْتَارَ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) . وكلُّ من يمْلِكُ فهو مالكٌ لأنه بتَأويل الفِعْل مالكُ الدّرَاهِم ، ومالكُ الثَّوبِ ، ومَالِكُ يَوْمِ الدِّينِ يَمْلِكُ إِقامَةَ يَوْمِ الدِّينِ ، ومنه قَوْلُه : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) . قال : وأَما ( مَلِكُ النّاسِ ، وسَيِّدُ الناس ، ورَبُّ النَّاسِ ) ، فإنه أَرادَ أَفْضَل من هَؤلاءِ ، ولَمْ يُرِدْ أَنهُ يَمْلِكُ هَؤُلاءِ ، وقد قال اللَّهُ جلّ وعزَّ : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) ( الفاتحة : 4 ) أَلاَ ترى أَنه جعلهُ مَالِكاً لكلِّ شيءٍ ، فهذا يَدُلُّ على الفِعْلِ ، ذكرَ هذا بِعَقِبِ قول أبي عُبَيْدٍ واخْتِيَارِه . وقال الليث : المَلِكُ هو اللَّهُ ، مَلكُ الملُوكِ ، لهُ المُلكُ ، وهو مالكُ يَوْمِ الدِّينِ ، وهو مَلِيكُ الْخلْقِ أي رَبُّهمْ ومالِكُهُمْ ، والملِكُ من مُلوكِ الأرْضِ ، ويقال له : مَلْكٌ بالتخفيف ، والجمعُ : ملوكٌ ، وأملاكٌ ، والمِلْكُ : ما مَلَكَتِ اليَدُ من مالٍ وخَوَلٍ ، والمَلَكةُ : مِلْكُكَ العَبْدَ ، والمَمْلَكة : سُلْطَانُ الملِكِ في رَعِيَّتِهِ . ويقالُ : طالتْ مَمْلَكَتُهُ ، وساءتْ مملَكتُهُ ، وحَسُنَتْ مَملكَتُهُ ، وعَظمَ مُلْكُهُ ، وكَبُرَ مُلْكُهُ . ويقال : هم عَبيدُ مَملَكةٍ ، وهو أن يُغلَبَ عليهم فيُسْتَعْبَدُوا وهُم أحرارٌ . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : يقال : هذا عَبْدُ مَملَكةٍ ومملُكَةٍ جميعاً ، وهو الذي سُبِيَ ولم يُملَكْ أَبَوَاهُ . والعَبْدُ : القِنُّ الذي مُلِكَ هو وأَبوَاهُ . وقال شمرٌ : قال الكسائيُّ : المَمْلكَةُ أَنْ يَغلِبَ عليهم وهم أَحْرَارٌ فيستعبدَهم . ( اللِّحيَانيُّ ) : مَلَكَ فلانٌ فهو يملِكُ مُلْكاً ، ومِلْكاً ، ومَلَكةً ، ومَملَكةً ، ومَملُكةً ، ومَلْكاً ، ورجُلٌ مَلِكٌ ، وثلاثةُ أملاكٍ إلى العَشَرَةِ ، فإِذا كثروا فهم مُلوكٌ . ويقال للملِكِ : مَليكٌ ، ويُجْمَعُ مُلَكاءَ . ويقال : له مَلَكُوتُ العِرَاقِ وعِزُّهُ وسُلطَانُه ومُلْكُه . ويقال : مَلْكُوَةٌ . ويقال : طالتْ مَلَكةُ العَبْدِ ، أي : رِقُّهُ . ويقال : إِنهُ لَحسَنُ المَلكةِ والمِلْكِ . ويقال للرَّجُل إذا تزوَّجَ : قد مَلَكَ فلانٌ يَملِكُ مَلْكاً ، ومُلكاً ، ومِلكاً ، وقد أُمْلِكَ فلانٌ يُملَكُ إملاكاً إذا زُوِّجَ . وقال الكسائيُّ : يقال : شَهِدْنا إملاكَ فلانٍ ، ومِلاكُه ، ومَلاكَهُ ، وهذا مِلاكُ الأمْر ومَلاكُه ، أي صَلاحُه . ويقالُ : خَلِّ عن مِلْكِ الطريقِ ، ومِلْك الوَادي ، ومَلْكِه ومُلْكِه أي حَدِّه و وسَطِه . ويقال : مالَهُ مُلْكٌ ، ومَلْكٌ ، ومِلكٌ أي شيءٌ يملِكَه . الكسائيُّ : ارحموا هذا الشيْخَ الذي ليسَ لهُ مُلْكٌ ولا بَصَرٌ أي ليس له شيء . ويقال : مَلَّكَ القوْمُ فلاناً ، وأَملَكوهُ على أَنفُسهم ، أي صَيَّرُوهُ مَلِكاً . ويقالُ : أُمْلِكَتْ فلانةُ أَمْرَها إذا جُعِلَ أَمرُ طلاقِها بيَدِها . ( قلت ) : ومُلِّكتْ أَمرَها أكثر من أُملِكتْ ، وهو التمليكُ . ويقالُ : مَلِّكْ ذا أَمرٍ أَمرَه ، كقولك : مَلِّكَ المالَ ربَّهُ وإن كان أَحْمَقَ . وقال الليثُ : مِلاكُ الأمر : الذي يُعتمَدُ عليه ، والقَلْبُ : مِلاكُ الجسدِ . وفي حديث عمر : ( أَمْلِكُوا العَجِينَ فإنه أَحَدُ الرّيعيْنِ ) . قال شمرٌ : قال الفراء : يقال : عَجَنَتِ المرْأَةُ فأَمْلَكتْ إذا بَلَغتْ مَلاَكتَهُ وأجادتْ عَجْنهُ ، حتى يأخُذَ بَعضُه بعضاً ، وقد مَلَكَتْه تَملِكُه مَلْكاً إذا أَنعَمتْ عَجْنَهُ ، ونحو ذلك . وحكى أبو عبيدٍ عن الأمويِّ ، وأنشد غيره لأوْس بن حجَرٍ يصفُ قوْساً : فَمَلَّكَ باللِّيطِ الذي تحْتَ قِشْرِها كَغِرْقىءٍ بَيْضٍ كنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ قال : مَلَّكَ ، شَدَّدَ كما تمَلِّكُ المرأةُ العَجِينَ تَشُدُّ عَجْنَهُ ، أي تركَ من القِشر شيئاً تتمالكُ القوْسُ به ، يَكنُّها لئلاّ يَبْدُوَ قَلبُ القَوْسِ فتتشقَّقَ ، وهم يجعلون عليها عَقَباً ، إذا لم يكن عليها قِشْرٌ . وقال قيسُ بن الخَطِيمِ يصف طَعْنةً شَدَّ بها كفَّه حين طَعَنَ : مَلَكْتُ بها كَفِّي فَأَنْهَرْتُ فَتْقَها يَرَى قائمٌ مِنْ دونها ما وَرَاءها أيْ شَدَدْتُ بالطعنة كَفِّي . ( غيرُه ) : ما تَمالك فلانٌ أَن وقَعَ في كذا إذا لم يستطع أن يَحبسَ نفْسَه . وقال الشاعر : فلا تَمَالُكَ عن أرْضٍ لها عَمَدُوا ( أبو عبيد عن الأموي ) : الماءُ مَلَكُ أَمْرِه . وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : مالَه مَلْكٌ ولا نَقْرٌ ، أي ما لَه ماءٌ . ( الحرّانيُّ عن ابن السكِّيت ) أنَّه قال : المَلْكُ : ما مُلِكَ . يقال : هذا مَلْكُ يَدِي ، وما لأحَدٍ في هذا مَلْكٌ غيري ، ومِلْكٌ . ويقال : الماءُ مَلْكُ أَمْرِي إذا كان مع القوم ماءٌ مَلَكُوا أَمرَهم . وقال أبو وَجْزَةَ السَّعْديُّ : ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ لِلْقَوْمِ يُنْزِلُهُمْ إِلاَّ صَلاصِلُ لا تُلْوِي عَلَى حَسَبِ ( أبو عُبيد عن الأموي ) : من أمثالهم : ( الماء مَلك أَمْرِه أي أن الماء ملاك الأشياء يضرب للشيء الذي به كمال الأمْرِ ) . والأمْلُوكُ : مَقَاوِلُ من حمِيرَ كتب النبي صلى الله عليه وآله وسلم إلى أُمْلُوكِ رَدْمَانَ ، ورَدْمَانُ : موضع باليمن . ( ابن بُزُرْجَ ) : مِيَاهُنا : مُلوكُنَا ، ومات فلان عن مُلوكٍ كثيرة . ( الأصمعيُّ ) : مالَه مَلاكٌ أي لا يَتماسَك ، وهذا مِلاَكُ الأمر ، ( ولا يَدخُلُ الْجنّة سَيِّىءُ الْمَلَكَة ) مُتَحَرِّكٌ . ويقال : الْزَمْ مِلْكَ الطريق أي وَسَطه ، وقال الطِّرِمَّاحُ : رَثِيمَ الْحَصا مِن مَلْكِها المُتَوَضِّحِ وقال ابن الأعرابي : أَبو مالكٍ كُنْيَةُ الكِبَرِ والسنِّ ، كُنِيَ به لأنه مَلَكَه وغَلَبَهُ وأنشد : أَبَا مَالِكٍ إنَّ الْغَوَانِي هَجَرْنَنِي أبا مالِكٍ إِنِّي أَظنُّكَ دَائِبَا ( أبو عبيد ) : جاءنا تقودُه مُلُكُهُ يَعني قوائمَه وهادِيَه ، وقوائمُ كلِّ دابَّةٍ : مُلُكُهُ . ويقال : نفْسي لا تُمَالِكُني لأنْ أَفعلَ كذا أي لا تُطَاوِعُنِي . وفي حديث أَنسٍ ( البَصْرَةُ إِحْدَى المُؤْتَفِكَاتِ فانْزِلْ في ضواحيها وإِيَّاكَ والمَمْلَكَةَ ) . قال شمرٌ : أراد بالممْلَكةِ وَسَطها ، ومَلْكُ الطريق : مُعْظمُه ووسَطُه . ( الفرّاء عن الدُّبَيْرِيَّةِ ) : يقال للعَجِينِ إذا كان مُتمَاسِكاً متِيناً : مَمْلوكٌ ، ومُمَلَّكٌ . وقال الليثُ : المَلَكُ : واحدُ المَلاَئِكةِ ، إنما هو تخفيفُ الْمَلأَكِ ، واجتمعوا على حَذْف همزِه ، وهو مَفْعَلٌ من الأَلُوكِ ، وتمامُ تفسيره في مُعْتَلاَّتِ حرف الكاف .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٥٥٦(باب اللام والكاف وما يثلثهما)
(لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.
(لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.
(لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٢٥ل ك م
لكمه بجمع كفّه ولا يألوه لكمةً ولطمةً ولاكمه وتلاكما وتقول: رب مكالمه أوقعت في ملاكمه ومماطلة جرت إلى ملاطمة.
ومن المجاز: خبزة ملكّمة: مضروبة باليد.
وخف ملكّم.
شديد.
ولكم السيل عرض الجبل: أثر فيه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٥٠اللَّكْم: الضرب باليد مجموعة، وقيل: هو اللَّكْزُ في الصدر والدفْعُ، لَكَمَه يَلْكُمُه لَكْماً؛ أَنشد الأَصمعي:
كأَن صوتَ ضَرْعِها تَشاجُلُ
(* قوله: تشاجل: هكذا في الأَصل).
هتِيك هاتا حَتنا تكايِلُ،
لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ
والمُلَكَّة: القُرْصة المضروبة باليد. وخُفٌّ مِلْكَم ومُلَكَّم ولَكَّام: صُلْب شديد يكسر الحجارة؛ أَنشد ثعلب:
ستأتِيك منها، إن عَمَرْتَ، عِصابةٌ
وخُفَّانِ لَكَّامانِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩١* ل ك م * * لَكَمَهُ * ضربه بجُمع كفه وبابه نصر و * اللُّكَّامُ * بالضم والتشديد جبل بالشام
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٦٨٨| | ( اللَّكْمُ : الضَّربُ باليَدِ مَجْمُوعَةً ) ، | وفي الصِّحَاحِ : بِجُمْعِ الكَفِّ ( أَوْ ) هُوَ | ( اللَّكْزُ ) في الصَّدْرِ ( والدَّفْعُ ) ، لَكَمَهُ | يَلْكُمُه لَكْمًا ، من حَدِّ نَصَر ، وأَنْشَدَ | الأَصمَعِيّ : | % ( * لَدْمُ العُجَا تَلْكُمُها الجَنادِلُ * % ) % | ( و ) من المَجازِ : المُلْكِّمَةُ ، ( كمُعَظَّمَةٍ : | القُرْصَةُ المَضْروبَةُ باليَدِ ) ، كما في | الصِّحاح . | | ( و ) من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤١لَكْمَهٌ
لَكْمَهٌ ذ A blow with the fist.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٦٤لَكَمَ
لَكَمَ U ( n. ac. لَكْم 1 ),
a. Punched, thumped.
لَاْكَمَ
لَاْكَمَ III ,
a. Boxed with.
مِلْكَم
مِلْكَم 20 , لَكَّاْم 28 ,
a. Hard.
لَكَّمَ
N. P. لَكَّمَ II ,
a. see 20 .
لَاْكَمَ
N. Ag. لَاْكَمَ III ,
a. Pugilist, boxer.
مُلَاكَمَة
مُلَاكَمَة [ N. Ac. لَاْكَمَ III ( لِكْم 2 )],
a. Pugilism, boxing.
لَكُمْ
لَكُمْ
a. To you ( fem. لَكُنَّ ).
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وكز, لطم, صفع |
| Zıt Kök | مسح |
| Çekirdek Özet 1 | Elin parmaklarının avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefe sert, doğrudan bir darbe indirilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Klasik Arapçada fiziksel darbe ve katılık bildirirken, Kur'an lügatinde bedenî temas ve nefsi müdafaa sahnelerinin tefsirinde anahtar şerh kavramı olması |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık bir kuvvetin tek bir noktada toplanarak hedefe ani bir direnç ve sınır koyucu darbe olarak aktarılması |
| Kritik Hata Riski | Kur'an hattında geçen edat ve zamir terkibinin (ل + كم) üçlü lügavî kökle karıştırılması veya kökün barındırdığı odaklanmış kuvvet aktarımı boyutunun basit şiddete indirgenmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لك | Birbirine yapışma, sıkışma, toplanma, tutukluk ve katılık gösterme (لكن, لكد, لكي) | م | Çekirdeğin taşıdığı yapışma ve toplanma niteliği, mim harfinin kapanma ve kütleleşme etkisiyle parmakların avuç içine bükülüp yumruk formunu alması ve bu sert kütleyle hedefe vurulması anlamında özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru yönelme, iradeyi sevk etme ve kuvveti belirli bir doğrultuda harekete geçirme payını taşır. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açık elin içe doğru bükülmesi, parmakların kenetlenmesi ve elin kütlesel bir yumruk haline getirilmesini temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken enerjinin ve toplanmış kütlenin hedefe ani ve yoğun bir darbe şeklinde aktarılmasını ifade eder. |
| لكم | Yönlendirilmiş bir iradenin (ل), avuç içinde kenetlenen parmaklarla oluşturduğu sert kütleyi (ك), hedefin bedenine yoğun bir darbe olarak aktarması (م) hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Parmakların avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefin göğsüne veya yüzüne sertçe vurulması; ayrıca devenin sert ve nasırlı tabanının yerdeki kayaları ezerek sertçe çarpması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Asmaî'nin naklettiği erken dönem beyitte devenin taşları döven sert ayak darbeleri bu kökle tasvir edilmiştir: لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ / Ayrıca Sa'lebe'nin naklettiği şiirde kayaları kıran sert pabuçlar «خفان لكامان» terkibiyle anılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | El ayası ile bastırılarak ve vurularak açılan yassı ekmeğe «قرصة ملكّمة» denmesi; yamalı ve taş kıran sert deve tabanına ya da kalın pabuçlara «خف ملكم» adı verilmesi. |
المصدر Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde لكم kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında fiziksel sıkışma, kenetlenme ve hedefe yöneltilen konsantre darbe semantik sahasında yer bulur. İbranicede doğrudan l-k-m kökünden ziyade elin toplanması ve toplanan nesnelerin devşirilmesini anlatan l-k-t ile ağız ve dilin tutukluğunu ifade eden l-k-k/l-w-k türevleri anlamsal bir zemin sunarken, Klasik Arapçada kök özellikle parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk halini alması ve bir nesneye şiddetle çarpmasıyla belirginleşmiştir. Kökün taşları kıran sert ve katı ayak tabanı için kullanılması da bu fiziksel sıkışıklık ve sertleşmenin yansımasıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لكم fiili ve «المُلَكَّم» türevi | Parmakların kenetlenip yumruk yapılması, sertleşmiş deve tabanı ve taş kıran nesne anlamında birincil bedenî ve nesnel türetim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami darbe ve sıkışma kökleri | Elin toparlanması, kütle oluşturma ve hedefe yöneltilen fiziki tazyik ekseninde ortak semantik izler. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Anlamlı | Yumrukla vurmak, sert darbe | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması, taşları ezen sert taban | Hedef kök; üçlü fiil olarak Kur'an'da sîgası yoktur |
| لمك | Anlamlı | Sürme çekmek, özel isim | Göze sürme çekmek; Lamek şahıs adı | Kur'an'da geçmez |
| كلم | Anlamlı | Yaralamak, konuşmak | Beden üzerinde tesir bırakan yara açmak; zihinde tesir bırakan söz söylemek | Kur'an'da geçer; hedef kökle tesir bırakma yönüyle semantik akrabadır |
| كمل | Anlamlı | Bütünlenmek, kemale ermek | Bir şeyin bütün cüzlerinin toplanıp eksiksiz ve yetkin hale gelmesi | Kur'an'da geçer; parçaların bir araya toplanması yönüyle ortak çekirdek taşır |
| ملك | Anlamlı | Tutmak, malik olmak, yönetmek | Bir şeyi kabza altında tutup tasarruf etme ve hükmetme kudreti | Kur'an'da geçer; kabzanın sıkıca kavraması bakımından bağlantılıdır |
| مكل | Anlamlı | Suyun toplanması veya çekilmesi | Kuyuda suyun birikmesi ya da kuyunun suyunun tamamen çekilmesi | Kur'an'da geçmez; toplanma ve kütle oluşturma yönüyle örtüşür |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Merkez | Darbe ve çarpma | Parmakların avuç içine bükülerek yumruk yapılması ve hedefe doğrudan vurulması | Fiziksel temasın elin toplanmış sert kütlesiyle icra edilmesi |
| وكز | Komşu | Darbe ve itme | Yumrukla veya el ayasıyla göğse vurup sertçe iterek sarsma | Kur'an'da Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasında geçer; sarsıcı ve yere yıkıcı itiş |
| لطم | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasının açık vaziyette yüze veya yanağa vurulması | Parmakların yumruk yapılmadan açık halde temas ettirilmesi |
| صفع | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasıyla enseye veya başın arkasına vurulması | Darbenin yüz yerine bedenin ense veya baş bölgesine yönelmesi |
| مسح | Zıt | Şefkatli temas ve sıvazlama | Elin açık ve yumuşak biçimde bir yüzey üzerinde gezdirilmesi | Şiddet, darbe ve direnç yerine yumuşaklık, arındırma ve okşama hareketi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لكم | Yumruk vurmak | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması; sert tabanın zemine çarpması | Kesin |
| Latince | pugnus, colaphus | Yumruk, yumruk darbesi | pugnus sıkılmış yumruğu, colaphus ise yüze veya başa indirilen darbeyi karşılar; göğüsten itme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | punch, strike with fist | Yumruk vurmak | Sıkılmış yumrukla vurmayı tam karşılar; devenin sert tabanının taşları kırması mecazını kapsamaz | Kesin |
| Almanca | Faustschlag, boxen | Yumruk darbesi | Elin yumruk yapılarak hedefe indirilmesini karşılar; göğse bastırarak itme boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | coup de poing | Yumruk darbesi | Sıkılmış el ile yapılan fiziksel saldırıyı ifade eder; kökün toparlanma ve katılaşma boyutunu doğrudan yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Üçlü fiil veya isim sîgası | Veri bulunamadı | Üçlü kök biçiminde Kur'an metninde doğrudan fiil veya isim sîgasıyla yer almaz |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Size, sizin için (tahsis ve menfaat) | Nimetlerin insana bahşedilmesi ve teşriî hükümlerin kulların faydasına vaz edilmesi; Bakara 2:22, Mâide 5:3 |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Sorumluluk ve ayrışma (uhdeye verme) | Din, inanç ve amel sahasında tarafların sorumluluklarının sınırlarının çizilmesi; Kâfirûn 109:6, Şûrâ 42:15 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve tevellüd | Kulun kesbi esnasında bedensel darbenin (lekm/vekz) meydana getirdiği ölüm veya sakatlıkta sorumluluğun failiyyet boyutu | Bedenî kudretin tek noktaya teksif edilerek dış dünyada etki doğurması |
| Fıkıh | Cinayet ve cerâim hukuku | Yumrukla vurmanın (el-lekm) kasten adam öldürme mi yoksa şibh-i amd mi sayılacağı; aletin öldürücü niteliği | Kesici veya delici olmayan sert darbe neticesinde doğan zararın tazmini |
| Tefsir | Kasas 28:15 bağlamında vekiz/lekm mukayesesi | Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasını anlatan vekiz fiilinin müfessirler tarafından yumruk vurma (lekm) olarak açıklanması | Anlaşılması güç fiziksel temas fiillerinin lügavî şerhle netleştirilmesi |
| Hadis | Beden dokunulmazlığı ve edep | Müslümanın Müslümana el kaldırmasının, şakayla da olsa sert cisimle korkutulmasının ve yüze vurulmasının nehyi | Bedene ve özellikle yüze yönelen tahrip edici darbenin mutlak yasaklanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve ahlak | İradeyi toplama ve nefse sınır çekme | Dağılmayı önleme | Ruhani disiplinde nefsani taşkınlıkların gevşeklik göstermeden sert bir iradeyle frenlenmesi. | Güçlü |
| İlmi | Klasik mekanik ve fizik | Odaklanmış kinetik darbe ve impuls | Momentumu aktarma | Dağınık enerjinin dar bir temas alanında toplanarak hedefe aktarılması ve direncin kırılması. | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve kolluk | Meşru cebir ve caydırıcı müdahale | Düzeni muhafaza | Hukuk düzenini tehdit eden anarşik odaklara karşı merkezi otoritenin tavizsiz ve ani müdahalesi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve regülasyon | Ani regülasyon ve nokta müdahale | Dengeyi sağlama | Fiyat anomalilerine veya spekülatif baskılara karşı piyasa otoritesinin sert ve doğrudan tedbir alması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Noktasal kuvvet ve impuls () | Yüzeye yayılan basınç yerine, etkileşim süresi daraltılmış ve tek noktaya yoğunlaştırılmış ani vektörel kuvvet aktarımı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Konsantre yaptırım ve ani müeyyide | Toplumsal sapmalara veya hukuki ihlallere karşı sürecin zamana yayılmadan, ani ve konsantre bir hukuki refleksle karşılanması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kaba bir kavga veya basit bir fiziki saldırı hareketine indirgenip, barındırdığı enerjiyi tek bir noktada toplayarak sınır koyma ve direnç uygulama dinamizminin ıskalanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da Hz. Musa'nın müdahalesini anlatan vekiz fiilinin tefsirinde لكم kökünün devreye girmesi, kavramın plansız bir cinayet değil, odaklanmış bir engelleme ve bedenî sınır çekme hamlesi olduğunu gösterir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an metninde yüzlerce kez geçen edat-zamir terkibinin (ل + كم) sözlükteki üçlü fiil köküyle karıştırılması yahut kıssalardaki bedenî temasların ahlaki ve hukuki arka planının yanlış yorumlanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kıssalarında peygamberlerin beşerî tepkilerini, özellikle Hz. Musa'nın Kıptî ile kavgasındaki fiziki temas sahnesini (Kasas 28:15) klasik tefsir ve lügat geleneğinin nasıl anlamlandırdığını kavramak için temel mukayese aracıdır. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Kasas 28:15-16 kıssa bağlamında, bedenî dokunulmazlığa ve ceza hukukuna taalluk eden kısas ve cinayet ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hz. Musa'nın eyleminin tasarlanmış ve öldürme kastı taşıyan bir saldırı değil, arbedeyi ayırmak ve mazlumu savunmak için başvurulan odaklanmış bir itiş ve darbe (lekm/vekz) olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağınık haldeki parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk formuna getirilmesi ve hedefin göğsüne veya yüzüne odaklanmış sert bir darbe indirilmesi.
- Soyut anlamDağınık bir potansiyelin veya gücün tek bir merkezde toplanarak hedefe ani, sınır koyucu ve direnç kırıcı bir etki olarak yöneltilmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki dağınık unsurların konsantre edilip yön tayin edici ve düzeni koruyucu bir müdahale momenti olarak sisteme tatbik edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde odaklanmış darbe şiddetini, kenetlenerek kütle oluşturan elin ağırlığını, hedefe yönelme hızını, kuvvetin aktarıldığı dar temas yüzeyini ve temas süresini temsil eder. Temas alanının daralması ve parmakların kenetlenmesi darbe şiddetini maksimize eder.