أنث
أ - ن - ث
KÖK- 30 geçiş
- 26 ayet
- 9 sîga
- 13 sözlük
Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere zeker, eğildiğinde tekrar kendi kendine düzelmeyen şeylere, yumuşak demire ünsa denir. Erkeklere zeker, kadınlara da ünsa denmektedir. Yumuşak demire ünsa, sert demire zeker denir. Zeker erkeğe ünsa da kadına isim olmuştur. Yumuşak demir, zeker çelik demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنث · انث
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere zeker, eğildiğinde tekrar kendi kendine düzelmeyen şeylere, yumuşak demire ünsa denir. Erkeklere zeker, kadınlara da ünsa denmektedir. Yumuşak demire ünsa, sert demire zeker denir. Zeker erkeğe ünsa da kadına isim olmuştur. Yumuşak demir, zeker çelik demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.242 harfباب الثاء والنون و و ا ي ء معهما
ن ث و، و ث ن، ث ن ي، أ ن ث
نثو:
النَّثا، مقصور: ما أخبرت عن رَجُلٍ من سُوءٍ أو صالحٍ، لا يُشتَقُّ منه فِعْل. تقول: حَسَنُ النّثا، وقبيحُ النَّثا، وقد يُقال: نَثاهُ يَنثُوهُ.
وثن:
الوَثَنُ: صَنَمٌ يُعْبَدُ، وجَمْعُه: الأَوْثان والوُثُنُ.
والواتِنُ والواثِنُ بالتّاء والثّاء: الشّيء المُقيمُ الرّاكدُ في مكانِه، قال رؤبة: على أَخِلاّءِ الصَّفاءِ الوُثَّنِ ومن روى:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR370 harfالأنثى: خلاف الذكر، ويجمع على إناث. وقد قيل أُنُثٌ كأنَّه جمع إناثِ. وآنَثَتِ المرأةُ، إذا وَلدت أنثى، فهي مُؤْنِثٌ. وإذا كان ذلك عادتَها فهي مِئْناثٌ أيضاً. وتأنيث الاسم؛ خلاف تذكيره. وقد أَنَّثْتُهُ فَتأَنَّثَ. والأَنيثُ: ما كان من الحديد غير ذَكَرٍ. والأُنْثَيانِ: الخُِصْيانِ. والأُنْثَيانِ أيضاً: الأذنان. قال الكلابي: يقال ارض أَنيثَةٌ: تُنْبِتُ البَقْلَ سَهْلَةٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR19.822 harfث ن ( وايء )
ثنى ، نثا ، أنث ، أثن ، وثن ، ثأن .
ثنى : قال الله عزّ وجلّ : ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ) ( هود : 5 ) .
قال الفرّاء : نزَلت في بعض مَن جاء يَلْقَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) بما يُحب ويَنطوي له على العداوة والبُغض ، فذلك هو الثَّنْيُ : الإِخفاء .
وقال الزّجّاج : يَثْنُونَ صُدورهم ، أي يُجِتون ويَطوون ما فيها ويسترونه استخفاء بذلك من الله .
ورُوي عن ابن عباس أنه قرأ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.419 harf(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي)
(أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت:
قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.234 harf- الأنثى: خلاف الذكر، ويقالان في الأصل اعتبارا بالفرجين، قال عز وجل: ﴿ومن يعمل من الصالحات من ذكر أو أنثى﴾ [النساء/124]، ولما كان الأنثى في جميع الحيوان تضعف عن الذكر اعتبر فيها الضعف، فقيل لما يضعف عمله: أنثى، ومنه قيل: حديد أنيث (انظر: المجمل 1/104؛ واللسان (أنث) 2/113)، قال الشاعر:
*عندي ** جرازا لا أفل ولا أنيث *
(البيت لصخر الغي الهذلي وشطره الأول
*فيعلمه بأن العقل عندي*
وهو في ديوان
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR339 harfأ ن ث
امرأة مئناث وقد آنثت.
وهذه امرأة أنثى للكاملة من النساء كما يقال: رجل ذكر للكامل.
ومن المجاز: رجل محنث مؤنث.
وسيف أنيث ومئناث ومئناثة.
ونزع أنثييه ثم ضربه تحت أنثييه وهما أذناه والأنوثة فيهما من جهة تأنيث الاسم.
ويقال: أنثت في أمرك تأنيثاً: لنت ولم تشدد.
وأرض أنيثة: بينة الأناثة دميثة: بينة الدماثة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.337 harfالأُنْثى: خلافُ الذكر من كل شيء، والجمع إِناثٌ؛ وأُنُثٌ: جمع إِناث، كحمار وحُمُر. وفي التنزيل العزيز: إِن يَدْعُون من دونه إِلا إِناثاً؛ وقرئ: إِلا أُنُثاً، جمع إِناث، مثل تِمارٍ وتُمُر؛ ومَن قرأَ إِلا إِناثاً، قيل: أَراد إِلا مَواتاً مثل الحَجَر والخَشَب والشجر والمَوات، كلُّها يخبر عنها كما يُخْبر عن المُؤَنث؛ ويقال للمَوات الذي هو خلاف الحَيوان: الإِناثُ. الفراء: تقول العرب: اللاَّتُ والعُزَّى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR112 harf* أ ن ث * جمع * الأنثى إناثٌ * وقد قيل * أُنُثٌ * بضمتين كأنه جمع إناث و * الأُنْثَيانِ * الخصيتان والأذنان أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.578 harfآنثت المرأة إيناثا إذا ولدت أنثى وفي بعض: الإناث، فهي مؤنث. ومعتادتها أي إذا كان لها ذلك عادة فهي مئناث والرجل مئناث أيضا؛ لأنهما يستويان في مفعال، ويقابله المذكار، وهي التي تلد الذكور كثيرا. من المجاز: الأنيث من الحديد : ما كان غير الذكر وحديد أنيث: غير ذكر. ونزع أنيثه، ثم ضربه تحت أنثييه. وفي اللسان: الأنيث من السيوف: الذي من حديد غير ذكر، وقيل: هو نحو من الكهام. قال صخر الغي:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.653 harfMadde başı: انث1 اَنڤثَ [أَنُثَ, aor. اَنُثَ , inf. n. أَنَاثَةٌ and أُنُوثَةٌ, (see the former of these two ns. below,) It was, or became, female, feminine, or of the feminine gender. ― -b2- And hence, أَنُثَتْ, said of land (أَرْض), (tropical:) It was, or became, such as is termed أَنِيثَة. ― -b3- Hence also,] أَنُثَ, said of iron, (tropical:) It was, or became, soft. (Golius, from the larger of two editions
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR633 harfMadde başı: ءنثأَنُثَ
أَنُثَ U ( n. ac. أَنْث 1 , أَنَاْثَة 22t , أُنُوْثَة 27t ),
a. Was, became feminine; was effeminate.
b. Was soft ( iron ).
أَنَّثَ
أَنَّثَ II ,
a. Made feminine, put in the feminine; rendered effeminate.
b. [ La ], Was gentle to.
تَأَنَّثَ
تَأَنَّثَ V ,
a. see I (a) & see II (b) .
أُنْثَى
أُنْثَى 3ya , ( pl. أَنَاْثَى 22ya , اِنَاْث 23 ),
a. Female, feminine.
أَنَاْثَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.503 harfMadde başı: ءنثءنث
أَنَثَ - يَأْنَثُ
أَنَثَ - يَأْنَثُ (أَنِثَت - تَأْنَثً) - أُنْثى - أُنْثَيَيْن - إِناث
أَنـَثَ - يَأْنـَثُ + الكائن ، أَنـَثَت - تَأْنـَثُ + الكائنة: يكون ( تكون) أو يصير ( تصير) " أنثى ": يكون جنسه أنثى، أو له صفات الأنثى من اللين وعدم التشدد
أُنـْثى: على وزن " فـُعلى" : اسم فاعل مؤنث مبالغة: الكائنة التي لها الجنس المقابل للذكر
Sîgalar(9)
- أُنْثَىKadın(فُعْلَى)×8
- الْأُنْثَيَيْنِİki kadın(الْفُعْلَيَيْنِ)×6
- إِنَاثًاKadınlar(فِعَالًا)×5
- وَالْأُنْثَىVe kadın(وَالْفُعْلَى)×4
- الْأُنْثَىKadın(الْفُعْلَى)×2
- بِالْأُنْثَىKadın ile+1 anlam(بِالْفُعْلَى)×2
- كَالْأُنْثَىKadın gibi(كَالْفُعْلَى)×1
- وَأُنْثَىVe kadın(وَفُعْلَى)×1
- وَإِنَاثًاVe kadınlar(وَفِعَالًا)×1
Mücavir kökler54 mücavir (173 toplam)
- ذكر
16 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- ثني
4 ortak ayet · Sena yaka demektir
- زوج
5 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- خلق
7 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- وضع
3 ortak ayet · Koyar
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- نصف
2 ortak ayet · Yarısı
- علم
10 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- شمل
2 ortak ayet · Sol
- حمل
3 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- ملك
5 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- شهد
4 ortak ayet · Petekteki baldır
Geçtiği ayetler(26)
فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي …
KadınFakat onu doğurunca-Allah onu ve doğurduğunu daha iyi bilici iken-Rabbım ben onu kız olarak doğurdum. Erkek, kız gibi değildir. Gerçekten ben adını Meryem koydum. Ben onu da soyunu da kovulmuş şeytandan sana sığındırırım, demişti.
… لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ …
KadınNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.
وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا
KadınErkek veya kadın her kim ki; mü’min olarak salih amel işlerse cennete girer. Ve kendilerine zerre kadar zulmedilmez.
اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ
KadınAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.
مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
KadınKadın olsun, erkek olsun; her kim, inanmış olarak iyi amel işlerse; ona hoş bir hayat yaşatacağız. Mükafatlarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.
… مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ …
KadınAllah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.
مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ
KadınKim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.
… تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي …
KadınKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أنث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رخو, لين, ضعف |
| Zıt Kök | ذكر |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik ve katılığın karşıtı olarak yumuşaklık, esneklik, alıcılık ve şekil almaya elverişlilik |
| Çekirdek Özet 2 | Biyolojik dişi cinsiyet; edilgenlik, üretkenlik ve ontolojik olarak şekil ve sûret kabul eden zemin |
| Çekirdek Özet 3 | İlâhî yaratılışta çift kutupluluğun alıcı, koruyucu, doğurgan ve dönüştürücü kanadı |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca biyolojik zayıflık veya aşağılık olarak okuyup ontolojik tamamlayıcılık ve üretkenlik vasfını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أن | İçsel meyil, yöneliş, vakti gelme, olgunlaşma ve sükûnet hali; nitekim أنى, أنس, أنم köklerinde de bu yumuşak yöneliş, yerleşme ve yatışma anlamı görülür | ث | Yayılma, dökülme ve saçılma karakteri taşıyan sesin eklenmesiyle çekirdekteki içe dönük yumuşaklık dışa doğru esneyen, şekil kabul eden ve bükülgen bir yumuşaklığa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | İlksel varoluş gücü ve temel başlangıç enerjisi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın akışı, çoğalma, tohumun uyanışı ve içten gelen hareket |
| ث | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (ikiz harf ت üzerinden türetme) | Katı sınırın yumuşaması, çatallanma, dağılma ve esnek alan oluşturma |
| أنث | Gücün süreklilik içinde yumuşayarak şekil alması | Başlangıçtaki ham gücün (أ) hayat verici bir süreklilikle (ن) katılığı kırarak esnek ve üretici bir kalıba (ث) bürünmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kolayca bükülen, çekiç darbesiyle kırılmayan, sertliği ve su verilmişliği az olan yumuşak demir; aynı zamanda işlenmeye ve bitki bitirmeye elverişli yumuşak, gevşek toprak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sahru’l-Gayy el-Hüzelî kılıcını nitelerken kökü bükülgen olmayan, sağlam çelik anlamında zıddıyla zikreder: فيعلمه بأن العقل عندي / جرازا لا أفل ولا أنيث |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde kılıcın yumuşak demirden yapılmış olanına سيف أنيث denilmiş; ayrıca sertlik göstermeyip yumuşak davranma hali أنثت في أمرك ifadesiyle karşılanmıştır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânü’l-Hüzeliyyîn.
Sami etimolojik katman
Arapça أنث kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde genel olarak dişil cinsiyeti, yumuşaklığı ve zayıflığı/alıcılığı ifade eden ortak Afro-Asyatik mirasla doğrudan bağlantılıdır. İbranice ’ānash / ’inshāh (insan, zayıf/kırılgan varlık) ve Aramice/Süryanice ’ntt’ / attā (kadın, dişi) biçimleri, fonetik olarak n-ş / n-t / n-th geçişkenlikleri içinde dişil varoluşun korunmaya muhtaç, alıcı ve yumuşak tabiatını imler. Akadca enšu (zayıf, esnek, dayanıksız) kelimesi de aynı anlamsal eksende sertliğin karşıtı olan bükülgenliği ifade eder. Arapçada bu kök bir yandan biyolojik dişiliği (أنثى) adlandırırken diğer yandan metalurjik ve jeolojik olarak sert olmayan, esnek maddeyi (demir ve toprak) niteleyerek kökün ilksel somut çekirdeğini korumuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert ve dik duran her nesnenin (ذكر) karşıtı olarak esneyen, bükülen, içine alan nesne | Biyolojik dişilik ile madendeki bükülgenlik ve topraktaki verimli gevşeklik aynı esneklik matrisine dayanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ’ānash, Süryanice ’attā, Akadca enšu | Zayıflık, kırılganlık, alıcılık ve dişi fert anlam alanında ortak Sami söz dağarcığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Berberice ve Afro-Asyatik lehçelerde dişil işaretleyiciler ve gevşeklik bildiren formlar | Erken katmanda dişil ilke ile esnek ve akışkan madde arasındaki bağ örtüşmektedir | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أنث | Anlamlı | Dişilik, yumuşaklık, bükülgenlik | Sertliğin zıddı, alıcı ve doğurgan tabiat | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أثن | Anlamlı | Birbirine dolanma, katlanma, sıklaşma | Ağaç dallarının veya saçın birbirine girmesi, iç içe geçip bükülmesi | Esneme ve bükülme payı taşır; Kur'an'da geçmez |
| نأث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نثأ | Anlamlı | Sırrı yayma, haber sızdırma, kaynama | Bir şeyin içindekini dışarıya sızdırması veya taşması | Dağılma ve dışa vurma yönü vardır; Kur'an'da geçmez |
| ثأن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ثنأ | Anlamlı | Katlama, bükme, ikiye katlama | ثني köküyle eşanlamlı olarak bir şeyi kendi üzerine kıvırma | Bükülme ve katlanma yönüyle أنث köküne yakındır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أنث | Merkez | Dişilik, esneklik, alıcılık | Sertliğin zıddı olup kendi içine kabul eden, doğuran ve şekil alan esnek varlık | Hem maddî hem manevî esneklik ve cinsiyet kutbu |
| رخو | Komşu | Gevşeklik, yumuşaklık | Yapının dirayetini kaybedip gevşemesi; dirençsizlik boyutu öndedir | أنث kökündeki üretkenlik ve sûret kabul etme vasfını taşımaz |
| لين | Komşu | Kolaylık, bükülgenlik, sert olmama | Temas anındaki tatlılık, kabalık ve katılığın yokluğu | أنث ontolojik bir cinsiyet ve kapasite iken لين ahlaki ve fiziksel bir sıfattır |
| ضعف | Komşu | Güçsüzlük, takatsizlik | Kuvvetin zıddı; fiziki veya manevi direnç yetersizliği | أنث bir zayıflık değil mahiyet farkıdır; ضعف ise eksiklik bildirir |
| ذكر | Zıt | Erkeklik, sertlik, diklik, anma | Nüfuz eden, şekil veren, sert, dik ve dışa dönük etken kutup | Biyolojik ve kozmik ikiliğin karşıtı; kılıcın çelik ve sert olanı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أنث | Dişilik, bükülgenlik, alıcılık | Sertliğin zıddı olan esnek demir, gevşek-verimli toprak ve biyolojik dişi | Kesin |
| Latince | Femina, mollis, ductilis | Kadın/dişi; yumuşak, işlenebilir/esnek | Biyolojik cinsiyeti ve madenin dövülerek şekil alabilirliğini birlikte karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Female, ductile, malleable | Dişi; bükülgen, şekil verilebilir | Hem cinsiyet kutbunu hem de malzemenin esneklik özelliğini kapsar | Güçlü |
| Almanca | Weiblich, biegsam, duktil | Dişil; eğilebilir, dövülgen | Yumuşak demir ve cinsiyet ayrımındaki alıcı tarafı iyi verir | Güçlü |
| Fransızca | Femelle, ductile, malléable | Dişi; tel haline gelebilen, işlenebilir | Direnmeyip şekli kabul eden madde ve biyolojik cinsiyet | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أُنْثَى (Tekil) | Biyolojik dişi insan / zevce | Yaratılışın çift kutupluluğu, miras ve adalet bağlamı (Âl-i İmrân 3:36, en-Nisâ 4:124) |
| إِنَاث / أُنُث (Çoğul) | Cansız, edilgen ve tesirsiz putlar | Müşriklerin cansız nesneleri veya dişi addettikleri varlıkları ilâh edinmesi (en-Nisâ 4:117) |
| إِنَاث (Çoğul melek tasavvuru) | Meleklerin ontolojik konumu | Melekleri Allah'ın kızları sayan pagan zihniyetin reddi bağlamı (es-Sâffât 37:150, ez-Zuhruf 43:19) |
| اَلْأُنْثَيَيْنِ (Tesniye) | İki kız evlat / iki dişi payı | Miras taksiminde hak ve sorumluluk dengesi bağlamı (en-Nisâ 4:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlâhî zâtın cinsiyetten tenzihi ve meleklerin mahiyeti | Müşriklerin meleklere dişilik isnat etmelerinin ontolojik ve itikadi olarak iptali | Cinsiyetin yaratılmışlara mahsus bir ikilik ve noksanlık olduğu vurgusu |
| Fıkıh | Ahvâl-i şahsiyye, miras ve cinsiyet hükümleri | Hak ve vazifelerin bedenî ve içtimaî fıtrata göre tevzi edilmesi; hünsâ (çift cinsiyetli) durumu | Miras, şehadet ve ibadetlerde hakiki cinsiyetin tespiti ve hukukî statü |
| Tefsir | Çift kutuplu yaratılış ve şirk psikolojisi | Putlara tapınmanın acziyeti ve kız çocuklarının diri diri gömülmesinin kınanması | Şirkin edilgenliği ile pagan toplumun kadına bakışındaki çelişkinin ifşası |
| Hadis | Fıtrat, ahlak ve yaratılış rolleri | Erkek ve kadının fıtrî sınırlarını koruması; cinsiyet karmaşasına yol açan tavırların yasaklanması | Fıtrî yaratılış özelliklerinin toplumsal rollerde muhafaza edilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Çift kutuplu kozmoloji | Alıcı ve tecelli kabul eden kutup | Varlığın sürekliliğini sağlama | Her şeyin zıddıyla kaim olduğu nizamda üretici ve taşıyıcı fıtrat | Kesin |
| İlmi | Fizik ve biyoloji | Bükülgen madde, alıcı/üretici hücre | Şekil alma, besleme ve çoğalma | Katı ve nüfuz edici ilkeye karşı esnek, koruyucu ve biçimlenen zemin | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki haklar ve temsil | Korunan ve sorumlulukla dengelenen süje | Toplumsal dengenin idamesi | Hak dağıtımında biyolojik farklılığın adil fonksiyonel dağılıma dönüşmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve miras dolaşımı | Korunan sermaye payı | Üretim yükü olmadan hak sahibi olma | Erkeğin nafaka mükellefiyetine karşılık kadının net servetini muhafaza etmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme biliminde süneklik (ductility); matematikte topolojik esneklik | Malzemenin kırılmadan kalıcı biçim değiştirebilmesi, gerilimi sönümlemesi ve yeni sûreti koruması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide intibak kabiliyeti; hukukta koruyucu ve alıcı ehliyet | Toplumsal yapıda çatışmayı soğuran, kurucu bağları muhafaza eden ve yeni nesli yetiştiren esnek zemin | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca biyolojik bir indirgemeyle veya ataerkil/modernist tartışmaların kısır zemininde salt zayıflık, eksiklik ve değersizlik olarak kavramak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | أنث varlığın çift yaratılışındaki (زوجين) kurucu iki kanattan biridir; sertliğin alternatifi olan yumuşaklık, hayatın mayalandığı ve şekil aldığı kurucu rahmet zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kadının ontolojik değerini ikincil görmek veya meleklerin dişileştirilmesindeki putperest mantığı kavramayıp meallerde cinsiyet kavramını çarpıtmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda teklik yalnızca Allah'a aittir; yaratılmış olan her şey ise zıtların birliğiyle (çift kutupluluk) var olur. أنث kökü, bu dengenin alıcı, şekil veren, çoğaltan ve yumuşatan fıtrî kanadını temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın çift kutupluluğunu bildiren ayetlerde (en-Necm 53:45, el-Kıyâme 75:39), miras ve hukuk taksimatında (en-Nisâ 4:11), şirk psikolojisinin ve putperestliğin deşifre edildiği uyarılarda (en-Nisâ 4:117, en-Nahl 16:58-59). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kadının yaratılıştan kaynaklanan eksik veya aşağı bir varlık olduğu vehmini yıkar; dişilik niteliğinin bir kusur değil, hayatın devamını ve sûret bulmasını sağlayan aslî bir zemin olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇekiç darbesiyle kırılmayıp bükülen, şekil alan yumuşak demir ve tohumu kolayca kabul edip bitiren gevşek ve verimli toprak.
- Soyut anlamSertlik ve katılığın zıddı olarak alıcılık, esneklik, koruyuculuk, sûret kabul etme ve hayatı çoğaltma potansiyeli.
- Sistematik karşılıkKozmik ve toplumsal varoluşun tamamlayıcı çift kutbunda etken gücü soğuran, ona kalıp ve süreklilik kazandıran üretken zemin.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel çift kutupluluk kümesi sembolüyle gösterilmiştir. sert, yönlendirici ve aktif kutbu (ذكر); ise esnek, alıcı, şekil alan ve koruyan kutbu (أنث) temsil eder. fonksiyonu bu iki kutbun bir araya gelerek üretkenliği ve varoluşsal dengeyi tamamlamasını modeller; kutuplardan biri olmadan varoluş sistemi tamamlanamaz.