أنس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن-س25 sîga, 344 mücavir kök, 317 ayet, 76 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لِلنَّاسِمكثالْإِنْسَانُلِلْإِنْسَانِأنسكثرخلقهديوَالنَّاسِالنَّاسِوَالْإِنْسِنعمأييالنَّاسَأجل

KökSîga 25Ayet 317Sure 76Mücavir 344

▶ Ağı aç (3B)

أنس

أ - ن - س

KÖK
  • 338 geçiş
  • 317 ayet
  • 25 sîga
  • 13 sözlük

Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir. Ünsiyet alışmak, alışmış olmak anlamındadır. Vahşi de yabani demektir. Sonunda insan kelimesinin kökü olmuştur. Cin karşılığı da kullanlmıştır. Üns, ok yayının iç tarafı, vahş yayın dış tarafının adıdır. İns kelimesi buradan gelişmiştir. Cins isim olarak da “insan” olarak kullanılmaktadır. İnsin çoğulu ünastır. Sonraları baştaki hemze düşmüş, bağımsız kelime olmuş, çoğulluk manasını korumaktadır. Kişilerin bir arada bulunmasına delalet eder. Kişiliği olmayan toplulukların adıdır. Hitapta mevcut olan halkı veya bütün insanları içine alır. Kuran da beş vakit namaz topluluklarına, cuma namazı topluluklarına veya bütün insanlara hitap etmek için kullanılır. Burada bütün insanlar kastedilmektedir ve “herkes” anlamındadır. İnsan cins isimdir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنس · انس

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir. Ünsiyet alışmak, alışmış olmak anlamındadır. Vahşi de yabani demektir. Sonunda insan kelimesinin kökü olmuştur. Cin karşılığı da kullanlmıştır. Üns, ok yayının iç tarafı, vahş yayın dış tarafının adıdır. İns kelimesi buradan gelişmiştir. Cins isim olarak da “insan” olarak kullanılmaktadır. İnsin çoğulu ünastır. Sonraları baştaki hemze düşmüş, bağımsız kelime olmuş, çoğulluk manasını korumaktadır. Kişilerin bir arada bulunmasına delalet eder. Kişiliği olmayan toplulukların adıdır. Hitapta mevcut olan halkı veya bütün insanları içine alır. Kuran da beş vakit namaz topluluklarına, cuma namazı topluluklarına veya bütün insanlara hitap etmek için kullanılır. Burada bütün insanlar kastedilmektedir ve “herkes” anlamındadır. İnsan cins isimdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.776 harf
باب السين والنون و و ا ي ء معهما س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات سنو: السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني. والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة: بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.779 harf
الإِنْسُ: البَشَر، الواحد إنْسِيٌّ وأَنَسِيٌّ أيضاً بالتحريك، والجمع أَناسِيٌّ. وإنْ شئتَ جعلته إنساناً ثم جَمَعَتهُ أَناسِيَّ، فتكون الياء عوضاً من النون. وقال تعالى: "وأَناسيَّ كثيرا". وكذلك الأَناسِيَةُ. ويقال للمرأة أيضاً إنْسانٌ، ولا يقال إنْسانةُ. وإنْسانُ العين: المثال الذي يُرى في السواد، أي سوادِ العين. ويجمع أيضاً على أناسِيَّ. قال ذو الرمة يصف إبلاً غارتْ عيونُها من التعب والسير:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok19.874 harf
س ن ( و ا ى ء ) سنا ، وسن ، نوس ، نسي ، أسن ، أنس ، نسأ ، سان : ( مستعملة ) . سنا : قال الليث : السّانِيَة جمعُها السَّوانِي : ما يُسقَى عليه الزُّروع والحيوانُ من كبيرٍ وغَيره . وقد سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً : إذا استَقَت وسِنايَةً وسِنَاوَة . قال : والسَّحاب يَسْنُو المطر والقومُ يَسْتنون : إذا أسنَتوا لأنفسهم ، قال رؤبة : بأيِّ غَرْبٍ إذ عرفنا نَسْتَنِي ابن هانىء عن أبي زيد : سَنَت
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.419 harf
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR830 harf
- الإنس: خلاف الجن، والأنس: خلاف النفور، والإنسي منسوب إلى الإنس يقال ذلك لمن كثر أنسه، ولكل ما يؤنس به، ولهذا قيل: إنسي الدابة للجانب الذي يلي الراكب (الغريب المصنف ورقة 73، مخطوطة تركيا)، وإنسي القوس: للجانب الذي يقبل على الرامي. والإنسي من كل شيء: ما يلي الإنسان، والوحشي: ما يلي الجانب الآخر له. وجمع الإنس أناسي، قال الله تعالى: ﴿وأناسي كثيرا﴾ [الفرقان/49]. وقيل ابن إنسك للنفس (راجع: المجمل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.061 harf
أ ن س لقيت الأناسي فلا مثل له ولا سيّ‏.‏ وأنست به واستأنست به وأنست إليه وأستأنست إليه‏.‏ قال الطرماح‏:‏ وقال آخر‏:‏ إذا غاب عنها بعلها لم أكن لها زءوراً ولـم تأنـس إلـيّ كلابهـا ولـي به أنس وأنسة‏.‏ وإذا جاء الليل استأنس كل وحشي واستوحش كل إنسيّ‏.‏ وهذه جارية آنسـة مـن جـوار أوانـس وهـي الطيبـة النفـس المحبـوب قربها وحديثها‏.‏ وفلان جليسي وأنيسي‏.‏ وما بالدار أنيس وهو من يؤنس به‏.‏ وأين
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok16.604 harf
الإِنسان: معروف؛ وقوله: أَقَلْ بَنو الإِنسانِ، حين عَمَدْتُمُ إِلى من يُثير الجنَّ، وهي هُجُودُ يعني بالإِنسان آدم، على نبينا وعليه الصلاة والسلام. وقوله عز وجل: وكان الإِنسانُ أَكْثَرَ شيء جَدَلاً؛ عنى بالإِنسان هنا الكافر، ويدل على ذلك قوله عز وجل: ويُجادِلُ الذين كفروا بالباطل لِيُدْحِضُوا به الحقَّ؛ هذا قول الزجّاج، فإِن قيل: وهل يُجادل غير الإِنسان؟ قيل: قد جادل إِبليس وكل من يعقل من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR914 harf
* أ ن س * * الإنْسُ * البشر والواحد * إنْسِيٌ * بالكسر وسكون النون و * أَنَسِيٌ * بفتحتين والجمع * أنَاسِيُّ * قال الله تعالى ﴿وأناسي كثيرا﴾ وكذا * الأَنَاسِيَةُ * مثل الصيارفة والصياقلة ويقال للمرأة أيضا * إنْسانٌ * ولا يقال أنسانة وإنسان العين المثال الذي يرى في السوادوجمعه * أَنَاسِيُّ * أيضا وتصغير إنسان * أُنَيْسَانٌ * قال بن عباس رضي الله عنه إنما سمي إنسانا لأنه عهد إليه فنسي و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.086 harf
الإنس، بالكسر: البشر، كالإنسان، بالكسر أيضا، وإنما لم يضبطهما لشهرتهما، الواحد إنسي، بالكسر، وأنسي، بالتحريك. قال محمد بن عرفة الواسطي: سمي الإنسيون لأنهم يؤنسون، أي يرون، وسمي الجن جنا لأنهم مجنونون عن رؤية الناس، أي متوارون. ج، أناسي، ككرسي وكراسي، وقيل: هو جمع إنسان، كسرحان وسراحين، ولكنهم أبدلوا الياء من النون، كما قالوا للأرانب: أراني، قاله الفراء، وقرأ الكسائي ويحيى بن الحارث قوله تعالى:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.822 harf
Madde başı: انسأَنِسَ بِهِ 1 أَنِسَ بِهِ ذ , (AZ, S, M, A, Msb, K,) and اـِلَيْهِ, (A,) aor. اَنَسَ ; (Msb, TA;) and أَنَسَ, (S, M, A, Msb, K,) aor. اَنِسَ (M, Msb, TA) and اَنُسَ ; (M;) and أَنُسَ, aor. اَنُسَ ; (M, Sgh, K;) inf. n. أَنَسٌ and أَنَسَةٌ, (S, K,) both of أَنِسَ, (S,) or اـِنَسٌ, (AZ, AHلt, T, M, Msb,) also of أَنِسَ, (AZ, AHلt, Msb, TA,) but this is rare, (T, TA,) and أُنْسٌ, (T, S, M, A, K,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.553 harf
Madde başı: ءنسأَنَسَ أَنَسَ I ( n. ac. أَنْس 1 ) أَنِسَ A ( n. ac. اِنْس 2 , أَنَس 4 , أَنَسَة 4t ) أَنُسَ U ( n. ac. اِنِس 8 , أَنَس 4 , أَنَسَة 4t ) a. [ Bi or Ila ], Became sociable, friendly, familiar with; became accustomed to, familiarized with. b. Was affable, polite. أَنَّسَ أَنَّسَ II , a. Tamed; rendered familiar. آنَسَ آنَسَ III , a. Associated, was friendly with. b. Perceived. آنَسَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok89.594 harf
Madde başı: ءنسءنس أَنِسَ - يَأْنَسُ - إنـْسان أَنِسَ - يَأْنَسُ (أَنِسَ - يَأْنِسُ) - إنـْسان - إنـْس - أُناس - أَناسي - ناس - الناس آنـَسَ - يُؤانِسُ اسْتَأنَسَ - يَسْتَأنِسُ - مُسْتَأْنِس - مُسْتَأْنِسيْن يُوْنُس أَنِسَ - يَأْنَسُ (أَنِسَ - يَأْنِسُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يشعر ويحس به قربه فيطمئن ويسر به أَنِسَ - يَأْنَسُ + كائن + بـِ كائن أو شيء: يشعر
Tamamını oku

Sîgalar(25)

Mücavir kökler344 mücavir (715 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كثر

    41 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  2. خلق

    33 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. أله

    138 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. أيي

    59 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  5. أمم

    19 ortak ayet · Emam ön demektir

  6. ضرب

    13 ortak ayet · Örnek verdi

  7. نعم

    21 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  8. جمع

    19 ortak ayet · Yumruk demektir

  9. هدي

    30 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  10. مسس

    11 ortak ayet · Ona dokundu

  11. مكث

    4 ortak ayet · Oturup bekleyen adam demektir

  12. أجل

    10 ortak ayet · İcl havuz demektir

Geçtiği ayetler(317)

Bu kök 317 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ

    İnsanlarİnsanlardan öyleleri vardır ki inanmadıkları halde Allah’a ve ahiret gününe inandık, derler.

  2. قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    İnsanlarDe ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.

  3. وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ …

    İnsanlarAnd olsun ki; onları, insanlardan şirk koşanlardan daha çok hayata düşkün bulacaksın. Onlardan herbiri bin yıl ömür verilmesini ister. Halbuki çok yaşatılması onu azabtan uzaklaştıracak değildir. Allah onların ne yaptığını hakkıyla görendir.

  4. سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    İnsanlarİnsanlardan bir kısım beyinsizler diyeceklerdir ki: Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden ne çevirdi? De ki: Doğu da Batı da Allah’ındır. O, dilediği kimseyi doğru yola iletir.

  5. وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي …

    İnsanlarBöylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

  6. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ …

    İnsanlarİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.

  7. وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    İnsanlarMallarınızı aranızda batıl ile yemeyin. Ve insanların mallarından bir kısmını, siz bildiğiniz halde günahla yemek için onları hakimlere aktarmayın.

  8. فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

    İnsanlarHacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

  9. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

    İnsanlarİnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

  10. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

    İnsanlarİnsanlardan öylesi de vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar. Ve Allah, kullarına çok merhametlidir.

Sîga sayfası: الْإِنْسَانَ
Sîga sayfası: الْإِنْسَانُ
Sîga sayfası: لِلْإِنْسَانِ
Sîga sayfası: الْإِنْسَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأنس
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerألف, حسس, بصر
Zıt Kökوحش
Çekirdek Özet 1Bir şeyin görünür, algılanabilir, aşina ve yatışkın hale gelmesi; ürkeklik ve yabaniliğin kalkması
Çekirdek Özet 2İnsanın görünür varlık olarak cinlerin karşısında yer alması, idrak ve muaşeret ile güven ortamı kurması
Çekirdek Özet 3Medeniyet, hukuki muhataplık, rüşt tespiti ve toplumsal bir arada yaşama kabiliyeti
Kritik Hata RiskiKökü sadece psikolojik sevgi veya zayıf bir alışkanlık sayıp algısal belirginlik, rüşt ve hukuki aşinalık boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنVarlık kazanma, belirme, zamansal veya mekânsal olarak öne çıkıp kendini hissettirme; أنى, أنف, أنم köklerinde olduğu gibi bir sınırın, anın veya canlı varlığın görünürlük kazanmasıسÇekirdekteki belirme ve varlık kazanma hareketini, duyularla algılanabilir, yatışkın, alışılmış ve güven veren bir yakınlık zeminine sabitleyerek yabancılığı gidermiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir varlığın ilk belirişini, gücünü ve algı alanına girişini simgeler
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşayan, hareket eden ve kendisini sürdüren canlının varoluşsal akışını temsil eder
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaDayanak bulma, temas etme, yerleşme ve emniyetle tutunma hareketini sağlar
أنسİlk belirişin canlı bir süreklilik içinde emniyetli bir desteğe ve aşinalığa kavuşmasıVarlığın algı alanında belirip ürkütücülükten arınarak karşılıklı güven ve bağ kuracak şekilde temasa geçmesini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOk yayının atıcıya bakan, iç ve aşina olan tarafı (إنسي القوس); göz bebeğinde beliren insan sureti (إنسان العين); bir canlının veya ateşin uzaktan duyuyla seçilip görünür olması
Cahiliye şiiri kullanımıHâris b. Hillize bir av sahnesini anlatırken kökü uzaktan işitilen gizli sesi algılama anlamında kullanmıştır: آنَسَتْ نَبْأَةً وَأَفْزَعَهَا القُـ / ـنَّاصُ عَصْراً وَقَدْ دَنَا الإِمْسَاءُ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kullanımında gecenin çökmesiyle yaban hayvanlarının ortalığa çıkıp vahşileşmesi, insanın ise sığınağına çekilip ünsiyet araması tasvir edilmiştir: إِذَا جَاءَ اللَّيْلُ اسْتَأْنَسَ كُلُّ وَحْشِيٍّ وَاسْتَوْحَشَ كُلُّ إِنْسِيٍّ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Hâris b. Hillize Divanı.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أنس kökü, hem fiziksel olarak canlı ve narin bir varlığın belirmesi hem de toplumsal birliktelik ve algılanabilirlik matrisiyle bağlantılıdır. İbranicede yer alan 'enôsh (אֱנוֹשׁ) kelimesi insanı, faniliği ve narinliği ifade ederken, Akadcada enēšu fiili zayıf, kırılgan ve muhtaç olmak kökünden türemiştir; aynı dil ailesinde halk ve insan topluluğu için nīšu kökü kullanılır. Süryanicede nāšā veya 'nāšā (ܐܢܫܐ) biçimi doğrudan insan türünü ve hemcinsleriyle bir arada yaşayan topluluğu gösterir. Arapçada bu kök iki temel semantik hatta derinleşmiştir: Birincisi cin kelimesinin ifade ettiği gizlilik ve örtülülüğün zıddı olarak görünürlük, duyularla fark edilebilirlik (el-ins); ikincisi ise vahşet ve ürkekliğin zıddı olarak başkasına alışma, yatışma ve emniyet duyma (el-üns) halidir. Dolayısıyla Sami arka plandaki kırılgan ve muhtaç varlık, Arap dilinde başkasıyla ünsiyet kurarak ve görünür alanda dayanışarak var olabilen medenî insana dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönالظهور ve نقيض التوحشBir nesnenin algı sınırına girip görünür olması, ardından korku ve yabaniliğin yerini alışkanlığa bırakmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice 'enôsh, Süryanice 'nāšā, Akadca enēšu / nīšuCanlı, kırılgan, ölümlü varlık ve bir araya gelen insan topluluğu anlamında ortak kökKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak ins / can tabakasıTopluluk halinde yaşayan, konuşan ve algılanabilen varlık formları için kullanılan ortak kök artıklarıMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنسAnlamlıGörünme, alışma, yatışmaHedef köktür; yabancılığın kalkması ve duyusal idrakKur'an'da geçer
أسنAnlamlıBozulma, kokuşma, durgunlaşmaSuyun uzun süre bekleyip kokusunun ve tadının değişmesiKur'an'da geçer
نأسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
نسأAnlamlıGeciktirme, erteleme, uzatmaVadenin ötelenmesi veya haram ayların sırasının ertelenmesiKur'an'da geçer
سأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
سنأAnlamlıIşıma, parlama, yükselmeŞimşek parıltısı ve aydınlığın aniden göz alıcı biçimde yükselmesiKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنسMerkezAlgılanabilirlik ve aşinalıkVarlığın duyularla fark edilip yabancılık hissinin emniyete dönüşmesiKorku ve gizliliğin kalktığı açık durum
ألفKomşuKaynaşma ve bütünleşmeألف parçaların birbirine bağlanıp kaynaşmasını anlatırken, أنس algısal açıklık ve ürküntünün kalkmasını vurgularDaha çok duygusal ve kurumsal bağlılık
حسسKomşuDuyusal algılamaحسس genel duyusal veri girişini bildirirken, أنس fark edilen şeyin bilince huzur ve açıklık vermesini içerirSalt algı mekanizması
بصرKomşuGörme ve ayırt etmeبصر gözün fiziki görmesine odaklanırken, أنس uzaktaki bir işaretin ümit veya emniyetle fark edilmesidirGörme eyleminin aydınlatıcı yönü
وحشZıtYabanilik ve ürküntüوحش canlının hemcinsinden kaçmasını, ıssızlığı ve yırtıcılığı ifade eder; kökün tam simetrik zıddıdırIsrarlı kaçış ve tenhalık hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنسGörünür olmak, alışmak, insan olmakDuyusal algı ile toplumsal aşinalığın ve güvenin birleştiği zeminKesin
Latincehumanitas, familiaritas, percipereİnsanlık, aşinalık, algılamakFamiliaritas içsel yakınlığı, percipere duyusal idraki karşılar; ancak tek kelimede toplayamazGüçlü
İngilizceto perceive, familiarity, humankind, sociabilityFark etmek, aşinalık, insanlık, sosyallikPerceive Kur'an'daki 'ânese' fiilini, sociability ise 'üns' halini karşılarGüçlü
Almancawahrnehmen, Vertrautheit, MenschheitAlgılamak, aşinalık, insanlıkVertrautheit yabancılığın kalkmasını, wahrnehmen uzaktan seçmeyi ifade ederGüçlü
Fransızcaapercevoir, familiarité, humanitéSezmek/fark etmek, aşinalık, beşeriyetApercevoir görsel ve zihinsel fark edişi, familiarité muaşeret bağını verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
آنَسَ / آنَسْتُمْGörmek, sezmek, idrak etmekKaranlıkta bir ışığın belirmesi veya yetimde hukuki ehliyetin/rüştün tespiti (Tâhâ 20:10, Nisâ 4:6)
تَسْتَأْنِسُواAşinalık aramak, izin istemek, varlığını bildirmekBaşkasının mahrem alanına girerken emniyet sağlamak ve yabancılığı gidermek (Nûr 24:27)
مُسْتَأْنِسِينَKendini kaptırıp sohbete dalmak, aşırı samimiyet göstermekZaman ve mekân sınırlarını gözetmeksizin aşinalıkla oturup kalmak (Ahzâb 33:53)
الإِنْس / أَنَاسِيّİnsan cinsi, görünen varlık türüGörünmeyen varlıklar (cin) karşısında sorumluluk sahibi görünür insan türü (Rahmân 55:33, Furkân 25:49)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif ve mükellefiyetGörünür varlık olan insanın (el-ins) görünmeyen cinlerle birlikte ilahi hitaba ve imtihana muhatap kılınmasıSorumluluk taşıyan bilinçli varlık türü
FıkıhHukuki ehliyet ve istizanYetimin malını teslimde rüştün gözlemlenmesi (i'nâs) ve meskûn evlere girişte izin ve aşinalık (isti'nâs) kurallarıSomut gözlem, temyiz kabiliyeti ve mahremiyet emniyeti
TefsirDilsel delalet ve yaratılışİnsanın nisyân (unutma) kökünden mi yoksa ünsiyet ve görünürlük kökünden mi türediği tartışmasıMedenî tabiat ve aşinalık kurabilme istidadı
HadisMuaşeret ve ahlakİnsanlarla bir arada yaşayıp ünsiyet kuran ve kendisiyle ünsiyet kurulan müminin faziletiYabancılığı ve kabalığı dışlayan toplumsal kaynaşma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayb-şehadet ayrımıGörünür sorumlu iradeHitaba doğrudan muhataplıkGörünmeyen varlıkların karşısında görünür dünyayı inşa eden teklif ehliKesin
İlmiİdrak ve metodolojiRüştün ampirik tespitiBelirti ve emareleri gözlemlemeBir yeteneğin veya bilincin duyularla fark edilecek düzeye erişmesini anlamaKesin
SiyasiHukuki kamusallıkMahremiyet ve istizanSosyal alan sınırlarını belirlemeToplumsal barışı yabancılığı giderici ve güven verici bir usulle sağlamaGüçlü
İktisadiMali tasarruf ehliyetiMülkiyetin devri eşiğiRüştü görüp malı teslim etmeİktisadi kararları basiretle yönetebilme olgunluğunun tespitiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEşik üstü sinyal tespiti (signal detection above threshold)Arka plandaki gürültü ve belirsizlikten sıyrılarak algılayıcı tarafından seçilen ve kararlı hale gelen net veri akışıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyalleşme ve medenî habitus (sociability and civic habitus)Bireyin yabancı ve tekinsiz bir ortamdan çıkarak karşılıklı tanıma, güven ve kurallı birliktelik zemininde toplumsallaşmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca duygusal bir arkadaşlık, basit bir alışkanlık veya insanın unutkanlığına (nisyân) indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamDuyusal olarak fark edebilme, rüşt ve basireti somut gözlemleme, hukuki güven inşa etme ve görünür dünya sorumluluğunu yüklenme
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsti'nâs ayetini sadece kapıyı çalmak sanmak; yetimin rüştünün tespitini soyut yaş haddine bağlayıp gözlem boyutunu yitirmek; insanı varoluşsal olarak kuralsız bir varlık gibi algılamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap aldığı insanın ontolojik konumunu (görünürlük, teklif ehliyeti) ve toplumsal düzenin temelini oluşturan güven ve aşinalık ahlakını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cin-insan karşıtlığını kuran ayetlerde, yetim mallarının idaresinde rüşt tespitini bildiren hükümlerde ve konut dokunulmazlığı ile istizan adabını belirleyen pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanı salt unutan pasif bir varlık olarak gören tek yanlı anlayışı tashih eder; onu algılayan, idrak eden, güven arayan ve medeniyet kurabilen aktif bir şahit konumuna yerleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamOk yayının atıcıya dönük iç yüzü, göz bebeğindeki yansıma ve karanlıkta parlayan bir ateşin duyularla seçilip emniyet vermesi.
  • Soyut anlamBelirsizliğin, korkunun ve yabaniliğin kalkması; bilincin bir işareti kavraması, karşılıklı tanıma ve hukuki güven zemininde bir araya gelme yeteneği.
  • Sistematik karşılıkŞehadet aleminde görünür irade olmak; istizan ile toplumsal barışı, rüşt tespiti ile iktisadi ehliyeti kurumsallaştıran medenî bilinç.
  • LaTeX modeliM=lim⁡t→tc(Φ(S)∩Ψ(O)U(x))  ⟹  A×H
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φ(S) öznenin algı ve idrak potansiyelini, Ψ(O) nesnenin veya işaretin görünürlük ve beliriş alanını temsil eder; bunların kesişimi duyusal fark edişi (i'nâs) oluşturur. U(x) yabanilik, belirsizlik ve ürküntü fonksiyonudur; kritik eşik anında (t→tc) bu değer sıfıra yaklaşırken yabancılık bertaraf edilir. Sonuçta ortaya çıkan sistemik durum, aşinalık ve toplumsal intibak (A) ile hukuki ve ahlaki muhataplığın (H) ortak ürünü olan medenî insan varoluşunu (M) ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا