ألي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ل-ي13 sîga, 221 mücavir kök, 268 ayet, 61 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شريوَهَؤُلَاءِفلحآلَاءِأُولَاءِأليكذبوَأُولَئِكُمْصحبوَأُولَئِكَحبطخلدأُولَئِكَعمل

KökSîga 13Ayet 268Sure 61Mücavir 221

▶ Ağı aç (3B)

ألي

أ - ل - ي

KÖK
  • 289 geçiş
  • 268 ayet
  • 13 sîga
  • 1 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onlar

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءلي · ألو/ي

Notlarım

Sözlükler(1)

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.803 harf
Madde başı: ألو/ي(باب الهمزة واللام وما يثلثهما) (ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]): * أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ * فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
Maddenin bağlantısı

(باب الهمزة واللام وما يثلثهما) (ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]): * أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ * فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال ألِمْتَ نَفْسَك، كما تقول سفِهْتَ نَفْسَك. والعرب تقول: "الحُرُّ يُعْطي والعبد يألم قَلْبَه". (أله) الهمزة واللام والهاء أصل واحد، وهو التعبُّد. فالإله الله تعالى، وسمّيَ بذلك لأنّه معبود. ويقال تألّه الرجُل، إذا تعبّد. قال رؤبة: للهِ دَرُّ الغانِياتِ المُدَّهِ([2]) *** سَبَّحْنَ واستَرْجَعْنَ مِن تَأَلُّهِي والإلاهة: الشَّمْس([3])، سمّيت بذلك لأنّ قوما كانوا يعبدونها. قال الشاعر([4]): * فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا * فأما قولهم في التحيُّر ألِهَ يَأْلَهُ فليس من الباب، لأنّ الهمزة واو. وقد ذكر في بابه. (ألو/ي) الهمزة واللام وما بعدهما في المعتلّ أصلان متباعدان: أحدهما الاجتهاد* والمبالغة [والآخر التقصير([5])] والثاني([6]) خلاف ذلك الأوّل. قولهم آلَى يُولِي إذا حلَف ألِيَّةً وإِلْوَةً([7])، قال شاعر: أتاني عن النُّعمان جَوْرُ أَلِيَّةٍ *** يجُورُ بها من مُتْهِمٍ بعد مُنْجِدِ وقال في الألْوَة: * يُكذِّبُ أقوالي ويُحْنِثُ ألْوتي([8]) * والأَلِيّةُ محمولة على فَعولة، وأَلْوَة على فعْلَة نحو القَدْمَة. ويقال يُؤْلي وَيَأْتَلِي، ويتأَلَّى في المبالغة. قال الفرّاء: يقال ائتلى الرّجُل إذا حلف، وفي كتاب الله تعالى: ﴿ولا يَأْتَلِ أُوْلُوا الفَضْلِ مِنْكُمْ﴾ [النور 22]. ورُبّما جمعوا أَلْوَةً أُلىً. وأنشد: قليلاً كتحليل الأُلَى ثم قلّصت *** به شِيمَةٌ رَوْعَاءُ تقليصَ طائِر([9])قال: ويقال لليمين أَلْوَةٌ وأُلْوَةٌ وإلْوَة وأَلِيّة. قال الخليل: يقال ما أَلَوْتُ عن الجُهْدِ في حاجتك، وما ألَوْتُك نُصْحاً، قال: * نحنُ فَضَلْنا جُهْدَنَا لَمْ نَأْتَلِه * أي لم نَدَعْ جُهْدا. قال أبو زيد: يقال ألَوْتُ في الشيء آلو، إذا قصرت فيه. ويقول في المثل: "إلاّ حَظِيّةٌ فلا أَلِيّةٌ"، يقول: إن أَخْطأَتْك الحُظوة فلا تَتَأَلَّ أن تتودَّد إلى النّاس. الشيباني: آليت توانيت وأبطأت. قال([10]): * فما آلى بَنِيَّ وما أساؤُوا * وأَلّى الكلب عن صيده، إذا قصّر، وكذلك البازِي ونحوُه. قال بعض الأعراب: وإني إذ تُسَابِقُني نَوَاها *** مُؤَلٍّ في زيارتها مُلِيمُ([11])فأمّا قول الهذلي([12]): جهراءُ لا تألو إذا هي أَظْهَرَتْ *** بَصَراً ولا من عَيْلَةٍ تُغْنيني([13])وأما قول الأعشى: ..............................ولا *** يقطع رِحْماً ولا يَخُون إلاَ([14])(ألب) الهمزة واللام والباء يكون من التجمُّع والعطف والرّجوع وما أشبه ذلك. قال الخليل: الإلْبُ الصَِّغْوُ([15])، يقال إلْبُه معه، وصاروا عليه إلْباً واحداً في العداوة والشرّ. قال: والناس إلْبٌ علينا فيك ليس لنا *** إلا السيوفَ وأطرافَ القنا وزَرُ([16])الشّيباني: تَأَلَّبُوا عليه اجتمعوا، وَأَلَبُوا يَأْلِبُونَ أَلْباً. ويقال إنَّ الأَلْبَةَ المجاعة، سمِّيت بذلك لتألُّبِ الناس فيها. وقال ابن الأعرابيّ: أَلَبَ: رجع. قال: وحدّثني رجلٌ من بني ضَبّة بحديث ثم أخذ في غيره، فسألته عن الأوّل فقال: "السّاعةَ يَأْلِبُ إليك" أي يرجع إليك. وأنشد ابن الأعرابي: ألم تعلمي أن الأحاديث في غَدٍ *** وبعد غَدٍ يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ([17])أي ينضمّ بعضُها إلى بعض. ومن هذا القياس قولهم: فلان يألُِبُ إبلَه أي يطردُها. ومنه أيضاً قول ابن الأعرابي: رجل إلْبُ حَرْبٍ، إذا كان يُؤَلِّبُ فيها ويجمِّع. ومنه قولهم: ألَبَ الجُرْحُ يأْلُبُ أَلْباً، إذا بدأ [برؤه]([18]) ثم عاوَدَه في أسفله نَغَل. وأمّا قولهم لما بين الأصابع إلْبٌ([19]) فمن هذا أيضاً، لأنه مَجمع الأصابع. قال: * حَتّى كأنّ الفرْسَخينِ إلْبُ * والذي حكاه ابن السّكّيت من قولهم ليلة أَلُوبٌ، أي باردة، ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، لأن واجد([20]) البرد يتجمّع ويتضامّ، وممكنٌ أن يكون هذا من باب الإبدال، ويكون الهمزة بدلاً من الهاء، وقد ذُكر في بابه. وقول الراجز: * تَبَشّرِي بماتِحٍ أَلُوبِ([21]) * فقيل هو الذي يُتابع الدِّلاء يستقي ببعضها في إثر بعض، كما يتألَّب القومُ بعضُهم إلى بعض. (ألت) الهمزة واللام والتاء كلمةٌ واحدة، تدلُّ على النُّقصان، يقال ألَتَهُ يَأْلِتُهُ أي نقصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَأْلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً([22])﴾ [الحجرات 14] أي لا ينقصكم. (ألس) الهمزة واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهي الخيانة. العرب تسمّي الخيانة ألْساً، يقولون: "لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِس". (ألف) الهمزة واللام والفاء أصل واحد، يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء، والأشياء الكثيرة أيضاً. قال الخليل: الأَلْفُ معروفٌ، والجمع الآلاف. وقد آلَفتِ الإبلُ، ممدودة، أي صارت ألفاً. قال ابنُ الأعرابي: آلَفْتُ القومَ: صيَّرتهم أَلْفاً، وآلَفْتهم، صيَّرتهم ألفاً بغيري، وآلفوا: صارُوا ألفاً. ومثله أخْمَسُوا، وأماؤوا. وهذا قياس صحيح، لأنّ الألف اجتماع المِئين. قال الخليل: ألِفْتُ الشيءَ آلَفُه. والأُلْفَة مصدر الائتلاف . وإلْفُكَ وأليفك: الذي تألفه. [و] كلُّ شيءٍ ضممتَ* بعضَه إلى بعضٍ فقد ألّفته تأليفاً. الأصمعيّ: يقال ألِفْتُ الشيء آلَفُه إلْفاً وأنا آلِفٌ، وآلَفْتُه وأنا مُؤْلفٌ. قال ذو الرمّة: من المؤْلِفَات الرَّمْلِ أدْماءُ حُرَّةٌ *** شُعاعُ الضُّحَى في لَوْنها يتوضَّحُ([23])قال أبو زيد: أهل الحجاز يقولون آلَفْتُ المكانَ والقومَ. وآلَفْتُ غيري أيضاً حملته على أن يألَفَ. قال الخليل: وأوالِفُ الطّير: التي بمكة وغيرِها. قال([24]): * أوَالِفاً مَكّة مِنْ وُرْقِ الحَمِي([25]) * ويقال آلَفَت هذه الطَّيرُ موضعَ كذا، وهن مُؤْلِفاتٌ، لأنّها لا تبرح فأما قولـه تعالى: ﴿لإيلاَفِ قُرَيْشٍ([26])﴾ [قريش 1]. قال أبو زيد: المألف: الشجر المُودِق الذي يدنو إليه الصّيد لإلْفِه إيّاهُ، فيَدِقُ إليه([27]). (ألق) الهمزة واللام والقاف أصلٌ يدلُّ على الخفّة والطيش، واللَّمعانِ بسُرعة. قال الخليل: الإلْقَة: السِّعلاة، والذِّئبة، والمرأة الجريئة، لخبثهنَّ. قال ابنُ السِّكِّيت: والجمع إلَقٌ. قال شاعر([28]): * جَدَّ وَجَدَّتْ إلَقَةًٌ من الإلَقْ * قال: ويقال امرأةٌ ألَقَى سريعة الوَثْب. قال بعضُهم: رجل ألاَّقٌ أي كذّاب. وقد ألَق بالكذب يَأْلِقُ أَلْقاً. قال أبو عليّ الأصفهاني، عن القريعيّ: تألَّقَت المرأة، إذا شمّرت للخصومة واستعدّت للشرّ ورفعت رأسَها. قال ابن الأعرابيّ: معناه صارت مثل الإلْقة. وذكر ابن السكّيت: امرأة إلْقَةٌ ورجل إلْقٌ. ومن هذا القياس: ائتلق البرق ائتلاقاً إذا برق، وتألَّق تأَلُّقاً. قال: يُصِيخُ طَوْراً وطَوْراً يقْترِي دَهِساً *** كأنّه كوكَبٌ بالرَّمْلِ يأتلِقُ (ألك) الهمزة واللام والكاف أصلٌ واحد، وهو تَحمُّلُ الرِّسالة. قال الخليل: الأَلُوكُ الرسالة، وهي المألُكَةُ على مَفْعَُلَة. قال النابغة([29]): ألِكْني يا عُييْنَُ إليك قولاً *** ستحمِلُه الرُّواة إليكَ عَنِّي([30])قال: وإنما سمِّيت الرسالة أَلُوكاً لأنها تؤلَكُ([31]) في الفم، مشتقٌّ من قول العرب: الفرس يَألَكُ باللّجام ويعلُكه، إذا مضغ الحديدة. قال: ويجوز للشاعر تذكير المَأْلَكَة([32]). قال عديّ: أبْلِغِ النُّعمان عنّي مألُكاً *** أنَّه قد طال حَبْسي وانتظاري وقول العرب: "أَلِكْني إلى فلانٍ"، المعنى تَحَمَّلْ رسالتي إليه. قال: ألِكْني إليها عَمْرَك اللهَ يا فَتَى *** بآيةِ ما جاءت إلينا تهادِيا([33])قال أبو زيد: أَلَكْته أُلِيكُهُ([34]) إلاكةً، إذا أرسلته. قال يونس بن حبيب: استلأك فلانٌ لِفلان([35]) أي ذهب برسالته، والقياس استألك. --------------ــــ ([1]) هو عمرو بن معد يكرب من قصيدة لـه في الأصمعيات ص43. وعجز البيت كما في الأصمعيات واللسان (10: 28): * يؤرقني وأصحابي هجوع * ومما يستشهد به من هذه القصيدة لفعيل بمعنى مفعل ، بكسر العين، قوله: وخيل قد دلفت لها بخيل *** تحية بينهم ضرب وجيع انظر الخزانة (3: 56). ([2]) المده، من المده، وهو المدح. والبيتان في اللسان (مده، أله) وديوان رؤبة ص165. ([3]) في الأصل: "الشيء" تحريف. ([4]) هي مية أم عتيبة بن الحارث، أو أم البنين بنت عتيبة بن الحارث، ترثي عتيبة، وقيل هي بنت الحارث اليربوعي. انظر اللسان (17: 360) . ([5]) ليست في الأصل، وبمثلها يتم الكلام. ([6]) في الأصل: "والأول". ([7]) الألوة، مثلثة ساكنة اللام. ([8]) في الأصل: "ألوى". ([9]) في الأصل: "شمة روعاء"، وإنما هي الشيمة بمعنى السجية والطبيعة. ([10]) هو الربيع بن ضبع الفزاري. انظر المعمرين 7 والخزانة (3: 306). وصدر البيت كما فيهما وكما في اللسان (18: 41): * وإن كنائني لنساء صدق * ([11]) عجزه في اللسان (18: 41). ([12]) هو أبو العيال الهذلي، يصف منيحة منحه إياها بدر بن عمار الهذلي. انظر شرح أشعار الهذليين للسكري ص130 واللسان (5: 223). ([13]) في الأصل: "بطرا ولا من عليه يغنيني"، صوابه من شرح أشعار الهذليين واللسان. وأظهرت: دخلت في وقت الظهر. ([14]) البيت بتمامه، كما في ديوان الأعشى 157 والمجمل واللسان (18: 46): أبيض لا يرهب الهزال ولا *** يقطع رحما ولا يخون إلا وقد نفص كلام بعد البيت، وبالرجوع إلى اللسان يمكن تقدير هذا النقص. وقد جاء به في المجمل شاهداً لواحد الآلاء بمعنى النعم. ([15]) الإلب بفتح الهمزة وكسرها، وكذا الصغو، بالفتح والكسر، أي الميل. وفي الأصل: "الضعو" تحريف. ([16]) في الأصل: "ليس علينا". ([17]) البيت في اللسان (1: 209) بدون نسبة. ([18]) التكملة من اللسان (1: 210) ونصه: "والألب ابتداء برء الدمل". ([19]) في اللسان عن ابن جني: "مابين الإبهام والسبابة". وفي القاموس: "الإلب بالكسر: الفتر". ([20]) في الأصل: "واحد" بالحاء المهملة، صوابه بالجيم. ([21]) البيت في اللسان (1: 210). ([22]) هي قراءة الحسن والأعرج وأبي عمرو، كما في تفسير أبي حيان (8: 117). وفي الأصل: ﴿لا يَلِتْكُمْ﴾بقراءة جمهور القراء، وإيرادها هنا خطأ، وموضعها مادة (ليت). ([23]) البيت في ديوانه 80 واللسان (10: 352) ويروى: "من الآفات" و"من الموطنات" كما في شرح الديوان. ([24]) هوالعجاج من أرجوزة في ديوانه ص58-62. وانظر سيبويه (1: 8، 56) واللسان (15: 48). ([25]) هذه رواية سيبويه في (1: 56) واللسان (10: 354) وفي غيرهما: "قواطنا مكة" و"الحمى" أراد: الحمام، فحذف الميم وقلب الألف ياء. وقبل هذا البيت: ورب هذا البلد المحرم *** والقاطنات البيت غير الريم ([26]) كذا جاء الكلام هاهنا ناقصا. وفي اللسان: "يقول تعالى: أهلكت أصحاب الفيل لأولف قريشاً مكة، ولتؤلف قريش رحلة الشتاء والصيف، أي تجمع بينهما، إذا فرغوا من ذه أخذوا في ذه". ([27]) ودق الصيد يدق ودقا، إذا دنا منك. ([28]) هو الراجز رؤبة بن العجاج، انظر ديوانه 107 والحيوان (2: 285/ 6: 314). ([29]) من قصيدة له في ديوانه ص78 من خمسة دواوين العرب. قالها حين قتلت بنو عيسى نضلة الأسدي وقتلت بنو أسد منهم رجلين، فأراد عبيد بن حصن عون بني عبس، وأن يخرج بني أسد من حلف بني ذبيان. ([30]) في اللسان (12: 273). "ياعتيق" محرف. وعجزه في اللسان: "ستهديه الرواة إليك عني"، وفي الديوان: "سأهديه إليك إليك عني". ([31]) في الأصل: "توالك". ([32]) في أصل: "تنكير المألكة"، والوجه ما أثبت. على أنه قد روي في اللسان عن محمد بن يزيد أنه قال: "مألك جمع مألكة". ([33]) البيت لسحيم: كما في المجمل. وفي الأصل: "جاءت إليها" صوابه من المجمل. ([34]) في الأصل: "ألكة" صوابه من المجمل. وهو في وزن أقمته أقيمه إقامة، وأصبته أصيبه إصابة. ([35]) في الأصل: "بفلان". ـ

Bu madde şu köklerde de gösteriliyor: ألو

Sîgalar(13)

Mücavir kökler221 mücavir (526 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كذب

    47 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  2. صحب

    23 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  3. أيي

    63 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  4. خلد

    22 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  5. فلح

    13 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  6. خسر

    15 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  7. حبط

    8 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

  8. نور

    25 ortak ayet · Ateş demektir

  9. أمن

    60 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  10. هجر

    9 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  11. شري

    8 ortak ayet · Satın aldılar

  12. عمل

    32 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

Geçtiği ayetler(268)

Sîga sayfası: أُولَئِكَ
  1. أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

    Onlarİşte onlar, rablarından bir hidayet üzeredirler ve işte onlar, felaha erenlerdir.

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

    OnlarOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.

  3. الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    OnlarAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

  4. وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    OnlarKüfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

  5. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Onlarİman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  6. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    Onlarİşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

  7. … اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ …

    OnlarAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  8. الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    OnlarKendilerine kitab verdiğimiz kimseler onu hakkıyla tilavet ederler. İşte buna onlar inanırlar. Kim ona küfrederse, hüsrana uğrayanlar da işte onlardır.

  9. أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ

    Onlarİşte onlar için Rabbları tarafından mağfiret ve rahmet vardır. Hidayete erenler de onlardır.

  10. إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ

    Onlarİndirdiğimiz, açık delilleri ve hidayeti, kitabda insanlara açıkça beyan ettikten sonra gizleyenlere; muhakkak ki onlara, Allah la’net eder ve la’net etmek şanından olanlar da la’net eder.

Sîga sayfası: فَأُولَئِكَ
Sîga sayfası: وَأُولَئِكَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökألي
YapıÜçlü (nakıs / lefif ve işlevsel türevleri barındıran kök yapısı)
Özel Durumİlletli (lâmul-fiil ي / و dönüşümlü) ve mehmûzül-fâ
Bağlamsal Yakın Köklerحلف, قسم, قصر
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Bir işi yapmaya veya yapmamaya kesin sınır koyarak bağlanmak, yemin etmek; geri durmak veya aksatmak
Çekirdek Özet 2Yeminle bağlanma (îlâ), sorumluluktan kaçınmama veya nîmet bilinci ekseninde bağlayıcılık üretme
Çekirdek Özet 3İradenin kendi üzerine bağlayıcı bir sınır çekmesi ve bu sınırın hukukî ya da ahlâkî netice doğurması
Kritik Hata RiskiKökün yemin ve bağlayıcılık yönünün yalnızca şeklî bir lafız sayılması veya nîmet/işlevsel bağlamlardan koparılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ألBir noktaya yönelme, parlama, toplanma, belirginleşme ve işaret etme; أله, ألو, ألف, ألت köklerinde görüldüğü üzere yöneliş, sığınma, bağlanma ve sınır koymaيÇekirdeğin yöneliş ve bağlanma anlamını şahsî iradeye, yemine (îlâ), işi durdurup sınırlandırmaya ve nimetin kişiye yönelen lütfuna tahsis etmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçİradeyi başlatan ana güç, hüküm koyucu ilk yönelim ve başlangıç kararlılığı
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİradeyi belirli bir hedefe doğru sevk etme, sınır çizme ve kontrol altına alarak bağlama
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaYönelimi fiiliyata dökme, elle işaret etme, akdi ve yemini bizzat yürürlüğe koyma
أليGücün değnekle sınırlanıp el ile yürürlüğe konmasıİradenin kendi kendini bağlayıcı bir ahit veya yeminle sınırlaması, belirli bir fiilden geri durması veya nimeti muhataba yöneltmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sınır çizgisi çekerek durmak, hayvanı gütmede gevşemek veya bir fiili yapmaktan geri durup çekilmek; kişinin iradesini kesin bir bağla bağlaması
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında yemini ve ahdi ifade ederken kökün türevi olan yemini şu mısrada zikreder: فَتُقْسِمُوا / فَلَا تَكْتُمُنَّ اللَّهَ مَا فِي نُفُوسِكُمْ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kullanımında kişinin hanımına yaklaşmamaya yemin etmesi durumu آلى fiiliyle ve yemin anlamındaki ألية lafzıyla yerleşik bir hukuki-örfi terim halini almıştır

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Dîvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde ألي veya ألو kök biçimleri yönelme, işaret etme, ilahî/bağlayıcı kudrete dayanma ve yemin etme alanlarıyla semantik kesişim gösterir. İbranicede yemin ve lanetleşme bildiren ālāh (אָלָה) kökü ile Süryanicede benzer şekilde ahit ve yeminle bağlanmayı bildiren formlar fonetik ve anlamsal açıdan doğrudan akrabadır. Bu dilsel katmanda kök, salt bir söz söyleme eylemi olmayıp, ilahî bir şahidi araya koyarak iradeyi bağlama veya aksi halde cezayı kabul etme anlamını taşır. Arapçada nakıs yapı üzerinden gelişen ألي kökü hem yemin ve ilâ (bir işi terk etmeye and içme) hem de taksîr (geri durma, eksik bırakma) anlamlarını muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönألي / ألوYemin etmek (آلى / ائتلى), geri durmak ve gevşemek (ألا / يألو) anlamlarında nakıs kök gelişimiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ālāh (אָלָה), Süryanice alyā / alāYemin etme, iradeyi ilahî otoriteye bağlama ve ahitleşme ile doğrudan soydaşGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik işaret ve yönelme kökleriUzak işaretleme ve yönelme fonksiyonu taşıyan ilksel işaret parçacıklarıyla temasMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أليAnlamlıYemin etmek, geri durmak, bağlamakHedef köktür; yemine bağlanma, fiili kısıtlama ve nimet anlamlarını içerirKur'an'da geçer
أيلAnlamlıÖne geçmek, yönetmek, dönmekGeri dönme, aslına rücu etme ve yönetme anlamı taşırKur'an'da geçmez
لأيAnlamlıYavaşlamak, güçlük çekmekBir işte zorlanma, ağırlık ve meşakkat anlamı taşırKur'an'da geçmez
ليأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız müsta'mel kök olarak tescil edilmemiştirKur'an'da geçmez
يألAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügat geleneğinde terk edilmiş (mühmel) dizilişlerdendirKur'an'da geçmez
يلأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanımı bulunmayan permütasyondurKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أليMerkezYeminle bağlanma ve sınır koymaKişinin iradesini belirli bir eylemi terk etmeye veya yapmamaya kesin olarak kilitlemesidirMerkez köktür
حلفKomşuYemin ve bağlaşmaİki taraf arasında dostluk, sadakat ve bağlılık yeminiyle bir araya gelmeyi öne çıkarırKarşılıklı ittifak vurgusu taşır
قسمKomşuPaylaşım ve and içmeVarlığı parçalara ayırarak paylaştırma ve kesin ayrım üzerinden yemin etme nüansı içerirHükmün kesinliğini vurgular
قصرKomşuKısaltma ve kusur etmeBir şeyin sınırını daraltarak eksik bırakma yönüyle kökün geri durma anlamına yaklaşırEylemi eksiltme nüansıdır
بررZıtSözünde durma, iyilik ve genişlikYeminin kısıtlayıcı veya engelleyici baskısını aşarak hayırda ve taahhütte tam vefa göstermektirKısıtlamanın zıddı olan vefadır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأليYemin etmek, geri durmakİradeye sınır koyarak taahhüt altına girme veya bir fiili yapmaktan imtina etmeKesin
Latinceiurare, devovereYemin etmek, adanmakHukuki ve dini olarak kendini bir yasak veya bağla sınırlandırma eylemini karşılarGüçlü
İngilizceto swear, to abstain by oathYeminle bağlanmak, geri durmakYemin yoluyla bir şeyi terk etmeyi veya sorumluluk sınırını belirlemeyi ifade ederGüçlü
Almancaschwören, sich beeidigenYemin etmek, ahdetmekResmi veya ahlaki bir taahhüt altına girerek iradeyi bağlama boyutunu karşılarGüçlü
Fransızcajurer, faire sermentYemin etmek, ant içmekKendi eylemini sınırlayacak biçimde söz verme ve bağlanma fiilini anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُؤْلُونَEşine yaklaşmamaya yemin etmek (îlâ)Hukukî-ailevî bağlamda evlilik ilişkisine yeminle sınır koyma durumu (Bakara 2:226)
وَلَا يَأْتَلِYemin edip geri durmamak, yardımı kesmemekAhlâkî-ictimâî bağlamda infak ve yardımdan el çekmeme ikazı (Nûr 24:22)
لَا يَأْلُونَكُمْÇaba ve kötülükten geri durmamak, kusur etmemekDüşmanlık ve toplumsal ilişki bağlamında zararı esirgememe tavrı (Âl-i İmrân 3:118)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve ahitKulun kendi üzerine koyduğu yeminlerin ilahi kudret ve kader karşısındaki bağlayıcılığıİradenin kendi kendini kısıtlama gücü
FıkıhÎlâ ve eymân bahsiKocanın hanımına dört aydan fazla yaklaşmayacağına yemin etmesinin evlilik bağına etkisiHukukî ayrılık doğuran süre kısıtlaması
Tefsirİnfaktan el çekmeme uyarılarıHz. Ebû Bekir'in akrabasına yardımı kesmeme yemini üzerinden ayetin nüzul ortamıHayırdan alıkoyan yeminin bozulması gereği
HadisYemin ve keffaret hükümleriBir hayır gördüğünde yeminini bozup keffaret verme prensibinin hadislerle tespitiHayrın yemine feda edilmemesi ilkesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlâkî taahhütYemin ve adakİradeyi ilahi denetim altına sokmaKişi yemin ederek nefsine meşru sınırlar çizer veya taahhütte bulunurGüçlü
İlmiMetodolojik kısıtlamaKapsam daraltmaAraştırma sahasına sınır koymaBilimsel araştırmada metodun kendi sınırlarını belirleyip dışına taşmamasıMuhtemel
SiyasiHukukî sınırlılıkAnayasal tahditİktidarın yetkilerini sınırlamasıYöneticinin keyfi tasarruflardan kendi iradesiyle el çekmesi ve ahde uymasıGüçlü
İktisadiPazar kısıtlamasıBoykot veya infaktan çekilmeKaynak akışını iradi olarak durdurmaPiyasa aktörlerinin sermaye veya yardımı belirli bir alandan kasten geri çekmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKısıt fonksiyonu (constraint function)Bir sistemin alabileceği değer kümesini dışarıdan veya içeriden bir sınırla kısıtlayarak serbestiyeti daraltmaGüçlü
Beşeri bilimlerKendini bağlama teorisi (self-binding / precommitment)Bireyin veya kurumun gelecekteki irrasyonel veya zararlı eylemlerini önlemek için bugünden kendi iradesine yasal/ahlaki pranga vurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün केवल eski fıkıhtaki dört aylık "îlâ" meselesine hapsedilerek genel irade kısıtlama ve ahlaki sorumluluktan geri durmama boyutunun göz ardı edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamYalnızca evlilik hukuku değil; kişinin yakınlarına, yoksullara yaptığı iyilikleri yemin bahanesiyle durdurmasını yasaklayan kuşatıcı bir ahlak nizamı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYeminin meşru bir mazeret sayılarak hayır faaliyetlerinden çekilmeye alet edilmesi ve hukuki şekilciliğin adaletin önüne geçirilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın kendi iradesiyle kurduğu sözsel bağların (yeminlerin) mutlak olmadığını, hayır ve adaletin şahsi yeminlerden daima üstün tutulduğunu öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukukunda kadının mağdur edilmesini engelleyen ayetlerde ve infak ahlakını zedeleyen yeminlerin geçersizliğini bildiren uyarılarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?"Yemin ettim, artık yardım edemem" şeklindeki dindarlık kisvesine bürünmüş bireysel bencillikleri ve eşi askıda bırakma zulmünü kökten tasfiye eder

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sınır çizgisi çekerek durmak, hayvanı sürmede veya bir fiili yapmada gevşeklik gösterip geri durmak, iradeyi bağlamak.
  • Soyut anlamÖznenin kendi iradesine sınırlayıcı bir kural koyarak bir fiil alanını kapatması ve bu kısıtın ahlaki/hukuki sonuç üretmesi.
  • Sistematik karşılıkİradenin kendi serbestiyet alanını dışsal veya içsel bir taahhüt katsayısıyla daraltması; ancak bu daralmanın mutlak hayır ilkesi karşısında feshedilebilir olması.
  • LaTeX modeliAt={x∈S∣f(x)≤c}veyaΔx=0  ⟹  K(x)>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S öznenin potansiyel eylem alanını, At yemin veya kısıtlama neticesinde daraltılmış izinli eylem kümesini, f(x)≤c ise iradenin kendi üzerine koyduğu kısıt sınırını simgeler. Δx=0 durumu bir eylemden geri durmayı (kusur etmeyi / infakı kesmeyi) temsil ederken, K bu kısıtlamanın gerektirdiği ahlaki-hukuki keffaret veya sorumluluk fonksiyonunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا