أنم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن-م1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنموضعلِلْأَنَامِأرض

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

أنم

أ - ن - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Neml karınca demektir. Sonra karınca gibi bol olan topluluklara nemme denmiş, ama sadece bugün bunun çoğulu kalmıştır. Enam topluluk, kalabalık demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنم · انم

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Neml karınca demektir. Sonra karınca gibi bol olan topluluklara nemme denmiş, ama sadece bugün bunun çoğulu kalmıştır. Enam topluluk, kalabalık demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.972 harf
باب النون والميم و و ا ي ء معهما ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات نما: نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا. وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة: إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً. ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok35.475 harf
ن م ( و ا ي ء ) نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما . أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق . قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم . وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس . والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR58 harf
أ ن م لو رزقنا الله عدل سلطانه لأنام أنامه في ظل أمانه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR746 harf
الأنامُ: ما ظهر على الأرض من جميع الخَلْق، ويجوز في الشِّعْر الأَنِيمُ، وقال المفسرون في قوله عز وجل: والأرضَ وَضَعَها لِلأَنام؛ همُ الجِنُّ والإنْس، قال: والدليلُ على ما قالوا أَنَّ الله تعالى قال بعَقِبِ ذِكْره الأنامَ إلى قوله: والرَّيْحان فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبان، ولم يَجْرِ للجنِّ ذِكْر قبلَ ذلك إنما ذَكَر الجانَّ بعده فقال: خَلَق الإنْسانَ من صَلْصالٍ كالفَخَّار وخَلَق الجانَّ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR714 harf
| | ( * ! الأنام ، كسَحابٍ ) أهمله | الجوهريُّ ، واختُلِفَ فيه فقيل : من | * ! أَنَمَ ، وقيل : أَصْلُه وَنامٌ من وَنَم : إِذا | صَوَّتَ من نَفْسِه ، كإناء ووِناء ، ( و ) | قيل : فيه أيضًا * ! الآنام مثل ( ساباطٍ . | و ) قال اللَّيْث : يجوزُ في الشِّعْر | * ! الأَنِيمُ مثلُ ( أميٍ ر ) ، وهو ( الخَلْقُ ) ، | أو كُلُّ من يَعْتَرِيه النَّوْمُ ، ( أو الجِنُّ | والإِنسُ ) ، وبه فُسّر قولُه تعالى : | !
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR779 harf
Madde başı: انمالأَنَامُ الأَنَامُ ذ (T, M, Msb, K) and ↓ الآنَامُ (K) and ↓ الأَنِيمُ, (M, K,) the last allowable in poetry, (M,) i. q. الخَلْقُ; (M, K, and Bd and Jel in lv. 9;) i. e. [Mankind; for such is the general meaning of الخَلْقُ, or] mankind and the jinn (or genii) and others: (Jel ubi suprà:) or the jinn and mankind: (T, Msb, K:) or what are on the face of the earth of all that are termed الخَلْق
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR112 harf
Madde başı: ءنمأَنَمَ أَنَمَ أَنَاْم 22 , آنَاْم 38 , a. Mankind, creation; men & Genii. اِنَمَّا اِنَمَّا a. Except, save.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR2.136 harf
Madde başı: ءنمءنم أَنَمَ - يَأْنُمُ - أنام أَنَمَ - يَأْنُمُ - أنام أََنـَم - يَأْنـُمُ + كائن + شيئاً: يبعث فيه الروح أنام: على وزن " فـَعال" : اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " أَنـَم - يَأنـُمُ ": كل ما كان على وجه الأرض من دابة فيها وروح واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البدء والخلق"، وهي: بَدَع َ - يَبْدَعُ، بَدأَ - يَبْدَأُ، نَشَأَ- يَنْشَأُ، خَلَقَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  2. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ

    Canlı içinYeri de yaratıklar için alçalttı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأنم
YapıÜçlü kök
Özel DurumMehmûz (başında hemze bulunan)
Bağlamsal Yakın Köklerخلق, أنس, بشر
Zıt Kökجمد
Çekirdek Özet 1Yeryüzü yüzeyinde devinen, can taşıyan, nefes alan tüm mahlukat
Çekirdek Özet 2Yeryüzünün yalnızca insana değil, nefes alan bütün canlı türlerine tahsis edildiğini bildirme
Çekirdek Özet 3Ekolojik ve varlıksal ortak yaşam zemini; yaratılmışların müşterek yaşam hakkı
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca insan türüne indirgeyerek yeryüzünün diğer canlılarla paylaşılan ontolojik dengesini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنCanlılık hissi, varlık hamlesi, nefes alma ve ferdiyetin belirmesi. Bu çekirdek, nefes ve can taşıyan varlığı niteleyen أنس, kendi hududunu ve burnunu öne çıkaran أنف, dişil üretkenliği anlatan أنث ve vaktin/canın olgunlaşmasını gösteren أنى köklerinde de temel itkidir.مÜçüncü harf olan mim harfi toplama, kuşatma ve kütlesel birikim boyutu katar; böylece tekil nefes alan varlık manası, yeryüzünü dolduran canlılar topluluğuna ve mahlukat kütlesine dönüşür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçVarlık sahnesine çıkışın ilk hamlesini, canlanma itkisini ve ontolojik önceliği simgeler.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşamın hareketliliğini, nesilden nesile çoğalan canlı nefesi ve biyolojik sürekliliği temsil eder.
مSu; akış, çokluk, derinlikCanlı varlıkların bir araya gelerek oluşturduğu kütleyi, türsel bütünü ve yaygın çokluğu ifade eder.
أنمGüçle filizlenen canlılığın yeryüzü zemininde kitlesel bir bütünlük oluşturmasıTopraktan beslenen ve nefes alıp çoğalan canlıların yeryüzü sathında bir türler topluluğu halinde varlık kazanmasını anlatır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYeryüzü yüzeyinde gezen, debelenen, can taşıyan ve nefes alan tüm canlılar topluluğu; mahlukatın yeryüzü üzerindeki mevcudiyeti.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde bu lafız, yeryüzünde yaşayan insan toplulukları ve canlı varlıklar bütünü için kullanılmış, el-Müsekseb el-Abdî gibi erken dönem şairlerinin şiir tahlillerinde insan ve cin türünün (es-sekalân) ortak kaderini ve hayat sahasını ifade eden bir kavram olarak anılmıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem belagat metinlerinde ve atasözlerinde adalet ile halkın huzuru arasındaki bağı kurmak için zikredilmiştir; Zemahşerî'nin kaydettiği şu ifade bu kullanımın örneğidir: لو رزقنا الله عدل سلطانه لأنام أنامه في ظل أمانه

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça أنم kökünden türeyen el-enâm ismi, Sami dil ailesinde nefes alma, insan olma ve yeryüzünde can taşıyan topluluk teşkil etme semantik alanıyla ilişkilidir. Sami dillerinin genelinde nefes alan varlık ve insan kökünü niteleyen unsurlar ile yakın fonetik ve semantik paralellik gösterir. Bu kök, Aramice ve Süryanicede insan türünü ve genel anlamda yaratılmış canlıyı karşılayan formlarla semantik matris düzeyinde kesişir; nitekim aynı biliteral çekirdekten türeyen أنس köküyle de tarihsel akrabalığa sahiptir. Arapçada bu yapı, soyut bir beşeriyet tanımından ziyade, doğrudan yeryüzünün fiziki sathı üzerine yerleştirilmiş, toprakla ve ekosistemle temas halindeki tüm canlı varlıkları (özellikle insan ve görünmeyen iradeli varlıklar ile hayvanatı) kapsayan kolektif bir anlama doğru özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأنم ile أنس ve نمي ilişkisiCan taşıma, hareket etme ve yeryüzünde serpilip çoğalma tasavvurunun mim harfiyle topluluk kütlesine dönüştürülmesi.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Doğu Sami can/insan kökleriNefes alan, fani olan ve yeryüzünde ikamet eden yaratılmışlar topluluğu fikrinin ortak Sami zeminindeki yansımaları.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik canlılık ve nefes kökleriVarlık sahnesine çıkma, soluma ve bedensel mevcudiyet bildiren erken Afro-Asyatik biçimlerle anlamsal örtüşme.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنمAnlamlıYeryüzü canlılarıYeryüzünde var olan, nefes alan bütün mahlukat ve mahluklar topluluğu.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
أمنAnlamlıGüven ve eminlikKorkudan kurtulma, itimat etme, içsel dinginlik ve emaneti koruma.Kur'an'da çokça geçer; ortak çekirdekten gelen sükûn ve hayat bulma bağı vardır.
نأمAnlamlıZayıf ses çıkarmaİnilti, kurbağa veya baykuşun çıkardığı kısık ve zayıf ses.Kur'an'da geçmez; canlının çıkardığı en ilksel ses bağlamındadır.
نمأAnlamlıÇoğalma ve büyümeCanlı bir şeyin artması, yükselmesi ve serpilmesi.Kur'an'da geçmez; gelişim ve canlılık bildiren kardeş varyanttır.
مأنAnlamlıGeçindirme ve nafakaBir topluluğun yükünü çekme, iaşesini ve maişetini sağlama (el-meûne).Kur'an'da geçmez; canlıların yaşam idamesi ile anlam bağı kurar.
منأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız ve işlek bir anlam kökü olarak yer almaz.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنمMerkezYeryüzü mahlukatıYeryüzü sathında biyolojik ve iradi bir varoluş sürdüren canlılar bütünü.Ekosistemin tüm paydaşlarını içine alan kolektif canlı mevcudiyeti.
خلقKomşuYaratılışTakdir etme, biçimlendirme ve yoktan var etme fiilinin genel neticesi.أنم yaratılmışların sadece yeryüzünde nefes alan kısmına odaklanırken خلق tüm evreni kapsar.
أنسKomşuİnsan türüAlışkanlık kesbeden, medeniyet kuran ve irade sahibi beşer türü.أنم insanı da içine alır ancak hayvanları ve cinleri de katarak daha geniş bir mahlukat kümesini ifade eder.
بشرKomşuBiyolojik insanDerisi, bedeni ve maddi yapısıyla çıplak ve görünür insan formu.أنم fert ve beden morfolojisinden ziyade yeryüzünü paylaşan canlılar topluluğunu kasteder.
جمدZıtCansız ve donukHareket etmeyen, solumayan, büyüme ve irade göstermeyen inorganik madde.أنم hareketli ve nefes alan canlı hayatı ifade ettiğinden donuk maddeye zıttır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنمYeryüzü canlılarıYeryüzünde yaşayan tüm mahlukat, cin, insan ve hayvan toplulukları.Kesin
Latinceanimantia, creaturaNefes alan varlıklar, yaratılmışlarCan taşıyan varlıklar kümesini karşılar; ancak yeryüzünün özel tahsis bağlamını her zaman içermez.Güçlü
İngilizceanimate beings, creation, humankind and creaturesCanlı varlıklar, yaratılmışlar topluluğuYeryüzündeki tüm biyotik mevcudiyeti ve mahlukatı karşılar; dar anlamda bazen sadece insanlığa indirgenir.Güçlü
AlmancaGeschöpfe, LebewesenMahlukat, canlı varlıklarYeryüzündeki nefes alan organizmalar bütününü karşılar; felsefi açıdan yaratılmışlık paydasını taşır.Güçlü
Fransızcaêtres animés, créaturesCanlı varlıklar, mahlukatNefes alan ve canlılık gösteren varlıklar bütününü ifade eder.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
el-Enâm (الأَنَام)Yeryüzündeki tüm canlılar, cinler, insanlar ve ekolojik paydaşlarRahman suresinde yeryüzünün ilahi nizam içinde bir yaşam alanı olarak tüm canlı türlerine tahsis edildiğinin açıklandığı bağlam (Rahmân 55:10).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış gayesi ve ilahi nimetYeryüzünün sadece mükellef varlıklar olan insan ve cin için mi yoksa genel canlılık lehine mi vaz edildiği tartışması.İlahi rahmetin ve nimetin sadece mükellefe değil tüm canlılığa şamil olması.
FıkıhÇevre, hayvan hakları ve ortak mülkiyetYeryüzü kaynaklarının (su, otlak, toprak) tüm canlıların müşterek hakkı oluşu ve israf yasağı.Yeryüzünün mülkiyetinin mutlak olarak tek bir zümreye değil canlılar ortaklığına ait olması.
TefsirRahman suresi 10. ayetin teviliAyetteki lafzın es-sekalân (insan ve cin) mı yoksa yeryüzündeki her canlı mı olduğu meselesi.Müfessirlerin lafzı önce tüm canlılar, akabinde hesap ehli iki ana tür olarak şerh etmesi.
HadisCanlılara merhamet ve müşterek hayatYeryüzünde can taşıyan her varlığa gösterilen merhametin ilahi mükâfat sebebi sayılması.Can taşıyan her varlığın (külli zî kebidin ratbe) hakkının gözetilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik emanet ve rahmetMüşterek mahlukat hukukuYaratıcının şefkat ve rızık alanını tanımlamaYeryüzü nizamının ilahi merhametle bütün canlıların yaşamına elverişli kılınması.Kesin
İlmiBiyoçeşitlilik ve ekosistemBiyotik cemaat (biyosfer)Yaşam dengesinin korunmasıİnsan dışındaki canlı türlerinin de yeryüzünün vazgeçilmez sakinleri olduğunu kavrama.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve adaletCanlı odaklı adaletYeryüzü kaynaklarının tekelleşmesini önlemeYeryüzü üzerinde hiçbir zümrenin diğer canlıların yaşam alanını yok edici tasarrufta bulunamaması.Güçlü
İktisadiDoğal kaynakların paylaşımıOrtak yaşam sermayesiRızkın ekolojik dolaşımıYeryüzünün zenginliklerinin bütün nefes alan varlıkların rızkını temin edecek biçimde tanzimi.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyosferdeki toplam biyokütle ve trofik ağGezegensel yüzeyde enerji ve madde döngüsünü paylaşan tüm canlı organizmaların oluşturduğu entegre sistem.Güçlü
Beşeri bilimlerCanlılar arası müşterek hukuk ve ekolojik sözleşmeHukukun sadece insan-merkezci değil, yaşam hakkına sahip bütün varlıkları koruyacak bir çerçevede kurgulanması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLafzı sadece insan ırkı veya beşeriyet olarak tercüme edip diğer canlı varlıkları kapsam dışı bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamYeryüzünün insan merkezli bir sömürü alanı değil; insan, cin, hayvan ve tüm nefes alan varlıkların ortak barınağı olduğunu bildirmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÇevreyi ve tabiatı insanın sınırsızca tüketeceği bir meta gibi görüp ekolojik felaketlere ve mahlukatın hakkını çiğnemeye kapı aralamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Rahman suresinin kozmik nizam ve terazi vurgusu içinde, yeryüzünün hangi varlık kategorisi için yaratıldığını belirleyen yegane kelimedir; ontolojik paylaşımı ifade eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış gayesini, kozmik ölçüyü (mizan) ve yeryüzünün tüm canlılara bir beşik ve rızık alanı olarak serildiğini anlatan ayetlerde (özellikle Rahmân 55:7-13).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünün yalnızca insan türünün konforu için dizayn edildiği yönündeki antroposantrik (insan-merkezci) kibri kırarak evrensel canlılık ahlakını tesis eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYeryüzü sathında nefes alıp veren, debelenen, beslenen ve çoğalan canlı varlıkların meydana getirdiği kütlesel topluluk.
  • Soyut anlamCanlılığın ortak yaşam alanı üzerindeki ontolojik hakkı ve bu hakkın ilahi mizan ile korunması ilkesi.
  • Sistematik karşılıkGezegensel yaşam alanının (biyosfer) tüm biyotik türler arasında müşterek, adil ve dengeli paylaşımı.
  • LaTeX modeliE→π⋃i∈IAiileM(E)∩(∑i∈IRi)=inv
  • LaTeX açıklaması

Modelde E simgesi yeryüzünü (fiziki yaşam zeminini), π ilahi vaz ve tahsis ameliyesini, Ai ise indis kümesi I ile gösterilen bütün canlı türlerini (insan, cin, hayvanat ve diğer nefes alan varlıkları) temsil eder. Formülün ikinci kısmı, yeryüzü üzerine konulmuş mizan ve ölçü fonksiyonu M altında, her bir türe ait rızık ve yaşam payının Ri toplamının korunmuş bir denge (invaryant) teşkil ettiğini simgeler. Böylece kökün ifade ettiği bütüncül mahlukat mevcudiyeti ve yeryüzü paydaşlığı matematiksel bir denge ifadesine dönüştürülmüş olur.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا