بقع
ب - ق - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Buka üzerinde değişik renklerin bulunduğu hayvan, kuş demektir. Arazinin parsellenmesinden sonra çıkan parsellerin her birine buka denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Buka üzerinde değişik renklerin bulunduğu hayvan, kuş demektir. Arazinin parsellenmesinden sonra çıkan parsellerin her birine buka denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.482 harfباب العين و القاف والباء
)ع ق ب، ع ب ق، ب ع ق، ب ق ع، ق ب ع، ق ع ب كلهن مستعملات( عقب: العَقَبُ: العَصَب الذي تُعْمَل منه الأوتار، الواحدةُ عَقَبةٌ، وخِلاف ما بَيْنَه وبين العَصَبِ أن العَصَبَ يَضربُ إلى صُفْرةٍ والعَقَبُ يضرب إلى بياض وهو أصْلَبُها وأمتَنُها.
والعَقِبُ: مُؤخَّرُ القَدَمِ، تُؤَنَثّهُ العَربُ، وتميمٌ تُخَفِّفُه. وتجمعُ على أعقابِ، وثلاثُ أَعْقِبة. وعَقِبُ الرجل: وَلَدُه وولد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR492 harfالبُقْعَةُ من الأرض: واحدةُ البِقاعِ. والباقِعَةُ: الداهيةُ. تقول منه: بُقِعَ الرجلُ إذا رُميَ بكلامٍ قبيحٍ أو ببُهتانٍ. وقولهم: ما أدري أين بَقَعَ، أي ذهب. والبَقيعُ: موضعٌ فيه أَرومُ الشجَرِ من ضُروبٍ شتّى. والغرابُ الأَبْقَعُ: الذي فيه سَوادٌ وبياضٌ. والبَقَعُ بالتحريك في الطير والكلاب، بمنزلة البَلَقِ في الدوابّ. وبُقْعانُ الشأمِ الذي في الحديث: خَدَمُهُمْ وعبيدُهُمْ، لبياضهم وحمرتهم أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.348 harf(باب الباء والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(بقل) الباء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو مِن النّباتِ، وإليه ترجعُ فُروعُ الباب كلِّه.
قال الخليل: البَقْل من النّبات ما ليس بشَجرٍ دِقٍّ ولا جِلٍّ. وفَرَقَ ما بين البَقْلِ ودِقِّ الشَّجر بغِلَظ العُود وجِلَّتِه، فإنَّ الأمطارَ والرِّياحَ لا تكسِرُ عِيدانَها، تراها قائمةً أُكلَ ما أُكِلَ وبَقِيَ ما بَقِيَ. قال الخليل: ابتَقَل القَومُ إذا رَعَوا البقْلَ،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR677 harfب ق ع
نـادى اللـه تعالـى موسـى عليـه السلـام فـي البقعـة المباركة ونزلوا في بقاع طيبة.
وفي الثوب يقع لم يصبها الصبغ.
وبقع الصباغ الثوب إذا لم يبهم الصبغ فبقيت فيه لمع.
وبقع الساقي ثوبه: إذا انتضـح عليـه المـاء فابتلـت منـه بقع وقد تبقعت ثيابه.
وغراب أبقع: فيه بقع من سواد وبياض.
وكلاب بقع وهو من بقع الكلاب.
ومنه ابتقع لونه.
ومـن المجـاز: سنـة بقعاء وعام أبقع: لعام
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.919 harfالبَقَعُ والبُقْعةُ: تَخالُفُ اللَّوْنِ. وفي حديث أَبي موسى: فأَمر لنا بذَوْذٍ بُقْعِ الذُّرَى أَي بيض الأَسنمة جمع أَبْقع، وقيل: الأَبقع ما خالَط بياضَه لونٌ آخر. وغُراب أَبقع: فيه سواد وبياض، ومنهم من خص فقال: في صدره بياض. وفي الحديث: أَنه أَمر بقتل خمس من الدوابّ وعَدَّ منها الغُرابَ الأَبْقَعَ، وكَلْب أَبْقَع كذلك. وفي حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه: يُوشِكُ أَن يَعْمَلَ عليكم بُقْعانُ أَهل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR257 harf* ب ق ع * * البُقْعَةُِ * من الأرض واحدة * البِقاعِ * و * الباقعةُ * الداهية و * البَقِيعُ * موضع فيه أروم الشجر من ضروب شتى وبه سمي بقيع الغرقد وهي مقبرة بالمدينة والغراب * الأَبْقَعُ * الذي فيه سواد وبياض و * بُقْعَانُ * الشام الذي في الحديث خدمهم وعبيدهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.294 harfالبقع، محركة، في الطير والكلاب، كالبلق في الدواب، كما في الصحاح، وقد بقع، كفرح، أي بلق. ويقال: بقع به، أي اكتفى به. وبقعت الأرض منه، أي خلت.
ويقال: بقع المستقي من الركية على العلق، إذا انتضح الماء على بدنه فابتلت مواضع منه، أي من بدنه. ومنه قيل للسقاق: البقع، بالضم. وأنشد ابن الأعرابي للحطيئة:
كفوا سنتين بالأسياف بقعـا على تلك الجفار من النفي السنت: الذي أصابته
البقع، محركة، في الطير والكلاب، كالبلق في الدواب، كما في الصحاح، وقد بقع، كفرح، أي بلق. ويقال: بقع به، أي اكتفى به. وبقعت الأرض منه، أي خلت. ويقال: بقع المستقي من الركية على العلق، إذا انتضح الماء على بدنه فابتلت مواضع منه، أي من بدنه. ومنه قيل للسقاق: البقع، بالضم. وأنشد ابن الأعرابي للحطيئة: كفوا سنتين بالأسياف بقعـا على تلك الجفار من النفي السنت: الذي أصابته السنة. والنفي: الماء الذي ينتضح عليه. ويقال: ما أدري أين سقع وبقع، أي أين ذهب، كأنه قال: إلى أي بقعة من البقاع ذهب، لا يستعمل إلا في الجحد. كبقع، بالتشديد، عن الفراء. وبقع الرجل، كعني: رمي بكلام قبيح، كما في العباب، وزاد في الصحاح: أو ببهتان. وفي اللسان: بقع بقبيح: فحش عليه. والباقع في بيت الأخطل: كلوا الضب وابن العير والباقع الذييبيت يعس الليل بين المقابر الضبع. أو هو الغراب الأبقع، أو الكلب الأبقع، كل ذلك قد قيل. ومن المجاز: الباقعة: الرجل الداهية. يقال: ما فلان إلا باقعة من البواقع، سمي باقعة لحلوله بقاع الأرض وكثرة تنقيبه في البلاد ومعرفته بها، فشبه الرجل البصير بالأمور الكثير البحث عنها المجرب لها به، والهاء دخلت في نعت الرجل للمبالغة في صفته. قالوا: رجل داهية وعلامة ونسابة. ومن المجاز: الباقعة: الذكي العارف الذي لا يفوته شيء ولا يدهى، ومنه الحديث: ففاتحه فإذا هو باقعة. والباقعة: الطائر الحذر المحتال الذي ينظر يمنة ويسرة إذا شرب لا يرد المشارب المياه المحضورة خوف أن يحتال عليه ويصاد، وإنما يشرب من البقعة، بالفتح، وهي المكان يستنقع فيه الماء، ثم شبه به كل حذر محتال حاذق.
والبقعة، بالضم، وهو الأفصح، ويفتح، عن أبي زيد: القطعة من الأرض على غير هيئة القطعة التي إلى جنبها. ج: بقاع، كجبال، وكذلك البقع، بضم ففتح. وبقاع كلب: ع قرب دمشق الشأم، به قبر سيدنا إلياس عليه السلام على نبينا أفضل الصلاة والسلام. قلت: والذي نسب إليه هو كلب بن، وبرة، لنزول ولده به، وهو الذي يعرف ببقاع العزيز الآن، وهو قرية عامرة، ومنها الإمام المفسر البرهان إبراهيم بن عمر ابن يحيى بن الحسن بن علي بن أبي بكر الشافعي البقاعي، أحد تلامذة الإمام الحافظ ابن حجر، ترجمه السخاوي والخيضري وهما رفيقان. ومن مؤلفاته المناسبات وغيره، وقد سمع على شيوخ كما هو محفوظ عندي في الثبت. وفي المتأخرين شيخ بعض شيوخنا بالإجازة الإمام المحدث عبد اللطيف ابن أحمد البقاعي الدمشقي، حدث عن أبي المواهب الخليلي وغيره. ويقال: أرض بقعة، كفرحة، أي فيها بقع من الجراد عن اللحياني. وفي حديث أبي هريرة، رضي الله عنه: يوشك أن يعمل عليكم بقعان أهل الشام، بالضم، أي خدمهم وعبيدهم ومماليكهم. شبههم لبياضهم وحمرتهم وسوادهم بالشيء الأبقع، أو لأنهم من الروم ومن السودان، وقيل: سموا بذلك لاختلاط ألوانهم، فإن الغالب عليها البياض والصفرة. وقال أبو عبيد: أراد البياض، لأن خدم الشأم إنما هم الروم والصقالبة، فسماهم بقعانا للبياض. وقال غير أبي عبيد: أراد البياض والصفرة، وقيل لهم: بقعان، لاختلاف ألوانهم وتناسلهم من جنسين. وقال القتيبي: البقعان الذين فيهم سواد وبياض، ولا يقال لمن كان أبيض من غير سواد يخالطه: أبقع، فكيف يجعل الروم بقعانا، وهم بيض خلص، قال: وأرى أبا هريرة أراد أن العرب تنكح إماء الروم فيستعمل عليكم أولاد الإماء، وهم من بني العرب وهم سود، ومن بني الروم وهم بيض. والبقع، بالضم: بئر بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام،جاء ذكره في الحديث أو هي السقيا التي بنقب بني دينار، كما قاله الواقدي. وبقع، بلام لام: ع، بالشام بديار بني كلب بن وبرة، به استقر طلحة بن خويلد الأسدي لما هرب يوم بزاخة. بقعان، كعثمان: ع قرب عين الكبريت في طريق الرقة. قال عدي بن زيد العبادي يصف حمارا: ينتاب بالعرق من بقعان موردهماء الشريعة أو فيضا من الأجم ويروى: بعقان. والبقيع: الموضع فيه أروم الشجر من ضروب شتى، وبه سمي بقيع الغرقد، وقد ورد في الحديث، وهي مقبرة مشهورة بالمدينة، لأنه كان منبته، والغرقد: شجر له شوك، فذهب وبقي الاسم لازما للموضع. والبقيع في الأرض: المكان المتسع، ولا يسمى بقيعا إلا وفيه الشجر. وبقيع الزبير، فيه دور ومنازل. وبقيع الخيل، وبقيع الخبجبة، بخاء ثم جيم، وهذه عن أبي القاسم السهيلي كما مر للمصنف في خ ب ج ب كلهن بالمدينة، الأولى داخلها.
وفاته: بقيع الخضمات: موضع بها عند خرم بني النبيت، فيه جمع أبو أمامة، كذا ضبطه ابن يونس عن ابن إسحاق. وفي معجم البكري: هو بالنون، كذا في الروض للسهيلي. قلت: وسيأتي للمصنف في ن ق ع. وبقيع، كزبير: ع لبني عقيل يخالط بلاد اليمن من وراء اليمامة. وبقيع أيضا: ماء لبني عجل، كذا في المعجم. وقال أبو زيد: يقال: أصابه خرء بقاع، كقطام. وبقاع وبقاع يصرف ولا يصرف، أي أصابه غبار وعرق فبقي لمع من ذلك على جسده قال: وأرادوا ببقاع أرضا. وقال غيره: عليه خرء بقاع، وهو العرق يصيب الإنسان فيبيض على جلده شبه لمع. وابن بقيع، كزبير: الكلب، عن أبي زيد. قال: ويقال: تشاتما فتقاذفا بما أبقى ابن بقيع، أي بالجيفة، لأن الكلب يبقيها، وهو مجاز، أي قذف كل صاحبه بالقاذورات. وابتقع لونه، بالضم، مثل انتقع وامتقع. بالباء والنون والميم، أي تغير. وانبقع فلان انبقاعا كانصرف انصرافا، أي ذهب مسرعا وعدا. قال ابن أحمر الباهلي: كالثعلب الرائح الممطور صبغتهشل الحوامل منه كيف ينبقع شل الحوامل منه: دعاء عليه أن تشل قوائمه. والأبيقع، مصغرا: العام القليل المطر، وهو مجاز، وإنما صغر للتهويل، ويقال أيضا: عام أبقع، إذا بقع فيه المطر. ومن المجاز أيضا: البقعاء: السنة المجدبة، أي هي التي فيها خصب وجدب. وقال ابن دريد: هاربة البقعاء: أبو بطن من العرب، وهم إخوة بني ذبيان. وقال الجوهري: بقعاء: اسم بلد. قال الصاغاني: وهي: ة باليمامة، كما قال الأزهري. قال مخيس بن أرطاة في رجل من بني حنيفة اسمه يحيى: ولكن قد أتاني أن يحيى يقال عليه في بقعاء شر وكان اتهم بامرأة تسكن هذه القرية.. وهي معرفة لا تدخلها الألف واللام. بقعاء: ماء مر لبني عبس. وأيضا ماء بأصل جبل بس، لبني هلال. وأيضا ماء بديار تميم لبني سليط بن يربوع. وفيه تقول امرأة من العرب - وكانت قد تزوجت في قبيلة فعنن عنها زوجها فقالت تتشوق إلى بلادها -: فمن يهد لي من ماء بقعاء جرعة فإن له من ماء لـينة أربـعـا في أبيات تقدم ذكرهن في تركيب و ج د. قلت: وبه فسر أبو عبيدة قول جرير في غسان بن ذهيل: وقد كان في بقعاء ري لشائكم وتلعة والجوفاء يجري غديرها قال: هذه مياه وأماكن لبني سليط حوالي اليمامة وستأتي في ت ل ع وفي ج و ف. وبقعاء: كورة بين الموصل ونصيبين و:ة، بأجأ لجديلة طيئ. وكورة من عمل منبج. وأيضا كورة أخرى من عملها أيضا، يسمى كل منهما بذلك. وبقعاء: ماء لبني عقيل من وراء اليمامة. قلت: وهي التي ذكرها أولا بقوله: قرية باليمامة. وبقعاء ذي القصة: ع على أربعة وعشرين ميلا من المدينة، خرج إليه أبو بكر رضي الله تعالى عنه لتجهيز المسلمين لقتال أهل الردة، وقد ذكره المصنف أيضا في ق ص صلى الله عليه وسلم ونبهنا عليه هنالك. وبقعاء المسالح: ع في شعر ابن مقبل. قال:
رأينا ببقعاء المـسـالـح دونـنـا من الموت جون ذو غوارب أكلف ويروى: رأونا. وقول الحجاج بن يوسف: رأيت قوما بقعا، بالضم وقد سئل عنه فقال أي عليهم ثياب مرقعة، أي من سوء الحال، شبه تلك الثياب بلون الأبقع. ومما يستدرك عليه: ذود بقع الذرا، أي بيض الأسنمة. وغراب أبقع: فيه سواد وبياض. ومنهم من خص فقال: في صدره بياض، وهو أخبث ما يكون من الغربان، ثم صار مثلا لكل خبيث. والأبقع: الأبرص، عن ابن الأعرابي، وجمع الغراب الأبقع بقعان. وقال ابن بري: الباقع في قول الأخطل: الظربان. والأبقع: السراب لتلونه قال الشاعر: وأبقع قد أرغت به لصحبي مقيلا والمطايا في براهـا وبقع المطر في موضع من الأرض تبقيعا، إذا لم يشملها،وكذا بقع الصباغ الثوب، إذا لم يعمه بالصبغ فبقي به لمع. وفي الأرض بقع من نبت، أي نبذ، حكاه أبو حنيفة. وأرض بقعة، كفرحة: نبتها متقطع. وهو مبقع الرجلين، إذا أصاب الماء منها فخالف لونها لون ما أصابه الماء. وجمع البقعة بقع. ويقال: هو حسن البقعة عند الأمير، أي المنزلة، وهو مجاز. وبقعتهم الداهية: أصابتهم. والباقعة: الداهية تصيب الإنسان. والبقاع، بالكسر، ضد المشارع، وهي جمع بقعة، بالفتح، وقد ذكره المصنف. وجارية بقعة، كقبعة، وسيأتي. والبقعاء من الأرض: المعزاء ذات الحصى الصغار. وقالوا: يجري بقيع ويذم. عن ابن الأعرابي، والأعرف بليق يقال هذا لرجل يعينك بقليل ما يقدر عليه وهو على ذلك يذم. وبقعاء: اسم امرأة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.263 harfبَقِعَ
1 بَقِعَ بقع بقعة , aor. بَقَعَ , (Msb, K,) inf. n. بَقَعٌ, (S, Msb, K,) It (a bird, and a dog,) was black and white; syn. بَلِقَ; (K;) [or rather] بَقَعٌ in birds and dogs is like بَلَقٌ in beasts that are ridden, or horses and the like: (S, K:) or it (a crow, &c.,) was partycoloured or pied. (Msb.) ― -b2- He (a drawer of water, L, K, from a well, by means of a pulley and rope and bucket,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR449 harfبَقَعَ
بَقَعَ A ( n. ac. بَقْع 1 ),
a. Went away.
بَقِعَ
بَقِعَ A ( n. ac. بَقَع 4 ),
a. Was spotted, speckled; was stained.
بَقَّعَ
بَقَّعَ II ,
a. Spotted, speckled; stained.
تَبَقَّعَ
تَبَقَّعَ V ,
a. Was stained &c.
اِنْبَقَعَ
اِنْبَقَعَ VII ,
a. Ran.
بَقْعَة
بَقْعَة 1t ,
a. Pool.
بُقْعَة
بُقْعَة 3t , ( pl. بُقَع 9 , بِقَاْع 23 ),
a. Piece, plot of land, spot.
b. Stain, spot.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR23.858 harfبقع
بَقِعَ - يَبْقَعُ (بَقَعَ - يَبْقَعُ) - بُقْعَة
بَقِعَ - يَبْقَعُ (بَقَعَ - يَبْقَعُ) + الكائن أو الشيء: تتكون عليه آثار مميزة، وخاصة من لون مخالف لما حوله
بَقَعَ - يَبْقَعُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يحدث فيه أثراً مميزاً وخاصة من لون مخالف لما حوله
بُقْعَة: على وزن" فـُعـْلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَقِعَ - يَبْقَعُ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (16 toplam)
- شطأ
1 ortak ayet · Bitki filizidir
- ودي
1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- يمن
1 ortak ayet · Sağ yandır
- موسى
1 ortak ayet · Musa
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ يَامُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
ParselOraya geldiğinde, feyizli yerdeki vadinin sağ yanındaki ağaçtan: Ey Musa; şüphesiz Ben, alemlerin Rabbı olan Allah’ım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بقع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطع, حوز, مكن |
| Zıt Kök | عمم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir zeminde, gövdede veya arazide çevresinden farklı renk, doku ve nitelik sergileyen leke, benek veya ayrışmış parça |
| Çekirdek Özet 2 | Etrafındaki geniş ve türdeş araziden fıtri, mekânsal veya kutsal nitelik bakımından ayrışan özgül zemin ve bereketli parsel |
| Çekirdek Özet 3 | Bütüncül ve homojen bir uzam içinde niteliksel başkalaşım gösteren, sınırları belirginleşmiş tekil odak alanı |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi herhangi bir sıradan coğrafi konuma veya boşluğa indirgeyerek, etrafındaki genel dokudan niteliksel ve fıtri olarak farklılaşmış parsel karakterini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بق | Bir kabuğu, yüzeyi veya örtüyü yararak dışarı çıkma, fışkırma, açığa çıkıp görünür hale gelme; bu çekirdek tohumun yarılarak yeşillik vermesini ifade eden بقل, toprağın ya da karnın yarılmasını anlatan بقر ve örtünün kalkıp geriye somut izin kalmasını gösteren بقي köklerinde de ortaktır | ع | Göz, görme ve açıklık imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yarılma ve açığa çıkma hareketi, bir yüzey üzerinde gözle açıkça ayırt edilebilen bir renk, doku veya biçim başkalaşımına (leke, benek, ayrışmış zemin parçası) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırla çevrili alanı, kabı, iç uzamı ve belirli bir mekanın dairesini temsil eder |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanmayı, bir merkeze doğru yoğunlaşmayı, çevrelenerek sınır çizgisi kazanmayı anlatır |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Doğrudan algılanabilir olmayı, görsel açıklığı, dikkat çekiciliği ve fıtri kaynağı simgeler |
| بقع | Kuşatılmış bir zemin dairesi içinde (ب) sınırları kesinleşip yoğunlaşan bir noktanın (ق), çevresindeki genel görünümden ayrılarak göze çarpacak biçimde tezahür etmesi (ع) |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir rengin arasına başka bir rengin karışmasıyla oluşan alacalılık, hayvan postundaki benek veya kumaştaki lekedir. Bedevi dilinde genel rengi siyah olup göğsünde beyazlık bulunan kargaya غراب أبقع denmesi ve çevresine yağmur yağmadığı halde yalnızca kendi sınırlarına yağmur düşüp bitkisi farklılaşan toprak parçasına أرض بقعاء denmesi kökün ilk fiziksel zeminini oluşturur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ve çöl tasvirlerinde kök, daha ziyade alaca karga ve renkleri benekli yırtıcı hayvanlar üzerinden uğursuzluk veya belirgin bir işaret mecazı olarak yer bulur; ancak klasik sözlüklerin bu köke dair aktardığı erken şiir şahitlerinde doğrudan bir beytin metni zikredilmeyip kullanım Bedevi kelamındaki غراب أبقع ve كَلْبٌ أبقع terkipleriyle şahitlendirilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde Şam bölgesindeki açık tenli veya melez hizmetliler için يُوشِكُ أن يَعْمَلَ عَلَيْكُمْ بُقعانُ أهْلِ الشّامِ ifadesinde ve Ebû Mûsâ el-Eş'arî rivayetinde hörgüçleri beyaz alacalı develer için ذَوْذٍ بُقْعِ الذُّرَى terkibinde zikredilmiştir. Ayrıca Medine'de farklı türden dikenli ağaç köklerinin bulunduğu özel araziye بَقيع denmesi de bu dönemin kurucu kullanımlarındandır. |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça بقع kökü, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki yarılma, açılma, ayrılma ve vadi/düzlük kavramlarını temsil eden *b-q-' kök ailesiyle derin bir etimolojik süreklilik gösterir. İbranicede bāqīa' (בקיע) kelimesi 'yarık, çatlak, duvar yarığı' anlamına gelirken; bāqa' (בקע) fiili 'yarmak, ikiye ayırmak, içinden su fışkırmak', biq'āh (בקעה) ise dağlar veya tepeler arasında açılan, yarılmış gibi duran 'geniş vadi, ova, ayrışmış zemin' anlamını taşır. Süryanice ve Ârâmîcede beqa' ve biq'əthā (ܒܩܥܬܐ) formları da benzer şekilde yarılmış düzlüğü ve çevresinden ayrılan coğrafi vadiyi ifade eder. Sami ana gövdesinde fiziksel bir bütünün yarılması ve bu yarılmadan belirgin bir mekânsal düzlüğün doğması ekseninde gelişen anlam, Arapçada hem görsel doku düzeyine (alacalılık, lekelenme) hem de topoğrafik ayrışmaya (çevresinden farklı nitelikteki toprak parçası, parsel) özelleşmiştir. Dolayısıyla Arapçadaki parsel ve leke anlamı, türdeş bir bütünün morfolojik veya görsel olarak 'bölünmesi, çevresinden ayrışarak bağımsızlaşması' ilkesine dayanmaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Renk ve zemin başkalaşımı | Bir yüzeyin tek renklilikten çıkıp alacalanması, arazinin çevresindeki bitki ve toprak yapısından bağımsızlaşarak kendine has parsel niteliği kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede yarılma ve vadi kökü (*b-q-') | İbranice bāqa' (yarmak) ve biq'āh (vadi/ova), Süryanice biq'əthā (düzlük) formlarıyla fonetik ve semantik akrabalık taşır; yarılarak bağımsızlaşan coğrafi uzam fikri ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yarıntı/açıklık matrisi | Bazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde ayrışma, beneklenme ve yara izi bildiren köklerle zayıf biçimsel benzerlikler öne sürülmüşse de doğrulanmış doğrudan soydaşlık sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بقع | Anlamlı | Renk ve zemin başkalaşımı, parsel | Çevresinden farklı renkte leke veya farklı nitelikte arazi parçası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بعق | Anlamlı | Boşalma, yarılma, şiddetle akma | Bulutun yağmuru aniden boşaltması veya kuyunun su fışkırtması | Akışkanın aniden yarılarak çıkması ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| قبع | Anlamlı | İçeri çekilme, gizlenme, büzülme | Kirpinin veya insanın başını örtü/kabuk içine çekmesi | Dışa ayrışmanın tersine içe büzülme; Kur'an'da geçmez |
| قعب | Anlamlı | Çukurluk, derin kap | Ahşaptan oyulmuş derin su çanağı, çukurlaşmış zemin | Zemin çukurluğu ve sınır ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| عبق | Anlamlı | Sinme, yapışma, yayılma | Kokunun elbiseye veya tene iyice sinip ayrılmaması | Dokunun içine işleme ve kalıcılık ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| عقب | Anlamlı | Ardından gelme, topuk, iz sürme | Bir şeyin peşi sıra gelmesi, topuk kemiği, akıbet | Parçanın bütünü izlemesi veya son sınır olması; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بقع | Merkez | Çevresinden niteliksel olarak ayrışmış parsel | Çevresiyle aynı zemin üzerinde olmasına rağmen rengi, bitkisi veya kutsiyetiyle özgülleşen sınır | Yüzeyde görsel veya fıtri başkalaşım gösteren odak noktası |
| قطع | Komşu | Koparma, ayırma, parça | Fiziksel bir müdahaleyle bütünden koparılan veya bölünen somut parça | İradi veya eylemsel bölme; بقع ise kendiliğinden veya niteliksel olarak ayrışmadır |
| حوز | Komşu | Sınır içine alma, mülk edinme | Koruma, sahiplenme veya tasarruf amacıyla etrafı çevrilmiş alan | Hukuki ve fiili sahiplik vurgusu taşır; بقع nitelik farkını esas alır |
| مكن | Komşu | Yerleşme, sabit karargâh | Bir varlığın içine yerleşip karar kıldığı, nüfuz ettiği mekan | Mekânda yerleşme ve kudret bulma hali; parselin vasfından ziyade failin yerleşikliğidir |
| عمم | Zıt | Yaygınlık, genellik, türdeşlik | Ayrışma ve beneklenme olmaksızın bütünü kaplayan, farksızlaşmış ve homojen yapı | Niteliksel hiçbir parselleşmenin ve odaklaşmanın bulunmadığı genellik hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بقع | Çevresinden ayrışan leke veya parsel | Türdeş bir zemin içinde renk, doku, fıtrat veya statü bakımından farklılaşmış müstakil alan | Kesin |
| Latince | macula, plaga, tractus | Leke; belirli iklim/toprak kuşağı; uzam parçası | macula görsel leke yönünü, plaga ve tractus ise sınırları belirli arazi parçasını karşılar; kutsiyet ve niteliksel yoğunlaşma boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | spot, patch, plot, parcel | Benek, leke; arazi parçası, parsel | patch ve plot hem doku farkını hem de kadastral/coğrafi ayrışmayı mükemmel karşılar; ilahi tecelli bağlamındaki manevi tahsisi dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Fleck, Parzelle, Flecken | Leke, benek; ayrılmış toprak parçası | Fleck somut beneklenmeyi, Parzelle ise hukuki/arazi ayrımını verir; Kur'an'daki 'bereketli zemin odağı' anlamı teolojik açıklama gerektirir | Güçlü |
| Fransızca | tache, parcelle, lieu circonscrit | Leke; arazi hissesi; sınırlandırılmış mahal | parcelle ve tache kökün maddi çekirdeğini eksiksiz yansıtır; mekânın ontolojik olarak seçilmişliğini doğrudan içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبُقْعَةِ | İlahi tecelliyle bereketlendirilmiş, etrafından ayrışmış mukaddes parsel | Hz. Mûsâ'nın Tur dağının yamacında, vadinin sağ kıyısında ilahi nidayı işittiği mübarek ve seçilmiş zemin parçası; Kasas 28:30 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mekân-tecelli ilişkisi ve tenzih | Allah Teâlâ'nın mekândan münezzeh oluşu ile Kasas 28:30'da nidanın 'mübarek parsel'den (el-Buk'atü'l-Mübâreke) gelmesi arasındaki tenzih-tecelli dengesi | Mekânın bizzat ilahi zatı kuşatması değil, ilahi kelamın yaratıldığı veya tecellinin tahsis edildiği fıtri/nitelikli odak noktası |
| Fıkıh | Arazi taksimi, vakıf ve ihya | Toprağın parsellenmesi, sınırlarının belirlenmesi, vakfedilen muayyen parselin devredilemezliği ve kamu arazisinden bir parselin ihya edilmesi | Bütünden mülkiyet, ibadet veya intifa amacıyla hukuken sınırlandırılıp ayrılmış müstakil arazi birimi |
| Tefsir | Kutsal vadideki hususi mekanın tayini | Vâdî-i Eymen içindeki bu parselin ağaç, zemin ve dağ yamacı bağlamında niçin 'mübarek' kılındığının analizi | Sıradan çöl zemininden ayrılarak ilahi vahyin indiği, feyz ve berekete mazhar kılınmış seçkin toprak parçası |
| Hadis | Bâkiye kavramı, fitne ve ten rengi | Şam ehlinin hizmetlileri için kullanılan 'buk'ân' ifadesi ve Medine'deki mezarlık alanı için kullanılan 'Bakî'' (Baqī'u'l-Gharqad) ismi | Renk karışımı, alacalık ve ağaç kökleriyle kaplı özel mezarlık parseli |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mukaddes mekan ve tecelli odağı | Mübarek parsel (el-Buk'atü'l-Mübâreke) | İlahi hitabın tecelli ettiği mekânsal odak olma | Yeryüzünün her yeri eşit yaratılmış olmakla birlikte, vahiy ve bereket bazı zemin parçalarına özel bir statü yükler | Kesin |
| İlmi | Ekoloji, jeoloji ve habitat ayrışması | Mikro-habitat veya ekolojik niş | Çevresel genel dokudan farklılaşarak özgül bir yaşam/jeoloji barındırma | Genel araziden nem, toprak yapısı veya bitki örtüsü bakımından ayrılan odak alanların incelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Mülkiyet sınırları ve idari bölünme | Tahsis edilmiş özerk/özel bölge | Egemenliğin veya idarenin sınırlarını belirleme | Kamu arazisi içinde özel bir hukuki statüye tabi kılınmış, sınırları tayin edilmiş idari birim | Güçlü |
| İktisadi | İmar, mülkiyet ve kadastro | Parsel | Üretim, ticaret veya yerleşim için ölçülebilir mülkiyet birimi oluşturma | Ham ve geniş arazinin ekonomik değere kavuşması için 'buka'lar (parseller) halinde bölünmesi ve tescili | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrışması ve tekillik alanı (singularity / domain) | Fizik ve malzeme biliminde homojen bir faz içinde aniden oluşan yerel kristalleşme, yoğunluk farkı veya manyetik domain; genel uzaydan farklı değer alan tekil nokta | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kadastral parselasyon ve mekânsal kutuplaşma | Şehir planlamasında ve mülkiyet hukukunda, homojen bir coğrafyanın hukuki işlev ve değer bakımından sınırları ayrılmış parsellere bölünmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern Türkçedeki 'bölge' veya 'mevki' gibi sınırları muğlak, soyut bir coğrafi yer adına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime, alelade bir araziyi değil; çevresindeki vadi dokusundan fıtraten, görsel olarak ve ilahi bereketle ayrışmış, odaklanmış tekil bir zemin parçasını (kutsal parseli) anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ'nın ilahi hitaba muhatap olduğu anın mekânsal ciddiyetini yitirmesi; vahyin indiği noktanın fıtri ve ontolojik seçilmişliğinin, arazinin 'mübarek bir parsel' oluşunun gözden kaçması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mekân telakkisinde kutsiyetin ve bereketin homojen biçimde rastgele dağılmadığını; ilahi iradenin belirli zamanları (Kadir gecesi) seçtiği gibi belirli zemin parçalarını da (el-Buk'atü'l-Mübâreke) hususi bir tecelli için ayırdığını göstermesi bakımından kurucudur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ kıssasının anlatıldığı, vahyin başlangıç anını ve Tuva vadisinin mukaddes kılınışını tasvir eden peygamberlik ve tecelli ayetlerinde belirleyicidir (Kasas 28:30). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekânın tamamen farksız ve ruhsuz bir koordinat yığınından ibaret olduğu yönündeki mekanik anlayışı yıkar; yeryüzünde ilahi kelamın temas ettiği zeminlerin niteliksel olarak başkalaşıp bereket kazandığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTürdeş bir renk, kumaş veya arazi zemininde, çevresinden nitelik, renk veya bitki örtüsü bakımından ayrışan leke, benek, ayrık alan ve müstakil parsel.
- Soyut anlamBütüncül bir uzam dairesi içinde niteliksel bir yoğunlaşma ile genel dokudan ayrılarak özel bir statü, anlam veya kutsiyet kazanan tekil odak alanı.
- Sistematik karşılıkİmar ve kadastroda arazinin müstakil birimlere (buka/parsel) ayrılması; dini kozmolojide ise genel arz üzerinde ilahi feyzin yoğunlaştığı bereketli odak alanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde genel, türdeş uzayı (vadiyi, kumaşı veya araziyi) temsil eder. , bu uzayın bir alt kümesi olan parseli gösterir. fonksiyonu o zemin parçasının nitelik, doku veya bereket derecesini ifade eder. değerinin çevredeki genel zemin olan değerinden farklılaşması, o alt kümenin genel dokudan ayrışarak özgül bir 'buka' () statüsü kazanmasını simgeler.