متى

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: م-ت-ىالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٣٠ · الآيات: ٩ · السور: ٩؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رأسعسىقولنغضعودمتىخلوصدقوعدمَتَىفطركونصدرقربمرر

الجذرالصيغ ١الآيات ٩السور ٩المجاورة ٣٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

متى

م - ت - ى

جذر
  • الورود: ٩
  • الآيات: ٩
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٧

معناه في القرآن: Ne zaman?

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: متو

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٨٩
مَتى: ظرف غير متمكِّن، وهو سؤالٌ عن مكان، ويجازى به. الأصمعيّ: مَتَى في لغة هذيل قد تكون بمعنى مِنْ. وأنشد لأبي ذؤيب: شَرِبْنَ بماء البحر ثم تَرَفَّعَتْ=مَتى لجَجٍ خُضْرٍ لَهُنَّ نَئِيجُ أي من لجَج، وقد تكون بمعنى وَسْطٍ. وسمع أبو عبيد بعضهم يقول: وَضَعْتُهُ مَتى كُمِّي، أي وَسْطَ كُمِّي.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٠٥٦
ت م ( وايء ) تيم ، توم ، أتام ، يتم ، أتم ، أمت ، موت ، متى ، وتم . تيم : قال أبو عبيد : التَّيْمُ أن يَسْتَعْبِدُه الهوى ، ومنه سُمِّي تَيْمُ الله ، وهو ذَهابُ العَقْل من الهوى ، وهو رجلٌ مُتَيَّم . وقال ابن السكيت : التَّيْمُ ذهاب العقل وفساده . وقال الأصمعيّ : تَيَّمتْ فلانةُ فُلاناً تُتَيِّمه وتَامَتْه تتِيمُهُ تَيْماً ، فهو مُتَيَّمٌ بالنساء ، ومَتِيمٌ بهنّ وأنشد : تَامَتْ فُؤادَك لن
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٥٣
- متى: سؤال عن الوقت. قال تعالى: ﴿متى هذا الوعد﴾ [يونس/48]، و ﴿متى هذا الفتح﴾ [السجدة/28] وحكي أن هذيلا تقول: جعلته متى كمي (قال ابن هشام: واختلف في قول بعضهم: (وضعته متى كمي) فقال ابن سيده: بمعنى في، وقال غيره: بمعنى وسط. انظر: مغني اللبيب ص 441؛ والجنى الداني ص 468؛ والمجمل 3/823). أي: وسط كمي، وأنشدوا لأبي ذؤيب: *شربن بماء البحر ثم ترفعت**متى لجج خضر لهن نئيج* (البيت لأبي ذؤيب الهذلي، وهو في
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٤٢٠
متَى: كلمة استفهامٍ عن وقت أَمر، وهو اسم مُغْنٍ عن الكلام الكثير المُتناهي في البُعْدِ والطول، وذلك أَنك إِذا قلت متى تقومُ أَغْناكَ ذلك عن ذكر الأَزْمِنة على بُعْدها، ومَتى بمعنى في، يقال: وضعته مَتى كُمِّي أَي في كُمِّي؛ ومَتى بمعنى مِنْ؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ: أَخْيَلَ بَرْقاً مَتى حابٍ له زَجَلٌ، إِذا تَفَتَّرَ من تَوماضِه حَلَجا (* قوله« أخيل برقاً إلخ» كذا في الأصل مضبوطاً، فما وقع في حلج
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٢٠
المدخل: متو: ( ومَتَوْتُ في الأرضِ ) : ) مثْلُ ( مَطَوْتُ . ( و ) مَتَوْتُ ( الحَبْلَ ) *!مَتْواً : ( مَدَدْتُه ) ؛ ) والهَمْزُ لُغَةٌ فيه ، وقد تقدَّمَ . ( *!والتَّمَتِّي في نَزْعِ القَوْسِ : مَدُّ الصُّلبِ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لامْرِىءِ القَيْسِ : فأَتَتْه الوَحْشُ وارِدةً *!فَتَمَتَّى النَّزْعَ في يَسَرِهْ ( *!وأَمْتَى ) الرَّجُلُ : ( مَشَى مِشْيَةً قَبِيحةً ) كأَنَّه يَمُدُّ فيها . ( و )
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٠٠
المدخل: متى( *!مَتَى : وتُضَمُّ ) ، واقْتَصَرَ الجَوْهرِي وغيرُهُ على الفَتْح . وقَضَى ابنُ سِيدَه عليها بالياءِ قال : لأنَّ بعضَهم حَكَى الإمالَةَ فيها مع أنَّ أَلَفها لامٌ ، قال : وانْقِلابُ الألِفِ عن الياءِ لاماً أَكْثَر . وقال ابنُ الأنْبارِي : مَتَى حَرْفُ اسْتِفْهامٍ يُكْتَبُ بالياءِ . وقال الفرَّاء : ويَجوزُ أنْ يُكْتَبَ بالألِفِ لأنَّا لا نَعْرفُ فيها فِعْلاً . قال الجَوْهرِي : مَتَى ( ظَرْفٌ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٥
مَتَى مَتَى ذ signifies When? and when used to denote a condition: see أَنَّى and أَيْنَ. ― -b2- حَتَّى مَتَى Until when? how long? and also until the time when. See Freytag's Arab. Prov. i. 382.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٢٢
المدخل: متومَتَا مَتَا U ( n. ac. مَتْو 1 ), a. Stretched. b. Walked rapidly. أَمْتَوَ أَمْتَوَ IV , a. Walked badly. b. Was well supplied. تَمَتَّوَ تَمَتَّوَ V a. [ Fī ], Leaned forward in ( shooting ). اِمْتَتَوَ اِمْتَتَوَ VIII , a. Bent, drew ( bow ). مَتَى مَتَى a. When? When. مَتَى مَا مَتَى مَا a. Whenever.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٠ (الإجمالي: ٤٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. صدق

    الآيات المشتركة: ٧ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  2. وعد

    الآيات المشتركة: ٦ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  3. قول

    الآيات المشتركة: ٩ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  4. كون

    الآيات المشتركة: ٨ · Kevn, tepe demektir

  5. نغض

    الآيات المشتركة: ١ · Sallayacaklar

  6. زلزل

    الآيات المشتركة: ١ · Zülal yumurtanın akına denir

  7. قرب

    الآيات المشتركة: ٢ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  8. رأس

    الآيات المشتركة: ١ · Baş demektir

  9. فطر

    الآيات المشتركة: ١ · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  10. خلو

    الآيات المشتركة: ١ · Haliy : Boş arı kovanıdır

  11. عسى

    الآيات المشتركة: ١ · Umulur

  12. مرر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

الآيات التي ورد فيها(٩)

  1. … وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ

    Ne zaman?

  2. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  3. … الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا

    Ne zaman?

  4. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  5. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  6. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  7. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  8. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

  9. وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Ne zaman?

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökمتى
YapıEdat veya işlev sözü
Özel DurumSoru ve şart ismi / zaman zarfı, nakıs yapı
Bağlamsal Yakın Köklerأين, أيان, كيف
Zıt Kökأبدا
Çekirdek Özet 1Zamansal belirlenim ve tayin talep etme, vakit sorma
Çekirdek Özet 2Vadedilen veya tehdit konusu olan bir hadisenin vaktini sorma, istical ve inkâr bağlamında tahdid isteme
Çekirdek Özet 3Zamanın aşkın tasarrufunun ve takdir vaktinin mutlak biçimde Allah’a ait oluşunu beyan eden istifham
Kritik Hata RiskiEdatın yalın bir takvim veya saat sorma işlevi gördüğünü varsayıp Kur’an’daki meydan okuma, inkâr veya zafer beklentisi tonunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
متÇekme, uzatma, bağlama ve intisap kurma; متع (uzatmak, faydalandırmak) ve متن (sağlamlaştırmak, uzamak) köklerinde olduğu gibi zamansal veya mekânsal bir uzanım kurmaىİntisap ve uzanım hareketini zamansal bir koordinatın başlangıç veya vuku anını sorgulayan işlevsel bir isme/edata dönüştürmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikSüreğenlik, akıp giden zaman ve kuşatıcı durum
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonZaman ekseni üzerine konulan belirleyici işaret, durak veya sınır
ىel ve kol; iş, yapma, uzanmaYönelme, işaret etme, o zamansal sınıra doğru uzanıp onu talep etme
متىSuyun akışı içindeki bir noktaya elle işaret edip sınır koyma hareketiAkıp giden zaman çizgisi üzerinde belirli bir hadisenin gerçekleşeceği kesin ânı işaretleyerek sorma, vakti tayin etme

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hadisenin vuku bulacağı zaman kesitini sorgulamak; Hüzeyl lehçesinde ise bir şeyin içinde bulunmayı veya bir şeyden ayrılmayı ifade eden mekan/zarfiyet anlamı (في / وسط veya من)
Cahiliye şiiri kullanımıEbu Züeyb el-Hüzelî beytinde Hüzeyl lehçesindeki anlamıyla bir şeyin içinden çıkış/kaynaklık bildiren edat olarak şahit gösterilmiştir: شَرِبْنَ بماء البحرِ ثم تَرَفَّعَتْ / مَتَى لُجَجٍ خُضْرٍ، لَهُنَّ نَئِيجُ
Erken Arapça kullanımSa'de b. Cüeyye beytinde bulutun içinden şimşek çakmasını tasvir ederken edat bu anlamda kullanılmıştır: أَخْيَلَ بَرْقاً مَتى حابٍ له زَجَلٌ / إِذا تَفَتَّرَ من تَوماضِه حَلَجا

المصدر Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt, Dīvānü’l-Hüzeliyyīn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde zamansal soru bildiren yapılar genellikle ortak bir sorgulama tabanından türemiştir. İbranicede mātay (מָתַי) ve Süryanicede emmat (ܐܡܬ) biçiminde korunan kelime, doğrudan Arapçadaki متى ile fonetik ve morfolojik tam denklik gösterir. Bu durum, yapının Batı Sami grubunda ortak ve ilksel bir zamansal soru zarfı olarak köklü bir geçmişe sahip olduğunu kanıtlar. Kelimenin aslı, interrogatif unsuru olan m- tabanı ile zaman veya uzanım bildiren t- unsurunun kaynaşmasından doğmuş bir arkaik Sami mirasıdır. Arapçada kelime hem isim olarak soru ve şart işlevini korumuş, hem de Hüzeyl gibi arkaik lehçelerde mekânsal bir edat (zarfiyet veya başlangıç) kalıntısı barındırmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZaman sorusu, şart edatı ve Hüzeyl lehçesinde mekân edatıZamanı kuşatıp tayin etme; sonundaki elif-i maksûra yâ harfinden dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mātay, Süryanice emmatBatı Sami dillerinde zaman tayini sorusunun ortak ve değişmeyen morfolojik karşılığıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
متىAnlamlıZaman sorma, şartBir işin vaktini soran soru ve şart ismi; hedef kökKur'an'da geçer
مىتAnlamlıÖlüm, canın çıkmasıHayatın sona ermesi, sükûn bulma; موت ile kökteş varyantKur'an'da geçmez
تمىAnlamlıArtmak, dolmak, yükselmekBir şeyin kemale ermesi ve dolmasıKur'an'da geçmez
تىمAnlamlıSevgiyle boyun eğme, köleleşmeBirine aşırı tutkuyla bağlanma, aşk ile aklını yitirmeKur'an'da geçmez
ىمتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ىتمAnlamlıYalnız kalmak, teklikBabasız kalma, tek ve benzersiz olmaKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
متىMerkezZaman sorusuBelirli bir hadisenin genel vuku vaktini talep ederVaktin bizzat kendisini sorgulayan en yaygın zaman edatıdır
أيانKomşuKıyamet/dehşet zamanıVaktin büyüklüğünü ve dehşetini hissettiren tahkik edatıYalnızca gelecekteki büyük ve korkutucu hadiselerin vaktini sorgulamada kullanılır
أينKomşuMekân sorusuZamanı değil mekânsal konumu sorgularHadisenin yerini tayin etmeyi talep eder
كيفKomşuDurum ve nitelikVakti değil meydana geliş biçimini ve mahiyetini sorarKeyfiyet ve vasıf araştırmasında kullanılır
أبداZıtKesintisiz süreklilikZamanın tayinini ve sınırını değil, ucu açık sonsuzluğunu bildirirZaman sınırını kaldıran mutlak süreklilik ifadesidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمتىZaman sormaZaman tayini ve tahdidi talep eden istifham ismiKesin
LatinceQuandoNe zamanZaman sorusunu tam olarak karşılar; şart yapılarında da paralel işlev görürKesin
İngilizceWhenNe zamanHem soru hem zaman bildiren yan cümle bağlacı olarak işlev görürKesin
AlmancaWann, wennNe zaman, şayetSoru formu olan wann ile tam örtüşürKesin
FransızcaQuandNe zamanZamanın tayinini soran temel soru zarfıKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Soru formu (مَتَى)Müminlerin sabırsızlık ve darlık ânında nusret talebiŞiddet, sarsıntı ve zorluk içinde yardımın vaktini sorma (Bakara 2:214)
Soru formu (مَتَى)Müşriklerin ve inkârcıların alay ve meydan okumasıAzap veya vaat edilen kıyamet gününü alaya alarak acele isteme (Yûnus 10:48, Enbiyâ 21:38, Yâsîn 36:48, Mülk 67:25)
Soru formu (مَتَى)Hüküm ve zafer gününün vaktini sormaİnkârcıların müminlere karşı hüküm (fetih) gününün ne zaman geleceğini sorması (Secde 32:28)
Soru formu (مَتَى)Diriliş vaktinin inkâr yollu sorgulanmasıÇürümüş kemiklerin ne zaman diriltileceğini uzak görerek sorma (İsrâ 17:51)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamGayb bilgisi ve kıyametin vaktiKıyametin vaktini yalnız Allah’ın bilmesi; gaybın yaratılmışlara kapalı oluşuVaktin belirlenimini insan idrakinden tenzih etme
FıkıhŞart ve ta‘lik sigalarıŞart ismi olarak kullanılmasında vaktin taayyünü ve akitlerdeki ecel şartıİbarelerde zaman sınırının hukuki geçerliliği
Tefsirİstifhamın belagat yönleriİstifham-ı inkârî, istihza (alay) ve istib‘âd (uzak görme) nüanslarıSorunun bilgi talebi değil meydan okuma ve red oluşu
HadisEşrâtü's-sâa rivayetleriKıyametin ne zaman kopacağını soran kimselere hazırlık üzerinden cevap verilmesiZaman merakını ameli sorumluluğa dönüştürme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEsenlik ve vaat inancıGaybî vaktin sorgulanmasıİmtihan sınırını çizmeVaadin vaktini değil hakikatini tasdik etme ilkesiKesin
İlmiOlayların zaman diziniKronolojik tayin talebiOlay koordinatı belirlemeOlguların zamansal bağıntılarını saptama isteğiGüçlü
SiyasiZafer ve hâkimiyet beklentisiDeğişimin ve fethin vaktini sormaKriz anında meşruiyet ve dirençHükmün ve nihai zaferin gerçekleşme ânına odaklanmaGüçlü
İktisadiBorç ve taahhüt vadeleriEcel ve vade tayiniZaman bağımlı akitleri bağlamaYükümlülüğün muaccel veya müeccel olma vaktini belirlemeGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZaman parametresinin (t) bilinmeyen olarak tayiniBir fonksiyonun veya olayın gerçekleştiği kritik zaman noktasını (t0) arama işlemiGüçlü
Beşeri bilimlerBeklenti ufku ve kronolojik belirsizlikToplumların veya bireylerin kriz ânında gelecekteki kurtuluş veya felaket ânını kestirme psikolojisiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece masum bir merak veya nötr bir zaman sorusu gibi okumak
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da bu soru neredeyse her zaman ya derin bir ıstırap içindeki müminin yardım yakarışı ya da inkârcının kibrini ve alayını yansıtan bir meydan okuma olarak tezahür eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkârcıların «bu vaat ne zaman?» derken bilgi aradıklarını sanmak; oysa sorunun tevil ve inkâr amaçlı bir tahrik olduğunu gözden kaçırmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Zamanın ve gaybın bilgisinin tamamen Allah’ın tekelinde olduğunu, insanın ise zamana değil eyleme ve imana odaklanması gerektiğini kavratır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların kıyamet ve azap tehditlerine meydan okuduğu ayetler ile müminlerin mihnet anlarındaki ilahi yardım beklentisini tasvir eden ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayetlerdeki zaman sorularının saf bir kronoloji arayışı olmadığını, arkasında teslimiyet eksikliği veya kibrin yattığını fark ettirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSüreğen zaman çizgisi üzerinde belirli bir hadisenin temas edeceği ve gerçekleşeceği anı elle işaretler gibi sınırlandırarak sormak.
  • Soyut anlamBir vaadin, tehdidin veya zaferin tecelli edeceği gaybî zaman koordinatını sorgulama, hızlandırma veya imkânsız görerek alaya alma tavrı.
  • Sistematik karşılıkZamansal determinasyonun kul iradesinden aşkın olduğunu ve bilginin mutlak gayb alanında kaldığını ilan eden soru makamı.
  • LaTeX modelif(t)  ⟺  t=?buradat∈R+,  lim⁡t→t∗P(E)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde t bilinmeyen zaman parametresini, ? sorulan koordinatı, E vuku bulacak olan vaat veya tehdit hadisesini, t∗ ise Allah katında takdir edilmiş eceli temsil eder; soru bu kritik ânın koordinatını araştırmayı modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: م