بسر
ب - س - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Busr olmamış hurma demektir. Koruk demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Busr olmamış hurma demektir. Koruk demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.983 harfباب السين والراء والباء معهما
س ر ب، س ب ر، ب س ر، ب ر س، ر س ب، ر ب س مستعملات
سرب:
السَّرْبُ: مال القوم، والجميع السُّرُبُ، قال:
لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ سَرْبَ تَيْمٍ
وفلانٌ آمِنُ السِّربِ أي لا تُغزَى نَعَمُه من عزِّهِ.
وقول اللهِ -عزَّ وجلَّ-: وساربٌ بالنهار أي ساعٍ في أموره نهاراً يَسرُبُ في حَوائجه بالنّهار سُروباً.
ويُرادُ بآمِن السِّرْبِ آمِنَ القَلْب.
والسِّربُ: قطيعٌ من الظِّباءِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.021 harfالبُسْرُ أولُه طَلْعٌ، ثم خَلالٌ، ثم بلخ ثم بُسْرٌ، ثم رُطَبٌ، ثم تَمْرٌ. الواحدة بُسْرَةٌ وبُسُرَةٌ، الجمع بُسْراتٌ. وبسرات وأَبْسَرَ النخلُ: صار ما عليه بُسْراً. ويقال للشمس في أوّل طلوعها بُسْرَةٌ. والبُسْرَةُ من النبات أوّلُها البارِضُ، وهو كما يبدو في الأرض، ثم الجَميمُ، ثم البُسْرَةُ، ثم الصَمْعاءُ، ثم الحشيشُ. قال ذو الرمة:
رَعَتْ بارِضَ البُهْمى جميماً وبُسْرَةًوصَمْعاءَ حتى آنَفَتْها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.546 harfس ر ب
سرب ، سبر ، رسب ، ربس ، بسر . برس .
رسب : قال الليث : الرُّسوبُ : الذَّهابُ في الماء سفْلاً . والفعل رَسب يَرْسب .
قال : والسيف الرَّسوبُ : الماضي في الضريبة ، الغائبُ فيها .
وقال غيره : كان لخالد بن الوليد سيفٌ سمَّاه مِرْسباً ، وفيه يقول :
ضَربتُ بالمِرْسَب رأسَ البِطرِيْقِ
بصارمٍ ذي هَبَّةٍ فَتِيق
وأنشد ابن الأعرابي :
قُبِّحْتَ من سالفةٍ ومِن قَفَا
عبدٌ إذا ما رَسَب القومُ طَفَا
قال أبو
س ر ب سرب ، سبر ، رسب ، ربس ، بسر . برس . رسب : قال الليث : الرُّسوبُ : الذَّهابُ في الماء سفْلاً . والفعل رَسب يَرْسب . قال : والسيف الرَّسوبُ : الماضي في الضريبة ، الغائبُ فيها . وقال غيره : كان لخالد بن الوليد سيفٌ سمَّاه مِرْسباً ، وفيه يقول : ضَربتُ بالمِرْسَب رأسَ البِطرِيْقِ بصارمٍ ذي هَبَّةٍ فَتِيق وأنشد ابن الأعرابي : قُبِّحْتَ من سالفةٍ ومِن قَفَا عبدٌ إذا ما رَسَب القومُ طَفَا قال أبو العبّاس : معناه : أن الحُكَماء إذا ما تَرزَّنوا في مَحافِلهم طَفَا هو بجَهْله ، أي : نَزا بجهله . وقال ابن الأعرابي : المرسب : الأواسِي . والرَّسُوب : الحكيم . وفي ( النّوادر ) : الرَّوْسَب والرَّوْسَم : الداهية . ربس : قال الليث : الرَّبْسُ منه الارتباس ؛ يقال : عُنقودٌ مرتَبس ، ومعناه : انهضامُ حَبِّه وتداخُلُ بعضِه في بعض ، وكبشٌ رِبيس ورَبِيز ، أي : مكتنزٌ أَعجَر . ابن السكيت : الرَّبِيس من الرِّجال : الشُجاع . وأَنشَد : ومِثْلِي لُزَّ بالحَمِيسِ الرَّبيسِ أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : جاء بمالٍ ربيس ، أي : كثير . وجاء بالدِّبْس والرَّبْس وهما الداهية . وقال أبو زيد : جئت بأمورٍ دُبْس وبأمورٍ رُبْس ، وهي الدّواهي بالدال والراء . أبو عُبيد عن الأمويّ : اربَسَّ الرجلُ اربساساً ، أي : ذَهب في الأرض . وقال ابن الأعرابي : ارْبسّ : إذا غَدا في الأرض . برس : ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء ، وأبو عُبيد عن الأَصْمَعِي : البُرْسُ : القُطْن ، وقال الليث : هو قُطن البَرْدِيّ . وأَنشَد : كنَدِيفِ البِرْسِ فوقَ الجُماحْ وبَرْبَسْتُ فلاناً ، أي : طَلَبتُه . وأَنشَد : وبَرْبَسْتُ في تَطْلابِ أرضِ ابن مالكٍ فأعجَزَني والمرءُ غيرُ أَصيلِ ابن السكيت : يقال جاء فلان يَتبربس ، أي : يمشي مشياً خفيّاً . وقال دُكين : فصبَحَتْه سَلِقٌ تبربس أي : يمشي مشياً خفيّاً . وقال أبو عمرو : جاءنا فلان بتبربس : إذا جاء متبختراً . ثعلب عن ابن الأعرابي : البِرْباسُ : البئرُ العَمِيقة . قال : والبَرْس : حَذاقَة الدَّليل . وبرَسَ : إِذا تَشدَّد على غريمه . سبر : الحرّاني عن ابن السكيت : السَّبْرُ : مَصدرُ سَبَرْت الجرْحَ أسبُره سَبْراً : إذا قِسْتَه لتَعرِف غَوْرَه ، ويقال : إنه لحَسَن السِّبْر : إذا كان حَسَن السَّحَناء والهَيْئة ، والسَّحْناء اللّون ، وجمعُه أَسْبار . وفي الحديث : ( يَخرُج رجلٌ من النار قد ذَهَب حِبْرُه وسِبْرُه ) ، أي : هيئته . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : السَّبْر : استخراج كُنْه الأَمْر . والسَّبْر : حُسْن الوَجه ، ومنه الحديث : ( قد ذهب حِبْرُه وسِبرهُ ) . والمَسْبور : الحَسْن السبْر . وفي حديث الزُّبير أنّه قيل له : مُرْبَنِيك فليتزوّجوا في الغَرانب ، فقد غَلَب عليهمْ سِبْرُ أبي بكر ونُحولُه . قال ابن الأعرابي : السِّبر ههنا الشَّبَه . قال : وكان أبو بكر دقيقَ المحاسن نحيف البَدَن ، فأمَرَه الرجُل أن يزوجوهم الغرائبَ ليجتمع لهم حُسنُ أبي بكر وشدّة غيره . وقال أبو زَيد : السِّبر : ما عرفت به لؤمَ الدابة أو كرمها أو لونها من قِبَل أبيها . والسبْرُ أيضاً : معرفتك الدابة بخِصب أو جَدْب . ويقال : عرفتُه بسبر أبيه ، أي : بهَيْئته وشَبَهِه وقال الشاعر : أَنا ابْنُ المَضْرَحِيِّ أبي شليل وهَلْ يَخفَى عَلَى النّاسِ النَّهارُ علينا سبْرُهُ ولِكلّ فَحْلٍ على أولادِه منه نِجارُ ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّبْرة : طائر : تصغيرُه سُبَيرة . وقال في موضع آخَر : السُّبَر والنُّهس : طائران . وقال الليث : السُّبَر : طائرٌ دونَ الصَّقر . وأَنشَد : حتّى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبُر قال : والسَّبر : من أَسماء الأَسَد . ولم أسمعه لغير الليث . وقال المؤرّج في قول الفرزدق : بجَنْبَيْ خِلال يَدفَع الضَّيم منهمو خَوادِرُ في الأخْياسِ ما بينها سِبْرُ قال : معناه : ما بينَها عداوة . قال : والسِّبر : العداوة ، وهذا غريب . وقال اللّيث : السبر : التجربة ، ويقال : اسْبرُه ما عندَ فلان ، أي : ابلُه . قال : والمِسبار : ما يُقدَّر به غَوْر الجِراحات ، قال : والسِّبار : فَتيلةٌ تُجعَل في الجُرح . وأَنشَد : ترُدُّ على السّابرِين السِّبارَا وحدثنا عبدالله بن عروة قال : حدثنا هارون بن إسحاق الهمداني ، قال : حدثنا المحاربي عن مسافر العجلي عن الحسن عن أنس قال : لم يخرج رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم في سفر قطّ إلا قال حين ينهض من جلوسه : ( اللّهم بك ابتسرْت ، وإليك توجهت ، وبك اعتصمت ، أنت ربي ورجائي . اللّهم اكفني ما أهمني وما لم أهتم به ؛ وما أنت أعلم به مني . وزودني التقوى ، واغفر لي ذنبي ، ووجهني للخير حيث توجهت ) ثم يخرج . قوله صلى الله عليه وآله : ( ابتسرت ) ، أي : ابتدأت سفري . وكلّ شيء أخذتَه غضاً فعد بسرته . ومنه قول لبيد : بسرتُ نداه لم تُسَرّب وحوشه والبَسْرُ : الماء الطري ساعة ينزل من المزن . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذَكَر فضلَ إسباغِ الوضوء في السَّبرَات . قال أبو عُبيد : السَّبْرة : شِدّة البَرْد . وأَنشَد قولَ الحطيئة يصف الإبل : عِظامُ مَقِيل الهامِ غُلْبٌ رِقابُها يُباكِرْنَ حَدَّ الماء في السبراتِ يعني شدّه بَرْد الشّتاء والسَّنة . بسر : قال الله جل وعز : ( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ ) ( القيامة : 24 ) . وقال تعالى : ( نَظَرَ ثُمَّ عَبَسَ ) ( المدثر : 22 ) . قال أبو العباس : ( بَسَر ) ، أي : نظر بكراهية شديدة . وقوله عز وجل : ( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ ( ، أي : مقطِّبةٌ قد أيقنَتْ أن العذاب نازِلٌ بها . أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا ضُرِبت الناقةُ على غير ضَبَعةٍ فذلك البَسَر ، وقد بَسَرها الفحلُ فهي مَبْسورة . قال شمر : ومنه يقال : بَسَرْتُ غَريمي : إذا تقاضيته قبل محلّ المال . وبَسَرْت الدُّمُّل : إذا عَصَرْتَه قبل أن يتقيّح ، وكأن البَسْر منه . أبو عبيدة : إذا همت الفرس بالفحل وأرادت أن تستودق ، فأول وداقها المباسرة وهي مباسِرة ، ثم تكون وديقاً . والمباسِرَةُ : التي همت بالفحل قبل تمام وداقها : فإذا ضربها الحصان في تلك الحال فهي مبسورة . قال شمر : وبَسَرْت النباتَ أبسرُه بَسْراً : إذا رعيتَه غَضّاً وكنتَ أوّلَ من رَعاه . وقال لَبيدٌ يصف غَيْثاً رَعاه أُنُفاً : بَسَرْتُ نَداهُ لم تُسَرَّبْ وُحوشُه بغَرْبٍ كجِذْعِ الهاجريِّ المشَّذَّبِ سَلَمةَ عن الفرّاءِ قال : البُسْرُ : الماءُ الطريّ ساعةَ يَنزل من المُزْن ، والبَسْرُ : حَفْرُ الأنهار إذا عَرا الماءُ أوطانَه . قلتُ : وهو التبسّر ؛ قال الراعي : إذا احْتَجَبَتْ بناتُ الأرض عنه تبسَّرَ يَبْتَغِي فيها البِسارَا قال ابن الأعرابي : بَنَاتُ الأرض الأنهارُ الصِّغار ، وهي الغُدْرانُ فيها بَقايا الماء ، ويقال للشمس بُسْرَة : إذا كانت حَمْراء لم تَصْفُ ؛ وقال البَعِيثُ يذكرها : فَصَبَّحَه والشمسُ حَمْراءُ بُسْرَةٌ بِسائغةِ الأنْقَاءِ مَوْتٌ مُغَلِّسٌ وقال أَبو عُبيدة : إذا همّت الفَرسُ بالفحْل ولم تَسْتَوْدِق فهو مباسَرة ، ثم تكون وَدِيقاً ؛ فإذا سفِدَها الحِصان في تلك الحال قيل : تَبَسَّرَها وبَسَرَها . ورُوِيَ عن الأشجع العَبْدِيّ أنه قال : لا تَبْسُروا ولا تَثْجُروا ؛ فأما البَسْرُ فهو خَلْطُ البُسْر بالرُّطَب وانْتِبَاذُهُما مَعاً . والثَّجْرُ : أن يُؤْخَذ ثَجِيرُ البُسْر فيُلْقَى مع التَّمر ، وكرِه هذا حِذار الخليطين ؛ لنهي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عنهما . والبُسْر : ما لَوَّنَ ولم يَنضَج ، وإذا نَضِجَ فقد أَرْطَب . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا اخْضَرَّ حَبُّه واستدار فهو جَدالٌ ، فإذا عَظُمَ فهو البُسْرُ ، فإذا احْمَرَّت فهي شِقْحَةٌ . الليث : البسرَة من النّبات ما قد ارتفع عن وَجْه الأرض ولَم يَطُل وهو غَضٌّ أطيَب ما يكون ، وأَنشد : رَعَتْ بارِضَ الْبُهْمَى جَمِيماً وبُسْرَةً وصَمْعَاءَ حتى آنَفَتْهَا فِصالْها والبَيَاسِرَةُ : جِيلٌ من السِّنْد يستأجرهم أهلُ السُّفُن لمحاربة عدوّهم ، ورجُلٌ بَيْسرِي . والبِسَارُ : مَطَرٌ يَدُوم على أَهْلِ السِّنْد في الصَّيف لا يُقلِع عنهم ساعةً ، فتلك أيَّامُ البِسار . والبَاسورُ : داءٌ مَعروفٌ ، وهو معرَّب ويُجْمَع البواسير . ثعلب عن ابن الأعرابي : البسرةُ رأسُ قضيبِ الكلب ، والمبْسُور : طالبُ الحاجة في غير موضعِها . وبَسَر النهرَ : إذا حفر فيه بئراً وهو جافّ ؛ وأنشد : تَبَسّرَ يَبْتَغِي فيها البِسَارَا وقال : انبَسَر وبَسَرَ : إذا خَلَط البُسْرَ بالتمر أو الرطب فَنَبَذَهُما . وأَبْسرَ وبَسَرَ : إذا عَصَرَ الحِبْنَ قبل إقْرَافِه ، وأَبْسَرَ : إذا حَفَرَ في أرضٍ مَظْلومة . سرب : قال الفرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ ) ( الرعد : 10 ) ، قال : ساربٌ بالنهار أي ظاهرٌ بالنهار ؛ ونحو ذلك قال الزّجاج . قال : ( وسارِبٌ بالنهار ) ظاهرٌ بالنهار في سِرْبِه ؛ يقال : خَلِّ له سِرْبَه ، أي : طَرِيقَه . فالمعنى : الظاهرُ في الطُّرُقات ، والمستخفِي في الظُّلُماتِ ، والجاهرُ بِنُطْقه ، والمُضْمِرُ في نفسه ، عِلْمُ الله تعالى فيهم سواء . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس قال : قال الأخفش في قوله عز وجل : ( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ ( ، أي : ظاهر . والسارب : المتواري . وقال أبو العبّاس : المستخفِي : المستتر . قال : والساربُ : الظاهر ، المعنى الظاهر والخفِيّ عنده واحِدٌ . وقال قَتَادة في قوله : ( وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ ( : ظاهر ، ونحو ذلك رُوِيَ عن ابن عبَّاس . وقال قُطْرُب : ( ساربٌ بالنّهار ) ومستتر ، يقال : انسَرَبَ الوحشُ : إذا دخلَ في كِنَاسِه . قلت : تقول العَرَب : سَرَبَت الإبلُ تَسْرُبُ ، وسَرَبَ الفحلُ سُرُوباً ، أي : مضتْ في الأرض ظاهرة حيث شاءت . وقال الأخنس بن شهاب التّغْلبي : وكلّ أُناسٍ قارَبوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ ونحن خَلَعْنَا قَيْدَه فهو سَارِبُ وأمّا الانسِراب فهو الدخول في السّرَب كما قال . وفي الحديث : ( من أصبحَ آمناً في سِرْبِه ) أَخْبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : السِّرْبُ : النَّفْسُ ، بكسر السين . وفلانٌ آمِنٌ في سِرْبِه ، أي : في نَفْسِه ، وكذلك قال ابن السكّيت . قال : والسِّرْبُ أيضاً بالكَسْر : القَطيع من الظِّبَاء والبَقَر والنِّساء . أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السِّرْب والسُّرْبة من القَطا والظِّباء والشَّاء : القَطِيعُ . ويقال : فلانٌ وَاسِعُ السِّرْب ، أي : وَاسعُ الصَّدر ، بَطِيءُ الغَضَب . قال : وفلانٌ آمنٌ في سِرْبه بالكسر . وأما السَّرْبُ بالفتح فإن ابن السكّيت قال : السَّرْبُ : المالُ الرّاعي يقال : أَغير على مال سَرْب بني فلان ويقال للمرأة عند الطلاق : اذهبِي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ . ونحو ذلك . حَكَى أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ قال : ومعناه : أني لا أَرُدُّ إبلك لتذهب حيث شاءت وأَصْلُ النَّدْه : الزَّجْرُ . وقال غيره : كان هذا من طَلاق أهلِ الجاهلية . أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : خَلِّ سَرْبَ الرجل بالفتح ، أي : خَلِّ طريقَه قال : وقال أبو عمرو : خل سِرْبَ الرَّجُل بالكسر . وأنشد بيت ذي الرّمة : خَلَّى لها سِرْبَ أُولاها وهَيَّجَهَا مِنْ خَلْفِهَا لاحِقُ الصُّقْلَيْنِ هِمْهِيمُ قال شمر : الرواية : خَلَّى لها سَرْبَ أُولاها بالفَتح . قلتُ : وهكذا سمعتُ العَرَبَ تقول : خَلِّ سَرْبَه ، أي : طريقه . وكان الأخفش يقول : أصبح فلانٌ آمِناً في سَرْبه بالفتح ، أي : في مَذْهبه ووَجْهه . والثِّقاتُ من أهل اللّغة قالوا : أصبح آمِناً في سِرْبه ، أي : في نَفْسِه . وقال الأصمعيّ : يقال : سَرِّبْ عليَّ الإبل ، أي : أَرْسِلْها قطعةً قطعةً . قال : ويقال : خَرَج الماءُ سَرِباً ، وذلك إذا خرج من عُيون الخُرَز ؛ ويقال : سَرِّب قِرْبَتَك ، أي : اجعل فيها الماءَ حتّى تَنتفِخ عيونُ الخُرَز فتنسَدّ ؛ وأَنشد قول جرير : نَعَمْ فانهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ كما عَيَّنْتَ بالسَّرَب الطِّبابَا أبو عُبيد عن الأصمعيّ : السرَب : الماءُ السائل . قال : وقال الأموي : السَّرَب : الْخَرز . وأما قوله : كأنه من كلِّي مَفْرِيَة سَرَبُ فإن الرواة رووه بالفتح ، وقالوا : السَّرَبُ : الماء . والسربُ : السائل . يقال : سَرِب الماءُ يَسرَبُ سَرَباً : إذا سال فهو سَرِب . وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً ) ( الكهف : 61 ) ، قال : كان الحوت مالحاً ، فلمّا حَيِيَ بالماءِ الّذي أصابَه من العين فوَقَع في البحر جَمَد مَذْهَبُه في البحر ، فكان كالسَّرَب . وقال أبو إسحاق : كانت فيما رؤيَ سَمَكةً مملوحةً ، وكانت آيةً لموسى في الموضع الّذي يَلقَى فيه الْخَضِر ، فاتّخذ سبيلَه في البحرَ سَرَباً ، أحيا الله تعالى السّمكةَ حتّى سَرَبتْ في البحرَ قال : ( وسَرَبا ) منصوبٌ على جهتين : على المفعول ، كقولك : اتّخذتُ طريقي في السَّرَب ، واتّخذْتُ طريقي مكانَ كذا وكذا ، فيكون مفعولاً ثانياً ؛ كقولك : اتّخذت زيداً وكيلاً . قال : ويجوز أن يكون ( سَرَباً ) مصدراً يَدُلَّ عليه ( اتّخذ سبيلَه في البحر ) ؛ فيكون المعنى : نَسِيَا حُوتَهما . فجَعل الحوتُ طريقَه في البحر ، ثم بيّن كيف ذلك ، فكأنّه قال : سَرِب الحوتُ سَرَباً . وقال المُعْترِض الظَّفرى في السَّرب وجعله طريقاً : تركنا الضَّبع ساريةً إليهم تنوب اللحمَ في سَرَب المَخِيم قيل : تنوبه ، تأتيه . والسَّربُ : الطريق . والمَخِيمُ : اسم واد ؛ وعلى هذا معنى الآية : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ ) ( الكهف : 61 ) ، أي : سبيل الحوت طريقاً لنفسه ، لا يحيد عنه . المعنى : اتخذ الحوت سبيله الذي سلكه طريقاً اطّرقه . وأخبرني المنذريّ عن ابن اليزيديّ عن أبي حاتم في قوله : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً ( قال : أظنّه يريد ذَهاباً يَسرُب سَرَباً ؛ كقولك : يَذهَب ذَهاباً . وقال شمِر : الأَسراب من الناس : الأَقاطيع ، واحدُها سِرْب . قال : ولم أَسمَع ( سِرْبَ ) في الناس إلا للعجّاج : ورَبِّ أَسْرابِ حَجيجٍ كُظَّمِ وقال أبو الهَيْثَم : سُمّي السَّراب سَراباً لأنّه يَسرُب سَرْباً ، أي : يَجرِي جَرْياً ؛ يقال : سَرَب الماءُ يَسرُب سُروباً . سلَمة عن الفرّاء قال : السراب : ما لَصِقَ بالأرض ، والآلُ : الّذي يكون ضُحًى كالمُلاَء بين السَّماء والأرض . وقال ابن السكّيت : السراب : الّذي يَجرِي على وَجْه الأرض كأنّه الماء ، وهو يكون نِصفَ النهار ، وهو الّذي يَلصِق بالأرض ؛ وفي صفة النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان دقيقَ المَسْرُبَة ؛ قال أبو عبيد : المَسرُبة : الشَّعْرُ النابت وَسطَ الصَّدْر إلى البَطْن ؛ وأَنشَد : الآنَ لما ابيَضَّ مَسْرُبَتي وعَضِضْتُ من نابي على جِذْم أبو عُبيد عن أبي زيد : سُرِب الرجلُ فهو مَسروب سَرْباً ، وهو دُخان الفِضة يَدخُل خياشيمَ الإنسان وفمه ودُبُرَه فيأخذه حَصَرٌ عليه فرُبما أفرَق وربّما مات والاسم الأُسرُبُ . وقال شمِر : الأُسرُبُ مخفف الباء ، وهو بالفارسيّة سُرْب . قال أبو عبيد : مَسربةُ كلّ دابة : أعاليه من لدن عنقه إلى عَجْبه ، وأنشد : جلال أبوه عمُّه وهو خاله مساربه حُوٌّ وأقرابه زهرُ قال : أقرابه : مَراقّ بطنه . قال الشيخ : وفي الحديث في الاستنجاء بالحجارة يمسح صفحتيه بحجرين ، ويمسح بالثالث المَسْرُبة ، يريد أعلى الحلقة . وقال بعضهم : السُّربة : كالصُّفة بين الغرفة . وقال أبو مالك : تسرّبْتُ من الماء ومن الشراب ، أي : تملأتُ منه . وقال الأصمعيّ : يقال للرّجل إذا حَفَر : قد سرَّب : أي : أخَذَ يَميناً وشِمالاً . وإنه لبَعيد السرْبة : أي : بَعيد المَذْهب في الأرض . وقال الشَّنْفَرَى ، وهو ابن أختِ تأبّط شَرّاً : خَرجْنا من الوادِي الّذي بَيْنَ مِشْعَلٍ وبَين الجَبَا هيهاتَ أَنشأْتُ سُرْبَتي أي : ما أَبعدَ الموضعَ الّذي منه ابتدأتُ مَسيرِي . الليث : فلانٌ آمِن السِّرْب ، أي : آمنُ القَلْب ، أي : لا يُغزَى مالُه ونعَمُه . . وفلان مُنساح السّرب ، يريدون شعر صدره . قال : ومَسَارِب الدّوابّ : مَراقُّها في بطونها وأرفاغِها ، ومَسارِب الحيّات : مواضعُ آثارِها إذا انسابت في الأرض على بطونها . وقال ابن الأعرابيّ : السُّرْبةُ : جماعةٌ يَنسلُّون من العَسْكر فيُغِيرون ويَرجِعون . والسِّرْب : النَّفْس . أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : السربة : السفر القريب ، والسبأة : السفر البعيد ، يقال : سبأته الشمس ، أي : لوّحته وغيرته . ويقال : إنك تريد سبأة ، أي : سفراً بعيداً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf(باب الباء والسين وما يثلثهما)
(بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال:
ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR707 harf- البسر: الاستعجال بالشيء قبل أوانه، نحو: بسر الرجل الحاجة: طلبها في غير أوانها، وبسر الفحل الناقة: ضربها قبل الضبعة (انظر: اللسان (بسر). والضبعة: شدة شهوة الفحل للناقة. انظر: اللسان (ضبع) )، وماء بسر: متناول من غديره قبل سكونه، وقيل للقرح الذي ينكأ قبل النضج: بسر، ومنه قيل لما لم يدرك من التمر: بسر، وقوله عز وجل: ﴿ثم عبس وبسر﴾ [المدثر/22] أي: أظهر العبوس قبل أوانه وفي غير وقته، فإن قيل: فقوله:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR414 harfب س ر
هو بسراً أطيب منه رطباً وقد أبسرت النخلة.
ومن المجاز: ابتسر الحاجة: طلبها قبل وقتها.
وابتسر الفحل الناقة: ضربها من غير ضبعة وابتسر الجارية وابتكرها واختضرها: افتضها قبل الإدراك.
وغلام بسر وجارية بسرة: غضا الشباب.
ويقولون صبحته والشمس حمراء بسرة: لما يصف شعاعها.
قال البعيث: فصبحه والشمس حمراء بسرة بسائفة الأنقاء موت مغلس وإن خرجت بك بثرة فلا تبسرها أي لا تفقأها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.737 harfالبَسْرُ: الإِعْجالُ.
وبَسَرَ الفَحْلُ الناقةَ يَبْسُرُها بَسْراً وابْتَسَرَها: ضربها قبل الضَّبَعَةِ. الأَصمعي: إِذا ضُرِبَت الناقةُ على غير ضَبعَةٍ فذلك البَسْرُ، وقد بَسَرَها الفحلُ، فهي مَبْسُورة؛ قال شمر: ومنه يقال: بَسَرْتُ غَرِيمي إِذا تقاضيته قبل محلّ المال، وبَسَرْتُ الدُّمَّلَ إِذا عصرته قبل أَن يَتَقَيَّحَ، وكأَنَّ البَسْرَ منه. والمَبْسُورُ: طالب الحاجة في غير موضعها. وفي حديث الحسن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR437 harf* ب س ر * * البُسْرُ * أوله طلع ثم خلال بالفتح ثم بلح بفتحتين ثم بسر ثم رطب ثم تمر الواحدة * بُسْرَةٌ * و * بُسُرةٌ * والجمع * بُسُراتٌ * و * بُسُرٌ * بضم السين في الثلاثة و * أبْسَرَ * النخل صار ما عليه بسرا و * البَسْرُ * خلط البسر مع غيره في النبيذ وبابه نصر وفي الحديث ﴿لا * تَبْسُروا * ولا تثجروا﴾ و * بَسَرَ * الرجل وجهه كلح وبابه دخل يقال عبس وبسر و * البَاسُورُ * واحد * البَوَاسير * وهي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.319 harfبسر، ككتب: أعجل. يسر: عبس أو أظهر شدته، كما صرح به أهل الغريب في نكتة التعاطف، في قوله تعالى: ثم عبس وبسر . وقال أبو إسحاق: بسر، أي نظر بكراهة شديدة.
وبسر الرجل وجهه بسورا، أي كلح. وفي حديث سعد، قال: لما أسلمت راغمتني أمي فكانت تلقاني مرة بالبشر ومرة بالبسر أي القطوب. بسر: قهر، يبسرث بسورا.
بسر القرحة: نكأها قبل النضج، كما في الصحاح، كأبسر، وهذه عن الصغاني، وفي الأساس: في المجاز: وإن خرجت
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.619 harfبَسَرَ
1 بَسَرَ بسر سر He took anything when it was fresh, juicy, moist, or not flaccid; (TA;) as also ↓ ابتسر [which is more commonly used]. (M, K, * TA.) [Hence,] بَسَرْبُ النَّبَاتَ, aor. بَسُرَ , inf. n. بَسْرٌ, I pastured [beasts] upon the herbage when it was fresh and juicy, I being the first to do so. (TA.) ― -b2- Also, (K,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (M,) i. q. أَعْجَلَ [as
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR335 harfبسَرَ
بسَرَ U ( n. ac. بَسْر 1 ),
a. Hastened, accelerated.
b. Anticipated, did prematurely.
c. Frowned, scowled.
d. Fecundated.
أَبْسَرَ
أَبْسَرَ IV ,
a. Was becalmed ( ship ).
بُسْر
بُسْر 3 ,
a. Fresh, juicy, moist.
بَسُوْر
بَسُوْر 26 ,
a. Lion.
بَاْسُوْر
بَاْسُوْر 40 , ( pl. بَوَاْسِيْرُ 66 ),
a. Hemorrhoids, piles.
Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ
BuruşanBir takım yüzler de asıktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عبس, قطب, كلح |
| Zıt Kök | بشش |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin olgunlaşma vaktinden önce toplanması, henüz ham veya sertken zorlanması, ekşilik ve gerginlik hali |
| Çekirdek Özet 2 | Zamanından önce veya kaba bir zorlamayla yüzün ekşimesi, gerilerek buruşması ve katı bir tavır takınılması |
| Çekirdek Özet 3 | Sürecin tabii olgunlaşma evresini beklemeden erken hüküm verme, ham tavır sergileme ve bu hamlığın yüze vuran sert gerginliği |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir yüz ekşitmesi sayıp kökteki vaktinden önce davranma, hamlık ve zoraki gerilim nüansını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بس | Dağılma, ufalanma, düzleşme veya bir şeyi kendi tabiiliğinden çıkarıp yayma ya da bastırma temel hareketini içerir; nitekim بسس kökünde unun ufalanıp karıştırılması, بسط kökünde yayılıp açılma, بسم kökünde ise dudakların açılarak tebessüm etmesi bu çekirdekten türer. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi harekete sertlik, tekerrür ve zamansal sınır getirerek ham bir nesneyi vaktinden önce koparma, zorla çekme veya yüzü zoraki bir katılığa bürüyerek buruşturma anlamı kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | İçeride tutulan, içsel olan veya henüz olgunlaşma yuvasında bulunan gizil durum |
| س | Diken, destek | Batma, tutunma, gerilme, rahatsız edici bir sertlik veya direnç |
| ر | İnsan başı | Üst nokta, yönelim, bilinçli odak veya baş ve yüz bölgesindeki hareket |
| بسر | İçsel alanın zorlanarak gerilip dışa vurulması | İçte henüz tam kıvamını bulmamış ham durumun, dışarıdan sert bir etki veya içsel bir gerilimle yüze ve başa taşınarak buruşuk ve kasılmış bir görünüm alması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurmanın olgunlaşıp yumuşamadan önceki sert, ham ve yeşilden sarıya/kırmızıya dönen çağla hali; bir çıbanın cerahat toplamadan vaktinden önce sıkılması veya devenin çiftleşme isteği belirmeden zorlanması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Baîs bir dizesinde sabah güneşinin doğuş anındaki solgun ve henüz ısısı olgunlaşmamış kırmızılığını tasvir ederken güneşi حمراء بسرة olarak niteler; bu kullanım ışığın henüz kemale ermemiş ham parıltısını anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A‘râbî'nin er-Râî en-Nümeyrî'den aktardığı kullanımda kuraklık anında yerdeki cılız ve henüz büyümemiş taze otların peşine düşülmesi تَبَسَّرَ يَبْتَغِي فيها البِسارَا ibaresiyle ifade edilmiştir. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça بسر kökü, Sami dillerinde özellikle ham meyve, erken gelişim evresi ve vaktinden önce koparılma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranicedeki b-s-r (בֹּסֶר) biçimi doğrudan olgunlaşmamış koruk üzüm ve ham meyve anlamına gelir ve olgunlaşmamış şeyin verdiği diş kamaşması ile burukluğu ifade eder. Süryanicedeki b-s-r (ܒܣܪ) kökünde ise hem fiziksel hamlık hem de bir şeyi küçük görme, olgunlaşmamış bularak burun kıvırma veya yüz çevirme semantik genişlemesi mevcuttur. Arapçada kök bir yandan hurmanın olgunlaşmadan önceki evresi olan بُسْر isminde somutlaşırken, diğer yandan vaktinden önce talep etme, bir işi olgunlaşmadan zorlama ve bunun yüze yansıyan gergin ham ifadesi (بُسُور) anlamında soyutlaşmıştır. Dolayısıyla kök, hamlık ile bu hamlığın doğurduğu gerilim ve buruşma ekseninde Sami kök mirasıyla düzenli bir uyum sergiler.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بسر | Somut hurma çağlasından ve vaktinden önce zorlanan işten hareketle, duygu dünyasındaki ham tepkinin yüze ekşi ve gergin bir buruşma olarak yansıması türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בֹּסֶר, Süryanice ܒܣܪ | İbranicede koruk ve ham meyve, Süryanicede ise hem hamlık hem de burun kıvırıp yüz ekşitme anlamında ortak leksikal tabaka mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı Afro-Asyatik kollarda kökün ses ve anlam denkliği bakımından doğrulanmış güvenilir bir izdüşümü tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بسر | Anlamlı | Hamlık ve erken davranma | Meyvenin olgunlaşmadan önceki hali, aceleyle işe girişme, yüzün gerilerek ekşimesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| برس | Anlamlı | Yumuşak toprak | Yerin yumuşak, gevşek ve kolay işlenir tabakası; pamuk lifi. | Hedef kökün sertlik ve hamlık anlamına zıt bir yumuşama bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| سبر | Anlamlı | Yoklama ve derinliğini anlama | Yaranın derinliğini ölçmek için alet sokma; bir şeyin aslını deneme. | Bir nesnenin iç durumunu anlamaya yöneliktir; Kur'an'da geçmez. |
| سرب | Anlamlı | Akış ve yeraltı yolu | Suyun akıp gitmesi, hayvanların serbestçe yayılması, yeraltı dehlizi. | Sürekli ve tabiî bir akış bildirir; Kur'an'da geçer. |
| ربس | Anlamlı | Bağlama ve kapatma | Bir şeyi sıkıca hapsetme, hareketsiz bırakma, belaya uğrama. | Durgunluk ve baskı ekseninde anlamlaşır; Kur'an'da geçmez. |
| رسب | Anlamlı | Dibe çökme ve batma | Katı veya ağır olan nesnenin suyun veya kabın dibine çöküp hareketsiz kalması. | Kökün durulma ve tortu bırakma yönüyle ilgilidir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بسر | Merkez | Hamlık ve gergin yüz buruşması | Bir durumun vaktinden önce veya olgunlaşmamış bir öfkeyle yüze yansıyan sert ve ekşi gerilimidir. | Yüzdeki kasılma henüz işin başında, şaşkınlık veya hazırlıksız bir sıkışma anında ortaya çıkar. |
| عبس | Komşu | Kaş çatma ve yüz kararması | Hoşnutsuzluk sebebiyle alnın ve kaşların kasıtlı olarak çatılması ve toplanmasıdır. | بسر köküne göre daha bilinçli ve oturmuş bir hoşnutsuzluk göstergesidir. |
| قطب | Komşu | Kaşları birbirine yaklaştırma | İki kaşın arasını toplayarak düşünceli veya sert bir ifade alma halidir. | Zihinsel yoğunlaşma veya öfke anında alnın ortasında toplanan çizgileri anlatır. |
| كلح | Komşu | Dudakların çekilip dişlerin açığa çıkması | Korku, şiddet veya azap sebebiyle dudakların kuruyup büzüşmesi ve dişlerin görünmesidir. | بسر kökündeki ham ekşilikten farklı olarak azabın ileri derecesindeki fiziksel yıpranmayı ifade eder. |
| بشش | Zıt | Güler yüzlülük ve açılma | Karşılaşılan kişiye veya duruma sevinçle, yüzü gevşeterek ve aydınlatıcı biçimde mukabele etmektir. | Katılık, gerginlik ve buruşmanın bütünüyle ortadan kalktığı yumuşaklık halidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بسر | Hamlık, acelecilik, yüzü ekşitip germe | Zamanından önce koparma veya bir şeyi olgunlaşmadan kaba bir tavırla karşılama sonucunda yüzün buruşmasıdır. | Kesin |
| Latince | Praematurus, Acerbus | Olgunlaşmamış, buruk, ekşi ve sert | Praematurus zamansal erkenliği; acerbus ise henüz olgunlaşmamış meyvenin burukluğunu ve sert yüz ifadesini karşılar, ancak eylemsel kaş çatmayı tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Immature, Frown sourly, Scowl prematurely | Ham olmak, ekşi ve sert bir biçimde yüz buruşturmak | Sourly ve prematurely zarfları kökün hem burukluk hem de vaktinden önce zorlanma nüansını taşır; yalın frown kelimesi ise kökteki hamlık hissini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Unreif, Sauer verziehen | Ham, yüzünü ekşiterek buruşturmak | Unreif somut hamlığı verir; yüzün buruşması ise ekşi bir şey tatmış gibi gerilme boyutunu aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | Acerbe, Se renfrogner prématurément | Ekşi ve sert tavır takınmak, erken buruşmak | Meyve hamlığından kaynaklanan kekremsilik ve bundan doğan nahoş çehre hareketini betimler. | Muhtemel |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَبَسَرَ | İnkar ve kibir sebebiyle yüzü kaba bir gerginlikle buruşturma | Vahiy karşısında delil bulamayan muhatabın, vaktinden önce ve çaresizce takındığı ham öfke tavrı; Müddessir 74:22. |
| بَاسِرَةٌ | Dehşet ve kesin ceza beklentisiyle sararıp büzüşmüş, kaskatı kesilmiş yüz | Kıyamet gününde bel kemiklerini kıracak büyük bir felaketin eşiğinde olan inkarcıların yüz ifadesi; Kıyâme 75:24. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve ceza psikolojisi | Kıyâme 75:24 bağlamında inkarcıların henüz cehenneme atılmadan önceki ruh hallerinin ve beklentilerinin yüze yansıyan ontolojik yıkımı. | Azabın fiilen başlamasından önce hissedilen kaçınılmaz felaket beklentisinin yüzü kaskatı buruşturması. |
| Fıkıh | Ziraat ve akitler hukuku | Ağaçtaki meyvenin henüz olgunlaşmadan (çağla ve koruk evresinde) satımının (bey'u'l-busr) ve şıra için karıştırılmasının hükmü. | Meyvenin kemale ermeden önceki hamlık vasfının hukuki akitlere etkisi. |
| Tefsir | Karakter ve beden dili tahlili | Müddessir 74:22 ayetinde Velid b. Mugire'nin Kur'an karşısındaki çaresizliğini gizlemek için takındığı zoraki ve suni yüz ifadesinin çözümlenmesi. | Düşünme sürecini tamamlayamadan erken bir karşı çıkış üretme çabasının yüze yansıyan ham gerginliği. |
| Hadis | Yiyecek ve içecek adabı | Yaş hurma ile ham hurmanın (busr) birlikte mayalanmasının veya şıra yapılmasının nehyedilmesi (nebidh yasakları). | İki farklı olgunlaşma düzeyindeki meyvenin tepkimeye girmesini önlemeye matuf erken evre nitelemesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin inkarı ve akıbet beklentisi | Ham direniş ve dehşet çehresi | Hakikate karşı hazırlıksız yakalanmanın doğurduğu sarsıntıyı açığa vurma | İnsanın ilahi hitap karşısında teslim olmak yerine ham bir kibre sığınması ve ahirette bu hamlığın azap beklentisiyle kaskatı bir çehreye dönüşmesi. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma yöntemi | Erken ve temelsiz hüküm verme | Süreci tamamlanmamış hipotezleri kesin bilgi sanma hatasını gösterme | Bir meselenin delilleri tam olgunlaşmadan ve veriler toplanmadan aceleyle varılan yargının sakatlığını temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve liderlik tavrı | Yetersizliği kaba gerginlikle örtme | Güçsüzlüğü yapay bir sertlik ve tavırla perdeleme | Bir yöneticinin veya siyasi aktörün kriz anında çözüm üretemeyince takındığı soğuk, saldırgan ve gergin yüz ifadesini betimler. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve hasat dengesi | Vaktinden önce piyasaya sürme | İktisadi değerin tam teşekkül etmeden tüketime sunulması | Malın veya emeğin katma değeri olgunlaşmadan piyasaya zorla sürülmesinin verimsizlik ve kayıp doğurması ilkesine dayanır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Erken çatallanma ve zamansız faz geçişi | Termodinamik veya malzeme biliminde bir sistemin gerekli sıcaklık veya basınca ulaşmadan dışarıdan zorlanarak kararsız bir fazda kaskatı dondurulması veya kristalleşmenin erken kesintiye uğraması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ham tepkisellik ve savunmacı regresyon | Psikolojide bireyin bilişsel olarak sindiremediği bir hakikat veya tehdit karşısında olgun bir muhakeme geliştiremeyip erken ve ilkel bir savunma mekanizmasıyla yüzünü ve bedenini gergin bir dirence kilitlemesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece sıradan bir yüz buruşturması veya basit bir kaş çatma olarak çevrilip geçilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğindeki vaktinden önce davranma, hamlık, bir işi olgunlaşmadan zorlama ve bu ham durumun bedene yansıyan suni ve kaskatı gerginliği boyutunun metne dahil edilmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müddessir suresindeki muhatabın (Velid b. Mugire) Kur'an'ı tahlil ederken içine düştüğü derin çaresizlik ve ham direniş psikolojisi ile Kıyâme suresinde suçluların daha cehenneme varmadan beklentiyle büzüşen dehşet hali sıradan bir somurtmaya indirgenmiş olur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini ve beden dilini en ince semantik nüanslarla nasıl tasvir ettiğini gösterir; inkarın ve azap beklentisinin sadece zihinsel değil, organik ve ham bir gerilim olarak yüzde somutlaştığını açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcı zihniyetin peygamberi ve vahyi dinledikten sonraki iç çelişkilerini anlatan Mekkî pasajlarda (Müddessir 74:22) ve kıyamet sahnesindeki psikolojik çöküş tasvirlerinde (Kıyâme 75:24) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | عبس ile بسر arasındaki farkı netleştirir; عبس hoşnutsuzlukla kaş çatmayı anlatırken, بسر kökünün bunun ardındaki hazırlıksızlığı, hamlığı, erken hüküm vermeyi ve çaresizliğin yüze vuran ekşiliğini ifade ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMeyvenin henüz olgunlaşmamış, sert ve kekremsi hali ile bir şeyi vaktinden önce kaba bir müdahaleyle zorlayıp koparmak.
- Soyut anlamZihinsel veya ahlaki olgunluğa erişmemiş bir muhatabın, yüzleştiği gerçeklik karşısında telaş ve çaresizlikle takındığı ham, kaskatı ve buruk tavır.
- Sistematik karşılıkSürecin tabii olgunlaşma ritmini (zaman ve kıvam şartını) ihlal eden ham bir iradenin, kaçınılmaz akıbet karşısında yaşadığı erken büzüşme ve donukluk hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , kökün temsil ettiği ham gerilme ve buruşma durumunu gösterir. , öznenin yüz veya tutum potansiyelini; ise bu potansiyelin zaman içindeki ani tepkisel değişimini ifade eder. bileşeni Heaviside basamak fonksiyonudur ve sürecin kemal ve olgunlaşma anı olan vaktinden önce () cereyan ettiğini, yani vaktinden önceliği temsil eder. ise hamlık, sertlik ve zorlanmadan kaynaklanan içsel mekanik gerilim katsayısıdır. Model, olgunlaşma eşiğinden önceki zoraki tepkinin kaçınılmaz olarak bir gerilme ve buruşma () ürettiğini matematiksel olarak tasvir eder.