نهج
ن - ه - ج
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Ve yol gösterme aracı
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٦١باب الهاء والجيم والنون معهما
هج ن، ن ه ج، ج ه ن، ن ج ه مستعملات
هجن:
الهاجِنُ: العَناقُ التي تَحمِلُ قبلَ وقتِ السِّفاد، والجميعُ: الهواجن، ولم أسمعْ له فِعْلاً.
والهِجان من الأبل: البيضُ الكِرامُ. ناقة هِجانٌ وبعيرٌ هجانٌ، ويُجْمَعُ على الهَجائن.
وأرضٌ هجانٌ إذا كانت تُربتُها بيضاءَ. قال:
بأرضٍ هجانِ التُّرْبِ وَسْميّةِ الثَّرَى عَذاةٍ نأتْ عنها المُؤُوجةُ والبحـرُ
ويقالُ للقومِ الكِرامِ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٨٨النَهْجُ: الطريق الواضح. وكذلك المَنْهَجُ والمِنْهاجُ. وأَنْهَجَ الطريقُ، أي استبانَ وصار نَهْجاً واضحاً بَيِّناً. قال يزيد بن الحذَّاق العبديّ:
ولقد أضاءَ لك الطريقُ وأَنْهَجَتْسُبُلُ المَسالِكِ والهُدى تُـعْـدي
أي تُعين وتقوِّي. ونَهَجْتُ الطريق، إذا أَبَنْتَهُ وأوْضحته. يقال: اعْمَلْ على ما نَهَجْتُهُ لك. ونَهَجْتُ الطريق أيضاً: إذا سلكته. وفلان يَسْتَنْهِجُ سَبيلَ فلان، أي يسلك مسلكَهُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٥١٠ه ج ن
هجن ، جنه ، جهن ، نهج ، نجه : مستعملة .
هجن : قال الليث : الهاجنُ : العَناق التي تَحمِل قبل أن تَبلُغ وقتَ السِّفاد ، والجميع الهَواجِن ، ولم أسمع له فِعْلاً .
وقال ابن شميل : الهاجِن : القَلُوص يَضرِبها الجَمَل وهي ابنةُ لَبون فَتَلْقَح وتنتج وهي حِقَّة ، ولا تفعل ذلك إلاّ في سَنة مُخصِبة ، فتلك الهاجِن ، وقد هَجَنَتْ تَهْجُن هِجاناً ، وقد أهجَنَها الجَمَل : إذا ضَرَبها ، وأنشد :
ابنُوا
ه ج ن هجن ، جنه ، جهن ، نهج ، نجه : مستعملة . هجن : قال الليث : الهاجنُ : العَناق التي تَحمِل قبل أن تَبلُغ وقتَ السِّفاد ، والجميع الهَواجِن ، ولم أسمع له فِعْلاً . وقال ابن شميل : الهاجِن : القَلُوص يَضرِبها الجَمَل وهي ابنةُ لَبون فَتَلْقَح وتنتج وهي حِقَّة ، ولا تفعل ذلك إلاّ في سَنة مُخصِبة ، فتلك الهاجِن ، وقد هَجَنَتْ تَهْجُن هِجاناً ، وقد أهجَنَها الجَمَل : إذا ضَرَبها ، وأنشد : ابنُوا على ذِي صِهْرِكُم وأحسِنُوا أَلَم تَرَوا صُغْرَى القِلاصِ تهجُنُ ؟ قاله رجلٌ لأهل امرأته واعتلّوا عليه بصِغَرها عن الوَطْء ، وقال : هَجَنَتْ بأكبَرِهم ولمّا تُقْطَبِ يقال : قُطِبت الجاريةُ : أي خُفِضت . أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : إذا حَمَلت النخلةُ وهي صغيرةٌ فهي المهْجِنَة . قال شمر : وكذلك الهاجن ، ومِثله مَثلٌ للعَرَب : ( جَلَتِ الهاجِنُ عن الوَلَد ) ، أي صَغُرت ، يُضرَب مَثَلا للصّغير يتزيّن بزينة الكبير . ويقال للجارية الصغيرة : هاجن ، وقد اهتُجِنَتْ الجاريةُ ، إذا افْتُرِعَت قبلَ أوانها . وقال الليث : الهِجَان من الإبل : البِيضُ الكِرامُ ، ناقةٌ هِجان وبعيرٌ هِجان ، ويُجمَع على الهَجائن . قال : وأرضٌ هِجَان ، إذا كانت تُرْبَتُها بَيضاءَ ، وأنشد : بأرض هِجانِ التّرْبِ وَسْمِيَّةِ الثّرى عَذَاةٍ نأتْ عنها المُؤُوجَةُ والبَحْرُ ويقال للقوم الكِرام : إنهم لَمِن سَراة الهِجَان ، وقال الشمّاخ : ومِثْلُ سَراةِ قومك لم يُجارَوْا إلى الرُّبَع الهِجَانِ ولا الثَّمِين وأُخبرتُ عن أبي الهيثم ، أنه قال : الروايةُ الصحيحة في هذا البيتِ : إلى رُبُع الرِّهان ولا الثَّمين يقول : لم يُجارَوْا إلى رُبْع رِهانهم ولا ثُمُنه . قال : والرِّهان : الغايةُ التي يُستَبق إليها . يقول : مِثل سَراةِ قومِك لم يُجارَوْا إلى رُبُع غايتِهم التي بلغوها ونالُوها من المَجْد والشرف ، ولا إلى ثُمُنها . ابن بُزُرج : غِلْمةٌ أُهَيْجِنة ، وذلك أنّ أَهلَهم أَهجَنوا : أي زَوَّجوهم صِغاراً ، يزوَّج الغلامُ الصغيرُ الجاريةَ الصغيرة ، فيقال : أَهجَنَهُمْ أَهْلُهُم ، وأهجَنَ الرجلُ : إذا كَثُر هِجانُ إبلِه ، وهي كرامها ، وقال في قوله : حَرْفٌ أخُوها أَبُوها من مُهَجَّنةٍ قال : أراد بمهجَّنة أنها ممنوعةٌ من فُحول الناس إلاَّ من فحولِ تلادِها لعِتْقِها وكرمها قال : والهاجِنُ على مَيْسورها ابنةُ الحِقَّة ، والهاجن على مَعْسورها : ابنة اللّبُون ، وناقةٌ مُهَجَّنة : وهي المعتَسِرة . وقال أبو زيد : امرأة هِجَان ، من نِسوة هِجائن : وهي الكريمةُ الحَسَب التي لم يُعرق فيها الإماء تعريقاً . والهِجان من الإبل : الناقة الأدْماء : وهي الخالصة اللّون والعِتْق ، من نوق هِجان وهُجْن . وقال أبو الهَيْثَم في قوله : هذا جَناي وهِجانُه فيه قال : الهجانُ : البيض ، وهو أحسنُ البياض وأعتَقُه في الإبل والرجال والنساء ، ويقال : خيار كل شيء هِجانُه ، وإنما أُخذ ذلك من الإبل ، وأصل الهِجان البيض ، وكلّ هجان أبيض وأنشد : وإذا قيلَ : مَن هِجانُ قُريش ؟ كنت أنتَ الفَتَى وَأنتَ الهِجانُ قال : والعَرَبَ تَعُدُّ البياضَ من الألوان هِجاناً وكَرَماً : وأمّا الهَجَيِن فإنّ اللّيث قال : الهَجِين : ابن العربيّ من الأَمَة الراعية التي لا تُحَصَّن ، فإذا حُصِّنت فليس الولدُ بهَجِين ، والجميع الهُجَناء والمهَاجِنَة ، والفعلُ هَجُنَ يَهجُن هَجانةً وهُجْنة . قال : والهُجْنة في الكلام ما يَلزَمُك منه العيبُ ، تقول : لا تفعلْ كذا فيكون عليك هُجْنَة . وقال أبو زيد : رجُلٌ هَجِين بيِّن الهُجونة من قوم هُجَناء وهُجْن ، وامرأةٌ هِجانٌ : أي كريمةٌ وتكون البيضاءَ من نِسْوةٍ هُجْن بيِّنات الهَجانة . أبو عُبَيد عن الأمويّ ، الهَجين : الذي ولدتْه أمَةٌ . وقال أبو الهَيْثم : الهَجين الذي أبوه عربيّ وأُمّه أَمَة ، والهَجِينُ من الخيل : الذي ولدتْه بِرْذَوْنة من حِصَان عربيّ ، وخيلٌ هُجْن . وأخبرَني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال : الهَجِينُ : الذي أبوه خيْرٌ من أمّه . قلت : وهذا هو الصحيح . وَرَوَى الرواة أن رَوْح بن زِنباع كان تزوج هندَ بنت النعمان بن بشير ، فقالت وكانت شاعرة : وهلْ هِنْدُ إلاّ مُهْرَةٌ عرَبِيّةٌ سَليلةُ أفراسٍ تَجلَّلهَا بَغْلُ فإِنْ نُتِجَتْ مُهْراً نَجِيباً فبالْحَرَى وإن يكُ إقْرافٌ فَمِن قِبَلِ الفَحْلِ والإقرافُ : مُدَاناةُ الهُجْنه من قِبل الأب . وقال المبرِّد : قيل لوَلَد العربيّ من غير العربيّة : هَجِين ؛ لأنَّ الغالب على ألوان العرب الأُدْمة ، وكانت العربُ تُسمِّي العَجَم : الحمراء ورقابَ المَزاوِد ؛ لِغلبة البياض على ألوانهم ، ويقولون لمن علا لونَه البياضُ أحمَر ، ولذلك قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعائشة : يا حُميراء ؛ لغَلَبة البياض على لَوْنها . وقال ج : ( بُعثْتُ إلى الأسْود والأحْمَر ) ، فاسوَدهم : العرب ، وأحمرهم : العجم ، وقالت العرب لأولادها من العجميات اللائي يغلب ألوانَهن البياض : هُجْنٌ وهُجَناء ؛ لغلبة البياض على ألوانهم ، وإشباههم أمّهاتهم . والهجانة : البياض ، ومنه قيل : إبل هجان : أي بيض ، وهي أكرمُ الإبل ، وقال لبيد : كأنّ هِجانَها مُتأبِّضات وفي الأقران أَصوِرةُ الرّغامِ متأبِّضات : معقولات بالإباض ، وهو العِقال . وقال غيره : الهاجِن : الزّند الذي لا يُورِي بَقدْحةٍ واحدة ، يقال : هَجَنَتْ زندةُ فلان وإنّ لها لَهُجْنة شديدة ، وقال بشر : لَعَمْرُك لو كانت زِنادُك هُجْنةً لأوْرَيتَ إذْ خَدّي لِخَدِّكَ ضارِعُ وقال آخر : مُهاجِنةٌ مُغالِثةُ الزِّناد وقال أبو الهيثم في قول كعب بن زهير : حَرْفٌ أخوها أبُوها من مُهجَّنَةٍ وعَمُّها خالُها قَوْدَاءُ شِمْليلُ هذه ناقةٌ ضربَها أبوها ليس أخوها ، فجاءت بذَكَر ، ثمّ ضربها ثانيةً فجاءت بذكَر آخر ، فالوَلدان ابناها لأنهما وُلِدا منها وهما أخواها أيضاً لأبيها لأنهما وَلدا أبِيها ، ثمّ ضَرَب أحدُ الأخَوَين الأم فجاءت الأم بهذه الناقة وهي الحَرْف فأَبُوها أخُوها لأبيها لأنه وُلِد من أمِّها والأخ الآخر الذي لم يَضرِب عمُّها لأنهُ أخو أبيها ، وهو خالُها لأنه أخو أمِّها لأبيها لأنّه من أبيها ، وأبوه نزَا على أمه . وقال ثعلب : أنشَدَني أبو نصر عن الأصمعي بيتَ كعب ، وقال في تفسيره : إنها ناقة كريمة مداخلة النَّسب لشَرَفها . قال ثعلب : عرضتُ هذا القول على ابن الأعرابيّ فخطّأ الأصمعيَّ وقال : تداخُلُ النسب يُضوِي الوَلَد . قال : وقال المُفَضَّل : هذا جَمَل نَزَا على أمِّه ولها ابن آخرَ هو أخو هذا الجَمَل ، فوضعتْ ناقةً ، فهذه الناقة الثانية هي الموصوفة ، فصار أحدُهما أباها لأنه وطىء أمَّها ، وصار هو أخاها لأن أمّها وضعتْه ، وصار الآخرُ عمَّها لأنّه أخو أبيها وصار هو خالَها لأنّه أخو أمّها . قال ثعلب : وهذا هو القول . نهج : قال الليث : طريقٌ نَهْج وطُرُقٌ نَهْجة ، وقد نَهَج الأمرُ وأَنهَج ، لغتان : إذا وضح ، ومِنهَج الطريق : وَضَحه ، والمِنهاج : الطّريق الواضح . وقال ابن بُزُرج : اسْتَنْهج الطريقُ : صار نهْجاً ، ويقال : نهجتُ لكَ الطريقَ وأَنهجْتُه ، فهو مَنْهُوج ومُنهَج ، وهو نَهْج ، ومُنهَج . قال : وقالوا : أَنْهجْتُ الثوبَ فهو مُنهَج : أي أخلقْتُه . وقال أبو عبيد : المُنهِج : الثّوب الذي أَسرَع فيه البِلَى ، يقال : قد أَنهَج . وقال شمر : نَهج الثوبُ وأَنهَج : إذا خَلُق ، لغتان ، وأَنهَجَه البِلَى فهو مُنْهَج . قال : ويقال : نَهَج الإنسانُ والكلْبُ : إذا رَبَا وانْبهَر ، يَنهَج نَهْجاً ، وقد أَنْهَجْتُه أنا إِنهاجاً . وقال ابن بُزُرج : طردتُ الدّابة حتَّى نَهِجَتْ فهي ناهِج في شدّة نَفَسها ، وأنْهَجْتُها أنا فهي مُنْهَجة . وقال الليث : النَّهْجَة : الرَّبوْ يعلو الإنسانَ والدّابة ، ولم أَسمَع منه فِعلاً . وقال غيره : أنهَجَ يُنهج إِنْهاجاً ونَهَج يَنْهَج نَهْجاً . وقال شمر : قال ابن شميل : إنّ الكلب ليُنهَج من الحرّ ، وقد نَهجَ نَهْجة . وقال غيره : نُهج الفرس حين أنْهجْتُه : أي رباجين صَيَّرته إلى ذلك . نجه : قال الليث : نَجَهْتُ الرجلَ نَجْهاً : إذا استقبَلْتَه بما يُنَهْنِهه عنك فينقدع عنك ، وأنشد : كَعْكَعْتُه بالرَّجم والتَّنَجُّه قال : وفي الحديث : بعدما نجهها عمر ، أي بعد ما رَدّها وانتهَرَها . وفي ( النوادر ) : فلانٌ لا يَنْجَهه شيء ، ولا يَنْجَهُ فيه شيء ، وذلك إذا كان رغيباً لا يَشْبَع ولا يَسمَن عن شيء ، وكذلك فلان لا يَنجعه شيء ولا يَهْجُؤه شيء ، ولا يهجأ فيه شيء ، كلّه بمعنى واحد . جنه : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ قال : الجَنَهيّ : الْخَيزران ، وأنشد : بكفّه جَنهِيٌّ ريحُه عَبِقٌ مِنْ كَفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِه شَمَمُ قال : وهو العَسَطُوس أيضاً . جهن : قال أبو العباس ، أحمدُ بنُ يحيى : جُهَينَة ، تصغير جُهْنة ، وهي مثل جُهْمة الليل ؛ أُبدِلت الميمُ نوناً ، وهي القِطعة من سواد نصفِ الليل ، فإذا كانت بين العشاءين فهي الفَحْمة والقَسْورة ، وجُهَينة : اسم قبيلةٍ من العَرَب ، ومن أمثالهم : وعند جُهَيْنَة الخبرُ اليقين . وقال قطرب : جارية جُهَانَة : أي شابة وكأَنَّ جُهَينة ترخيمٌ من جُهانة .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٨٧٦(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨٥- النهج: الطريق الواضح، ونهج الأمر وأنهج: وضح، ومنهج الطريق ومهاجه. قال تعالى: ﴿لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا﴾ [المائدة/48] ومنه قوله: نهج الثوب وأنهج: بان فيه أثر البلى، وقد أنهجه البلى.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٧٨ن ه ج
أخذ النّهج والمنهج والمنهاج.
وطريق نهج وطرق نهجة.
ونهجت الطّريق: بيّنته وانتهجته: استبنته ونهج الطريق وأنهج: وضح.
قال يزيد بن حذّاق الشنّيّ: ولقد أضاء لك الطّريق وأنهجت منه المسالك والهدى يعدى وأنهج الثوب: أخلق وأنهجه البلى وبردٌ منهج.
ومَشَى حتى أُنْهِجَ: لَهِث من البُهر.
قال:
فوضعتُ كفّي عند مَقطَع خَصْرِها
فتَنَفَّستْ بُهرا ولمّا تُنْهَجِ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٨٨٣طريقٌ نَهْجٌ: بَيِّنٌ واضِحٌ، وهو النَّهْجُ؛ قال أَبو كبير: فأَجَزْتُه بأَفَلَّ تَحْسَبُ أَثْرَهُ
نَهْجاً، أَبانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ
والجمعُ نَهجاتٌ ونُهُجٌ ونُهوجٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:
به رُجُماتٌ بينهنَّ مَخارِمٌ
نُهوجٌ، كلَبَّاتِ الهَجائِنِ، فِيحُ
وطُرُقٌ نَهْجَةٌ، وسبيلٌ مَنْهَجٌ: كَنَهْجٍ. ومَنْهَجُ الطريقِ: وضَحُه. والمِنهاجُ: كالمَنْهَجِ. وفي التنزيل: لكلٍّ جعلنا منكم شِرْعةً ومِنْهاجاً.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٧* ن ه ج * * النَّهْجُ * بوزن الفَلْس و * المَنْهَجُ * بوزن المذهب و * المِنْهاجُ * الطريق الواضح و * نَهَجَ * الطريق أَبانه وأَوضحه و * نَهَجَهُ * أيضا سلكه وبابهما قطع و * النَّهْجُ * بفتحتين البُهر وتتابع النَّفس وبابه طرِب وفي الحديث ﴿أنه رأى رجلا * يَنْهَجُ *﴾ أي يرنو من السِّمَنِ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٩١٩النهج ، بفتح فسكون : الطريق الواضح البين. وهو النهج، محركة أيضا. والجمع نهجات، ونهج، ونهوج. قال أبو ذؤيب:
به رجمات بينهن مخارم نهوج كلبات الهجائن فيح وطرق نهجة: واضحة المنهج بالفتح، والمنهاج ، بالكسر. وفي التنزيل: لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا المنهاج: الطريق الواضح. النهج، بالتحريك ، والنهجة، الأخير عن الليث: البهر ، بالضم، هو الربو وتتابع النفس
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٢٠٤نَهَجَ
1 نَهَجَ ذ , (K, Msb,) aor. نَهَجَ , inf. n. نُهُوجٌ; (Msb;) and ↓ انهج; (S, K;) It (a road, or way, S and Msb, and an affair, TA,) became manifest, plainly apparent, or open; (S, K, Msb,) and so, with respect to a road, ↓ استنهج. (K.) ― -b2- نَهَجَ, (S, K, Msb,) and ↓ انهج, (K, Msb,) He, or it, rendered (a road, S and Msb, and an affair, TA,) manifest, plainly apparent, or open: (S, K,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٥٢نَهَجَ
نَهَجَ A ( n. ac. نَهْج 1 , نُهُوْج 27 ),
a. Was open, clear.
b. Opened, traced out; followed ( road ).
c. I ( n. ac. نَهْج 1 ), Panted.
d. see infra (a) & IV ( c ).
نَهِجَ
نَهِجَ A ( n. ac. نَهْج 1 ),
a. Was worn out.
b. see supra (c) .
أَنْهَجَ
أَنْهَجَ IV ,
a. see I (a) .
b. Opened, traced out ( road ); rendered clear &c.
c. Wore out.
d. Put out of breath.
e. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٠٬١٣٦نهج
نَهَجَ - يَنْهَجُ - مِنْهَاج
نَهَجَ - يَنْهَجُ + المكان أو الشيء أو الأمر: يبين ويتضح وتظهر معالمه وتفاصيله: يتبين وينجلي المكان، وخاصة المسلك أو الطريق، فيمكن للكائن التوجه فيه بوضوح، ويهتدي لكل معالمه: أو يتبين الأمر وتتضح كل تفاصيله وخطواته ومراحله، فيتمكن من تنفيذه والعمل به
مِنْهَاج: اسم آلة على وزن " مِفْعال " من " نَهَجَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦ (الإجمالي: ٣٦)
- هيمن
الآيات المشتركة: ١ · Egemen
- شرع
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- سبق
الآيات المشتركة: ١ · Yarış meydanı demektir
- هوي
الآيات المشتركة: ١ · Onların hevesleri
- بلو
الآيات المشتركة: ١ · Biley taşı
- رجع
الآيات المشتركة: ١ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- أمم
الآيات المشتركة: ١ · Emam ön demektir
- يدي
الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir
- خلف
الآيات المشتركة: ١ · Half : Ense demektir
- جمع
الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir
- صدق
الآيات المشتركة: ١ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- وحد
الآيات المشتركة: ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
الآيات التي ورد فيها(١)
… عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ …
Ve yol gösterme aracı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نهج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شرع, سبل, طرق, سلك |
| Zıt Kök | عمه |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerinde yüründükçe belirginleşen, açık ve geniş ana yol; bir şeyin üzerindeki kapalılığın kalkarak aşikâr hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin belirlediği ilkelere dayanan, ameli ve kurumsal olarak izlenen açık, şeffaf ve sürdürülebilir uygulama yöntemi |
| Çekirdek Özet 3 | Şeriatın kurucu ilkelerini pratik hayatta yürür kılan metodolojik ve kurumsal açık güzergâh |
| Kritik Hata Riski | Kökün ifade ettiği yöntemsel açıklık ve dinamik yol karakterini, statik bir mezhep veya dar bir dogmatik sistem zannetmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نه | Ortaya çıkma, kabarma, sınır koyarak belirginleşme ve bir akış hattı oluşturma (نهر, نهو, نهي) | ج | Çekirdeğin taşıdığı belirginleşme ve sınır çizme hareketine katılık, netlik ve fiziksel bir iz açıklığı kazandırarak anlamı ayakla çiğnenip apaçık hale gelmiş geniş yola dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, filiz veya tohum; hareketlilik, süreklilik, canlı akış | Yolda hareketin ve sürekliliğin bulunmasını, akıcı bir seyrin varlığını temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; açığa çıkma, dikkat çekme, görünür olma | Yolun veya durumun gizli kalmayıp apaçık meydana çıkmasını, görünür kılınmasını ifade eder |
| ج | Deve boynu, baston; yönelme, taşıma, yol alma | Belirli bir hedefe doğru fiziki ilerlemeyi, intikali ve istikameti sağlar |
| نهج | Canlı ve sürekli bir akışın görünür kılınarak belirli bir istikamette açık bir güzergâha dönüşmesi | İnsanların ve kafilelerin üzerinde yürümesiyle çizgileri açığa çıkan, seyrüseferi kolaylaştıran açık anayol hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde veya arazide ayak izleri, binek hareketleri ve sürekli geçişler sebebiyle çizgileri belirginleşmiş, geniş, açık ve kaybolma riski taşımayan anayol; ayrıca nefes nefese kalıp göğsün açıkça inip kalkması ve kumaşın eskiyip üzerindeki dokunun açığa çıkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî şiirinde bu kökü izleri açıkça seçilen belirgin çöl yolu anlamında kullanmıştır: فأَجَزْتُه بأَفَلَّ تَحْسَبُ أَثْرَهُ / نَهْجاً، أَبانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ |
| Erken Arapça kullanım | Yezîd b. el-Hazzâk el-Abdî yolun aydınlanması ve cömertlik yollarının açığa çıkmasını şu şekilde dile getirmiştir: ولقد أَضاءَ لك الطريقُ وأَنْهَجَتْ / سُبُلُ المَكارِمِ والهُدَى تُعْدِي |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نهج kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle belirgin bir hatta ilerleme, açık bir yol açma ve nefesin kesilmesi derecesinde çaba gösterme anlam alanıyla temsil edilir. Güney Sami ve Arap yarımadası sahasında kök, izi sürülmüş ve üzerinde yürünmüş yol anlamında uzmanlaşmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan ن-ه-ج dizilimi yaygın bir üçlü kök olarak kök morfolojisinde aynı ses denkliğiyle korunmamış; bu dillerde açık yol ve yöntem kavramları daha çok d-r-k ve h-l-k köklerinin türevleriyle karşılanmıştır. Ancak nefes alma, iç çekme ve yorulma düzleminde bazı Aramice ve Süryanice köklerin (n-h-t ve n-h-ş türevleri) taşıdığı fiziksel zorlanma nüansı, İbn Fâris’in kökün ikinci aslı olarak zikrettiği nefes nefese kalma anlamıyla fonetik bir yakınlık sergiler. Arapçada ise kök, hem bu fiziksel eforun hem de eforla açılan açık, geniş ve şeffaf güzergâhın adı olarak özgün ve güçlü bir semantik derinlik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiğnenerek açığa çıkmış yol ve fiziksel açıklık | Kökün asıl dairesi, kapalılığı ve şüpheyi gideren, üzerinde yüründükçe parlayan açık anayoldur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami semantik paralelliği | Açık yol ve çaba gösterme kavramları Sami kök ailesinde çoğunlukla eylem ve hareket kökleriyle eşleşir; doğrudan n-h-j biçimi Arapçada en yetkin biçimine ulaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve doğrulanabilir bir ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نهج | Anlamlı | Açık yol, belirginleşme | Hedef köktür; açık ve geniş yol, yöntemin aşikâr olması | Kur'an'da geçer |
| نجه | Anlamlı | Geri çevirme, savma, engelleme | Bir kimseyi sert bir muamele veya sözle karşılayıp uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez |
| هنج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan mühmel dizilimdir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb kaydı |
| هجن | Anlamlı | Melezlik, kusur, arılık kaybı | Soyda veya dilde asil olmayan unsurun karışması | Kur'an'da geçmez |
| جنه | Anlamlı | Yumuşaklık, tazelik | Genç ve taze cariyeye cüheyne veya cühene denmesi gibi fiziksel dolgunluk ve tazelik | Kur'an'da geçmez |
| جهن | Anlamlı | Yaklaşma, kalınlaşma | Karanlığın veya durumun yoğunlaşarak yaklaşması; Cüheyne kabilesinin ismi | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نهج | Merkez | Açık ve geniş yol, yöntem | Üzerinde yürünerek açığa çıkarılmış, geniş ve tereddütsüz güzergâh | Kurumsal, ameli ve belirgin yöntem |
| شرع | Komşu | Kaynak, başlangıç çizgisi | Suya ve ana ilkeye ulaştıran başlangıç kapısı ve yasa koyumu | نهج bu yasanın pratik hayatta yürünen geniş yoludur |
| سبل | Komşu | Amaca götüren uzanım | Kolaylıkla akıp giden, tali yönleri de bulunabilen güzergâh | نهج tali değil daima ana ve apaçık yoldur |
| طرق | Komşu | Ayak basılan zemin | Çekiçleme ve basma eylemiyle oluşan somut yol | نهج basılmanın ötesinde netleşmiş ve aydınlanmış rotadır |
| سلك | Komşu | Giriş ve katetme | Bir yola fiilen girip onu aşma eylemi | نهج eylemin kendisi değil girilen açık yolun vasfıdır |
| عمه | Zıt | Şaşkınlık, yolunu kaybetme | Kılavuzsuz kalarak yönsüzce bocalama ve basiretsizlik | نهج kökünün sunduğu mutlak açıklık ve yön belirginliğinin zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نهج | Açık yol, yöntem | Çiğnenerek çizgileri belirginleşmiş ana güzergâh ve usul | Kesin |
| Latince | Methodus, via manifesta | Açık yol, araştırma yolu | Methodus kavramı amaca götüren yolu verirken via manifesta açıklık vasfını tamamlar | Güçlü |
| İngilizce | Method, clear path, avenue | Açık yol, yöntem, usul | Method zihni usulü; clear path ve avenue ise açık fiziki ve kurumsal yolu karşılar | Kesin |
| Almanca | Methode, gebahnter Weg | Yöntem, açılmış geniş yol | Gebahnter Weg çiğnenip açılmış yol nüansını somut olarak taşır | Güçlü |
| Fransızca | Méthode, voie frayée | Yöntem, açılmış açık yol | Voie frayée yürünerek belirginleştirilmiş yol anlamına tam uyar | Güçlü |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَمِنْهَاجًا | Şeriatın hayata aktarılmasında izlenen açık, pratik ve şeffaf uygulama yolu | Her peygambere ve topluma verilen temel ilahi ilkelerin (şir'a) zaman ve mekân şartlarında tatbik edilmesini sağlayan dinamik amel ve ahlak metodolojisi (Mâide 5:48) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dinin değişmez esasları ile değişken uygulama alanlarının tespiti | Şir'a ve minhac ayrımında, tevhid gibi sabit akidevi köklerin yanında minhacın ümmetlere göre farklılaşabilen amelî boyutu | İlahi iradenin pratik alandaki açık ve hikmetli tecelli usulü |
| Fıkıh | Usûl-i fıkıh ve ahkâmın istinbat yöntemleri | Şeriatın ana hedeflerini pratik hukuki normlara dönüştüren açık metodolojik kurallar ve ictihad yolları | Hukuki istikrarı sağlayan şeffaf metodoloji |
| Tefsir | Mâide 5:48 tefsirinde din-şeriat-minhac kavramlarının sınırlarının belirlenmesi | Şir'a başlangıç ve kaynak hükümler, minhac ise bu kaynaklardan beslenen açık yaşam nizamı ve sünnet olarak yorumlanmıştır | Apaçık, geniş ve takip edilebilir cadde |
| Hadis | Peygamberî sünnetin açık ve takip edilebilir bir yol oluşunun ifadesi | Hz. Peygamber'in ümmetini gecesi gündüz gibi aydınlık, açık bir yol üzerinde (tarîkatin nâhiye / minhâc) bıraktığını bildiren rivayetler | Tereddütsüz, aydınlık nebevi rota |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi vahyî ilkelerin ibadet ve ahlak nizamına dönüşmesi | Nebevi amel yolu ve sünnet | İlkeleri pratik hayatta uygulanabilir kılmak | Şeriatın soyut kurallarını yaşanır kılan açık hayat güzergâhıdır | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılmasında kullanılan usul ve epistemoloji | Bilimsel metot ve açık epistemolojik paradigma | Bilginin üretilmesini, denetlenmesini ve aktarılmasını sağlamak | Şeffaf, denetlenebilir ve adımları belli olan metodolojik süreçtir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimin meşruiyet zemininde yürüttüğü kurumsal usul | Anayasal nizam ve kamu hukuku usulü | Keyfiliği önlemek, yönetimi öngörülebilir ve açık kılmak | İdarenin gizli ve kapalı değil, herkesçe bilinen kurallarla işlemesidir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve ticaret kurallarının işleyişi | Şeffaf piyasa nizamı ve iktisadi yöntem | Belirsizliği (garar) gidermek ve adil mübadeleyi temin etmek | Kuralları açıkça konulmuş, hile ve kapalılıktan arındırılmış ekonomik güzergâhtır | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Algoritma ve adım adım çözüm protokolü | Bir problemin çözümü için girdiden çıktıya uzanan, adımları baştan sona açık, tekrarlanabilir ve kesin hatlı işlem yolu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal metodoloji ve normatif süreç yönetimi | Sosyal ve hukuki ilişkilerde tarafların hak ve mükellefiyetlerini belirsizlikten kurtaran açık usul kuralları | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Minhac kavramını yalnızca teorik bir felsefi metot veya belirli bir fırkanın dar tüzüğü derecesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şeriat ile birlikte zikredilerek, evrensel hakikatlerin hayatın bütününe yayılmasını sağlayan geniş, açık, herkesin yürüyebileceği şeffaf toplumsal ve ahlaki anayol |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini yalnızca soyut inanç esaslarından ibaret görüp, onu görünür ve sistemli bir hayat pratiğine dönüştüren açık yöntem boyutunu ihmal etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin getirdiği nizamın sadece bir inanç sistemi değil, aynı zamanda hayatın her alanında açıkça izlenebilir metodolojik bir yol ve kurumsal bir güzergâh sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin getirdiği şeriatların çeşitliliğini, dinin birliği ile pratik uygulamaların özgünlüğünü açıklayan vahdet-kesret dengesi ayetlerinde (özellikle Mâide 5:48) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeriat ve minhacın aynı şey olduğu yanılgısını giderir; dinin değişmez temel hükümleri (şeriat) ile bu hükümlerin çağlar ve şartlar içinde açıkça yüründüğü usul ve yolların (minhac) ayrımını netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÜzerinde sürekli yürünmesi sebebiyle izleri derinleşmiş, çalı ve engellerden arınmış, her yönden açıkça fark edilen geniş ve düz çöl yolu.
- Soyut anlamBelirsizliğin, keyfiliğin ve kapalılığın ortadan kaldırılmasıyla kurulan; hedefe güvenle ulaştıran şeffaf, denetlenebilir ve kararlı yaşam usulü.
- Sistematik karşılıkBir ilke kümesinin () pratik ve dinamik bir süreç () üzerinden görünür bir düzen ve hayat tarzına () dönüştürülmesini sağlayan kurumsal metodoloji.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada temel ilahi hükümleri ve yasaları (şir'a), bu hükümleri hayata bağlayan açık ve düzgün yöntemi (minhac), ise toplumda fiilen gerçekleşen düzen ve hayat pratiğini temsil eder. Gradyanın sıfır olması (), yöntemin içinde hiçbir kapalılık, belirsizlik veya pürüz bulunmadığını; yolun baştan sona homojen, açık ve net bir düzlemde ilerlediğini gösterir.