أنث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن-ث9 sîga, 54 mücavir kök, 26 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ملكوضعوَأُنْثَىأنثذكرحملالْأُنْثَىإِنَاثًاثنيخلقأُنْثَىنصفشهد

KökSîga 9Ayet 26Sure 17Mücavir 54

▶ Ağı aç (3B)

أنث

أ - ن - ث

KÖK
  • 30 geçiş
  • 26 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere zeker, eğildiğinde tekrar kendi kendine düzelmeyen şeylere, yumuşak demire ünsa denir. Erkeklere zeker, kadınlara da ünsa denmektedir. Yumuşak demire ünsa, sert demire zeker denir. Zeker erkeğe ünsa da kadına isim olmuştur. Yumuşak demir, zeker çelik demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنث · انث

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere zeker, eğildiğinde tekrar kendi kendine düzelmeyen şeylere, yumuşak demire ünsa denir. Erkeklere zeker, kadınlara da ünsa denmektedir. Yumuşak demire ünsa, sert demire zeker denir. Zeker erkeğe ünsa da kadına isim olmuştur. Yumuşak demir, zeker çelik demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.242 harf
باب الثاء والنون و و ا ي ء معهما ن ث و، و ث ن، ث ن ي، أ ن ث نثو: النَّثا، مقصور: ما أخبرت عن رَجُلٍ من سُوءٍ أو صالحٍ، لا يُشتَقُّ منه فِعْل. تقول: حَسَنُ النّثا، وقبيحُ النَّثا، وقد يُقال: نَثاهُ يَنثُوهُ. وثن: الوَثَنُ: صَنَمٌ يُعْبَدُ، وجَمْعُه: الأَوْثان والوُثُنُ. والواتِنُ والواثِنُ بالتّاء والثّاء: الشّيء المُقيمُ الرّاكدُ في مكانِه، قال رؤبة: على أَخِلاّءِ الصَّفاءِ الوُثَّنِ ومن روى:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR370 harf
الأنثى: خلاف الذكر، ويجمع على إناث. وقد قيل أُنُثٌ كأنَّه جمع إناثِ. وآنَثَتِ المرأةُ، إذا وَلدت أنثى، فهي مُؤْنِثٌ. وإذا كان ذلك عادتَها فهي مِئْناثٌ أيضاً. وتأنيث الاسم؛ خلاف تذكيره. وقد أَنَّثْتُهُ فَتأَنَّثَ. والأَنيثُ: ما كان من الحديد غير ذَكَرٍ. والأُنْثَيانِ: الخُِصْيانِ. والأُنْثَيانِ أيضاً: الأذنان. قال الكلابي: يقال ارض أَنيثَةٌ: تُنْبِتُ البَقْلَ سَهْلَةٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR19.822 harf
ث ن ( وايء ) ثنى ، نثا ، أنث ، أثن ، وثن ، ثأن . ثنى : قال الله عزّ وجلّ : ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ) ( هود : 5 ) . قال الفرّاء : نزَلت في بعض مَن جاء يَلْقَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) بما يُحب ويَنطوي له على العداوة والبُغض ، فذلك هو الثَّنْيُ : الإِخفاء . وقال الزّجّاج : يَثْنُونَ صُدورهم ، أي يُجِتون ويَطوون ما فيها ويسترونه استخفاء بذلك من الله . ورُوي عن ابن عباس أنه قرأ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.419 harf
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.234 harf
- الأنثى: خلاف الذكر، ويقالان في الأصل اعتبارا بالفرجين، قال عز وجل: ﴿ومن يعمل من الصالحات من ذكر أو أنثى﴾ [النساء/124]، ولما كان الأنثى في جميع الحيوان تضعف عن الذكر اعتبر فيها الضعف، فقيل لما يضعف عمله: أنثى، ومنه قيل: حديد أنيث (انظر: المجمل 1/104؛ واللسان (أنث) 2/113)، قال الشاعر: *عندي ** جرازا لا أفل ولا أنيث * (البيت لصخر الغي الهذلي وشطره الأول *فيعلمه بأن العقل عندي* وهو في ديوان
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR339 harf
أ ن ث امرأة مئناث وقد آنثت‏.‏ وهذه امرأة أنثى للكاملة من النساء كما يقال‏:‏ رجل ذكر للكامل‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل محنث مؤنث‏.‏ وسيف أنيث ومئناث ومئناثة‏.‏ ونزع أنثييه ثم ضربه تحت أنثييه وهما أذناه والأنوثة فيهما من جهة تأنيث الاسم‏.‏ ويقال‏:‏ أنثت في أمرك تأنيثاً‏:‏ لنت ولم تشدد‏.‏ وأرض أنيثة‏:‏ بينة الأناثة دميثة‏:‏ بينة الدماثة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.337 harf
الأُنْثى: خلافُ الذكر من كل شيء، والجمع إِناثٌ؛ وأُنُثٌ: جمع إِناث، كحمار وحُمُر. وفي التنزيل العزيز: إِن يَدْعُون من دونه إِلا إِناثاً؛ وقرئ: إِلا أُنُثاً، جمع إِناث، مثل تِمارٍ وتُمُر؛ ومَن قرأَ إِلا إِناثاً، قيل: أَراد إِلا مَواتاً مثل الحَجَر والخَشَب والشجر والمَوات، كلُّها يخبر عنها كما يُخْبر عن المُؤَنث؛ ويقال للمَوات الذي هو خلاف الحَيوان: الإِناثُ. الفراء: تقول العرب: اللاَّتُ والعُزَّى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR112 harf
* أ ن ث * جمع * الأنثى إناثٌ * وقد قيل * أُنُثٌ * بضمتين كأنه جمع إناث و * الأُنْثَيانِ * الخصيتان والأذنان أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.578 harf
آنثت المرأة إيناثا إذا ولدت أنثى وفي بعض: الإناث، فهي مؤنث. ومعتادتها أي إذا كان لها ذلك عادة فهي مئناث والرجل مئناث أيضا؛ لأنهما يستويان في مفعال، ويقابله المذكار، وهي التي تلد الذكور كثيرا. من المجاز: الأنيث من الحديد : ما كان غير الذكر وحديد أنيث: غير ذكر. ونزع أنيثه، ثم ضربه تحت أنثييه. وفي اللسان: الأنيث من السيوف: الذي من حديد غير ذكر، وقيل: هو نحو من الكهام. قال صخر الغي:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.653 harf
Madde başı: انث1 اَنڤثَ [أَنُثَ, aor. اَنُثَ , inf. n. أَنَاثَةٌ and أُنُوثَةٌ, (see the former of these two ns. below,) It was, or became, female, feminine, or of the feminine gender. ― -b2- And hence, أَنُثَتْ, said of land (أَرْض), (tropical:) It was, or became, such as is termed أَنِيثَة. ― -b3- Hence also,] أَنُثَ, said of iron, (tropical:) It was, or became, soft. (Golius, from the larger of two editions
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR633 harf
Madde başı: ءنثأَنُثَ أَنُثَ U ( n. ac. أَنْث 1 , أَنَاْثَة 22t , أُنُوْثَة 27t ), a. Was, became feminine; was effeminate. b. Was soft ( iron ). أَنَّثَ أَنَّثَ II , a. Made feminine, put in the feminine; rendered effeminate. b. [ La ], Was gentle to. تَأَنَّثَ تَأَنَّثَ V , a. see I (a) & see II (b) . أُنْثَى أُنْثَى 3ya , ( pl. أَنَاْثَى 22ya , اِنَاْث 23 ), a. Female, feminine. أَنَاْثَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.503 harf
Madde başı: ءنثءنث أَنَثَ - يَأْنَثُ أَنَثَ - يَأْنَثُ (أَنِثَت - تَأْنَثً) - أُنْثى - أُنْثَيَيْن - إِناث أَنـَثَ - يَأْنـَثُ + الكائن ، أَنـَثَت - تَأْنـَثُ + الكائنة: يكون ( تكون) أو يصير ( تصير) " أنثى ": يكون جنسه أنثى، أو له صفات الأنثى من اللين وعدم التشدد أُنـْثى: على وزن " فـُعلى" : اسم فاعل مؤنث مبالغة: الكائنة التي لها الجنس المقابل للذكر
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler54 mücavir (173 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذكر

    16 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  2. ثني

    4 ortak ayet · Sena yaka demektir

  3. زوج

    5 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  4. خلق

    7 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  5. وضع

    3 ortak ayet · Koyar

  6. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  7. نصف

    2 ortak ayet · Yarısı

  8. علم

    10 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  9. شمل

    2 ortak ayet · Sol

  10. حمل

    3 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  11. ملك

    5 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  12. شهد

    4 ortak ayet · Petekteki baldır

Geçtiği ayetler(26)

  1. فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي …

    KadınFakat onu doğurunca-Allah onu ve doğurduğunu daha iyi bilici iken-Rabbım ben onu kız olarak doğurdum. Erkek, kız gibi değildir. Gerçekten ben adını Meryem koydum. Ben onu da soyunu da kovulmuş şeytandan sana sığındırırım, demişti.

  2. … لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ …

    KadınNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  3. وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

    KadınErkek veya kadın her kim ki; mü’min olarak salih amel işlerse cennete girer. Ve kendilerine zerre kadar zulmedilmez.

  4. اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

    KadınAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.

  5. مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    KadınKadın olsun, erkek olsun; her kim, inanmış olarak iyi amel işlerse; ona hoş bir hayat yaşatacağız. Mükafatlarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.

  6. … مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ …

    KadınAllah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.

  7. مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ

    KadınKim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.

  8. … تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي …

    KadınKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.

Sîga sayfası: الْأُنْثَيَيْنِ
Sîga sayfası: وَالْأُنْثَى
Sîga sayfası: بِالْأُنْثَى
Sîga sayfası: كَالْأُنْثَى

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأنث
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerرخو, لين, ضعف
Zıt Kökذكر
Çekirdek Özet 1Sertlik ve katılığın karşıtı olarak yumuşaklık, esneklik, alıcılık ve şekil almaya elverişlilik
Çekirdek Özet 2Biyolojik dişi cinsiyet; edilgenlik, üretkenlik ve ontolojik olarak şekil ve sûret kabul eden zemin
Çekirdek Özet 3İlâhî yaratılışta çift kutupluluğun alıcı, koruyucu, doğurgan ve dönüştürücü kanadı
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca biyolojik zayıflık veya aşağılık olarak okuyup ontolojik tamamlayıcılık ve üretkenlik vasfını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنİçsel meyil, yöneliş, vakti gelme, olgunlaşma ve sükûnet hali; nitekim أنى, أنس, أنم köklerinde de bu yumuşak yöneliş, yerleşme ve yatışma anlamı görülürثYayılma, dökülme ve saçılma karakteri taşıyan sesin eklenmesiyle çekirdekteki içe dönük yumuşaklık dışa doğru esneyen, şekil kabul eden ve bükülgen bir yumuşaklığa dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçİlksel varoluş gücü ve temel başlangıç enerjisi
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşamın akışı, çoğalma, tohumun uyanışı ve içten gelen hareket
ثİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (ikiz harf ت üzerinden türetme)Katı sınırın yumuşaması, çatallanma, dağılma ve esnek alan oluşturma
أنثGücün süreklilik içinde yumuşayarak şekil almasıBaşlangıçtaki ham gücün (أ) hayat verici bir süreklilikle (ن) katılığı kırarak esnek ve üretici bir kalıba (ث) bürünmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKolayca bükülen, çekiç darbesiyle kırılmayan, sertliği ve su verilmişliği az olan yumuşak demir; aynı zamanda işlenmeye ve bitki bitirmeye elverişli yumuşak, gevşek toprak
Cahiliye şiiri kullanımıSahru’l-Gayy el-Hüzelî kılıcını nitelerken kökü bükülgen olmayan, sağlam çelik anlamında zıddıyla zikreder: فيعلمه بأن العقل عندي / جرازا لا أفل ولا أنيث
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde kılıcın yumuşak demirden yapılmış olanına سيف أنيث denilmiş; ayrıca sertlik göstermeyip yumuşak davranma hali أنثت في أمرك ifadesiyle karşılanmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânü’l-Hüzeliyyîn.

Sami etimolojik katman

Arapça أنث kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde genel olarak dişil cinsiyeti, yumuşaklığı ve zayıflığı/alıcılığı ifade eden ortak Afro-Asyatik mirasla doğrudan bağlantılıdır. İbranice ’ānash / ’inshāh (insan, zayıf/kırılgan varlık) ve Aramice/Süryanice ’ntt’ / attā (kadın, dişi) biçimleri, fonetik olarak n-ş / n-t / n-th geçişkenlikleri içinde dişil varoluşun korunmaya muhtaç, alıcı ve yumuşak tabiatını imler. Akadca enšu (zayıf, esnek, dayanıksız) kelimesi de aynı anlamsal eksende sertliğin karşıtı olan bükülgenliği ifade eder. Arapçada bu kök bir yandan biyolojik dişiliği (أنثى) adlandırırken diğer yandan metalurjik ve jeolojik olarak sert olmayan, esnek maddeyi (demir ve toprak) niteleyerek kökün ilksel somut çekirdeğini korumuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert ve dik duran her nesnenin (ذكر) karşıtı olarak esneyen, bükülen, içine alan nesneBiyolojik dişilik ile madendeki bükülgenlik ve topraktaki verimli gevşeklik aynı esneklik matrisine dayanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ’ānash, Süryanice ’attā, Akadca enšuZayıflık, kırılganlık, alıcılık ve dişi fert anlam alanında ortak Sami söz dağarcığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Berberice ve Afro-Asyatik lehçelerde dişil işaretleyiciler ve gevşeklik bildiren formlarErken katmanda dişil ilke ile esnek ve akışkan madde arasındaki bağ örtüşmektedirMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنثAnlamlıDişilik, yumuşaklık, bükülgenlikSertliğin zıddı, alıcı ve doğurgan tabiatHedef kök; Kur'an'da geçer
أثنAnlamlıBirbirine dolanma, katlanma, sıklaşmaAğaç dallarının veya saçın birbirine girmesi, iç içe geçip bükülmesiEsneme ve bükülme payı taşır; Kur'an'da geçmez
نأثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
نثأAnlamlıSırrı yayma, haber sızdırma, kaynamaBir şeyin içindekini dışarıya sızdırması veya taşmasıDağılma ve dışa vurma yönü vardır; Kur'an'da geçmez
ثأنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ثنأAnlamlıKatlama, bükme, ikiye katlamaثني köküyle eşanlamlı olarak bir şeyi kendi üzerine kıvırmaBükülme ve katlanma yönüyle أنث köküne yakındır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنثMerkezDişilik, esneklik, alıcılıkSertliğin zıddı olup kendi içine kabul eden, doğuran ve şekil alan esnek varlıkHem maddî hem manevî esneklik ve cinsiyet kutbu
رخوKomşuGevşeklik, yumuşaklıkYapının dirayetini kaybedip gevşemesi; dirençsizlik boyutu öndedirأنث kökündeki üretkenlik ve sûret kabul etme vasfını taşımaz
لينKomşuKolaylık, bükülgenlik, sert olmamaTemas anındaki tatlılık, kabalık ve katılığın yokluğuأنث ontolojik bir cinsiyet ve kapasite iken لين ahlaki ve fiziksel bir sıfattır
ضعفKomşuGüçsüzlük, takatsizlikKuvvetin zıddı; fiziki veya manevi direnç yetersizliğiأنث bir zayıflık değil mahiyet farkıdır; ضعف ise eksiklik bildirir
ذكرZıtErkeklik, sertlik, diklik, anmaNüfuz eden, şekil veren, sert, dik ve dışa dönük etken kutupBiyolojik ve kozmik ikiliğin karşıtı; kılıcın çelik ve sert olanı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنثDişilik, bükülgenlik, alıcılıkSertliğin zıddı olan esnek demir, gevşek-verimli toprak ve biyolojik dişiKesin
LatinceFemina, mollis, ductilisKadın/dişi; yumuşak, işlenebilir/esnekBiyolojik cinsiyeti ve madenin dövülerek şekil alabilirliğini birlikte karşılarGüçlü
İngilizceFemale, ductile, malleableDişi; bükülgen, şekil verilebilirHem cinsiyet kutbunu hem de malzemenin esneklik özelliğini kapsarGüçlü
AlmancaWeiblich, biegsam, duktilDişil; eğilebilir, dövülgenYumuşak demir ve cinsiyet ayrımındaki alıcı tarafı iyi verirGüçlü
FransızcaFemelle, ductile, malléableDişi; tel haline gelebilen, işlenebilirDirenmeyip şekli kabul eden madde ve biyolojik cinsiyetGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أُنْثَى (Tekil)Biyolojik dişi insan / zevceYaratılışın çift kutupluluğu, miras ve adalet bağlamı (Âl-i İmrân 3:36, en-Nisâ 4:124)
إِنَاث / أُنُث (Çoğul)Cansız, edilgen ve tesirsiz putlarMüşriklerin cansız nesneleri veya dişi addettikleri varlıkları ilâh edinmesi (en-Nisâ 4:117)
إِنَاث (Çoğul melek tasavvuru)Meleklerin ontolojik konumuMelekleri Allah'ın kızları sayan pagan zihniyetin reddi bağlamı (es-Sâffât 37:150, ez-Zuhruf 43:19)
اَلْأُنْثَيَيْنِ (Tesniye)İki kız evlat / iki dişi payıMiras taksiminde hak ve sorumluluk dengesi bağlamı (en-Nisâ 4:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlâhî zâtın cinsiyetten tenzihi ve meleklerin mahiyetiMüşriklerin meleklere dişilik isnat etmelerinin ontolojik ve itikadi olarak iptaliCinsiyetin yaratılmışlara mahsus bir ikilik ve noksanlık olduğu vurgusu
FıkıhAhvâl-i şahsiyye, miras ve cinsiyet hükümleriHak ve vazifelerin bedenî ve içtimaî fıtrata göre tevzi edilmesi; hünsâ (çift cinsiyetli) durumuMiras, şehadet ve ibadetlerde hakiki cinsiyetin tespiti ve hukukî statü
TefsirÇift kutuplu yaratılış ve şirk psikolojisiPutlara tapınmanın acziyeti ve kız çocuklarının diri diri gömülmesinin kınanmasıŞirkin edilgenliği ile pagan toplumun kadına bakışındaki çelişkinin ifşası
HadisFıtrat, ahlak ve yaratılış rolleriErkek ve kadının fıtrî sınırlarını koruması; cinsiyet karmaşasına yol açan tavırların yasaklanmasıFıtrî yaratılış özelliklerinin toplumsal rollerde muhafaza edilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniÇift kutuplu kozmolojiAlıcı ve tecelli kabul eden kutupVarlığın sürekliliğini sağlamaHer şeyin zıddıyla kaim olduğu nizamda üretici ve taşıyıcı fıtratKesin
İlmiFizik ve biyolojiBükülgen madde, alıcı/üretici hücreŞekil alma, besleme ve çoğalmaKatı ve nüfuz edici ilkeye karşı esnek, koruyucu ve biçimlenen zeminGüçlü
SiyasiHukuki haklar ve temsilKorunan ve sorumlulukla dengelenen süjeToplumsal dengenin idamesiHak dağıtımında biyolojik farklılığın adil fonksiyonel dağılıma dönüşmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve miras dolaşımıKorunan sermaye payıÜretim yükü olmadan hak sahibi olmaErkeğin nafaka mükellefiyetine karşılık kadının net servetini muhafaza etmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme biliminde süneklik (ductility); matematikte topolojik esneklikMalzemenin kırılmadan kalıcı biçim değiştirebilmesi, gerilimi sönümlemesi ve yeni sûreti korumasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide intibak kabiliyeti; hukukta koruyucu ve alıcı ehliyetToplumsal yapıda çatışmayı soğuran, kurucu bağları muhafaza eden ve yeni nesli yetiştiren esnek zeminGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca biyolojik bir indirgemeyle veya ataerkil/modernist tartışmaların kısır zemininde salt zayıflık, eksiklik ve değersizlik olarak kavramak
Kur'an içi daha geniş anlamأنث varlığın çift yaratılışındaki (زوجين) kurucu iki kanattan biridir; sertliğin alternatifi olan yumuşaklık, hayatın mayalandığı ve şekil aldığı kurucu rahmet zeminidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKadının ontolojik değerini ikincil görmek veya meleklerin dişileştirilmesindeki putperest mantığı kavramayıp meallerde cinsiyet kavramını çarpıtmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunda teklik yalnızca Allah'a aittir; yaratılmış olan her şey ise zıtların birliğiyle (çift kutupluluk) var olur. أنث kökü, bu dengenin alıcı, şekil veren, çoğaltan ve yumuşatan fıtrî kanadını temsil eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın çift kutupluluğunu bildiren ayetlerde (en-Necm 53:45, el-Kıyâme 75:39), miras ve hukuk taksimatında (en-Nisâ 4:11), şirk psikolojisinin ve putperestliğin deşifre edildiği uyarılarda (en-Nisâ 4:117, en-Nahl 16:58-59).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kadının yaratılıştan kaynaklanan eksik veya aşağı bir varlık olduğu vehmini yıkar; dişilik niteliğinin bir kusur değil, hayatın devamını ve sûret bulmasını sağlayan aslî bir zemin olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇekiç darbesiyle kırılmayıp bükülen, şekil alan yumuşak demir ve tohumu kolayca kabul edip bitiren gevşek ve verimli toprak.
  • Soyut anlamSertlik ve katılığın zıddı olarak alıcılık, esneklik, koruyuculuk, sûret kabul etme ve hayatı çoğaltma potansiyeli.
  • Sistematik karşılıkKozmik ve toplumsal varoluşun tamamlayıcı çift kutbunda etken gücü soğuran, ona kalıp ve süreklilik kazandıran üretken zemin.
  • LaTeX modeliP={(x,y)∣x∈D∧y∈A∧f(x,y)=1}
  • LaTeX açıklamasıFormülde evrensel çift kutupluluk kümesi P sembolüyle gösterilmiştir. D sert, yönlendirici ve aktif kutbu (ذكر); A ise esnek, alıcı, şekil alan ve koruyan kutbu (أنث) temsil eder. f(x,y)=1 fonksiyonu bu iki kutbun bir araya gelerek üretkenliği ve varoluşsal dengeyi tamamlamasını modeller; kutuplardan biri olmadan varoluş sistemi tamamlanamaz.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا