هدم
ه - د - م
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Öyleyse yıkıldı
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٣١باب الهاء والدال والميم معهما
ه د م،ه م د، د ه م، م ه د، د م ه، م د ه، هدم: الهَدْمُ: قلع المَدَر، أي البُيُوت.
والهِدْمُ: الخَلَقُ البالي. والجمعُ: أهدامٌ والهَدِمةُ: النّاقةُ الضَّبِعةُ الشَّديدةُ الضَّبَعَةِ إلى الفَحْل. تقول: هَدِمَتْ تَهْدَم هَدَماً. وقد هَدِمتْ هَدْمةً شديدةٌ.
ونابٌ مُتَهَدِّمةٌ، وعجوز مُتَهَدِّمة، أي: فانيةٌ هَرٍمَةُ.
همد: الهُمُودُ: المَوْتُ. كما هَمَدتْ. ثَمُود.
ورمادٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٧٥هَدَمْتُ الشيء هَدْماً فانْهَدَمَ وتَهَدَّمَ. وهدَّموا بيوتهم، شدِّد للكثرة. وتَهَدَّمَ عليه من الغضب، إذا اشتدَّ غضبه. والهِدْمُ بالكسر: الثوبُ البالي، والجمع أَهْدامٌ. والمَهْدومُ من اللبن: الرثيئة والهدم، بالتحريك: ما تَهَدَّمَ من جوانب البئر فسقَطَ فيها. وقال الشاعر يصف امرأة فاجرة:
تَمْضي إذا زُجِرَتْ عن سوأةٍ قَدَماً كأنَّها هَدَمٌ في الجَفْرِ مُنْـقـاضُ
ويقال: دماؤهم بينهم هَدَمٌ، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٢٥١ه د م
هدم ، همد ، دهم ، دمه ، مهد ، مده : مستعملة .
هدم : قال الليث : الهَدْم : قَلْع المَدَر ، يعني البُيُوت ، وهو فِعْل مُجاوِز ، والفعل المطاوِع الانهدام ، وهو لازمٌ ، والهِدْم : الخَلَق البالي . وجمعُه أهدام .
وقال أبو عبيد : الهِدْم : الشيخُ الذي قد انحطَم مثل الهِمّ .
قال : وسمعتُ الأصمعي يقول للناقة إذا اشتدَّت ضَبَعَتُها وهو شَهْوَتُها للفَحْل : هَدِمَتْ تهْدَمُ هَدَماً فهي هَدِمة .
وقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨٨٣(باب الهاء والدال وما يثلثهما)
(هدر) الهاء والدال والراء [يدلُّ] على سقوطِ شيء وإسقاطه، وعلى جنسٍ من الصَّوت. وهَدَرَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ هَدْراً: أباحَه. وبنو فلان هَدَرَةٌ، أي ساقطون. ورجُلٌ هُدَرة. وبعضٌ يقولون: هَدَرةٌ: ساقط([1]). قال:
* إنّي إذا حَارَ الجبانُ الهُدَرَهْ([2]) *
والمعنى الآخر هَدَرتِ الحمامةُ تَهْدِرُ، وهَدَرَ الفحلُ هديراً، وهدَرَ العَصيرُ في غَلَيانه. وهَدَر العَرْفَج: عظُم
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٦- الهدم: إسقاط البناء. يقال: هدمته هدما. والهدم: ما يهدم، ومنه استعير: دم هدم. أي: هدر، والهدم بالكسر كذلك لكن اختص بالثوب البالي، وجمعه: أهدام، وهدمت البناء على التكثير. قال تعالى: ﴿لهدمت صوامع﴾ [الحج/40].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٣ه د م
بناء مهدوم ومهدّم وقد انهدم وتهدّم.
وانقضّ هدم من الحائط وهو ما انهدم منه.
قال يهجو امرأة: تمضي إذا زجرت عن سوءة قدماً كأنها هدمٌ في الجفر منقاض ومن المجاز: عجوز متهدمة: فانية.
وتهدّم الثوب: بلي وعليه هدمٌ وأهدام: أخلاق.
ودمه هدمٌ: هدرٌ.
وجاءت هدمةٌ من مطر: دفعة منه.
وتهدّمت الناقة من شدّة الضّبعة.
وهو يتهدّم بالمعروف.
قال ابن هرمة: وتهدّم عليه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬١٣٩الهَدْمُ: نَقِيضُ البناء، هَدَمَه يَهْدِمُه هَدْماً وهَدَّمه فانْهَدَمَ
وتَهَدَّمَ وهَدَّمُوا بُيوتهم، شُدِّدَ للكثرة. ابن الأَعرابي: الهَدْمُ قَلْعُ ا لمَدَرِ، يعني البيوت، وهو فِعْلٌ مُجاوزٌ، والفِعلُ اللازم منه الانْهِدامُ. ويقال: هَدَمَه ودَهْدَمَه بمعنى واحد؛ قال العجاج:
وما سُؤالُ طَلَلٍ وأَرْسُمِ،
والنُّؤْيِ بعدَ عَهْدِه المُدَهْدَمِ
يعني الحاجزَ حولَ البيت إِذا تَهَدَّم. والهَدَمُ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٩* ه د م * * هَدَمهُ * من باب ضرب * فانْهَدَم * و * تَهَدَّمَ * و * هَدَّمُوا * بيوتهم شدد للكثرة و * الهِدْمُ * بالكسر الثوب البالي والجمع * أَهْدَامٌ * وشيء * مُهَنْدَمٌ * أي مصلح على مقدار وهو معرب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٦١| ( الهَدْمُ : نَقْضُ البَنَاء ) ، هَدَمَهُ يَهْدِمُهُ هَدْماً ، ( كالتَّهْدِيمِ ) ، قَالَ الجَوْهَرِيُّ : هَدَّمُوا بُيُوتَهُمْ ، شَدِّدَ لِلْكَثْرَةِ ، وَفِي الَحدِيثِ : ( ( مَنْ هَدَمَ بُنْيَانَ رَبِّهِ فَهُوَ مَلْعُونٌ ) ) أَيْ : مَنْ قَتَلَ النَّفْسَ المُحَرَّمَةَ ؛ لأَنَّهَا بُنْيَانُ اللهِ وتَرْكِيبُهُ . | ( و ) الهَدْمُ : ( كَسْرَ الظَّهْر ) مَنَ الضَّرْبِ ، عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيِّ ، (
| ( الهَدْمُ : نَقْضُ البَنَاء ) ، هَدَمَهُ يَهْدِمُهُ هَدْماً ، ( كالتَّهْدِيمِ ) ، قَالَ الجَوْهَرِيُّ : هَدَّمُوا بُيُوتَهُمْ ، شَدِّدَ لِلْكَثْرَةِ ، وَفِي الَحدِيثِ : ( ( مَنْ هَدَمَ بُنْيَانَ رَبِّهِ فَهُوَ مَلْعُونٌ ) ) أَيْ : مَنْ قَتَلَ النَّفْسَ المُحَرَّمَةَ ؛ لأَنَّهَا بُنْيَانُ اللهِ وتَرْكِيبُهُ . | ( و ) الهَدْمُ : ( كَسْرَ الظَّهْر ) مَنَ الضَّرْبِ ، عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيِّ ، ( فِعْلُهُما كَضَرَبَ ) . | ( و ) مِنَ المَجَازِ : الهَدْمُ : ( المُهْدَرُ مَنِ الدِّمَاءِ ، ويُحَرَّكُ ) فَيَكُونُ كالهَدْرِ زِنَةً ومَعْنىً ، وفي الصِّحاح ، يُقَالُ : دِمَاؤُهُمْ بَيْنَهُمْ هَدَمٌ ، أَيْ : هَدرٌ ، وهَدْمٌ أَيْضاً ، بالتَّسْكيِن ، فقدم المحرك ، وجعل | التسكين لُغَةً ، والمُصَنِّفُ عَكَسَ ذِلَكَ ، عَلَى أَنَّ عَلَىَّ بنَ حَمْزَةَ قَدْ أَنْكَرَ الكَسْرَ . | ( وَ ) الهِدْمُ ، ( بِالكَسْرِ : الثَّوْبُ البَالِي ) ، كَمَا في الصّحاح ، وَهُوَ مَجَازٌ ، ( أو ) هَوَ : الخَلَقُ ( المُرَقِّعُ ، أَوْ خاصٌّ بِكِسَاءِ
الصُّوفِ ) البالي الذي ضوعِفَتْ رِقاعُهُ ، دونَ الثَّوْبِ ، هكذا خصَّه ابن الأعرابي ، قال أوس بن حجر : % ( لِيَبْكِكَ الشَّرْبُ والمُدَامَةُ % والفِتْيانُ طُرًّا وطامِعٌ طَمِعًا ) % % ( وذاتُ هِدْمٍ عَارٍ نَواشِرُها % تُصْمِتُ بالماءِ تَوْلَبًا جَدِعَا ) % | ( ج : أهْدامٌ ) ، وعليه اقتصر الجوهري ، ( وهِدَامٌ ) بالكسر ، هكذا في النسخ ، والصواب : هِدَمٌ ، كَعِنَبٍ ، وهي نادرةٌ ، كما هو نَصُّ أبي حنيفة في كتاب النَّبات ، وأنشد ابن بري لأبي داود : % ( هَرَقْتُ في صُفْنِهِ ماءً لِيَشْرَبَهُ % في داثِرٍ خَلَقِ الأعضاءِ أهْدامِ ) % | وفي حديث عمر : ( ( ووقفتْ عليه عجوزٌ عَشَمَةٌ بأهْدامٍ ) ) وفي حديث عَلِيٍّ : ( ( لَبِسْنا أهْدَامَ البِلَى ) ) . | ( و ) من المجاز : الهِدْمُ : ( الشيخ الكبير ) على التشبيه بالثَّوب ، وقال أبو عبيد : هو الشيخ الذي قد انْحَطَمَ ، مِثْلُ الهِمِّ . | ( و ) من المجاز : الهِدْمُ : ( الخُفُّ العتيق ) ، على التَّشبيه بالخَلَقِ من الثَّوبِ . | ( و ) هِدْمٌ : ( اسم ) رَجُلٍ . | ( و ) من المجاز : الهَدِمُ ، ( كَكَتِفٍ : المُخَنَّثُ ، و ) الهَدَمُ ، ( بالتحريك ) كذا في النُّسخ ، والصوابُ بكسرٍ ففتحٍ ، كما ضبطه ياقوتٌ ، قال : يشبه أن يكون جمع هِدْمٍ : ( أرضٌ ) بعينها ، ذكرها زهيرٌ في شعره : % ( بَلْ قَدْ رآها جميعًا غيرَ مُقْوِيَةٍ % سُرَّاءُ منها فَوَادي الجَفْرِ فَالهِدَمُ ) % | ( و ) الهَدَمُ : ( ما تَهَدَّمَ ، من جوانب ) وفي بعض نسخ الصِّحاح : من نواحي ( البئر ، فسقط فيها ) ، قال يصف امرأة فاجرةً :
تَمْضِي إِذَا زُجِرَتْ عَنْ سَوْأَةٍ قُدُماً | كَأَنَّهَا هَدَمٌ فِي الجَفْرِ مُنْقَاضُ | ( و ) الهَديِمُ ، ( كَأَمِيرٍ : بَاقِي نَبَاتِ عَامِ أَوَّلَ ) وَدِلكَ لِقَدَمِهِ ، والَّذِي في نُسْخَةٍ اللِّسان : الهَدَمُ ، بالتَّحْرِيكِ ، فَرَاجِعْهُ | ( و ) مِن المَجَازِ ( هَدِمَت النَّاقَةُ ، كَفَرحَ ، هَدَماً ، وهَدَمَةً ، مُحَركَتَيْنِ ، فَهِيَ ، هَدِمَةٌ ، كَفَرحَةٍ ، ج : هَدَامَى ، وهِدَمتْ ، فهِيَ مُهْدِمٌ ) كِلاَهُمَا إِذَا ( اشْتَدَّتْ ضَبْعَتُها ) فَيَاسَرَتِ الفَحْلَ ولَمْ تُعَاسِرْهُ ، وفي الصِّحاح : وقَالَ الفَرَّاءُ : هِيَ الَّتِي تَقَعُ مِنْ شِدَّةِ الضَّبَعَةِ ، وأَنْشَدَ لِزَيْدِ بنِ تُرْكِيٍّ الدُّبَيْرِيِّ : | يُوشِكُ أَنْ يُوجِسَ في الأَوْجَاسِ | فِيهَا هَدِيمُ ضَبَعٍ هَوَّاسِ | إِذَا دَعَا العُنَّدَ بالأحْرَاسِ | قَالَ ابنُ جِنِّي : فِيهِ ثَلاُثُ رِوَايَاتٍ ، أَحَدُها : أن يَكُونَ الهَدِيمُ : فَحْلاً ، وأَضَافَهُ إِلَى الضَّبَعِ ؛ لأنَّه يَهْدمُ إِذَا ضَبَعَتْ ، وَهَوَّاسُ مِنْ نَعْتِ هَدِيمُ ، الثَّانِيَةُ : هَوَّاسِ ، بِالخَفْضِ عَلَى الجِوَارِ ، الثَّالِثَةُ : | فِيهَا هَدِيمُ ضَبَعٍ هِوَاسِ | وَهُوَ الصَّحِيحُ ؛ لأَنَّ الهَوَسَ يَكُونُ في النُّوقِ ، وَعلَيْهِ يَصِحُّ اسْتِشَهَادُ الجَوْهَرِيِّ ؛ لأنًّهُ جَعَلَ الهَدِيِمَ : النَّاقَةَ الضَّبِعَةَ ، وَيَكُونُ هِواس بَدَلاً مِنْ ضِبَعٍ ، والضَّبَعُ والهِوَاسُ : وَاحِدٌ ، وهَدَيِمٌ في هذِهِ الأَوْجُهِ : فَاعِلٌ لِيُوجِسَ في البَيْتِ الَّذِي قَبْلُه ، أَيْ : يُسْرِعُ أِنْ يَسْمَعَ صَوْتَ هذا الفَحْلِ نَاقَةٌ ضَبَعَة ، فَتَشْتَدَّ ضَبَعَتُهَا . | قُلْتُ : وَقَدْ فَصَّلَ ذِلكَ أَبُو زَكَرِيَّا في تَهْذِيبِ غَرِيبِ المُصَنَّفِ ، وهذا الوَجْهُ الأَخِيرُ الَّذي ذَكَره هَوَ الَّذِي صَحَّحُوهُ ، وَاعْتَمَدُوا عَلِيْهِ ، وَمِثْلُهُ مُصْلَحاً بِخَطِّ غَرِيبِ المُصَنَّفِ ، وَعلَى الحَاشِيَةِ قَالَ
أبو عمر : أخبرنا ثعلبٌ عن سلمة عن الفراء : % ( فيها هَديمُ ضَبَعٍ هِواسِ % ) % | قلت : والمصدر في باب النكاح يأتي على فِعَال ، نحو الضِّرابِ ، والحِرَامِ ، والحِنَاءِ ، فمن رواه هكذا فإنه جعله بدلا من ضَبَعٍ ، ومن رواه كشداد ، فهو من نعت هَدِيمُ ، ولكنه مجرورٌ على الجوار ، فتأمل . | ( و ) الهُدامُ ، ( كغرابٍ : الدُّوارُ ) يصيب الإنسان ( من ركوب البحر ، وقد هُدٍ مَ ، كَعُنِيَ ) : أصابه ذلك ، وهو مجاز . | ( والهَدْمَةُ : المطرةُ الخفيفةُ ) ، وفي الصحاح : الدُّفعة من المطر ، هكذا في بعض نُسَخِهِ ، ومثله في الأساس . | ( وأرض مَهْدُومَةٌ : أصابتها ) هَدْمَةٌ من المطر . | ( و ) الهَدْمَةُ : ( الدُّفْعَةُ من المال ) ، كما في نسخ الصحاح ، وهكذا وجد بخط الجوهري . ( وذو مِهْدَمٍ ، كمِنْبَرٍ ، ومَقْعَدٍ : قيل لحمير ) وهو ابن حَضور بن عدي بن مالك ، قال ابن الكلبي : من بني حضور : شُعيب بن ذي مهدم ، نبي أصحاب الرَّسِّ ، وليس هو شعيب صاحب مدين . | ( و ) ذو مِهْدَمٍ ، أيضا : ( ملكُ الحبش ) . | وذو الأهْدامِ : المتوكل بن عياض ، شاعر ) . | ( و ) أيضا : لقب ( نافعٍ ، مهجوِّ الفرزدق ) . | ( وتَهَادَموا ) و ( تَهَادَروا ) بمعنى واحد . | ( و ) من المجاز : ( عجوزٌ ) مُتَهَدِّمَةٌ ، ( و ) كذا ( نابٌ مُتَهَدِّمَةٌ ) أي : هَرِمَةٌ ( فانيةٌ ) . | ( و ) من المجاز : ( تَهَدَّمَ عليه غَضَبًا ) : إذا ( توعَّده ) ، وفي الصحاح : اشتد غَضُبُه .
| ( و ) في الصّحاح ، يُقَالُ : هذا ( شَيْءٌ مُهَنْدَمٌ ) أَيْ ( مُصَلَّحٌ على مِقْدَارٍ ، ولَهُ هِنْدَامٌ ) بالكَسْرِ ، وهُوَ ( مُعَرَّبُ ) أَصْلُهُ بالفَارِسِيَّةِ : ( أَنْدَامٌ ) ، بالفَتْحِ ، مِثْلُ : مُهَنْدِسٍ ، وأَصْلُهُ : أَنْدَازَهُ ، هكَذا ذَكَرَهُ الجَوْهَرِيُّ ، وتَبَعَهُ المُصَنِّفُ ، وَلاَ يَخْفَى أَنَّ مِثْلَ هذا لا تَكُونُ النُّونُ فِيهِ زَائِدَةً ، بَلْ هِيَ مِنْ أَصْلِ الكَلِمَةِ ، فالأَوْلَى إِيرَادُهَا في تَرْكِيبِ ( ( ه ن د م ) ) . | [ ] وَمَمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | انْهَدَم البِنَاءُ ، وتَهَدَّمَ ، مُطَاوِعَا هَدَمَهُ ، وهَدَّمَهُ ، ذَكَرهُمَا الجَوْهَرِيُّ . | والأَهْدَ مَانِ : أَنْ يَنْهَدِمَ عَلَى الرُّجُلِ بِنَاءٌ ، أَوْ يَقَعَ في بِئرٍْ [ أو أُهْوِيَّةٍ ] . وبِهِ فُسِّرَ الحَدِيثُ : ( ( اللّهُمَّ إنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الأهْدَمَيْنِ ) ) حَكَاهُ الهَرَوِيُّ في الغَرِيَبْينِ ، وَقَالَ ابْنُ سِيدَهْ : وَلاَ أَدْرِي مَا حَقِيقَتُهُ . وشَهِيدُ الهَدَمِ ، مُحَرَّكَةً : الَّذِي يَقَعُ في بِئْرٍ ، أَوْ يَسْقُطُ عَلَيْه جَدَارٌ . | ويَقُولُونَ فِي النُّصْرَةِ والظُّلْمِ : دَمِي دَمُكَ ، وهَدَمِي هَدَمُكَ ، ويُقَالُ : الهَدَمُ : الأَصْلُ ، وأَيْضاً : القَبْرُ ؛ لأَنَّهُ يُحْفَرُ تَرَابُهُ ثُمًَّ يُرَدُّ فِيهِ ، وقَدْ مَرَّ في ( ( لَدَمَ ) ) . | وَانْقَضَّ هَدَمٌ مِنَ الحَائِط ، وهُوَ مَا انْهَدَم مِنْه . | والهِدْمَةُ ، بالكَسْرِ : الثَّوْبُ الخَلَقُ ، والجَمْعُ : هُدُومٌ ، بالضَّمِّ . | وهَدَمَ الثَّوْبَ وهَدَّمَهُ : رَقَّعَهُ ، الأَخِيرَةُ رَوَاهَا ابنُ الفَرَج عِنْ أَبِي سَعِيدٍ . | والهَدِمُ ، كَكَتفٍ : الأَحْمَقُ . | وَالمَهْدُومَ مِنَ اللَّبَنِ : الرَّثِيئَةُ ، وفي التَّهْذِيبِ ، هِيَ : المَهْدُومَةً ، وأَنْشَدَ : % ( شَفَيْتُ أَبَا المُخْتَارِ مِنْ دَاءِ بَطْنِهِ % | بِمَهْدُومَةٍ تُنْبِي ضُلُوعَ الشَّرَاسِف ) %ِ وهُو يَتَهَدَّمُ بِالَمعْرُوفِ : يَتَوَعَّدُ .
| وتَهَدَّمَ عليه بالكلام : مثل تَهَوَّرَ . | وأبو هَدِمٍ ككَتِفٍ : أخو العلاء بن الحضرمي ، ذكره الدارقطني ، في الصحابة . | وكزُبَيْرٍ : هُدَيْمٌ التَّغلبي ، ويقال : أُدَيْمٌ ، له صُحْبَةٌ ، روى عنه الصُّبَيُّ بن مَعْبَدٍ . | والهُدْمُ ، وبضمتين : مَاءٌ وراء وادي القرى ، في قول عدي بن الرِّقاع العاملي ، قاله الحازمي ، وضبطه الواقدي ككَتِفٍ ، كذا في المعجم .
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٠٢هَدَمَ
1 هَدَمَ ذ He threw down, or pulled down, a building; (Msb;) pulled it to pieces; demolished it; destroyed it: (K:) [the last two explanations are the most correct, as is shown by the phrase] نَقَضَ البِنَآءَ مِنْ عَيْرِ هَدْمِ [He took to pieces the building without demolishing, or destroying]: (S, A, Msb, K, * in art. قوض:) he ruined [a building, &c.]; reduced [it] to ruin. (Ham, p. 31.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٤٣هَدَمَ
هَدَمَ I ( n. ac. هَدْم 1 ),
a. Pulled down, demolished, levelled, razed.
b. Broke the back of.
c. [ pass. ], Was sea-sick.
هَدِمَ
هَدِمَ A ( n. ac. هَدَم 4 , هَدَمَة 4t ),
a. Was hot ( animal ).
هَدَّمَ
هَدَّمَ II ,
a. see I (a) .
أَهْدَمَ
أَهْدَمَ IV ,
a. see ( هَدِمَ ).
تَهَدَّمَ
تَهَدَّمَ V ,
a. Was pulled down; tumbled down.
b. [ 'Ala ], Fell upon; threatened, bullied.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٦٬٣٦٣هدم
هَدَمَ - يَهْدِمُ - هَدَّمَ - يُهَدِّمُ
هَدَمَ - يَهْدِمُ + كائناً + شيئاً : يخربه بشدة: يفكك جزءاً كبيراً من بنيته الأصلية فيعطله تماماً
هَدَّمَ - يُهَدِّمُ: على وزن " فَعَّلَ " من " هَدَمَ - يَهْدِمُ ": حعله " يَهْدِمُ " الشيءَ على وجه التكرار والشدة: عمل على تخربه وتدميره وتعطيله باستمرار وشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدك
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠ (الإجمالي: ٢٦)
- صمع
الآيات المشتركة: ١ · Öğrenim yerleri
- دفع
الآيات المشتركة: ١ · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- بيع
الآيات المشتركة: ١ · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- قوي
الآيات المشتركة: ١ · Kuvvet
- دور
الآيات المشتركة: ١ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- سمي
الآيات المشتركة: ١ · Ad verilen
- سجد
الآيات المشتركة: ١ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- صلو
الآيات المشتركة: ١ · Namaz
- عزز
الآيات المشتركة: ١ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- نصر
الآيات المشتركة: ١ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- غير
الآيات المشتركة: ١ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
… رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ …
Öyleyse yıkıldı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هدم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقض, قلع, دكك |
| Zıt Kök | بني |
| Çekirdek Özet 1 | Dikili bir yapıyı, duvarı veya çatıyı temelinden sarsıp tabana düşürmek, yerle bir etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Savunma ve denge mekanizması işletilmediğinde mabedlerin ve müşterek kutsal mekanların fiilen yıkıma uğraması |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve askeri caydırıcılık ortadan kalktığında toplumsal ve dini mimarinin çöküşe uğraması kaçınılmazdır |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca soyut ahlaki bozulma sayarak mabedlerin fiziksel yıkım ve fiili tahribat boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هد | Ağır bir kütleyi sarsarak, şiddetli bir hareket ve sesle aşağı doğru indirme ve çökertme; nitekim هدد kökünde sarsarak yıkma ve tehdit, هدهد kökünde sallama ve ses çıkarma, هدي kökünde ise öne düşüp sürükleme anlamı esastır | م | Sarsıntı ve çöküş hareketinin bir kütlenin tamamen yere serilip yığılması, dağılarak tabana yayılması ve yok oluş sınırına varması ile sonuçlanması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Ansızın açığa çıkan bir sarsıntı, şiddetli bir yönelim ve yapının taşıyıcı dengesinin bozulması |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir sınırın veya eşiğin aşılması, dikili olan engelin yerinden oynayıp devrilmesi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Kütlenin parçalanarak aşağı akması, zemine yayılması ve yapının yığıntı haline gelmesi |
| هدم | Şiddetle açığa çıkan harici kuvvetin kapı ve duvarları aşarak dikili yapıyı temelinden sarsması ve kütleyi tabana yığarak yerle bir etmesi | Harflerin birleşimi, dikili duran bir yapının taşıyıcı bağlarının koparak yerçekimi doğrultusunda kontrolsüzce çöküşünü tasvir eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yapıyı, duvarı, kuyunun taş örgüsünü veya kerpiçten yapılmış meskeni söküp aşağı indirmek; kuyu kenarının veya tavanın çöküp içeriye dökülmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab'da şahit gösterilen beyitte kuyu ağzının ve duvarının içine doğru kütlesel çöküşü şu mısra ile tasvir edilir: تَمْضي، إِذا زُجِرَتْ عن سَوْأَةٍ، قُدُماً، / كأَنها هَدَمٌ في الجَفْرِ مُنْقاضُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde kişinin üzerine bina çökmesi ve enkaz altında kalması afetini niteleyen "اللهمّ إِني أَعوذُ بك منَ الأَهْدَمَينِ" ifadesi; eskiyen, yıpranıp parçalanan giysiye هِدْم denmesi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde هدم kökü, yapısal olarak Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki çökme, parçalanma ve yerle bir edilme semantik tabakasıyla örtüşür. İbranice hādam (הָדַם - ayak basmak, ezmek, tabure/taban yapmak; kök hadom הדום ayak taburesi ile ilişkili) ve Aramice/Süryanice h-d-m (ܗܕܡ - eklemlerinden ayırmak, parçalamak, lime lime etmek) formlarıyla fonetik ve anlamsal bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, dikili olan bir yapının (duvar, bina, kuyu) sarsılarak tabana indirilmesi ve parçalanarak yıkılması anlamında özelleşmiştir. Süryanicedeki "uzuvları parçalama ve ayırma" anlamı ile Arapçadaki "yapının unsurlarını birbirinden ayırarak çökertme" semantiği ortak bir ayrışma ve tahrip matrisine dayanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir yapıyı, kuyu kenarını veya dikili duvarı temelinden söküp tabana devirme; kütlenin yere çökmesi | Somut yapısal yıkımdan mecazi olarak kanın heder olmasına ve giysinin eskimesine genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice parçalamak (hadem), İbranice ezmek ve taban yapmak (hadom) | Kütlenin sökülüp tabana serilmesi veya parçalarına ayrılması yönündeki ortak Sami semantik matrisi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık doğrulanmamıştır | Veri bulunamadı |
المصدر Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هدم | Anlamlı | Yıkmak, çökertmek | Dikili bir binayı veya yapıyı yerle bir etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| همد | Anlamlı | Sönmek, hareketsiz kalmak | Canlılığın ve hararetin tükenip toprağın veya ateşin kuruması | Kur'an'da geçer; çöküş ve sönüş yönünden anlamdaştır |
| دهم | Anlamlı | Kararmak, aniden basmak | Karartı halinde ansızın gelip bütünüyle kuşatmak | Kur'an'da geçer; bastırma ve çökme boyutuyla ilişkilidir |
| دمه | Anlamlı | Şiddetli sıcak olmak | Güneşin ve sıcağın ortalığı basıp rüzgarı dindirmesi | Kur'an'da geçmez |
| مهد | Anlamlı | Döşemek, düzeltmek | Bir mekanı veya zemini oturulup barınılacak şekilde sermek | Kur'an'da geçer; yapıyı yıkmanın zıddına zemin hazırlamadır |
| مده | Anlamlı | Övmek | Bir kimseyi yüzüne karşı veya arkasından methetmek | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هدم | Merkez | Yıkma ve çökertme | Dikili ve örülü bir yapıyı kökünden sarsıp yerle bir etme | Fiziksel binanın veya yapının yukarıdan aşağıya toptan çökmesi |
| نقض | Komşu | Çözme ve bozma | Örülmüş bir bağı, ipi veya sözleşmeyi tel tel ayırma | هدم kütlesel çöküş iken نقض örüntünün bağlarını tek tek söküp hükümsüz kılmaktır |
| قلع | Komşu | Kökten sökme | Bir şeyi tutunduğu zeminden köküyle birlikte çekip çıkarma | هدم yapının aşağı çökmesidir; قلع ise tabandan koparılıp savrulmasıdır |
| دكك | Komşu | Ezme ve düzleme | Yüksek bir yeri ezerek, ufalayarak yerle bir ve dümdüz etme | هدم yapının kendi zeminine yıkılmasıdır; دكك toz haline getirilip tesviye edilmesidir |
| بني | Zıt | İnşa etme ve dikme | Unsurları üst üste koyarak göğe doğru yapı kurma | هدم var olan yapıyı yerle bir ederken بني yapıyı sıfırdan dikip yükseltir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هدم | Yıkmak, çökertmek, yerle bir etmek | Fiziksel bir yapının yukarıdan aşağıya yıkılıp yığılması | Kesin |
| Latince | Destruere, demoliri | Yıkmak, bozmak, yapıyı ortadan kaldırmak | Yapının (structura) tersine çevrilmesi ve moloz yığınına dönüştürülmesi | Güçlü |
| İngilizce | Demolish, tear down, raze | Yerle bir etmek, yıkıp dökmek | Binanın kasıtlı veya şiddetle tamamen yıkılmasını karşılar | Kesin |
| Almanca | Abreißen, niederreißen, zerstören | Aşağı çekmek, yıkmak, tahrip etmek | Yapının zemine indirilmesi yönündeki somut dinamiği birebir yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Démolir, abattre, détruire | Yıkmak, yere sermek, tahrip etmek | Fiziksel yapının ortadan kaldırılması ve yere düşürülmesi manasını içerir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَهُدِّمَتْ (Tef'îl babında meçhul mazi) | Mabedlerin ve ibadethanelerin şiddetle, kütlesel olarak ve tamamen yıkılıp yerle bir edilmesi | İnsanların birbirini dengelemesi (def') olmasaydı manastırların, havraların, kiliselerin ve mescitlerin fiziki olarak yıkıma uğrayacağını bildiren savunma ve cihad bağlamı (Hac 22:40) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mabedlerin dokunulmazlığı ve ilahi koruma sünneti | Yeryüzünde Allah'ın adının anıldığı mekanların korunmasının cebri mucizeyle değil, beşeri savunma ve hukuk mekanizmalarıyla takdir edilmesi | Sosyolojik ve ilahi adalet dengesi |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve gayrimüslim mabedlerinin korunması | Savaş esnasında veya barış antlaşması dahilinde kilise, havra ve manastırların yıkılmasının (hedm) yasaklanması ve hukuki güvencesi | Askeri tahribatın sınırlandırılması ve kamu düzeninin korunması |
| Tefsir | Hac 22:40 ayetindeki savunma diyalektiği | Ayetteki tef'îl vezninin (heddeme) kütlesel ve köklü yıkımı bildirmesi; zıt güçlerin dengelenmemesi halinde hak mabedlerin dahi yıkıma açık hale gelişi | Fiziksel tahribatın kaçınılmazlığı ve ilahi def' kanunu |
| Hadis | Yıkıntı altında kalmaktan sığınma ve biat rivayetleri | Doğal afetlerde bina çökmesi sonucu enkaz altında kalmaktan sığınma ve Medinelilerle yapılan biatteki kader birliği (yıkımınız yıkımımızdır) | Ani ve kütlesel çöküş, ortak savunma sorumluluğu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabedlerin fiziki bekası | Kutsal mekanların yıkımdan korunması | İbadet hürriyetinin maddi zeminini teminat altına alma | Dini ritüellerin sürekliliği, korunmuş fiziki mekanların varlığına bağlıdır; savunma bunu sağlar | Kesin |
| İlmi | Yapısal bütünlüğün çöküşü | Sistematik yapının dağılması | Bir teorinin veya binanın taşıyıcı kolonlarının iflasıyla sistemin çökmesi | Bilgi mimarisinde temel aksiyomların sarsılması üst yapıdaki iddiaların yerle bir olmasına yol açar | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve güç dengesi mekanizması | Caydırıcılık ve dengeleme | Dış saldırganlığı püskürterek kamu kurumlarının yıkılmasını engelleme | Siyasi otoritenin zayıflaması ve karşı gücün dengelenmemesi, medeni yapıların fiilen yıkılmasına yol açar | Kesin |
| İktisadi | Altyapı ve sabit sermaye tahribatı | Maddi varlıkların imhası | Savaş ve krizlerde üretim ve barınma altyapısının yerle bir olması | Biriktirilmiş medeni ve iktisadi sermayenin yıkım ile sıfırlanması, iktisadi hayatın çöküşünü getirir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapısal stabilite kaybı ve mekanik çökme | Fizik ve inşaat mekaniğinde, bir sistemin taşıyıcı elemanlarının üzerlerindeki yükü taşıyamayıp iç gerilim eşiğini aşması sonucu tüm yapının yerçekimi doğrultusunda kontrolsüzce zemine çökmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve altyapı çöküşü | Sosyoloji ve kamu hukukunda, toplumu bir arada tutan dengeleyici ve koruyucu normatif kalkanlar çöktüğünde toplumsal kurumların ve sivil mekanların organize şiddetle imha edilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca soyut bir değerler aşınması veya inanç zayıflığı olarak algılayıp ayetteki lafzın açıkça ifade ettiği taş, toprak, sütun ve duvarlardan oluşan fiziki binaların yıkılmasını ikincil saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ayette geçen form, insanların birbirini dengelememesi durumunda manastır, havra, kilise ve mescitlerin somut olarak yerle bir edileceğini gösteren, hukuki ve fiziki bir yıkım kanunudur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın savunma doktrinini pasifist bir bakışla etkisizleştirmek; askeri gücün ve meşru savunmanın aslında yeryüzündeki tüm ibadethaneleri fiziksel yıkımdan koruyan meşru bir kalkan olduğu gerçeğini gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yeryüzündeki medeni düzeni, mabet dokunulmazlığını ve din özgürlüğünü korumada güç dengesi ve savunma (def') realitesini nasıl merkeze aldığını açıkça ortaya koyduğu için son derece hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Savunma savaşına izin veren, adaletin tesisinde kuvvet kullanımının meşruiyetini ve din hürriyetinin korunmasını konu edinen ayet grubunda (özellikle Hac 22:39-41) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Barışın ve mabedlerin hiçbir savunma gücü olmadan kendiliğinden korunacağı zannını çürütür; ilahi düzenin yeryüzünde batılın tasallutunu caydırıcı bir güçle dengeleyerek mabedlerin yıkılmasını önlediğini gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÖrülü bir binayı, duvarı veya kuyu kenarını yerçekimi doğrultusunda temelinden söküp tabana yığmak, yerle bir etmek.
- Soyut anlamTaşıyıcı ve koruyucu unsurların ortadan kalkmasıyla sistemin bütünlüğünün kütlesel olarak dağılması ve iflas etmesi.
- Sistematik karşılıkGüç dengesi ve savunma mekanizmasının yokluğunda, saldırgan güçlerin mabetleri ve kurumsal yapıları fiziksel olarak imha etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde dikili mimari ve kurumsal yapıyı (yapısal bütünlük), yapıyı hedef alan harici yıkıcı kuvveti, ise bu kuvveti karşılayan savunma ve dengeleme mekanizmasını temsil eder. gerçekleşen yıkım şiddetidir. Dengeleyici direnç sıfıra yaklaştığında harici baskı karşısında yıkım () sonsuza yönelir ve yapının bütünlüğü () tamamen sıfırlanarak yerle bir olur ().