بتر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ت-ر1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بترشنأالْأَبْتَرُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

بتر

ب - ت - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Beter, canlının derisinin yarığı (ağaç ve hayvan için) olabilir. Bir şeyi önemsememek, değer vermemek anlamında masdar olmuştur. Batee ile bu manada ilişkisi vardır. “Beter”in ismi tafdilidir. Kuyruğu kesik hayvan demektir. Sonraları soyu kesilen kimselere ve çocuğu olmayan kimselere “ebter” denmiştir. Arkası yok, devamı olmayan demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Beter, canlının derisinin yarığı (ağaç ve hayvan için) olabilir. Bir şeyi önemsememek, değer vermemek anlamında masdar olmuştur. Batee ile bu manada ilişkisi vardır. “Beter”in ismi tafdilidir. Kuyruğu kesik hayvan demektir. Sonraları soyu kesilen kimselere ve çocuğu olmayan kimselere “ebter” denmiştir. Arkası yok, devamı olmayan demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.540 harf
باب التاء والراء والباء معهما ر ت ب، ت ر ب، ت ب ر، ب ت ر، ب ر ت مستعملات رتب: الرُّتُوبُ: الانِتصاب كما يُرتِبُ الصَّبيُّ الكَعْبَ إرتاباً، والمُصَلِّي يَرْتُبُ أي ينتَصِبُ. والرَّتَبُ: ما أشرَفَ من الأرض كالدَّرَج. ورَنَبَةً كقولِك: دَرَجَةٌ، ويجمع على رَتَب كما يقال: دَرَج سواء. والرَّتَبَةُ واحدةٌ من رَتَبات الدَّرَج. ورَتبْتُه ورَتَّبْتُه سواء. والمُرْتبةُ: المنزلة عند الملوك ونحوها.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR524 harf
بَتَرْتُ الشيء بَتْراً: قطعتُه قبل الإتمام. والانْبِتارُ: الانقطاعُ. والباتِرُ: السيفُ القاطعُ. والأَبْتَرُ: المقطوعُ الذَّنَبِ. تقول منه: بَتِرَ بالكسر يَبْتَرُ بَتَراً. والأَبْتَرُ: الذي لا عَقِبَ له. وكل أمرٍ انقَطَع من الخيْر أثرهُ فهو أَبْتَرُ. وخطب زيادٌ خطبته البَتْراءَ، لأنَّه لم يحمد الله فيها، ولم يصلِّ على النبي صلى الله عليه وسلم. ابن السكيت: الأَبْتَرانِ: العبدُ والعَيْرُ قال:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.523 harf
ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ .
Maddenin bağlantısı

ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ . ويقال : بَعِيرٌ تَرَبُوتٌ إذا كان ذَلُولاً ، وناقةَ تَرْبُوتٌ كذلك ، فهذه الحروف التي جاءت في هذا الباب مع زيادة التاء والياء والواو . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنكَحُ المرأة لِمِيسَمِهَا ولِمالِها ولحَسبِها ، عليك بذاتِ الدِّين تَرِبَتْ يَداك ) . قال أبو عبيد قوله : تربَتْ يداك ، يقال للرجل إذا قلّ ماله : قد تَرِبَ أي افْتَقَر حتى لَصِقَ بالتُّراب . قال الله جلّ وعزّ : ( مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذَا ) ( البلد : 16 ) ، قال : ويروى والله أعلم أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لم يَتَعَمَّد الدعاءَ عليه بالفَقْرِ ولكنها كلمةٌ جارية على أَلْسِنة العرب يقولونها وهم لا يريدون وقوع الأمر ، قال وقال بعض الناس : إنَّ قوله : تَرِبَتْ يداك يريدون استغْنت يداك ، وهذا خطأ لا يجوز في الكلام ، ولو كان كما قال لقال : أتْرَبَتْ يداك ، يقال : أَتْرَبَ الرجلُ فهو مُتْرِبٌ إذا كَثُرَ ماله ، فإذا أرادوا الفقر قالوا تَرِبَ يَتْرَبُ . وقال ابن عرفة : أراد بقوله : تَرِبَتْ يداك ، إن لم تَفْعَل ما أمرتُك به . قال أبو بكر : معناه : لِلَّهِ دَرُّك إذا استعملتَ ما أمرتُك به ، واتَّعظت بِعظتي . وذهب بعض أهل العِلْم إلى أنه دعاء على الحقيقة . وقوله في حديث خُزَيْمَةَ : ( أَنَعِمْ صباحاً تَرِبتْ يداك ) ، يدلّ على أَنه ليس بدعاء عليه ، بل هو دعاء له وترْغيبٌ في استعمال ما تقدمت الوَصاةُ به ، ألا تراهُ قال : أنعم صباحاً ثم عَقبَه ، تربَتْ يداك ، والعربُ تقولُ : لا أمَّ لك ولا أبَ لك ، يريدون لِلَّه دَرُّك ، قال : هَوَتْ أُمُّه ما يَبْعَثُ الصبحُ غادِياً وماذا يؤَدِّي الليلُ حِينَ يَؤُوبُ فظاهره : أَهْلَكه الله ، وباطِنه : لِلَّه درّه ، قال : وهذا المعنى أراده جميل بقوله : رَمَى اللَّهُ في عَيْنَيْ بُثَيْنَة بِالقَذَى وبالغُرّ من أبنائِها بالفَوادِحِ أراد لِلَّه درّها ما أحسن عَيْنَيْها ، وأراد بالغُر من أبنائها ساداتِ أهل بيتها ، قال : وقال بعضهم : لا أُمَّ لك ولا أَرْضَ لك ، ذَمٌ ولا أبَ لك ولا أباً لك ، مدح وهذا خطأ ، ألا ترى أن الفصيح من الشعراء قال : وهَوَتْ أمُّه ، في موضع المدح . ورَوَى شمر عن ابن الأعرابي : رجل تَرِب فقير ، ورجل تَرِبٌ لازِقٌ بالتراب من الحاجة ليس بينه وبين الأرض شيء . وقال أبو العباس : التَّتْرِيْبُ كَثْرَةُ المال ، قال : والتَّتْرِيبُ قلة المال أيضاً ، قال : وأَتْرَبَ الرجلُ إذا مَلَك عَبْداً مُلِكَ ثلاثَ مرَّاتٍ . وقال الليث : التُّرْبُ والتُّرابُ واحد إلا أنهم أَنَّثوا قالوا : التُّرْبةُ ، يقال : أرض طيّبة التربة ، أي خِلْقَةُ ترابها ، فإذا عَنَيْتَ طاقةً واحدةً من التراب قلت : تُرَابَةٌ ، وتلك لا تدرك بالبصر دِقَّةً إلا بالتوهّم ، وطعامٌ تَرِبٌ إذا تَلَوَّث بالتُّراب . ومنه حديث علي : ( لئن وَلِيتُ بَني أُمَيَّةَ لانْفُضَنَّهم نَفْضَ القَصَّابِ الوِزَامَ التَّرِبَةَ ) . وقال غيره : تَتَرَّبَ فُلاناً تَتَرُّباً إذا تَلَوَّث في التُّراب ، وتَرَّبَ الكتاب تتريباً ، ورِيحٌ تَرِبٌ وتَرِبَةٌ قد حَمَلَت تُراباً . قال ذو الرمة : مرَّا سَحَابٌ ومَرَّ بارِحٌ تَرِبُ وقيل : تَرِبٌ أي كثير التراب . وقال الليث : التَّرْبَاءُ نَفْسُ التُّراب ، يقال : والتُّرباء ، لأضربنه حتى يَعَضَّ بالتَّرْباءِ . وفي الحديث : ( خَلَقَ الله التُّرْبَةَ يوم السبت ، وخلق فيها الجبالَ يوم الأحد ، والشجرَ يومَ الاثنين ، والتِّرْبُ اللِّدَةُ ، ويقال : هذه تِرْب هذه ، وقوله : ( أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً ) ( الواقعة : 37 ) أي أَمْثَالاً وهما تِرْبان . وقال ابن السكيت : تُرَبَةُ واد من أودية اليمن . ابن بزرج : قالوا تَرَبتُ القرطاس فأنا أتْرُبة تَرْباً وتَرَبت فلان الإهاب لتصلحه ، وتَرَبت السِّقاء وكل ما يصلح فهو متروب ، وكل ما يفسد فهو مترَّب مشدد . قال الفراء في قول الله جلّ ثناؤه : ( خُلِقَ مِن مَّآءٍ ( ) دَافِقٍ يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ ) ( الطارق : 6 ، 7 ) . قال : الترائب ما اكتنف لَبّاتِ المرأة مما يقع عليه القِلادة ، وقوله من الصلب والترائب يعني صُلْبَ الرجلِ وتَرائبَ المرأة يقال للشيئين ليخرجن من بَني هذين خيرٌ كثير ومن هذين خيرٌ كثير . وقال الزجاج : جاء في التفسير : أن الترائب أربع أضلاع من مَيْمَنَةِ الصَّدر وأربع أضلاع من يَسْرَةِ الصدر . وجاء أيضاً في التفسير : أن الترائب اليدان والرجلان والعيْنَان . وقال أهل اللغة أجمعون : التَّرائِب موضع القِلادة من الصَّدر وأنشدوا فقالوا : مُهَفْهَفَةٌ بيضاءُ غيرُ مُفاضَةٍ تَرائبُها مَصْقُولة كالسَّجَنْجَلِ قال المنذري : أخبرني أبو الحسن الشيخي عن الرياشي قال : التَّرِيبَتانِ الضِّلعان اللَّتان تَلِيَان التَّرْقُوَتَيْن ، وأنشد : ومِنْ ذَهَبٍ يَلُوح على تَرِيبٍ كَلَوْنِ العَاجِ لَيْسَ له غُضُونُ أبو عبيد : الصدر فيه النحر ، وهو موضع القِلادة ، واللَّبّةُ مَوضِعُ النَّحْر ، والثُّغْرةُ ثُغْرَةُ النَّحْر ، وهي الهَزْمَةُ بين التَّرْقُوَتَيْن ، وقال : والزَّعْفَرَانُ على تَرائِبها شَرِقٍ به اللَّبّاتُ والنَّحْرُ والتَّرْقُوَتَان العَظْمَان المُشْرِفان في أعلى الصَّدر من رأْسَ المَنكِبَيْن إلى طَرَفِ ثُغْرَةِ النَّحْر ، وباطِن التَّرقُوَتَين الهواءُ الذي يهوي في الجوف لو خُرِق ، ويقال له القَلْتَانُ . وهما الحافِنَتَانِ أيضاً ، والزَّاقِنَةُ طَرفُ الحُلْقُوم . تبر : قال الليث : التِّبْر الذَّهبُ والفِضَّة قبل أن يُصاغا . قال : وبعضهم يقول : كلُّ جوهرٍ قبل أن يستعملَ تِبْرٌ ، من النحاس والصُّفْر ، وأنشد : كلُّ قومٍ صِيغَةٌ مِن تِبْرِهِمْ وبَنُو عَبْدِ مَنافٍ من ذَهَبْ ثعلب عن ابن الأعرابي : التِّبْرُ الفُتَاتُ من الذَّهب والفِضَّة قبل أن يُصاغا ، قلت : التبر يقع على جميع جواهر الأرض قبل أن تُصاغ ، منها النحاس والصُّفر والشَّبة والزجاج وغيره ، فإذا صيغَا فهما ذهب وفضّة ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ ) ( نوح : 28 ) . قال الزجاج : معناه إلا هلاكاً ولذلك سمي كل مُكَسَّر تِبْراً ، وقال في قوله : ( وَكُلاًّ تَبَّرْنَا تَتْبِيراً ) ( الفرقان : 39 ) ، قال : والتَّتْبِيرُ التَّدْميرُ ، وكل شيء كَسَرته وفتّتَّهُ فقد تَبَّرْتَهُ ، ومن هذا قيل لِمُكَسَّر الزجاج : التِّبْرُ وكذلك تِبْرُ الذهب . وقال الليث : تَبِرَ الشيءُ يَتْبِرُ تَباراً . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَتْبُورُ الهالكُ ، والمتبورُ الناقص ، قال : والتَّبْراء الحسنةُ اللَّونِ من النُّوق . بتر : قال الليث : البَتْرُ قَطْعُ الذَّنَبِ ونحوِه إذا استأصلْتَه . وقال غيره : يقال : بَتَرْتُه فانْبَتَر ، وأبتَرْته فَبُتِر ، وصاحِبُه أبتر وذَنَبٌ أَبتَرُ . قال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ) ( الكوثر : 3 ) . قال أبو إسحاق : نَزَلتْ في العاصي ابن وائل ، دخل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وهو جالس ، فقال : هذا الأبتَرُ أي هذا الذي لا عَقِبَ له ، فقال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ( ، فجائز أن يكون هذا المنْقَطِعَ العَقِبِ وجائز أن تكون هو المنقطع عنه كل خير . قال : والبَتْرُ استئصالُ القَطْع . ثعلب عن ابن الأعرابي : أبتر الرجلُ إذا أعطى ومنع ، وأَبتَر إذا صَلَّى الضُّحَى حين تُقَضِّبُ الشمس ، ويقال : تُقَضِّبُ أي يَخْرِج شُعاعها كالقُضبانِ . وفي حديث عليّ : أنه سئل عن صلاة الضحى ، فقال : حين تَبْهَرُ البُتَيْراءُ الأرضَ . عمرو عن أبيه : البُتَيْرَاءُ الشمسُ ، وسيف باترٌ وبَتَّارٌ قَطَّاع . وقال ابن الأعرابي : البُتَيْرَةُ تصغيرُ البَتْرَة وهي الأَتَان . برت : أبو عبيد عن الأصمعي : قال البُرْتُ : الرجلُ الدَّليلُ وجمعه أَبْراتٌ . قال شمر : رواه المسدى : البِرت بالكسر ولا بأس . أبو نصر عن الأصمعي : يقال للدَّليل الحاذق : البُرتُ والبِرتُ ، وقاله ابن الأعرابي رواه عنهما أبو العباس . وقال شمر : هو البِرِّيتُ والخِرِّيتُ أيضاً قال : والبُرتُ الفأس أيضاً . وقال الليث : هو البُرت بلغة أهل اليمن قال : والبُرت بلغتهم السُّكر الطَّيْرزَد . وقال شمر : يقال للسكر الطَّبَرْزَد : مِبْرَتٌ ومِبَرَّت . وقال أبو عبيد : البرِّيتُ المستوِي من الأرض . وقال ابن الأعرابي عن أبي عون : البِرِّيتُ مكانٌ معروف كثير الرمل . وقال شمر يقال : الحَزْنُ والبِرِّيتُ أرضان بناحية البصرة ، ويقال : البريتُ الجَدْبَةُ المسْتَوِيَةِ وأنشد : بِرِّيتُ أَرْضٍ بَعْدها بِرِّيتُ وقال الليث : البِرِّيت اسم اشتق من البَرِّية : كأنما سَكَنت الياء فصارت الهاءُ ياء لازمة كأنها أصلية كما قالوا : عِفْريتٌ والأصل عِفْرِيَةٌ . ثعلب عن ابن أبي عمرو عن أبيه : بَرِتَ الرجلُ إذا تحيَّر وبَرَتَ بالتاء إذا تَنَعَّمَ تَنعُّماً واسعاً ، قال : والبُرْتَةُ الحذاقَةُ بالأمر ، وأَبْرَتَ إذا حَذِق صِناعةً ما . ربت : قال : رَبَّتُّ الصبيَّ ورَبَّيتُه تَرْبِيتاً وتَرْبِيَة . وقال الراجز : لَيْس لمن ضُمِّنَهُ تَرْبِيتُ رتب : ثعلب عن ابن الأعرابي : أرْتَبَ الرجلُ إذا سأل بعد غِنًى ، وأرْتَبَ الرجلُ إذا دَعا النقري إلى طعامه ، قال : ورَتَبَ الشيءُ رُتوباً إذا انتصب فإنما هو راتبٌ وأنشد : وإذا يَهُب مِن المنام رأيتَه كَرُتُوبِ كَعْبِ السَّاق ليس بزُمَّلِ وقال الليث : الصبي يُرْتِبُ الكَعْبَ إرتاباً قال : والرَّتَبَةُ الواحدةُ من رَتَبَاتِ الدَّرَج ، والمرْتَبَةُ المنزلةُ عند الملوك ونحوها ، والمراتب في الجبال والصحارى من الأعلام التي يُرَتَّبُ فيها العيون والرُّقَباء ، ويقال : ما في عيشة رَتَبٌ ، وما في هذا الأمر رَتَبٌ ولا عَتَبٌ أي هو سهل مُستقيم ، قلت : هو بمعنى النَّصَب والتَّعب . وقال ابن الأعرابي : الرَّتْباءُ النَّاقَةُ المنْتَصِبةُ في سيرها ، والرّقْبَاءُ الناقةُ المُندَفِعَةُ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.489 harf
(باب الباء والتاء وما بعدهما في الثلاثي) (بتر) الباء والتاء والراء أصلٌ واحد، وهو القطع قبل أن تتمَّه. والسيفُ الباتر القَطَّاع. ويقال للرجُل الذي لا عقِب له أَبتَر. وكلُّ من انقطع من الخَيْر أثرُه فهو أَبْتَر. وخطب زيادٌ خطبتَه البتراء لأنّه لم يفتتِحْها بحمدِ الله تعالى والصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم. ورجلٌ أُباتِرٌ: يقطع رَحِمَه يبترها. قال : * على قَطْعِ ذِي القُرْبَى أَحَذُّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.127 harf
- البتر يقارب ما تقدم، لكن يستعمل في قطع الذنب، ثم أجري قطع العقب مجراه. فقيل: فلان أبتر: إذا لم يكن له عقب يخلفه، ورجل أبتر وأباتر: انقطع ذكره عن الخير ورجل أباتر: يقطع رحمه، وقيل على الطريق التشبيه: خطبة بتراء لما لم يذكر فيها اسم الله تعالى. وذلك لقوله عليه السلام: (كل أمر لا يبدأ فيه بذكر الله فهو أبتر) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (كل كلام أو أمر ذي بال لا يفتح
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR282 harf
ب ت ر مـا هم م إلا كالحمر البتر‏.‏ وليته أعارنا أبتريه وهما عبده وعيره لقلة خيرهما‏.‏ وطلعت البتيراء وهي الشمس في أول النهار وخطب زياد خطبته البتراء وهي التي ما حمد فيها ولا صلى‏.‏ ورجل أباتر‏:‏ قاطع رحم‏.‏ قال أبو الربيس‏:‏ شديد وكاء الوطب ضب ضغينة على قطع ذي القربى أحد أباتر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.429 harf
البَتْرُ: اسْتِئْصالُ الشيء قطعاً. غيره: البَتْرُ قَطْعُ الذَّنَبِ ونحوه إِذا استأْصله. بَتَرْتُ الشيءَ بَتْراً: قطعته قبل الإِتمام. والانْبتارُ: الانْقِطاعُ. وفي حديث الضحايا: أَنه نهي عن المبتورةِ، وهي التي قطع ذنبها. قال ابن سيده: وقيل كُلُّ قطع بَتْرٌ؛ بَتَرَهُ يَبْتُرُهُ بَتْراً فانْبَتَرَ وتَبَتَّر. وسَيْفٌ باتِرٌ وبَتُورٌ وبَتَّارٌ: قطَّاع. والباتِرُ: السيفُ القاطعُ. والأَبْتَرُ: المقطوعُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR234 harf
* ب ت ر * * بَتَرَهُ * قطعه قبل الإتمام وبابه نصر و * الانْبِتارُ * الانقطاع و * الأبْتَرُ * المقطوع الذنب وبابه طرب وفي الحديث ﴿ما هذه * البُتَيراءُ *﴾ و * الأَبْتَرُ * أيضا الذي لا عقب له وكل أمر انقطع من الخير أثره فهو * أَبْتَرُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.673 harf
البتر، بفتح فسكون: القطع قبل الإتمام، كذا في اللسان والأساس. وهو قطع الذنب ونحوه مستأصلا، وقيل: هو استئصال الشيء قطعا، وقيل: كل قطع: بتر. وسيف باتر: قاطع، وكذلك بتار، ككتان، وبتار، وكغراب وبتور، كصبور. والباتر: السيف القاطع. والأبتر: المقطوع الذنب من أي موضع كان من جميع الدواب. بتره يبتره بترا، من حد كتب، فبتر، كفرح، يبتر بترا. الذي في اللسان: وقد أبتره فبتر وذنب أبتر. الأبتر: حية خبيثة. وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.626 harf
بَتَرَ 1 بَتَرَ أبتر بتر , (T, S, M, &c.,) aor بَتُرَ , (M, Mgh, Msb,) inf. n. بَتْرٌ; (T, S, M, &c.;) and ↓ ابتر; (T;) He cut, or cut off, a thing before it was complete: (S, A, L, Msb:) or he cut, or cut off, (M, Mgh, K,) in any manner: (M:) or he cut off (a tail or the like, T) entirely, or utterly. (Aboo-Is-hák, T, M, K.) ― -b2- بَتَرَهُ, (K,) aor. and inf. n. as above; (TA;) or ↓ ابترهُ; (M,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR268 harf
بَتَرَ بَتَرَ U ( n. ac. بَتْر 1 ), a. Severed, cut off; eradicated. اِنْبَتَرَ اِنْبَتَرَ VII , a. Pass. of I. أَبْتَرُ أَبْتَرُ 14 , a. Mutilated, maimed. بَاْتِر بَاْتِر 21 , بَتَّاْر 28 , a. Sharp, cutting ( sword ). بَاْتُوْر بَاْتُوْر 40 , a. Reed-mat.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.507 harf
بتر بَتَرَ - يَبْتُرُ - أَبْتَر بَتَرَ - يَبْتُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: استأصله قطعاً عن جذعه وأصله: ضربه بسيف أو ما شابه فقطعه وفصله عن أصله وجذره من موضع بعد أصله وقبل مؤخرته ونهايته أَبْتَر: على وزن " أفعل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من" بَتَرَ - يَبْتُرُ ": المنقطع عن جذوره وأصله: وهو اصطلاحاً المنقطع النسل الذي لا عقب له، فكأنما هو
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شنأ

    1 ortak ayet · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ

    Soyu kesikSana buğzeden; şüphesiz ki zürriyetsiz olan, işte odur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبتر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقطع, جذذ, بتك, بتل
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1Bir şeyin arkasını, kuyruğunu veya devamını henüz tamamlanmadan kökünden kesip koparmak
Çekirdek Özet 2İlahi hayır, bereket, hidayet ve kalıcı anılırlık zincirinden bütünüyle kopuş
Çekirdek Özet 3Fiziksel soy veya güç devamlılığına güvenenlerin tarihten ve rahmetten silinmesi; hakiki sürekliliğin manevi ilkeyle kurulması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca erkek çocuğu olmamak veya biyolojik soy kesikliğiyle sınırlayarak, kavramın varoluşsal ve teolojik kopuş boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بتKesmek, ayırmak, kesin olarak ilişiğini koparmak; بتك ve بتل köklerinde görüldüğü üzere bir bütünden parçayı geri dönülmez biçimde ayırmakرÇekirdekteki genel kesme eylemine hareket, süreklilik ve uç/arkalık boyutu eklenerek bir yapının ardını, kuyruğunu veya tamamlanma sürecini vaktinden önce kökten kesip devamını imkânsız kılma nüansı oluşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırKapalı bir alan, varlığın içine sığındığı korunaklı yapı veya bünye
تİşaret, sınırBelirlenmiş sınır, çizgi veya bir sürecin sonlanma noktası
رİnsan başıBaşlangıç, yönelinen tepe nokta, akışın ve hareketin yönü
بترEv/iç alan sınırlandırılarak baş/akış yönü kesintiye uğratılırBir yapının kendi sınırında aniden durdurulması, başa veya ileriye doğru sürmesi gereken hareketin ardının kökten koparılması hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hayvanın kuyruğunu kökünden kesmek; bir nesneyi henüz tamamlanmadan, gelişimini bitirmeden kesip budamak. Kuyruğu kesik hayvana el-ebter denir.
Cahiliye şiiri kullanımıEbü'r-Rubeys el-A‘kallî (veya Huveylid b. Mürre) akrabalık bağını acımasızca kesen kimseyi yermek için bu kökü kullanmıştır: على قَطْعِ ذِي القُرْبَى أَحَذُّ أُباتِرُ
Erken Arapça kullanımZiyad b. Ebîh'in hamd ve salat getirmeden doğrudan konuya girdiği meşhur konuşmasına, başlangıç ve bereketi kesik olduğu için hutbetü'l-betrâ denilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde بتر biçimsel ve anlamsal olarak Kuzeybatı ve Güney Sami kollarında kesme, ayırma ve parçalama kök matrisiyle doğrudan ilişkilidir. İbranicede aynı kök harflerini ve fonetik denklikleri taşıyan bâtar (בָּתַר) fiili "ikiye bölmek, parçalara ayırmak, kurbanlığı yarıp parçalamak" (Tekvin 15:10) anlamında aslidir. Aramice ve Süryanicede betar (ܒܬܪ) biçimi "arka, ard, sonra" anlamına kayarken, bu anlam uzantısı aslen kesilen şeyin arka parçası veya ayrılan kısmın arkada kalması tasavvurundan türemiştir. Arapçada kök özellikle "arka tarafı/kuyruğu kökten kesme" ve "tamamlanmadan yarıda bırakma" somutlaşmasını korumuş, ardından soy ve hayır kesintisi mecazına evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبت çekirdeğinden türeme kesme fiiliبت (kesin kesme) kökünün sonuna ر eklenerek kuyruk ve arka kısmın kökten koparılmasına özgülenmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bâtar (בָּתַر), Süryanice betar (ܒܬܪ)İbranicede kurbanlığı ikiye bölüp parçalama, Süryanicede ardında kalma ve arka anlamı ortak semantik alana dayanır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli bir soydaş kelime tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بترAnlamlıKuyruğu veya arkası kesilmekBir şeyin ardını, devamını henüz olgunlaşmadan veya tamamlanmadan kökten koparmakHedef kök; Kur'an'da geçer
برتAnlamlıBalta, kesici alet, kılavuzYemen lehçesinde taş veya şeker kıran balta; çölü yarıp yol açan rehber kılavuzKur'an'da geçmez; kesme/yarma bağı mevcuttur
تبرAnlamlıHelak olmak, kırılıp ufalanmakBir yapıyı bütünüyle yıkıp parçalamak, darmadağın etmekKur'an'da geçer; kökten parçalama bağı vardır
تربAnlamlıToprak, toprağa bulanmakYerin üst tabakası, toz toprak, akran/yaşıtKur'an'da geçer; hedef kökle zıt veya uzak bağlam
ربتAnlamlıTerbiye etmek, besleyip büyütmekBir çocuğu özenle yetiştirmek, koruyup gözetmekKur'an'da geçmez; Arapça sözlüklerde kayıtlıdır
رتبAnlamlıSabit kalmak, yerleşmekBir şeyin yerinde dik ve sabit durması, basamak, mertebeKur'an'da geçmez; kökten kopmanın zıddı olan sebat

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بترMerkezKesilme, ardı kesilmeBir şeyin devamını, arkasını veya kuyruğunu tamamlanmadan kökünden kesip bitirmekTamamlanamama ve arkasında hiçbir hayır izi bırakmama halidir
قطعKomşuGenel kesmeHer türlü ayırma ve koparma için kullanılan genel fiilبتر özellikle arka ve devamlılık noktasındaki eksiltici kesiştir
جذذKomşuKırma, ufalamaBir bütünü vurarak kırmak ve ufak parçalara ayırmakPutların kırılmasında olduğu gibi kütlesel imhayı ifade eder
بتكKomşuKulağı veya parçayı yarmak/koparmakHayvan kulağını yarmak veya tüyü kökünden çekip koparmakBir organdan parça eksiltme niteliğindedir
بتلKomşuAyırmak, müstakil kılmakBir şeyi diğerlerinden ayırıp bütünüyle tek bir yöne hasretmekİbadette dünyadan bütünüyle kopup Allah'a yönelmeyi de kapsar
وصلZıtBağlamak, ulaştırmakİki şeyi birbirine ekleyerek kesintisiz bir devamlılık sağlamakBirlik, akış ve sürekliliğin korunmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبترArkası ve devamı kesilmekBir canlının veya işin ardının kökten koparılıp bereketsiz bırakılmasıKesin
Latincetruncare, decurtareGövdesini/ucunu kesmek, budamakNesnenin bir uzvunu veya ucunu kesip eksiltmeyi karşılar; soy veya zikir kesintisini dolaylı içerirGüçlü
İngilizcecurtail, truncate, sever without posterityKesintiye uğratmak, budamak, soyu kesilmekTamamlanması gereken bir sürecin yarıda kesilmesini ve soy zincirinin kopmasını ifade ederGüçlü
Almancastutzen, verstümmeln, ohne Nachkommen seinBudamak, köreltmek, zürriyetsiz kalmakGelişimi durduracak şekilde uzvu veya devamı kesmeyi karşılarGüçlü
Fransızcatronquer, écourter, être sans postéritéBudamak, vaktinden önce kesmek, ardı kalmamakMetnin veya varlığın sonunu koparıp eksik bırakma anlamını taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَبْتَرُBütün hayır kaynaklarından, izzet, şeref ve manevi devamlılıktan ebediyen kopmuş olanMüşriklerin Hz. Peygamber'in erkek çocuklarının vefatı üzerine hakaret kastıyla kullandığı nitelemenin bizzat kendilerine iade edilmesi bağlamı (Kevser 108:3)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlik ispatı ve ilahi vaatPeygamberin adının ve davasının kıyamete kadar baki kalması, düşmanlarının ise varoluşsal olarak silinmesi meselesiHak ile batıl mücadelesinde gerçek devamlılığın cismani değil ilahi desteğe bağlı olması
FıkıhKurbanlık hayvan kusurlarıKuyruğu kesik (el-mebtûre) hayvanın kurban edilmesinin caiz olup olmamasıFiziksel bir uzvun kökünden kesilmiş olmasının kusur teşkil etmesi
TefsirKevser suresi yorumuAs b. Vâil ve benzeri müşriklerin hakaretine karşı Hz. Peygamber'in tesellisi ve gerçek ebterin kim olduğuBiyolojik soyun değil, hakikat davasının ve manevi mirasın kalıcılığı
HadisAmellerin başlangıcı ve ibadet usulüBesmelesiz başlanan işin "ebter" (bereketsiz/kesik) olması; tek rekatlık vitir kılındığında betrâ denilerek tartışılmasıHayır ve bereketi eksik, tamamlanmamış ve başı sonuna bağlanmamış amel

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve velayet bağıİlahi irtibattan kopuşHayrın kaynağıyla bağı kesmeAllah ile irtibatını koparan sistem veya kişi görünüşte var olsa da hakikatte ebterdir.Kesin
İlmiBilgi silsilesi ve metodolojiİlkesiz ve temelsiz bilgiEpistemolojik kesintiKökü ve yöntemi hakikate dayanmayan bilgi süreçleri kalıcı bir epistemik miras üretemez.Güçlü
SiyasiOtorite ve meşruiyetMeşruiyeti tükenmiş iktidarTarihsel silinişZulme ve salt kaba kuvvete dayanan güçler arkalarında kalıcı bir iz bırakmadan tasfiye olur.Güçlü
İktisadiServet ve üretim döngüsüBereketsiz ve tüketici sermayeİktisadi tıkanmaToplumsal faydaya ve infaka dönüşmeyen bencil sermaye akışı genişleyemez, körelir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonun veya dizinin sonlandırılması (truncation / termination)Bir dizinin limit değerine veya olgunlaşma noktasına ulaşamadan sonlu bir terimde aniden kesilerek artık veri üretemez hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal ve kültürel inkıraz (discontinuation)Bir toplumsal grubun veya düşünce ekolünün ardıllar üretemeyerek tarih sahnesinden bütünüyle silinmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca "erkek evladı yaşamayan kadersiz kimse" şeklindeki Cahiliye kabile asabiyetine hapsederek anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKevser nimetiyle (tükenmez hayır, hikmet ve risalet davası) tezat içinde sunulan bu vasıf; haktan yüz çevirenin adının, davasının, hayrının ve tüm etkisinin ebediyen silinmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataPeygamberliğin evrensel izzetini kabile mantığındaki biyolojik çocuk sayısı terazisine indirgemek ve Kur'an'ın ontolojik zafer vaadini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın maddiyat, soy ve zahiri güç merkezli değer yargılarını tersyüz ederek; hakiki var oluş ve sürekliliğin ancak ilahi vahiy ve tevhid davasıyla mümkün olduğunu tek bir kelimeyle ilan etmesi bakımından hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Peygamber'e verilen nimetleri (Kevser), peygamberlik mücadelesindeki psikolojik baskıları ve hakkı inkar edenlerin akıbetini konu edinen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç ve itibarın çoklukta, erkek evlatta ve kabile nüfuzunda olduğunu zanneden kaba materyalist algıyı yıkar; asıl yok oluşun hakikatten kopmak olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hayvanın kuyruğunu veya bir nesnenin arkasını henüz olgunlaşmadan kökünden kesip koparmak.
  • Soyut anlamİlahi lütuf, anılırlık, manevi miras ve hayır zincirinden bütünüyle mahrum kalarak tarihten ve varlıktan silinmek.
  • Sistematik karşılıkBiyolojik ve dünyevi araçları mutlaklaştıranların süreksizliği; ilahi hakikate bağlananların ise sonsuz ve tükenmez (Kevser) bir akışa kavuşması.
  • LaTeX modeliB(t)=lim⁡Δt→0S(t)−S(t+Δt)Δt  ⟹  S(tc)=0veya∫tc∞H(t) dt=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) varlığın veya davanın zamana bağlı süreklilik ve iz bırakma fonksiyonunu, tc kökten kesilme anını temsil eder. Kritik kesilme anında (tc) süreklilik sıfırlanır (S(tc)=0). İkinci kısımda H(t) hayır ve manevi değer akışını göstermekte olup, kesilme anından sonsuza kadar yapılan integral sıfıra eşittir; yani ardında hiçbir kalıcı etki ve hayır izi kalmamıştır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب