نزغ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ز-غالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٣٢ · الآيات: ٤ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عرشيَنْزَغُيَنْزَغَنَّكَحسنسجدنزغشطنرفععوذنَزَغَنَزْغٌعدولطفخرربين

الجذرالصيغ ٤الآيات ٤السور ٤المجاورة ٣٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نزغ

ن - ز - غ

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٤
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٢

“Nez’ ”den dönüşmüştür. Nez’ gerilmiş yay demektir, “nezğ” ise yayı germek için parmakla tutmak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Nez’ ”den dönüşmüştür. Nez’ gerilmiş yay demektir, “nezğ” ise yayı germek için parmakla tutmak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٩٨
باب الغين والزاي والنون معهما ن ز غ يستعمل فقط نزغ: نَزَغ فلان بينهم نَزْغاً أي: حمل بعضهم على بعض بفساد ذات بينهم، كما نَزَغَ الشيطان من يوسف وإخواته، قال رؤبة: واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٧
نَزَغَ الشيطان بينهم يَنْزَغُ نَزْغاً، أي أفسد وأغرى. ونَزَغَهُ بكلمةٍ، أي طعن فيه، مثل نَسَغَهُ ونَدَغَهُ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٤٥
غ ز ن نزغ ، غزن استعمل من وجوهه : نزغ غزن . ( غزن ) : وأما غَزْنَةُ فهي اسم قرية في بلادِ العَجَم . نزغ : قال الليث : النَّزْغُ : أن تنْزَغ بين قوم فتحملَ بعضَهم عَلَى بعضٍ بفسادِ ذاتِ بينهمْ . قلت : النزغ شِبهُ الوَخْز والطعن . وقال الفراء فيما روى سلمة عنه يقال للبِرَك المنزغةُ والمنسغة والمَيزَغَةُ والْمِبْزَغَةُ والمندغة . وقال الله جل وعز : ( وَإِمَّا يَنَزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬١٦٨
(باب النون والزاء وما يثلثهما) (نزع) النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٢
- النزغ: دخول في أمر لإفساده. قال تعالى: ﴿من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي﴾ [يوسف/100].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٤٧
ن ز غ نزغه مثل نسغه إذا طعنه ونخسه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نزغه الشيطان‏:‏ كأنه ينخسه ليحثه على المعاصي ونزغ بين الناس‏:‏ أفسد بينهم بالحثّ على الشرّ‏.‏
رابط المدخل

ن ز غ نزغه مثل نسغه إذا طعنه ونخسه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نزغه الشيطان‏:‏ كأنه ينخسه ليحثه على المعاصي ونزغ بين الناس‏:‏ أفسد بينهم بالحثّ على الشرّ‏.‏

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٣٩٣
النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس. ونَزَغَه: حرَّكه أَدنى حركة. ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي أَفسد وأَغرى. وقوله تعالى: وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ فاسْتَعِذْ بالله؛ نَزْغُ الشيطانِ: وسَاوِسُه ونَخْسُه في القلب
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٥
* ن ز غ * * نَزَغَ * الشيطان بينهم أفسد وأغرى وبابه قطع
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٥٣
نزغه، كمنعه، نزغا: نخسه، وطعن فيه، واغتابه، وذكره بقبيح، وهو مجاز، مثل ندغه، ونسغه. ومن المجاز: نزغ بينهم نزغا: أفسد، وأغرى، وحمل بعضهم على بعض، قاله أبو زيد، وكذلك نزأ بينهم، ومأس، ودحس، وآسد، وأرش، ومنه قوله تعالى: من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي، أي: أغرى، وقيل: أفسد. ومن المجاز: نزغ الشيطان، أي: وسوس ومنه قوله تعالى: وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله، نزغ الشيطان: وساوسه
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٨١
نَزَغَ نَزَغَ A ( n. ac. نَزْغ 1 ), a. Slandered, decried. b. Stirred up strife. c. [ acc. & Ila ], Tempted, incited to ( evil ). نَزْغَة نَزْغَة 1t , ( pl. نَزَغَات ), a. Temptation; mischief. مِنْزَغ مِنْزَغ 20 , مِنْزَغَة 20t , نَزَّاْغ 28 , a. Slanderer, detractor.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٧٥٣
نزغ نَزَغَ - يَنْزَغُ - نَزْغ نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + كائناً: ينكشه: ينخسه ويطعن به فيهزه ويزعزعه: يطعنه ويحركه ويدفعه دفعة صغيرة ليزيل من استقراره وتوازنه نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + شيئاً + بين كائنين أو أكثر: يرمي بينهم شيئاً يزعزع ترابطهم واستقرارهم وتوازنهم: يجعل بينهم ما يفسد علاقتهم الحسنة: يرمي ويدخل بينهم كلاماً أو أفكاراً أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٢ (الإجمالي: ٤٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شطن

    الآيات المشتركة: ٤ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. عوذ

    الآيات المشتركة: ٢ · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…

  3. سمع

    الآيات المشتركة: ٢ · İşiten

  4. لطف

    الآيات المشتركة: ١ · Lütufkar

  5. حسن

    الآيات المشتركة: ٢ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  6. علم

    الآيات المشتركة: ٣ · Dağın sivri noktası demektir

  7. خرر

    الآيات المشتركة: ١ · Sel suyunun yardığı hendek demektir

  8. سجن

    الآيات المشتركة: ١ · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  9. بدي

    الآيات المشتركة: ١ · Açığa çıkarırsınız

  10. رفع

    الآيات المشتركة: ١ · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır

  11. عرش

    الآيات المشتركة: ١ · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  12. بين

    الآيات المشتركة: ٢ · Beyn topraktaki yarık demektir

الآيات التي ورد فيها(٤)

  1. وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    Kışkırtmak

  2. وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    Kışkırtmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنزغ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوسوس, همز, نفث, نزع
Zıt Kökصلح
Çekirdek Özet 1İğnelemek, sivri bir uçla hafifçe dürtmek ve araya girip sarsıntı başlatmak
Çekirdek Özet 2Şeytanın iki tarafın veya insanın iç dengesinin arasına girerek fitne, öfke ve ayrılık tohumu ekmesi
Çekirdek Özet 3Dışarıdan gelen mikro düzeydeki sinsi bir etkinin makro ölçekte yıkıcı çatışma ve kopuş üretmesi
Kritik Hata RiskiEylemin doğrudan büyük bir irade gaspı sanılması; şeytanın zorlayıcı gücü olduğu yanılgısıyla insanın kendi iç zaaf ve tepki payının gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نزBir şeyden dışarı sızmak, çekilip çıkmak, hafifçe kıpırdamak ve içeriden dürtülmek. Bu çekirdek نزع kökünde şiddetle çekip koparmayı, نزف kökünde kan veya aklın azar azar çekilip tükenmesini, نزل kökünde ise bir yerden kopup aşağı inmeyi ifade eder.غBoğazın derinliklerinden gelen hırıltılı ve gizli tınlayış, çekirdekteki dürtme hareketini doğrudan görünmeyen, derinden sinsice işleyen, iki şeyin arasını bozacak yönde kışkırtan gizli bir iğnelemeye dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizlice ve kıvrılarak ilerleyen, süreklilik taşıyan bir akış veya sızıntı hareketini kurar.
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeİki şeyin arasına keskin bir hatla girmeyi, dokunarak ayırmayı ve batmayı temsil eder.
غGöz imgesinden türetme; perde, karanlık, örtüGörünmezlik, batınilik, eylemin gizli ve algılanamaz bir noktadan yürütülmesi vasfını yükler.
نزغBirleşen piktografik hareketGörünmeyen ve gizli bir noktadan kıvrılarak sokulan, keskin bir uç gibi temas ettiği yere batıp arayı açan mikro müdahale hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hayvanı veya nesneyi sivri uçlu bir aletle ya da parmak ucuyla hafifçe dürtmek, iğnelemek (نَخَسَهُ / طَعَنَهُ طَعْناً خَفِيفاً) ve bu küçük dokunuşla onu aniden sıçratıp huzursuz etmektir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Ru’be b. el-Accâc bir beytinde düşmanların kışkırtıcı sözlerine karşı şu uyarıyı yapar: واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ (Bozgunculuk çıkarıp insanları birbirine kışkırtan düşmanların laflarından sakın).
Erken Arapça kullanımİnsanların arasına fitne sokmak, iki tarafı birbirine düşürmek üzere araya fesat tohumu ekmek manasında نَزَغَ بَيْنَ القَوْمِ deyimi yerleşik bir ifade olarak kullanılmıştır. Ayrıca Hz. Ali’ye nispet edilen bir rivayette şüphelerin müminlerin iman azmine fırlattığı iğneleyici dürtüler için نَوَازِغُ الشُّكُوكِ terkibi geçer.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نزغ kökü, Sami dillerinin genelinde ortak kök olarak geniş yer tutan bir sözcük olmayıp, Güney Sami ve özellikle Arapça iç gelişiminde ikili نز veya نس çekirdeğinden özelleşmiş bir yapı arz eder. Batı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) benzer semantik alanı karşılayan kökler genellikle نخس veya ندح çevresinde toplanırken, Arapçada son sese gelen hırıltılı غ harfi, eylemin sinsi ve fitne uyandırıcı mahiyetini pekiştirmiştir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir düzenli fonetik denkliği olan bağımsız bir türevi bulunmamaktadır; bu durum kökün erken Arap bedevi dilinde hayvanı hafifçe dürtme (nahs) fiziksel hareketinden soyutlanarak fesat ve kışkırtma alanına taşınmış yerel bir anlamsal özelleşme olduğuna işaret eder.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنز çekirdeğinden türeme ve نسغ ile sesdeşlikHafifçe dokunup fırlatmak, hayvanı yola getirmek için hafifçe dürtmek eyleminden insanlar arasına fitne sokma anlamına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiDoğrudan ortak soydaş kök tespit edilmediBatı Sami dillerinde bu anlam alanı için genellikle نخس ve benzeri kökler mevcuttur; نزغ Arapçaya özgü fonetik daralmadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrulanabilir morfolojik karşılığına rastlanmamıştır.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نزغAnlamlıİğnelemek, dürtmek, kışkırtmakİki tarafın arasını bozmak için gizlice müdahalede bulunmak, şeytani kışkırtma.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
نغزAnlamlıDürtmek, hareket ettirmekنزغ kökünün nadir bir lehçe varyantı olup aynı şekilde fesat çıkarmak için dürtmeyi ifade eder.Kitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez.
زنغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır.Kur'an'da geçmez.
زغنAnlamlıEğrilmek, meyletmekÇaylak kuşu (zağan) ve yürüyüşte bir tarafa meyledip eğrilme anlamı taşır.Kök anlamda sapma ve meyil ortaklığı; Kur'an'da geçmez.
غنزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır.Kur'an'da geçmez.
غزنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نزغMerkezSinsi dürtme ve fesat çıkarmaAraya girerek, doğrudan görünmeden hafif bir iğnelemeyle öfke ve ayrılığı tetiklemek.Fiziksel dürtüşün doğrudan iki tarafın arasını açmaya veya öfkeyi körüklemeye yönelmesi.
وسوسKomşuİç ses, gizli fısıltıZihinde sürekli tekrarlanan, telkin yoluyla baştan çıkaran kısık iç ses; arayı bozma şartı içermez.نزغ anlık ve kışkırtıcı bir kıvılcım iken وسوسه süreklilik arz eden iç konuşmadır.
همزKomşuArkadan çekiştirme, kırmaBir şeyi sıkıştırmak, kırmak, arkadan çekiştirip gıybet yoluyla veya açıkça yaralamak.نزغ eyleminde sinsilik ve arayı açma öne çıkarken همز daha kırıcı ve baskıcı bir dürtüştür.
نفثKomşuÜfleme, tükürüksüz püskürtmeDüğümlere veya kalbe gizli büyü ve telkin püskürtmek.Maddi ya da manevi tesiri doğrudan dışa üfleyerek hissettirir.
نزعKomşuŞiddetle çekip almaBir şeyi yerinden kuvvet kullanarak sökmek, ayırmak.نزغ mikro düzeyde bir iğneleme iken نزع makro düzeyde ve doğrudan güç uygulayan bir söküştür.
صلحZıtDüzeltme, barıştırma, bütünlemeArayı bulmak, bozulan bağı onarmak, her unsuru yerli yerine koyup barış sağlamak.نزغ ayrıştırmak ve kışkırtmak için araya girerken صلح birleştirmek ve iyileştirmek için devreye girer.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaنزغİğnelemek, arayı açmakİki şeyin arasına fitne tohumu sokmak, şeytani sinsi fısıltı ile tahrik etmek.Kesin
LatinceInstigare, incitare, pungereKışkırtmak, dürtmek, iğnelemekPungere kelimesi fiziksel batırma/iğneleme yönünü, instigare ise kışkırtma boyutunu karşılar.Güçlü
İngilizceTo instigate, to prick, to inciteFitnelemek, iğnelemek, kışkırtmakTo prick bedensel iğnelemeyi verirken to instigate arkadan sinsi biçimde kışkırtmayı yansıtır.Güçlü
AlmancaAufhetzen, anstachelnKışkırtmak, dikenle dürtmekAnstacheln tam olarak sivri bir şeyle dürtüp harekete geçirme kök imgesini taşır.Güçlü
FransızcaPiquer, inciter, aiguillonnerİğnelemek, teşvik etmek, üvendireyle dürtmekAiguillonner hayvanı üvendireyle dürtme fiziksel imgesini tam olarak karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَزْغٌ / يَنْزَغَنَّكَPeygamber ve müminlerin kalbine atılan ani öfke ve tahrikŞeytandan gelen anlık öfke, sabırsızlık veya intikam alma dürtüsüne karşı hemen Allah’a sığınma emrinin verildiği bağlamlar (A'râf 7:200, Fussilet 41:36).
يَنْزَغُMüminlerin arasına düşmanlık sokacak kırıcı söz dürtüsüKulları en güzel sözü söylemeye çağıran, aksi halde şeytanın aralarına girip kan ve husumet çıkaracağını bildiren toplumsal bağlam (İsrâ 17:53).
نَزَغَKardeşler arasındaki bağı koparan haset ve fesat müdahalesiHz. Yûsuf ile kardeşlerinin arasını açan ve onları kuyuya atmaya kadar götüren sinsi şeytani kışkırtmanın anlatıldığı geçmiş olay bağlamı (Yûsuf 12:100).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsmet-i enbiya ve irade meselesiŞeytanın peygamberleri veya insanları doğrudan günaha mecbur edip edemeyeceği; نزغ eyleminin icbar değil yalnızca zayıf bir kışkırtma olduğu tespiti.İnsanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayan dışsal dürtü.
FıkıhHiddet ve talak bağlamıŞeytani bir öfke krizi (نزغ) anında verilen fevri hükümlerin, akitlerin ve talakın hukuki geçerliliği.İradenin sakatlanma derecesi ve öfke anında istiâze mükellefiyeti.
Tefsirİstiâze ve üslup ahlakıİsrâ 17:53 ile A'râf 7:200 ayetleri çerçevesinde, dilin kontrolsüz kullanımının şeytana kışkırtma kapısı aralaması.Sözün sertleştiği yerde şeytani arabuluculuğun yıkıcılığı.
HadisÖfke kontrolü ve şeytandan sığınmaİki kişinin tartıştığı ve birinin öfkeden yüzünün kızardığı anda Hz. Peygamber’in istiâze tavsiyesi içeren hadisleri.Öfkenin fiziksel bedene yansıyan şeytani bir kıvılcım olarak tanımlanması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve niyet dengesiİstiâze mekanizmasıKötülüğe meylettiren anlık sinsi dürtüyü Allah’ın korumasıyla nötralize etmekİnsanın kendi nefsindeki boşluğu fark edip ilahi korumaya sığınması eylemidir.Kesin
İlmiİletişim ve diyalog etiğiYanlış anlamayı tetikleyen tahrik edici dilTartışmayı hakikat arayışından çıkarıp benlik kavgasına dönüştürmekVeri ve delil yerine iğneleyici üslubun devreye girmesiyle ilmi verimin çökmesidir.Güçlü
SiyasiToplumsal kutuplaşma ve provokasyonNifak ve kışkırtıcılıkToplumsal fay hatlarını kaşıyarak kardeş kitleleri birbirine kırdırmakHz. Yûsuf’un kardeşleri örneğinde olduğu gibi iktidar ve ilgi kıskançlığını çatışmaya dönüştürmektir.Kesin
İktisadiPiyasa güveni ve ortaklıklarSpekülasyon ve güven sarsıcı dedikoduSözleşme ortakları arasına şüphe düşürerek ekonomik işbirliğini dağıtmakTaraflar arasına kuşku sokarak bereketli ticari ortaklıkların feshedilmesine yol açmaktır.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKaos teorisinde kelebek etkisi veya sistemik pertürbasyon (küçük bozulma)Kararlı ve dengeli duran bir sisteme dışarıdan uygulanan çok küçük bir sarsıntının, geri besleme döngüleri yoluyla sistemin tamamını öngörülemez bir çatışma ve çöküşe sürüklemesi.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide provokasyon ve mikro saldırganlık (microaggression)Toplumsal ilişkilerde tarafların bilinçaltındaki bastırılmış gerilimleri tetikleyen, görünüşte önemsiz ancak birikimli etkisiyle büyük çatışmalar doğuran iğneleyici söylemler.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca 'şeytanın görünmez fısıltısı' şeklinde soyut bir dine indirgenmesi; dilin, iğneleyici sözlerin ve toplumsal kışkırtmaların bu kökün kapsamı dışında tutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca soyut bir vesvese değil, insanlar arasında kardeşliği parçalayan (Yûsuf 12:100) ve müminlerin sert sözleri üzerinden ilişkileri dinamitleyen (İsrâ 17:53) fiili bir yıkım sürecidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytanın insanı zorla günaha sevk ettiği zannına kapılarak bireysel ve toplumsal sorumluluğun inkar edilmesi; iletişimsizlik ve çatışmalarda kendi dilsel kabalıklarını şeytana havale ederek özeleştiriden kaçınma hatası.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Şeytanın insan üzerindeki operasyonel gücünün sınırlarını gösterir: Şeytan insanı zorla sürüklemez; sadece hassas noktalara hafif bir iğne batırarak (نزغ) insanın içindeki potansiyel öfke ve hasedi alevlendirir. İnsanın görevi bu kıvılcımı anında fark edip söndürmektir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İletişim ahlakını belirleyen ayetlerde (İsrâ 17:53), affetme ve ihsan zemininde yürütülen tebliğ mücadelelerinde (A'râf 7:199-200, Fussilet 41:34-36) ve aile içi ilişkilerin hasetle sınandığı kıssalarda (Yûsuf 12:100).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çatışmaların kendiliğinden veya aniden ortaya çıktığı algısını düzeltir; en büyük fitnelerin dahi söylenmiş küçük bir kötü söz veya kalbe atılmış küçük bir şüphe iğnesiyle başladığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamHayvanı veya nesneyi sivri uçla hafifçe dürtmek, iğnelemek, araya girip düzeni sarsmak.
  • Soyut anlamTaraflar arasındaki dengeye dışarıdan sinsi bir kışkırtma tohumu ekerek öfke, kin ve ayrılık çıkarmak.
  • Sistematik karşılıkSosyal ve psikolojik dengede kırılma üreten dış kaynaklı mikro pertürbasyon (kışkırtıcı müdahale).
  • LaTeX modeliSt+1=St+δ  ⟹  ΔR≫δ
  • LaTeX açıklamasıFormülde St anındaki barış ve sükunet halini, δ dışarıdan gelen küçük ve sinsi iğnelemeyi (نزغ) temsil eder. Model, sisteme eklenen bu küçük tahrikin (δ) sistemin bütününde orantısız büyüklükte bir çatışma ve kopuş reaksiyonu (ΔR) meydana getirdiğini ifade eder. İstiâze ve güzel söz, bu δ girdisini sıfırlayarak sistemin çöküşünü engeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن