أن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ن104 sîga, 744 mücavir kök, 2.734 ayet, 101 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رودكونإِنْإِنَّأَنَّأنألهقولفَإِنْأَنْإِلَّاقومعلمظننإِنَّهُ

KökSîga 104Ayet 2.734Sure 101Mücavir 744

▶ Ağı aç (3B)

أن

أ - ن

KÖK
  • 4.059 geçiş
  • 2.734 ayet
  • 104 sîga
  • 4 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kesinlikle

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءن · آن · إن · ان

Notlarım

Sözlükler(4)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok50.254 harf
Madde başı: آنباب اللفيف من حرف النون ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا . ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) . قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً . ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به . وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط . وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok50.254 harf
Madde başı: إنباب اللفيف من حرف النون ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا . ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) . قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً . ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به . وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط . وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR690 harf
Madde başı: أن- على أربعة أوجه: الداخلة على المعدومين من الفعل الماضي أو المستقبل، ويكون ما بعده في تقدير مصدر، وينصب المستقبل، نحو: أعجبني أن تخرج وأن خرجت. والمخففة من الثقيلة نحو: أعجبني أن زيدا منطلق. والمؤكدة ل (لما) نحو: ﴿فلما أن جاء البشير﴾ [يوسف/96]. والمفسرة لما يكون بمعنى القول، نحو: ﴿وانطلق الملأ منهم أن امشوا واصبروا﴾ [ص/6] أي: قالوا: امشوا. وكذلك (إن) على أربعة أوجه: للشرط نحو: {إن تعذبهم فإنهم
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR508 harf
Madde başı: إن- ينصبان الاسم ويرفعان الخبر، والفرق بينهما أن (إن) يكون ما بعده جملة مستقلة، و (أن) يكون ما بعده في حكم مفرد يقع موقع مرفوع ومنصوب ومجرور، نحو: أعجبني أنك تخرج، وعلمت أنك تخرج، وتعجبت من أنك تخرج. وإذا أدخل عليه (ما) يبطل عمله، ويقتضي إثبات الحكم للمذكور وصرفه عما عداه، نحو: ﴿إنما المشركون نجس﴾ [التوبة/28] تنبيها على أن النجاسة التامة هي حاصلة للمختص بالشرك، وقوله عز وجل {إنما حرم عليكم الميتة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.425 harf
Madde başı: أن: ( *!أَنْ ، المَفْتُوحَةُ ) الخَفْيفَةُ مِن نواصِبِ الفِعْلِ المستقبلِ مَبْني على السكونِ ( تكونُ اسْماً وحَرْفاً ، والاسمُ نَوْعانِ : ضَميرُ مُتَكَلِّمٍ في قَوْلِ بَعْضِهم ) إذا مَضَى عليها ولم يقفْ ( أَنْ فَعَلْتُ ) ذلكَ ( بسكونِ النُّونِ والأكْثَرونَ ) مِن العَرَبِ ( على فَتْحِها وَصْلاً ) يقُولُون : *!أَنَ فَعَلْتُ ذلكَ ، ( و ) أَجْودُ اللّغاتِ ، ( الإِتْيان بالألِفِ وَقْفاً ) ، ومنهم مَن
Maddenin bağlantısı

: ( *!أَنْ ، المَفْتُوحَةُ ) الخَفْيفَةُ مِن نواصِبِ الفِعْلِ المستقبلِ مَبْني على السكونِ ( تكونُ اسْماً وحَرْفاً ، والاسمُ نَوْعانِ : ضَميرُ مُتَكَلِّمٍ في قَوْلِ بَعْضِهم ) إذا مَضَى عليها ولم يقفْ ( أَنْ فَعَلْتُ ) ذلكَ ( بسكونِ النُّونِ والأكْثَرونَ ) مِن العَرَبِ ( على فَتْحِها وَصْلاً ) يقُولُون : *!أَنَ فَعَلْتُ ذلكَ ، ( و ) أَجْودُ اللّغاتِ ، ( الإِتْيان بالألِفِ وَقْفاً ) ، ومنهم مَن يُثْبِتُ الأَلفَ في الوَصْلِ أَيْضاً يقُولُ : *!أَنَا فَعَلْتُ ذلكَ ، وهي لُغَةٌ رَدِيئَةٌ . وفي المُحْكَم : وأَنَ اسمُ المُتَكلِّم فإذا وَقَفْت أَلْحَقْتَ أَلِفاً للسكوتِ ، وقد تُحْذَف وإثْباتُها أَحْسَنُ . وفي الصِّحاحِ : وأَمَّا قَوْلُهم أَنَا فهو اسمٌ مكنِيٌّ ، وهو اسمٌ للمُتَكلِّمِ وحْدَه ، وإنَّما بُنِي على الفتْحِ فرْقاً بَيْنه وبينَ أَن التي هي حَرْفٌ ناصِبٌ للفِعْلِ ، والألِفُ الأخيرَةُ إنَّما هي لبَيانِ الحَرَكَةِ في الوَقْفِ ، فإن وُسِّطت سَقَطَتْ إلاَّ في لُغَةٍ رديئةٍ ، كما قالَ حُمَيْد بنُ مجدلٍ : أَنَا سَيْفُ العَشِيرَةِ فاعْرِفوني جَميعاً قد تَذَرَّيْتُ السَّنامَا قُلْتُ : ومنه أَيْضاً قَوْل العُدَيْل : أَنا عَدْلُ الطِّعانِ لمَنْ يعانى أَنا العَدْلُ المُبَيِّنُ فاعْرِفوني

وقد ذَكَرَ المصنِّفُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، ثلاثَ لُغاتٍ ، وفاتَهُ *!آنَ فَعَلْتَ ، بمدِّ الأَلِفِ الأُولى ، وهي لُغَةُ قُضاعَةَ ، ومنه قَوْلُ عدِيَ : يا لَيْتَ شِعْري آنَ ذُو عَجَّةٍ مَتى أَرَى شَرْباً حَوالَيْ أَصيصْ ؟ وأَنَهْ فَعَلْت ، حكَى الخَمْسَة قُطْرب ، ونَقَل عن ابنِ جنِّي ، وفي الأخيرَةِ ضَعْفٌ كما تَرَى . قالَ ابنُ جنِّي : يَجوزُ الهاء في أَنَهْ بدلاً مِن الأَلفِ في أَنا لأنَّ أَكْثَرَ الاسْتِعمالِ إنَّما هو أَنا بالأَلفِ ، ويَجوزُ أَنْ تكونَ الهاءُ أُلْحِقَتْ لبَيانِ الحَركَةِ كما أُلْحِقَتِ الألفُ ، ولا تكونُ بدلاً منها بل قائِمَة بنفْسِها كالتي في كتابِيَه وحسابِيَه . قالَ الأَزْهرِيُّ : *!وأنا لا تَثْنِيَةَ له مِن لفْظِه إلاَّ بنَحْن ، ويصلحُ نحنُ في التَّثْنيةِ والجَمْعِ . ( و ) النوعُ الثاني : ( ضَميرُ مُخاطَبٍ في قَوْلِكَ أَنْتَ ) يُوصَلُ *!بأَنْ تاءُ الخطابِ فيَصِيران كالشيءِ الواحِدِ من غَيْر أَن تكونَ مُضافَةً إليه . و ( *!أَنْتِ ) للمُؤَنَّثةِ بكسْرِ التاءِ وتقولُ في التَّثْنِيةِ ( *!أَنْتُما ) ، فإن قيلَ : لِمَ ثَنَّوا *!أَنْت فقالوا أَنْتُما ، ولم يُثَنُّوا أَنا ، فقيلَ : لمَّا لم يجزْ أَنا وأَنا لرَجلٍ آخَرَ لم يُثَنَّوا ، وأَمَّا أَنْت فثَنَّوْه بأَنْتُما لأنَّك تجيزُ أنْ تقولَ لرجلٍ أَنتَ وأَنْتَ لآخَرَ معه ، وكذلِكَ الأُنْثى . وقالَ ابنُ سِيْدَه : ليسَ أَنْتُما تَثْنِيَة أَنْتَ إذ لو كانَ تَثْنِيَته لوَجَبَ أَنْ تقولَ في أَنْتَ أَنْتانِ ، إنَّما هو اسمٌ مصوغٌ يَدُلُّ على التَّثْنِيَةِ كما صبغَ هذانِ وهاتانِ . وتقولُ : ( *!أَنْتُمْ ) و ( *!أَنْتُنَّ ) جَمْع المُذَكَّر والمُؤَنَّث ، ( الجُمْهورُ ) مِن أَئمَّةِ اللُّغَةِ والنَّحْو على ( أنَّ الضَّميرَ هو

أَنْ ، والتَّاءُ حَرْفُ خِطابٍ ) وُصِلَتْ به ؛ كما تقدَّمَ . قالَ الجَوْهرِيُّ : وقد تدخُلُ عليه كافُ التَّشْبيه تقولُ : أَنْتَ *!كأَنا *!وأَنا *!كأَنْتَ ؛ حُكِيَ ذلِكَ عن العَرَبِ ، وكافُ التَّشْبيهِ لا تتَّصِل بالمُضْمَرِ ، وإنَّما تتَّصِل بالمُظْهَرِ ، تقولُ : أَنْتَ كزَيدٍ ، ولا تقولُ : أَنْتَ كِي ، إلاَّ أنَّ الضَّميرَ المُنْفصلَ عنْدَهُم كانَ بمنْزِلَةِ المُظْهَر ، فلذلِكَ حَسُنَ وفارَقَ المُتَّصِل . وقرَأْتُ في كتابِ ليسَ لابنِ خَالَوَيْه قالَ : ليسَ في كلامِ العَرَبِ أَنْتَ كِي ولا أَنا كك إلاَّ في تَبْيين ضَمِيرَيْن مُنْفَصِلَيْن ، فلذلِكَ قالَ سِيْبَوَيْه : اسْتَغْنَتِ العَرَبُ بأَنْتَ مِثْلي وأَنا مِثْلُك عن أنْ يقُولُوا : أَنْتَ كِي وأَنا كك ، والبيتان : فلولا الحَياءُ لكنَّا كهمولولا البَلاء لكانُوا كناوالبيت الآخر : إن تكن كي فإنّني كك فيهاإنّنا في الملام مُصْطَحبان ( والحَرْفُ أَرْبَعَةُ أَنْواعٍ : يكونُ حَرْفاً مَصْدَريًّا ناصِباً للمُضارِعِ ) ، أَي يكونُ مع الفِعْلِ المُسْتقبلِ في معْنَى مَصْدَر فتَنْصِبه ( ويَقَعُ في مَوْضِعَيْنِ : فِي الابْتِداءِ فيكونُ في مَوْضِعِ رَفْعٍ نَحْو ) قوْلِه تعالى : ﴿( *!وأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لكُم )﴾ ، ) أَي صِيامُكم ، ( ويَقَعُ بَعْدَ لَفْظٍ دالَ على مَعْنًى غيرِ اليَقِينِ فيكونُ في مَوْضِعِ رَفْعٍ ) نَحْو : ﴿( أَلَمْ يَأْنِ للَّذينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُم ) لذِكْرِ اللَّهِ﴾ . ( و ) يَقَعُ في مَوْضِعِ ( نَصْبٍ ) نَحْو قوْلِهِ تعالى : { ( وما كانَ هذا القُرْآنُ أَنْ

يُفْتَرَى } . ( و ) يكونُ في مَوْضِعِ ( خَفْضٍ ) نَحْو قَوْلِه تعالى : ﴿( من قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ المَوْتُ )﴾ . ( قالَ الجوْهرِيُّ : فإنْ دَخَلَتْ على فِعْلٍ ماضٍ كانتْ معه بمعْنَى مَصْدَر قد وَقَعَ إلاَّ أنَّها لا تَعْمَلُ ، تقولُ : أَعْجَبَني أَنْ قُمْتَ ، والمعْنَى : أَعْجَبَني قِيامُك الذي مَضَى ، اه . فعُلِمَ مِن هذا أَنَّ أَنْ لا تَقَعُ إذا وصلت حالاً أَبداً إنَّما هي للمُضِيِّ أَو للاسْتِقْبالِ ، فلا يقالُ : سَرَّني أَنْ تَقُومَ ، وهو في حالِ قِيامٍ . ( وقد يُجْزَمُ بها كقَوْلِه : ( إذا ما غَدَوْنا قال وِلْدانُ أَهْلِنا ( تعالَوْا إلى أَنْ يأْتِنا الصَّيْدُ نَحْطِب ( بوقد يُرْفَعُ الفِعْلُ بَعْدَها كقِراءَةِ ابنِ مُحَيْصِنٍ : ﴿لمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ )﴾ ) برفْعِ الميمِ وهي من الشَّواذ . قُلْتُ : ومنه قَوْلُ الشاعِرِ : أَنْ تَقْرآنِ على أَسماءَ وَيحَكُمامِنِّي السلامَ وأَنْ لا تُعْلِما أَحَدا ( وتكونُ مُخَفَّفَةً من الثَّقيلةِ ) فلا تَعْمَلُ ، فتقُولُ : بَلَغَني أَنْ زيدٌ خارجٌ ؛ قالَ اللَّهُ تعالَى : ﴿( عَلِمَ أَنْ سَيكونُ ) مِنْكم مَرْضَى﴾ ؛ وقالَ اللَّهُ تعالى : ﴿ونُودُوا أَنْ تِلْكُمُوا الجنَّةُ أُورِثْتُموها﴾ . قالَ ابنُ بَرِّي : قَوْلُ الجوْهرِيّ فلا تَعْمَل يُريدُ في اللَّفْظِ ، وأَمَّا في التَّقْديرِ فهي عامِلَةٌ ، واسْمُها مقدَّرٌ في النِّيَّةِ تَقْديرُه : أَنه تِلْكُم الجنَّة . قُلْتُ : وقالَ المصنِّفُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، في البَصائِرِ في مثالِ المُخَفَّفة من المُشدَّدَةِ عَلِمْتُ أَنْ زيداً لمُنْطَلِق ، مُقْترِناً بلامٍ في الإعْمالِ ، وعَلِمْت أَنْ زيدٌ مُنْطَلِقٌ بِلا لامٍ في الإلْغاءِ . قالَ ابنُ جنِّي : وسأَلْتُ أَبا عليَ عن قَوْلِ الشاعِرِ : أَنْ تَقْرآنِ على أَسماءَ وَيحَكُما لِمَ رَفَعَ تَقْرآنِ ؟ فقالَ : أَرادَ النّونَ

الثَّقيلَةَ أَي أَنَّكما تَقْرآنِ . ( و ) تكونُ ( مُفْسِرةً بمعْنَى أَي ) نَحْو قَوْله تعالى : ﴿( فأَوْحَيْنا إليه أَنِ اصْنَعِ الفُلْكَ )﴾ ، ) أَي أَي اصْنَع ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿وانْطَلَقَ المَلأُ منهم أَنِ امْشوا واصْبِرُوا﴾ ؛ كما في الصِّحاحِ . قالَ بعضُهم : لا يَجوزُ الوَقْف عليها لأنَّها تأتي ليُعَبَّر بها وبما بَعْدَها عن معْنَى الفعْلِ الذي قَبْل ، فالكَلامُ شَديدُ الحاجَةِ إلى ما بَعْدَها ليُفَسّرَ به ما قَبْلها فبحسبِ ذلكَ امْتَنَعَ الوُقوفُ عليها . ( وتكونُ زائِدَةً للتَّوكيدِ ) نَحْو قَوْلِه تعالَى : ﴿ولمَّا أَنْ جاءَتْ رُسُلُنا﴾ ؛ ) وفي مَوْضِع ﴿ولمَّا جاءَتْ رُسُلُنا﴾ . ) ونَصُّ الجوْهرِيّ : وقد تكونُ صِلَةً للِمَّا كقَوْله تعالى : ﴿فلمَّا أَنْ جاءَ البَشيرُ﴾ ، وقد تكونُ زائِدَةً كقوْلِه تعالى : ﴿وما لهم أَنْ لا يُعَذِّبَهم اللَّهُ﴾ يُريدُ وما لَهُم لا يعذِّبُهُم اللَّهُ . قالَ ابنُ بَرِّي : هذا كلامٌ مكرَّرٌ لأنَّ الصِّلَةَ هي الزائِدَةُ ، فلو كانتْ زائِدَةً في الآيةِ لم تَنْصِب الفعْلَ . ( وتكونُ شَرْطيَّةً كالمَكْسورَةِ . ( وتكونُ ) أَيْضاً ( للنَّفْيِ كالمَكْسورَةِ . ( و ) تكونُ ( بمعْنَى إذ قيلَ : ومنه ) قَوْلُه تعالى : ﴿( بَلْ عَجبُوا أَنْ جاءَهُم مُنْذِرٌ منهم )﴾ ، ) أَي إذ جاءَهُم ؛ وكذلِكَ قَوْلُه تعالَى : ﴿لا تتَّخِذُوا آباءَكُم وإخْوانَكُم أَوْلياءَ إن اسْتَحَبُّوا﴾ ؛ مَنْ خَفَضَها

جعلَها في موْضِعِ إذا ، كما تقدَّمَ ، ومَنْ فَتَحَها جعلَها في موْضِعٍ إذ على الواجِبِ . ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿وامْرأَةً مُؤْمِنَةً إنْ وَهَبَتْ نَفْسَها للنبيِّ﴾ ، مَنْ خَفَضَها جعلَها في موْضِعِ إذا ، ومَنْ نَصَبَها ففي موضِعِ إذ . ( و ) تكونُ ( بمعْنَى لئَلاّ ، قيلَ : ومنه ) قَوْلُه تعالى : ﴿( يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا )﴾ ؛ ) هكذا ذَكَرَه بعضُ النُّحَّاةِ ، ( والصَّوابُ أَنَّها هنا مَصْدرِيَّةٌ ، والأَصْلُ كَراهَةَ أَنْ تَضِلُّوا ) . ( قُلْتُ : وقد تكونُ مُضْمرةً فتَعْمَل وإن لم تكنْ في اللَّفْظِ كقَوْلِك : لأَلْزمنَّك أَو تَقْضِيَ لي حقِّي ، أَي إلى أَنْ . وقالَ الجوْهرِيُّ : وكذلِكَ إذا حَذَفْتها إنْ شِئْت نَصَبْتَ وإنْ شِئْتَ رَفَعْتَ ؛ قالَ طَرفَةُ : أَلا أَيُّهَذا الزاجِرِي أَحْضُرَ الوغَى وأَنْ أَشْهَدَ اللَّذَّاتِ هل أَنْتَ مُخْلدِي ؟ يُرْوَى بالنَّصْبِ على الإِعْمالِ ، والرَّفْعُ أَجْودُ . قالَ اللَّهُ تعالى : ﴿قُلْ أَفَغَيْرَ اللَّه تأْمرونِّي أَعبُدُ أَيُّها الجاهِلُونَ﴾ ، اه . وتكونُ أَنْ بمعْنَى أَجَلْ وبمعْنَى لعلَّ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!الأَنَّةُ : *!الأَنِينُ . ورَجُلٌ *!أُنَنَةٌ فُنَنَةٌ ، كهُمَزَةٍ فيهما ، أَي بلِيغٌ . *!وأَنَّتِ القَوْسُ *!تَئِنُّ *!أَنِيناً : أَلانَتْ صوتَها ومَدَّته ؛ عن أَبي حنيفَةَ ، وأَنْشَدَ لرُؤْبَة : تَئِنُّ حِينَ تَجْذِبُ المَخُطوما *!أَنِين عَبْرَى أسْلَمتْ حَمِيما وأَتَاهُ على *!مَئِنَّةِ ذاكَ : أَي حينهِ ورُبَّانِه . وقالَ أَبو عَمْرٍو : *!الأَنَّةُ *!والمَئِنَّةُ والعَدْقَةُ والشَّوْزَبُ واحِدٌ . ويقالُ : وما أَنَّ في الفُراتِ

قَطْرةٌ ، أَي ما كانَ ، وقد يُنْصَب ولا أَفْعَلَه ما أَنَّ في السَّماءِ نَجْماً . قالَ اللَّحْيانيُّ : أَي ما كانَ وإِنَّما فَسَّرَه على المعْنَى . وكأَنَّ : حَرْفُ تَشْبيهٍ إنَّما هو أَنَّ دَخَلَتْ عليها الكافُ ، والعَرَبُ تَنْصبُ به الاسْمَ وتَرْفَعُ به الخَبَرَ . وقالَ الكِسائيُّ : قد يكونُ بمعْنَى الجَحْدِ كقَوْلِكَ : *!كأَنَّكَ أَميرُنا فتأْمُرُنا ، معْناه لسْتَ أَمِيرنا . ويأْتي بمعْنَى التَّمنِّي كقَوْلِكَ : *!كأَنَّني قد قُلْتُ الشِّعْرَ فأُجِيدَه ، معْنَاه لَيْتَني قد قُلْتُ الشِّعْرَ فأُجِيدَه . وبمعْنَى العِلْم والظَّنِّ كقَوْلِكَ : *!كأَنَّ اللَّهَ يَفْعَل ما يَشاءُ ؛ *!وكأَنَّك خارِجُ . وقالَ أَبو سعيدٍ : سَمِعْتُ العَرَبَ تُنْشِدُ هذا البَيْت : ويَوْمَ تُوافِينا بوَجْهٍ مُقَسَّمٍ *!كأَنْ ظَبْيَةً تَعْطُو إلى ناضِرِ السَّلَم *!ْوكأَنْ ظَبْيَةٍ وكأَنْ ظَبْيَةٌ ، فمَنْ نَصَبَ أَرادَ كأَنَّ ظَبْيَةً فخفَّفَ وأَعْمَل ، ومَنْ خَفَضَ أَرادَ كظَبْيَةٍ ، ومَنْ رَفَعَ أَرادَ *!كأَنَّها ظَبْيَةٌ فخفَّفَ وأَعْمَل مع إضْمارِ الكِنايَةِ . ورَوَى الجرارُ عن ابنِ الأَعْرابيِّ أنَّه أَنْشَدَ : *!كأَمَّا يَحْتَطِبْنَ على قَتادٍ ويَسْتَضْحِكْنَ عن حَبِّ الغَمامِفقالَ : يُريدُ *!كأَنَّما فقالَ كأَمَّا . وإنَّني وإنِّي بمعْنًى ، وكذلِكَ *!كأَنِّي *!وكأَنَّني لأنَّه كَثُر اسْتِعْمالُهم لهذه الحُرُوفِ ، وهم قد يَسْتَثْقلون التَّضْعيفَ فحذَفُوا النونَ التي تلِي الياءَ . وتبدل هَمْزَةَ أَن مَفْتوحة عيناً

فتقولُ : عَلِمْت عَنْك مُنْطَلِق . وحَكَى ابنُ جنِّي عن قطْرب أَنَّ طيِّئاً تقولُ : هِنْ فَعَلْتَ فعلْتُ ، يُريدُونَ إنْ ، فيُبْدِلون . قالَ سِيْبَوَيْه : وقوْلُهم : *!أَمَّا أَنْتَ مُنْطلِقاً انْطَلَقْتُ مَعَك *!إنَّما هي أَنْ ضُمَّت إليها ما ، وهي ما التَّوْكِيد ، ولَزِمَت كَراهِيَة أَن يِجْحِفوا بها لتكونَ عِوضاً من ذَهابِ الفعْلِ كما كانتِ الهاءُ والألفُ عِوضاً في الزَّنادِقةِ واليَماني مِن الياءِ وبنُو تميمٍ يقولُونَ : عَنْ ، تُريدُ عَنْعَنَتهم . وإذا أَضَفْت أن إلى جَمْعٍ أَو عَظيمٍ قلْتَ : إنّا وإنّنا ؛ قالَ الشاعرُ : *!إنَّا اقْتَسَمْنا خُطَّتَيْنا بَيْننا فحَمَلْتُ بَرَّةَ واحْتَمَلتُ فَجارِكانَ أَصْلَه *!إنَّنا فكَثرتِ النّونات فحُذِفَتْ إحْدَاها . *!وأَنَّى ، كحَتَّى : قرْيَةٌ بواسط ، منها : أَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ موسَى بنِ بابا ، ذَكَرَه المَالِينيُّ ، رحِمَه اللَّه . وممَّا يُسْتدركُ عليه :

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.293 harf
Madde başı: إن: ( *!إنْ : المكْسورَةُ الخَفيفَةُ ) لها اسْتِعمالاتٌ خَمْسةٌ : الأَوَّل : أَنَّها ( تكونُ شَرْطيَّةً ) كقوْلِهِ تعالى : ﴿( إنْ يَنْتَهوا يُغْفَرْ لهم ما قَدْ سَلَفَ )﴾ ، ) وقَوْلِه تعالى : ﴿( *!وإنْ تَعودُوا فَعُدْ )﴾ . ( وفي الصِّحاحِ : هو حَرْفٌ للجَزاءِ يُوقِعُ الثانيَ مِن أَجْلِ وُقوع الأوَّل كقوْلِكَ : إنْ تأْتِني إتِك ، وإنْ جِئْتني أَكْرَمْتُك ؛ انْتَهَى . وسُئِلَ ثَعْلَب : إذا
Maddenin bağlantısı

: ( *!إنْ : المكْسورَةُ الخَفيفَةُ ) لها اسْتِعمالاتٌ خَمْسةٌ : الأَوَّل : أَنَّها ( تكونُ شَرْطيَّةً ) كقوْلِهِ تعالى : ﴿( إنْ يَنْتَهوا يُغْفَرْ لهم ما قَدْ سَلَفَ )﴾ ، ) وقَوْلِه تعالى : ﴿( *!وإنْ تَعودُوا فَعُدْ )﴾ . ( وفي الصِّحاحِ : هو حَرْفٌ للجَزاءِ يُوقِعُ الثانيَ مِن أَجْلِ وُقوع الأوَّل كقوْلِكَ : إنْ تأْتِني إتِك ، وإنْ جِئْتني أَكْرَمْتُك ؛ انْتَهَى . وسُئِلَ ثَعْلَب : إذا قالَ الرَّجلُ

لامْرَأَتِه إن دَخلتِ الدَّارَ إنْ كَلَّمتِ أَخاكِ فأنْتِ طالِقٌ ، مَتى تَطْلُق ؟ فقالَ : إذا فَعَلَتْهما جَمِيعاً ، قيلَ له : لِمَ ؟ قالَ : لأنَّه قَدْ جاءَ بشَرْطَيْن ، قيلَ له : *!فإنْ قالَ لها أَنتِ طالِقٌ *!إنِ احْمَرَّ البُسْرُ ؟ فقالَ : هذه مَسْأَلةُ مُحالٍ لأَنَّ البُسْرَ لا بُدَّ أَنْ يَحْمَرَّ ، قيلَ له : فإنْ قالَ لها : أَنتِ طالِقٌ إذا احْمَرَّ البُسْرُ ؟ فقالَ : هذا شَرْطٌ صَحيحٌ تطلُقُ إذا احْمَرَّ البُسْرُ . قالَ الأَزْهرِيُّ : وقالَ الشافِعِيُّ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، فيمَا أُثْبِت لنا عنه : إنْ قالَ الرَّجلُ لامْرَأَتِه : أَنْتِ طالِقٌ إن لم أُطَلِّقْكِ لم يَحْنَثْ حتى يُعْلَم أنَّه لا يُطَلِّقُها بموتِه أَو بموْتِها ، قالَ : وهو قولُ الكُوفِيِّين ، ولو قالَ : إذا لم أُطَلِّقْك ومَتى ما لم أُطَلِّقْك فأَنْتِ طالِقٌ ، فسكَتَ مدَّةً يمكنُه فيها الطَّلاقَ ، طَلُقَتْ . ( وقد تَقْتَرِنُ ) إِنْ ( بِلا فيَظُنُّ الغِرُّ أَنَّها إلاَّ الاسْتِثْنائيَّةُ ) وليسَ كذلِكَ ( نحْوُ ) قوْلِه تعالى : ﴿( إلاَّ تَنْصُروه فقد نَصَرَه اللَّهُ )﴾ ، ) وقَوْله تعالى : ﴿( إِلاَّ تَنْفِروا يُعَذِّبْكُم﴾ . ( و الثَّاني : أَنْ ( تكونَ نافِيَةً ) بمعْنَى ما ( وتَدْخُلُ على الجُمْلَةِ الإِسْمِيَّةِ ) والفِعْلِيَّةِ ؛ فالاسْمِيَّة نحْو قوْله تعالى : ﴿( إنِ الكَافرونَ إلاَّ في غُرورٍ )﴾ ؛ ) نَقَلَه الجوْهرِيُّ ؛ ( والفِعْليَّة ) نحْو : ( ﴿إنْ أَرَدْنا إلاَّ الحُسْنى )﴾ . ( قالَ الجَوْهرِيُّ : ورُبُّمَا جُمِعَ بينَ إنْ وما النافِيَتَيْن للتَّأْكيدِ ، كما قالَ الأَغْلَبُ العِجْليُّ : ما إنْ رَأَيْنا مَلِكاً أَغاراأَكْثَرَ منه قِرَّةً وقَاراقالَ ابنُ بَرِّي : إنْ هنا زائِدَةٌ وليسَتْ نَفْياً كما ذكرَ . ( وقولُ مَن قالَ : لا تَأْتي نافِيَةً إلاَّ وبعدَها إلاَّ أَو لمَّا ﴿كإِن : كُلُّ نَفْسٍ لمَّا عليها حافظٌ﴾ ، مَرْدودٌ بقَوْلِهِ ، عزَّ وجَلَّ :

﴿إن عِنْدَكُم مِن سُلْطانٍ بهذا )﴾ ، ) وقَوْله تعالى : ﴿( قُلْ إن أَدْري أَقَريبٌ ما توعَدونَ﴾ . ( و الثَّالِث : ) أَنَّها ( تكونُ مُخَفَّفَةً مِن الثَّقيلَةِ فتَدْخُلُ على الجُمْلَتَيْنِ ، ففي الاسْمِيَّةِ تَعْمَلُ وتُهْمَلُ ، وفي الفِعْليَّةِ يَجِبُ إهْمالُها ) ، وقد تَقدَّمَ عن الليْثِ أنَّ مَن خَفَّفَ يَرْفَع بها ، وأَنَّ ناساً مِن الحِجازِ يُخَفِّفونَ وينْصِبُون على توهُّم الثَّقيلَة ، ومِثَالُ الإِهْمالِ ﴿إنْ هذانِ لَساحِرانِ﴾ ، وهي قِراءَةُ عاصِمٍ والخَلِيلِ . ( وحَيْثُ وَجَدْتَ إنْ وبَعْدَها لامٌ مَفْتوحَةٌ فاحْكُم بأَنَّ أَصْلَها التَّشْديدُ ) ؛ ) قالَ الجوْهرِيُّ : وقد تكونُ مُخفَّفَةً من الشَّديدَةِ فهذه لا بُدَّ من أَنْ تدْخُلَ اللامُ في خَبَرِها عِوضاً عمَّا حُذِفَ مِن التَّشْديدِ كقَوْلِه تعالَى : ﴿إنْ كُلُّ نَفْسٍ لمَّا عليها حافظٌ﴾ ؛ وإنْ زيدٌ لأَخوكَ ، لئَلاَّ تلتبس *!بإنْ التي بمعْنَى ما للنَّفي . قالَ ابنُ بَرِّي : اللامُ هنا دَخَلَتْ فرْقاً بينَ النَّفي والإِيجَاب ، *!وإنْ هذه لا يكونُ لها اسمٌ ولا خَبَرٌ ، فقَوْلُه : دَخَلَت اللامُ في خبرِها لا معْنًى له ، وقد تدخُلُ هذه اللامُ مع المَفْعولِ نحو : إنْ ضَرَبتِ لزَيداً ، ومع الفاعِلِ نحو قوْلِكَ : إنْ قامَ لزيدٌ . ( و ) الرَّابع : ) أَن ( تكونَ زائِدَةً ) مع ما ( كقَوْله : ( ما إنْ أَتَيْتُ بشَيْءٍ أَنْتَ تَكْرَهُهُ ومنه أَيْضاً قَوْلُ الأَغْلَب العِجْليّ الذي تقدَّمَ . وفي المحْكَم : إنْ بمعْنَى ما في النَّفْي وتُوصَلُ بها ما زائِدَة ، قالَ زهيرٌ : ما إنْ يَكادُ يُخلِّيهمْ لِوِجْهَتِهمْ تَخالُجُ الأَمْرِ إنَّ الأَمْرَ مُشْتَرَكُ ( و ) قَدْ ( تكونُ بمعْنَى قَدْ ) ، وهو الخامِسُ من اسْتِعْمالاتِها ، ( قيلَ : ومنه )

قَوْلُه تعالَى : ﴿فذَكِّر ( إنْ نَفَعَتِ الذِّكْرَى )﴾ ، ) أَي قد نَفَعَتْ ، عن ابنِ الأَعْرابيِّ . وقالَ أَبو العبَّاسِ : العَرَبُ تقولُ : إن قامَ زيدٌ بمعْنَى قَدْ قامَ زيدٌ ؛ قالَ : وقالَ الكِسائيُّ : وسَمِعْتُهم يقُولُونَه فظَنَنْتُه شَرْطاً ، فسَأَلْتُهم فقالوا : زيدٌ قد قامَ نُريدُ ، ولا نُريدُ ما قامَ زيدٌ . ورَوَى المُنْذريُّ عن ابنِ اليَزِيدي عن أَبي زيْدٍ أَنَّه تَجِيءُ إنْ في موْضِعِ لقَدْ ، مثْل قَوْله تعالى : ﴿إنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا لمفْعولاً﴾ ، ) المعْنَى لقَدْ كانَ مِن غيرِ شكَ مِنَ القوْمِ ، ومثْلُه : ﴿وإنْ كادُوا لَيَفْتِنونَك﴾ ، ﴿وإن كادُوا ليَسْتَفِزُّونَك﴾ ؛ وقَوْله تعالى : ﴿( واتَّقوا اللَّهَ ) وذَروا ما بقيَ مِنَ الرِّبا ( إن كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ )﴾ ) ظاهِرُ سِياقِه أنَّ إنْ هنا بمعْنَى قَدْ ، والذي رَوَاه ابنُ اليزيدي عن أَبي زيْدٍ أنَّه بمعْنَى إذ كُنْتُم ، ومِثْلُ قَوْلُه تعالَى : ﴿فردُّوه إلى اللَّهِ والرَّسولِ إنْ كُنْتُم تُؤْمِنُون باللَّهِ﴾ ، ) وقَوْله تعالى : ﴿( لَتَدْخُلُنَّ المَسْجِدَ الحَرامَ إنْ شاءَ اللَّهُ آمِنينَ )﴾ ، ) أَي قَدْ شاءَ ؛ ( و ) كذلِكَ ( قَوْلُه ) ، أَي الشَّاعِر : ( أتَغْضَبُ إنْ أُذْنا قُتَيْبَةَ حُزَّتا أَي قَدْ حُزَّتا ؛ ويصحُّ أَنْ تكونَ بمعْنَى إذ ( وغَيْر ذلِكَ مِمَّا الفِعْلُ فيه مُحقَّقٌ ، أَو كُلُّ ذلك مُؤَوَّلٌ ) . ( قُلْتُ : وقد تكونُ بمعْنَى إذا نحْو قَوْلِه تعالَى : ﴿لا تَتَّخِذُوا آباءَكُم وإِخْوانَكم أَوْلِياءَ إن اسْتَحَبُّوا﴾ ؛ وكذلِكَ قَوْله تعالى : وامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إنْ وَهَبَتْ نفْسَها للنبيِّ . قالَ ابنُ بَرِّي : وقد تُزادُ إنْ بَعْدَ ما

الظَّرْفيَّة كقوْلِ المَعْلوطِ بنِ بَذْلٍ القُرَيْعيّ أَنْشَدَه سِيْبَوَيْه : ورجَّ الفتى للخَيْر ما إنْ رأَيْتَهعلى السِّنِّ خيراً لا يَزالُ يَزِيدُوقد تكونُ في جوابِ القَسَمِ تقولُ : واللَّهِ إن فَعَلْت ، أَي ما فَعَلْت .

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok75.712 harf
Madde başı: انأَنَّ 1 أَنَّ ذ , aor. يَئِنُّ, inf. n. أَنِينٌ and أُنَانٌ (S, M, Msb, K) and تَأْنَانٌ (S, K) and أَنٌّ, (M, K,) He moaned; or uttered a moan, or moaning, or prolonged voice of complaint; or said, Ah! syn. تَأَوَّهَ تَأَوَّهَ ذ ; (M, K;) by reason of pain: (S, TA:) he complained by reason of disease or pain: (TA:) he uttered a cry or cries: (Msb:) said of a man. (S, Msb.) ― -b2- أَنِّتِ
Tamamını oku

Sîgalar(104)

Mücavir kökler744 mücavir (1.368 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    1.137 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. قول

    820 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  3. كون

    675 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  4. علم

    449 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  5. أمن

    433 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  6. غفر

    142 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  7. قوم

    350 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  8. رود

    93 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  9. أتي

    292 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. ربب

    481 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  11. شيأ

    269 ortak ayet · Şey

  12. ظنن

    50 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

Geçtiği ayetler(2.734)

Bu kök 2.734 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    AncakAllah’ı da, iman edenleri de aldatmaya çalışırlar. Oysa kendilerinden başkasını aldatamazlar da, bunun farkında değiller.

  2. … بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

    AncakŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.

  3. قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    AncakMelekler ise: Sana tesbih ederiz, bize öğrettiğinden başka bilgimiz yok. Alim, Hakim Sensin Sen, demişlerdi.

  4. وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ

    AncakHani meleklere: Adem’e secde edin demiştik de onlar hemen secde edivermişlerdi. Sadece şeytan kaçınmış, büyüklük taslamış ve kafirlerden olmuştu.

  5. وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ

    AncakSabır ve namazla (Allah’tan) yardım isteyin. Gerçi bu, ağır gelir ama, huşu duyanlara değil.

  6. وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

    AncakOnlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.

  7. وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

    AncakOnlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.

  8. وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    AncakSayılı günlerden başka asla bize ateş dokunmayacaktır dediler. Deki: Siz Allah katından bir söz mü aldınız? Öyleyse Allah asla sözünden caymaz. Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz bir şey mi söylüyorsunuz.

  9. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا …

    AncakHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

  10. … لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

    AncakHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأن
Yapıİki harfli edat ve işlev sözü
Özel DurumHemzeli, kök türetimi bulunmayan asli edat
Bağlamsal Yakın Köklerإن, كي, حتى
Zıt Kökلا
Çekirdek Özet 1Bir fiili, hükmü veya cümleyi mastara dönüştürerek bir üst yargının nesnesi veya öznesi haline getirme işlevi
Çekirdek Özet 2İlahi irade, emir, haber ve gayelerin zihinsel ve eylemsel bir hedefe bağlanmasını kuran sentaktik bağlayıcı
Çekirdek Özet 3Yargılar arası hiyerarşi kurarak bağımsız eylemleri tek bir anlam ve niyet odağında bütünleme
Kritik Hata RiskiEdatın mastariyet, tefsir veya tahfif işlevlerinin göz ardı edilip yalnızca basit bir bağlaç gibi algılanması neticesinde ayetlerdeki sebep-sonuç ve niyet örgüsünün silikleşmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنİşaret etme, yöneltme ve bir eylemi kavrama dönüştürme işlevi taşıyan asli ikili edat çekirdeğiVeri bulunamadıأن sözcüğü üçlü bir kökten türemeyip bağımsız bir parçacık olduğundan üçüncü bir harf eklenmesiyle oluşan morfolojik daralma bulunmamaktadır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir cümlenin veya yargının başlangıcına yerleşerek arkasından gelecek anlam öbeğini belirleme ve yönlendirme gücü
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBaşlatılan anlamın kesilmeden bir sonraki cümleye veya eyleme akmasını, yargının sürdürülerek bağlanmasını sağlama
أنBaşlangıç hamlesiyle akışı ve sürekliliği tek odakta birleştirmeÖncül bir irade veya hükmün ardından gelen eylemi kavrayıp süreklilik içinde ana hükme raptetme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSomut bir nesneye veya bedensel eyleme delalet etmez; ilksel Arapçada bir işe yönelme, niyetlenme ve bir sözü açıklama anında kullanılan seslenme ve bağlama edatıdır
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde iki yargıyı birbirine raptetmek, bir fiilden mastar anlamı devşirmek veya konuşmayı doğrudan aktarmak üzere yaygın biçimde kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik gramer öncesi kullanımda gerek sebep bildiren fiillerin ardında nasb edatı olarak, gerekse söze açıklık getiren tefsir işleviyle yerleşik bir bağlaçtır

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, el-Müfredât ve el-Mufassal.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أن biçimi, cümlecikleri birbirine bağlayan, dolaylı anlatım kuran ve fiilleri isimleştiren en eski ana parçacıklardan biridir. Akrabası olan İbranice ve Aramicede benzer işlevler gören işaret ve bağlama unsurlarıyla ortak bir ana Sami gösterici parçacık (*ʔan / *ʔen) zeminine dayanır. Bu parçacık, konuşucunun zihnindeki bir tasavvuru veya dış dünyadaki bir olguyu somut bir nesne gibi işaret ederek ana fiilin etki alanına sokar. Arapçada hemze ve nûn seslerinin birleşimi, cümlenin bağımsızlığını sınırlandırıp onu bir üst ifadenin unsuru haline getiren bir sentaktik araca evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Brockelmann ve Lipiński.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأن edatıFiili mastara çeviren nasb edatı, şeddeli formun hafifletilmiş biçimi veya tefsir edatı olarak işlev görürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAna Sami yönelme ve işaret parçacıklarıİbranice ve Aramicedeki işaretleyici ve bağlayıcı unsurlarla biçimsel ve işlevsel akrabalık taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlama ekleriCümlecik bağlama ve isimleştirme işlevi gören en eski katman ekleriyle ortak yapısal paralellik barındırırMuhtemel

Kaynak Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen ve Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنAnlamlıBağlama, mastarlaştırma ve açıklamaFiili mastar anlamına büründüren veya sözü açıklayan iki harfli edatKur'an'da geçer; hedef kök
نأAnlamlıUzaklaşma ve geri çekilmeنأي köküyle bağlantılı olarak bir şeyden bedenen veya zihnen uzaklaşmaKur'an'da geçmez; hedef edatla doğrudan anlamsal bağı bulunmaz

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنMerkezSentaktik raptetme ve mastarlaştırmaCümleyi doğrudan mastara dönüştürerek bir üst yargının tamlayıcısı kılarHem fiil hem isim cümlelerine dahil olabilen temel bağlayıcı
إنKomşuPekiştirme ve şart koşmaBir hükmü teyit etmek veya bir şartın gerçekleşmesine bağlamak için kullanılırMastarlaştırma yapmaz; doğrudan hükmün kesinliğine veya şartına odaklanır
كيKomşuGerekçe ve nihai amaç bildirmeBir fiilin doğrudan yapılma sebebini ve gayesini hedeflerSadece sebep bağlamında daralmış bir amaca işaret eder
حتىKomşuSınır ve nihai gayeEylemin ulaşacağı son noktayı veya neticeyi gösterirBir sürecin nihayete erişini belirten sınır edatıdır
لاZıtOlumsuzlama ve men etmeVarlığı, gerçekleşmeyi veya birleşmeyi hükümsüz kılarYargıları bağlamak yerine gerçekleşmeyi engelleyen veya ortadan kaldıran zıt kutup

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنMastarlaştırma ve bağlama edatıFiili isim kılan ve cümlecikleri ana yargıya bağlayan temel edatKesin
Latinceut, quodKi, amacıyla, olması durumuBir amacı belirtme veya bir yargıyı isimleştiren bağlaç işlevini karşılarGüçlü
İngilizcethat, to-mesi, -diğini, içinMastar kurucu mastar eki ve isim cümleciklerini bağlayan temel bağlaçKesin
Almancadass, zu-diğini, amacıylaYan cümleyi temel cümleye bağlayan ve mastar bildiren yapıKesin
Fransızcaque, de-mesi, -diğiniEylemi nesneleştiren ve bağlayan cümle bağlacıKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Comparative Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mastariyye ve NâsıbaFiili mastar anlamına büründürmeİrade, talep, emir ve kudret bildiren fiillerden sonra gelerek eylemi nesneleştirir; Bakara 2:184
Muhaffefe mine's-SakîleAğırlaştırılmış şeddeli edatın hafifletilmiş haliİlim, kesin bilgi ve tahakkuk bildiren fiillerden sonra kesinleşmiş bir vakayı haber verir; Müzzemmil 73:20
MüfessireSöz ve ifadeyi açıklamaİçinde söz veya nida manası barındıran fiillerin ardından açıklama getirmek üzere gelir; Sâd 38:6
Zâide / MüekkideZaman bildiren bağlacı pekiştirmeZaman bildiren ifadenin ardından manayı güçlendirmek amacıyla yer alır; Yûsuf 12:96

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve meşietin taallukuAllah'ın bir şeyi irade etmesi ile o şeyin vücuda gelmesi arasındaki irtibatın mahiyetiYaratma ve emretme iradesinin doğrudan varoluşa raptedilmesi
FıkıhHükümlerin illet ve gayeleriEmir ve nehiylerin arkasındaki meşruiyet ve gerekçelerin tespitiEylemin vacip veya haram kılınmasındaki gayenin lafzen bağlanması
Tefsirİrab ve mana ilişkisiEdatın mastariyye, tefsiriyye veya muhaffefe oluşunun ayetin kastına etkisiSentaktik konumun teolojik ve ahlaki anlama doğrudan yön vermesi
HadisNebevi irşad ve aktarım üslubuSözlerin ve emirlerin doğrudan yahut dolaylı naklindeki açıklıkBuyrukların hedef kitleye amaç ve gerekçesiyle iletilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve mükellefiyetYönelim ve gaye bağıİbadet ve itaati nihai bir rızaya raptetmeDini eylemlerin kör bir taklit değil, bilinçli bir hedefe bağlanmasını kurarKesin
İlmiMantık ve önermelerGerekçelendirme operatörüÖncüller ile vargı arasında sentaktik bağ kurmaBir iddianın veya yargının ispatını ana teze dahil eden mantıksal eklem vazifesi görürGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteYasa koyucu iradenin amacıToplumsal düzenlemeyi gayesine raptetmeİktidarın koyduğu yasaların hangi toplumsal yarar için vaz edildiğini formüle ederGüçlü
İktisadiSözleşmeler ve akitlerTaahhüt edilen edimBorçlanma ve sözleşme gayesini belirlemeTarafların karşılıklı borç ve sorumluluklarının hangi eyleme yönelik olduğunu kesinleştirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel operatör ve bağıntı bağıBağımsız bir değişkeni alıp bir fonksiyonun girdisi haline getiren eşleme yapısıGüçlü
Beşeri bilimlerTeleolojik yönelim ve amaçsallık bağıİnsan eylemini salt fiziksel bir hareket olmaktan çıkarıp niyet ve gayeye rapteden anlamsal çerçeveGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın yalnızca Türkçedeki «-ki» veya «için» gibi gevşek bir bağlaç sanılarak fiili isimleştiren dönüştürücü gücünün yok sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamEylemi bir bütün halinde kavrayarak zihinsel bir nesneye dönüştürmesi ve böylece onu ilahi bilginin, emrin veya iradenin doğrudan muhatabı kılması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki amaç-eylem bütünlüğünün kopması; ilahi iradenin bir olayı sırf olgu olarak mı yoksa bir hedef olarak mı zikrettiğinin ayırt edilememesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inşa ettiği niyet, emir, irade ve ahlaki sorumluluk ağının sentaktik omurgasını oluşturur; eylemleri amaçlarıyla bütünleştirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadetlerin hikmetlerini açıklayan ayetlerde, ilahi takdir ve iradenin zikredildiği pasajlarda ve peygamberi tebliğin aktarıldığı kıssalarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki hükümlerin keyfi emirler olduğu zannını ortadan kaldırarak her ilahi talebin bir maksada ve sonuca matuf olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık bir eylemi kavrayıp tek bir nesne veya nokta gibi işaret ederek ana odağa raptetme hamlesi.
  • Soyut anlamBir fiili veya cümleyi ontolojik olarak isimleştirip üst bir hükmün, iradenin veya gerekçenin taşıyıcısı kılma işlemi.
  • Sistematik karşılıkSistemin alt birimlerindeki eylemleri tek tek amaç ve anlam hiyerarşisine bağlayan teleolojik operatör.
  • LaTeX modelif(P)→  T  M⊆S
  • LaTeX açıklamasıFormülde P bağımsız bir yargıyı veya fiili, T dönüşüm ve bağlama operatörünü, M bu operasyon sonucunda elde edilen mastarlaşmış hedef içeriği, S ise ana cümlenin kurduğu üst anlamsal veya ontolojik sistemi temsil eder; böylece dağınık bir eylem tek bir amaçsal unsura dönüşerek ana yapıya dahil edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا