بكم
ب - ك - م
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Dilsizdevamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dilsiz
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR219 harfالكاف والباء والميم معهما
ب ك م مستعلم فقط بكم: الأَبْكَمُ: الأخرس الذي لا يَتَكَلَّمُ. وإذا امتنع الرجل من الكلام جهلاً أو تعمداً فقد بكم عنه، وقد يقال للذي لا يفصح: إنه لأَبْكَمُ. والأَبكم في التفسير هو الذي ولد أخرس.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR119 harfرجل أبكَمُ وبَكيمٌ، أي أخرسُ بيِّن الخرس. وقال:
فَليْتَ لساني كان نِصْفَيْنِ، منهمـا بَكيمٌ ونِصْفٌ عند مجرى الكواكبِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.098 harfباب الكاف والباء مع الميم
بكم
بكم : قال الليث : يقال للرَّجُل إذا امتنع مِنَ الكَلاَمِ جَهْلاً أو تَعَمُّداً : بَكِمَ عَنِ الكَلاَمِ .
وقال أبو زيد في ( النوادر ) : رَجُلٌ أَبْكَمُ وهو العَيُّ الْمُفْحَمُ ، وقد بَكِمَ بَكَماً وبَكَامَةً .
وقال في مَوْضِعٍ آخر : الأبْكَمُ : الأقْطَعُ اللِّسَانِ ، وهو العَيُّ بالجوابِ الذي لا يُحْسِنُ وَجْهَ الكَلاَمِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنَّهُ قال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.038 harf(باب الباء والكاف وما يثلثهما)
(بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه.
فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد:
* غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) *
قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز
(باب الباء والكاف وما يثلثهما) (بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه. فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد: * غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) * قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز إذا خالطَتْها الضَّأن. قال ابنُ الأعرابي عن امرأةٍ كانت تُحمَّقُ فقالت: لَسْتُ إذاً لزَعْبَلهْ إنْ لم أُغَيِّرْ *** بِكْلَتِي إنْ لم أُسَاو بالطُّوَلْ([2])تقول: إنْ لم أُغيّر ما أُخلِّطُ فيه من كلامٍ ولم أطلُب الخِصالَ الشريفة، فلست لِزَعبَلَة. وزَعْبَلةُ أبُوها. زعم اللّحيانيّ أنّ البِكْلة الهيئة والزِّيّ، وفسَّرَ ما ذكرناه من قول المرأةِ. قال أبو عُبيدٍ: المتبكِّل المُخَلِّط في كلامه. ومن هذا الباب قولُ أبي زيد: يقال تبكَّلَ القوم على الرّجُل تبكُّلاً، إذا عَلَوْهُ بالضَّربِ والشَّتْمِ والقهر؛ لأنّ ذلك من الجماعة اختلاط. وأمّا الأصل الثّاني فقالوا: التبكّل التَّغَنُّم والتَّكسُّب. قال أوس: على خَيْرِ ما أبْصَرْتُهَا مِنْ بِضاعةٍ *** لمُلْتَمِسٍ بَيْعاً بها أو تَبَكُّلا([3])قال الخليل: الإنسان يتبكّل، أي يحتال. (بكم) الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرَس. قال الخليل: الأبكَمُ: الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهْلاً أو تعمّداً يُقال بَكِمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ. والأبْكَم في التّفْسير للذي وُلِدَ أَخْرَسَ([4]). قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم([5])، وجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيفٍ وأشراف. (بكو/ء) الباء والكاف والواو والهمزة أصلان: أحدهما البُكاء، والآخر نقصانُ الشيء وقِلّتُه. فالأوّل بَكى يَبْكي [بُكاءً]. قال الخليل: هو مقصور وممدود. وتقول: باكَيْتُ فلاناً فبَكَيْتُه، أي كنتُ أَبْكَى منه. قال النحويُّون: مَنْ قَصَرَهُ أجراه مُجْرَى الأدواءِ والأمراض، ومَن مَدَّه أجراه مُجْرَى الأَصواتِ كالثُّغاءِ والرُّغاء والدُّعاءِ. وأنشدَ في قصره ومَدِّه: بكَتْ عَيْني وَحُقَّ لها بُكاهَا *** وما يُغني البُكاءُ ولا العَويلُ([6])قال الأصمعيّ: بَكَيْتُ الرجل وبَكّيْتُه، كلاهما إذا بكَيْتَ عليه؛ وأبكَيْتُه صنعت به ما يُبْكِيه*. قال يعقوب: البَكّاءُ في العرب الذي يُنْسَبُ إليه فيقال بنو البَكّاء، هو عوف ([7]) بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، سُمِّيَهُ لأنَّ أُمَّه تَزَوّجَتْ بعد موت أبيه فدخل عوفٌ المنزلَ وزَوجُها معها، فظَنّهُ يُريد قَتْلَها، فبكى أشَدَّ البُكاء . والأصل الآخَر قولُهم للناقة القليلة اللّبن هي بَكِيئَةٌ، وبَكُؤَتْ تَبْكُؤُ بكاءةً ممدودة. وأنشد: يُقالُ مَحْبِسُها أدْنَى لِمَرْتَعها *** ولو تَعَادَى بِبَكْءٍ كلُّ مَحْلُوبِ([8])يقول: محبسها في دار الحفاظ أقْرَبُ إلى أنْ تَجِدَ مرتعاً مُخْصِبا. قال أبو عُبيدٍ: فأما قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّا مَعْشَرَ الأنبياء بِكاءٌ" فإنّهُمْ قليلةٌ دُمُوعُهم. وقال زَيدُ الخيل: وقالوا عامِرٌ سارَتْ إليكم *** بألفٍ أوْ بُكاً مِنْهُ قليلِ فقولـه بُكاً نَقْص، وأصله الهمْز، من بكأت الناقةُ تَبْكَأُ([9])، إذا قَلَّ لبنُها، وبَكُؤت تبكُؤ أيضاً. وقال: إنما لِقْحَتُنَا خابيةٌ *** جَوْنَةٌ يتبعها بِرْزِينُها([10])وإذا ما بَكَأتْ أو حارَدَتْ *** فُضَّ عن جانِبِ أخْرَى طينُها وقال الأسْعرُ الجُعْفِيّ([11]): بَلْ رُبَّ عَرْجَلَةٍ أصَابُوا خَلّةً *** دَأَبُوا وحارَدَ لَيْلُهُمْ حتى بكا([12])قال: حارَدَ قَلَّ فيه المطَر؛ وبَكَا، مثلُه، فترك الهمْز. (بكت) الباء والكاف والتاء كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها، وهو التّبْكيت والغَلَبَة بالحُجّة. (بكر) الباء والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يرجع إليه فرعان هما منه. فالأوّل أوّلُ الشيء وبَدْؤُه. والثاني مشتقٌّ منه، والثالث تشبيه. فالأول البُكرة وهي الغَداة، والجمع البُكَر. والتبكير والبُكور والابتكار المُضِيُّ في ذلك الوقت. والإبكار: البُكْرَة([13])، كما أنّ الإصباح اسمُ الصُّبح. وباكَرْتُ الشيء إذا بكَرْتَ عليه. قال أبو زيد: أبكرتُ الوِرْدَ إبكاراً، وأبكرتُ الغَدَاءَ، وبكَرْتُ على الحاجة وأبكَرْتُ غيري، بَكَرْتُ وأبكرْتُ. ويقال رجلٌ بَُِكْرٌ صاحب بُكورٍ. كما يقال حَذُِر([14]). قال الخليل: غيثٌ([15]) باكُورٌ وهو المبكّر في أول الوَسمِيّ، وهو أيضاً السّاري في أول اللّيْل وأول النهار. قال: جَرَّتِ الرِّيحُ بها عُثْنُونَها *** وتَهادَتْها مَدَاليجُ بُكُرْ([16])يقال: سحابةٌ مِدْلاجٌ بَكُورٌ. ويقال بكّرَتِ الأمطارُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، إذا تقدَّمَت. الفرّاء: أبْكَرَ السّحاب وبَكَر، وبَكَّرَ، وبكَرَتِ الشجرة وأبكرَت وبكّرَت([17]) تبكِّرُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، وهي بَكورٌ، إذا عَجَّلَتْ بالإثمار واليَنْع، وإذا كانت عادتُها ذاك فهي مِبْكار، وجمع بَكُور بُكُر، قال الهُذَليّ([18]): ذلكَ ما دِينُكَ إذْ جُنِّبَتْ *** في الصُّبْحِ مِثْلَ البُكُرِ المُبْتِلِ([19])والتَّمَرَةُ باكورةٌ، ويقال هي البَكيرةُ والبَكائِرُ. ويقال أرضٌ مِبْكَارٌ، إذا كانت تنْبِتُ في أوّل نبات الأرض. قال الأخطل: * غَيْثٌ تَظاهَرَ في مَيْثَاءَ مِبكارِ([20]) * فهذا الأصلُ الأوّل، وما بعده مشتقٌّ منه. فمنه البَكْر من الإبل، ما لم يَبْزُلْ بَعْدُ. وذلك لأنَّه في فَتَاءِ سِنِّهِ وأوّلِ عُمْرِه، فهذا المعنى الذي يجمَعُ بينه وبين الذي قبلهَ، فإذا بَزَلَ فهو جَمَلٌ. والبَكْرَةُ الأنثى، فإذا بَزَلَتْ فهي ناقة. قال أبو عبيدة: وجمعه بِكَار، وأدنى العدد ثلاثة أَبْكُر. ومنه المثل: "صدَقَنِي سِنُّ بَكْرِه([21])" وأَصلُه أنَّ رجلاً ساوَمَ آخر بِبَكْرٍ أراد شِرَاءَه وسأل البائع عن سِنِّه، فأخْبَرَه بغير الصِّدق فقال: بَكْرٌ -وكان هَرِماً- فَفَرَّهُ المشتري، فقال: "صدَقَني سِنُّ بَكْرِهِ". قال التميميّ: يسمَّى البَعير بَكْراً من لَدُنْ يُرْكَب إلى أن يُرْبِع، والأنثى بَكرَةٌ. والقَعُود البَكْر. قال: ويقول العَرَب: "أرْوَى مِنْ بَكْرِ هَبَنّقَةَ" وهو الذي كان يُحَمّقُ؛ وكان بَكْرُه يَصْدُر عن الماء مع الصّادِرِ وقد رَوِيَ، ثم يَرِدُ مع الوَارِدِ قبل أنْ يصل إلى الكلأ. قال الخليل: والبِكْرُ من النّساء التي لم تُمْسَسْ* قَطُّ. قال أبو عبيدٍ: إذا وَلَدَتِ المرأَةُ واحداً فهي بِكْرٌ أيضاً. قال الخليل: يسمَّى([22]) بِكْراً أو غُلاماً أو جارية. ويقال أشدُّ الناس بِكْرٌ ابنُ بِكْرَين([23]). قال: وبقرةٌ بِكْرٌ([24]) فَتِيّةٌ لم تَحْمِلْ. والبِكْرُ من كلِّ أَمرٍ أَولُه. ويقول: ما هذا الأمْرُ بِبَكيرٍ ولا ثَنِيٍّ، على معنى ما هو بأوّلٍ ولا ثانٍ. قال: وقوفٌ لَدَى الأبوابِ طُلاَّبُ حَاجَةٍ *** عَواناً من الحاجاتِ أو حاجةً بكرا([25])والبِكْرُ: الكَرْم الذي حَمَلَ أوّل مرّة. قال الأعشى: تَنَخَّلَها مِنْ بِكار القطاف *** أُزَيْرِقُ آمِنُ إكْسادِها([26])قال الخليل: عَسَلٌ أبْكارٌ تُعَسِّلُه أبكار النَّحْل، أي أفْتاؤُها، ويقال بل الأَبكارُ من الجَواري يَلِينَهُ. فهذا الأَصلُ الثاني، وليس بالبعيد من قياس الأوّل. وأما الثالث فالبَكَْرَةُ التي يُسْتَقَى عليها([27]). ولو قال قائل إنها أُعِيرَتْ اسمَ البَكْرَة من النُّوق كان مذهباً، والبَكرة معروفة. قال امرؤُ القيس: كأنَّ هادِيَها إذْ قَامَ مُلْجِمُها *** قَعْوٌ على بَكْرَةٍ زَوْرَاءَ مَنْصُوبُ([28])وَثَمَّ حَلَقات في حِلْية السّيف تسمّى بَكَراتٍ. وكلُّ ذلك أصلهُ واحد. (بكع) الباء والكاف والعين أصلٌ واحد، وهو ضربٌ متتابع، أو عَطَاءٌ مُتَتابع، أو ما أشْبَهَ ذلك. قال الخليل: البَكْعُ شِدّة الضّرْبِ المتتابع، تقول: بَكَعْنَاهُ بالسّيف والعصا بَكْعاً. ومما هو محمولٌ عليه قياساً قول أبي عُبيد: البكع أن يستقبل الرّجلَ بما يكره. قال التميمي: أعطاهُ المالَ بَكْعا ولم يُعطِهِ نُجُوماً، وذلك أنْ يُعطِيَه جُملة وهو من الأوّل؛ لأنه يتابِعُه جُمْلةً ولا يُواتِرُه. ويقال بَكَعْتُه بالأَمر: بكَّتُّه. قال العُكْلي: بَكَعَه بالسيف: قَطَعه. --------------ــــ ([1]) قبله كما في اللسان (بكل): * هذا غلام شرث النقيله * ([2]) البيت من مسدس الرجز جاء على التمام، كما ذكر ابن بري. انظر اللسان (13: 67). وجعله ثعلب في أماليه 541 صدر بيت وبيتا. ([3]) ديوان أوس 21 واللسان (بكل). وهو في صفة قوس. ([4]) في قوله تعالى: {أحدهما أبكم من الآية 76 في سورة النحل. ([5]) شاهده قوله: فليت لساني كان نصفين منهما *** بكيم ونصف عند مجرى الكواكب ([6]) من أبيات تنسب إلى حسان بن ثابت، وعبد الله بن رواحة. قال ابن بري: والصحيح أنها لكعب بن مالك. انظر اللسان (بكا) وسيرة ابن هشام 632 جوتنجن. ([7]) في الاشتقاق 179 أن اسمه "عمرو". ([8]) البيت لسلامة بن جندل السعدي، من قصيدة في المفضليات (1: 122). ([9]) والمصدر البكء والبكوء، والبكاءة بالفتح وآخره هاء، والبكاء بالضم وآخره الهمزة. ([10]) البيتان لعدي بن زيد، كما في اللسان (برزن). وأنشدهما في (حرد) غير منسوبين. وفي الأصل: "خائبة جونها" محرف. ويروى: "باطية" بدل "خابية". ([11]) الأسعر لقب مرثد بن أبي حمران الجعفي الشاعر. وفي الأصل: "الأشعري" تحريف. وقصيدة البيت هي أول الأصمعيات. ([12]) روايته في الأصمعيات: "يا رب عرجلة". ([13]) في الأصل: "والبكرة". ([14]) ضبطت في الأصل بضم الذال فقط، ولم تضبط "بكر" في الأصل. والضبطان فيهما من اللسان (بكر). ([15]) في الأصل "غب". ([16]) البيت لمراد بن منقذ العدوي في المفضليات (1: 77)، والرواية فيها: جرر السيل بها عثنونه *** وتعفتها مداليج بكر ([17])في الأصل: "وابتكرت". ([18])هو المتنخل الهذلي، كما أسلفت في حواشي ص195. ([19])انظر رواية البيت فيما سبق ص196. وفي الأصل: "المبتلي"، تحريف. ([20]) صدره كما في الديوان 114: * أو مقفر خاضب الأظلاف جاد له * ([21]) يروى بنصب "سن" بتضمين صدق معنى عرفني تعريفاً، ويكون المثل تهكمياً، ويروى برفع "سن" على أنه فاعل، انظر أول باب الصاد في أمثال الميداني، واللسان (صدق). ([22])أي يسمى ولدها. ([23]) انظر الحيوان (3: 174/ 5: 331) وثمار القلوب 533-534. واللسان (بكر 145). ([24]) في الأصل: "بكرة"، تحريف. ([25]) البيت للفرزدق في ديوانه 227 برواية: "قعود لدى". وقبله: وعند زياد لو يريد عطاءهم *** رجال كثير قد يرى بهم فقرا ونسب في اللسان (5: 145) إلى ذي الرمة، وليس في ديوانه. ([26]) بكار: جمع باكر، كصاحب وصحاب، وهو أول ما يدرك. وفي الأصل: "بحار" صوابه في الديوان 51 واللسان (5: 144). ([27]) يقال بسكون الكاف وفتحها. ([28]) كذا وردت نسبته إلى أمرئ القيس، وليس في ديوانه. وهو في كتاب الخيل لأبي عبيدة 71 منسوب إلى رجل من الأنصار. ولعل هذا الأنصاري الذي يعنيه، هو إبراهيم بن عمران الأنصاري، انظر اللسان (2: 170).
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR232 harf- قال عز وجل: ﴿صم بكم﴾ [البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى: ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء﴾ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR44 harfب ك م
تلكم فلان فتبكم عليه إذا أريج عليه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.794 harfالبَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR74 harf* ب ك م * رجل * أبْكَمُ * و * بَكِيمٌ * أي أخرس بين * البَكَمِ * وبابه طرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.445 harf| | ( البَكَمُ ، محرّكة : الخَرَسُ ) ما | كانَ ، ( كالبَكامَةِ أو ) هو الخَرَس ( مَعَ | عِيٍّ وَبَلَهٍ ، أو ) هو ( أَنْ يُولَدَ ) الإِنسان | ( ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ ) ، قاله | ثعلب . وقال الأَزْهريُّ : بَيْنَ الأَبكم | والأخرس فَرْقٌ في كلام العرب ، | فالأخرسُ الذي خُلِقَ ولا نُطْقَ له | كالبَهِيمَة العَجْماء ، والأَبْكَم الّذي | لِلِسانِه نُطْقٌ وهو لا يَعْقِلُ الجَوابَ | ولا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.883 harfبَكِمَ
1 بَكِمَ أبكم ب بكم كم aor. بَكَمَ , (Msb, K,) inf. n. بَكَمٌ, (S, K,) He was أَخْرَسٌ [meaning dumb, either by natural conformation or from inability to find words to express what he would say]; (S, Msb, K; *) بَكَمٌ being syn. with خَرَسٌ, as is also بَكَامَةٌ [accord. to rule an inf. n. of بَكُمَ, which may also have the same signification as بَكِمَ, as well as another to be explained
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR274 harfبَكِمَ
بَكِمَ A ( n. ac. بَكَم 4 ) بَكُمَ U ( n. ac. بَكَاْمَة 22t )
a. Was dumb, silent; was confounded, silenced, dumbfounded.
أَبْكَمَ
أَبْكَمَ IV ,
a. Rendered dumb; silenced.
أَبْكَمُ
أَبْكَمُ 14 , ( pl. بُكْم 3 ),
a. Dumb, mute.
بَكِيْم
بَكِيْم 25 ,
a. see 14 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.452 harfبكم
بَكِمَ - يَبْكَمُ - أَبْكَم - بُكْم
بَكِمَ - يَبْكَمُ + الكائن : يصير أو يكون أبكم: يكون أخرس: لا يستطيع نطق الكلام لعلة في لسانه أو سمعه أو دماغه أو ما شابه
أَبْكَم: على وزن " افعل"اسم فاعل مبالغة من " بَكِمَ - يَبْكَمُ ": الأخرس: من لا يستطيع النطق
بُكْم: جمع " أَبْكَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو
Mücavir kökler43 mücavir (58 toplam)
- صمم
5 ortak ayet · Sağırlar
- عمي
3 ortak ayet · Kör demektir
- خبو
1 ortak ayet · Söndü
- نعق
1 ortak ayet · Haykırır
- صرط
2 ortak ayet · Yol
- عقل
2 ortak ayet · Akledersiniz
- وجه
2 ortak ayet · Yüz demektir
- مثل
2 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- ضلل
2 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- قوم
3 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- دبب
1 ortak ayet · Böcek demektir
- ولي
2 ortak ayet · Veli arka demektir
Geçtiği ayetler(6)
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
DilsizlerSağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.
وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
DilsizlerKüfredenlerin misali; bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayana haykıranınki gibidir. Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler, akledemezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرس, عجم, صمت |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Doğuştan veya zihinsel yetersizlik sebebiyle konuşma ve ifade kabiliyetinden yoksun olma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikati işitip kavramayan ve bu sebeple doğruyu ikrar ve telaffuz edemeyen zihinsel-iradî tıkanıklık hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bilgi akışının ve rasyonel iletişimin kesilmesi sonucu oluşan mutlak edilgenlik ve işlevsizlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel dilsizlik sayıp Kur'an'daki ahlaki, bilişsel ve epistemolojik sorumluluk boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بك | Sıkıştırma, çarpma, daraltarak hareketten veya çıkıştan alıkoyma; nitekim بكك kökünde izdihamla boyun kırma ve ezme, بكر kökünde vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık an, بكي kökünde ise kederin göğsü sıkıştırmasıyla gözyaşı boşalması görülür. | م | Çekirdekteki sıkışma ve tutulma eylemine ağzın kapanması ve ses kanalının tamamen bloke olması niteliği eklenerek anlam kalıcı konuşamama ve ifade tıkanıklığına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır | İçeride kalma, dışarıya kapalı olma ve mahfuzluk alanı |
| ك | avuç içi | Kavrama, sıkıştırma, baskı altında tutma ve bükme |
| م | su | Akışkanlık, içsel derinlik ve potansiyel dalgalanma |
| بكم | Evin içine kapanıp avuçla bastırarak akışı durdurma | Zihinde ve göğüste bulunan anlam ve ses akışının dışarı çıkış yolunun kapatılarak içeride hapsedilmesi, ifadenin dış dünyaya aktarılamaması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Anadan doğma dilsiz olmak veya zihinsel kavrayış kıtlığı sebebiyle sözün çıkış yolunu bulamaması, ağzı olup meramını anlatamama hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde lafzın doğrudan şahidi nadir olup kullanım çoğunlukla doğuştan konuşamayan köleler ve aklı ermeyen kimseleri nitelemek üzere nakledilmiştir; pakette geçen sözlük kayıtlarında köke dair müstakil bir Cahiliye beyti aktarılmamıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde bir kimse cehaletinden, şaşkınlığından veya bilinçli olarak susmasından ötürü söz söyleyemediğinde بَكِمَ عَنِ الكَلامِ denilmiş; zihni tutulup dili bağlanan kimse için de تَبَكَّمَ عَلَيْهِ ifadesi kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça بكم kökü, Sami dilleri ailesinde dar ve özel bir alana sıkışmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün biliteral çekirdeği olan بك unsuru, Proto-Sami düzeyde içe kapanma, vurulma, darbe alma ve sesin tıkanmasıyla ilişkili yansımalı bir tabana dayanır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kökün doğrudan birebir üçlü biçimi yaygın bir kelime olarak karşılık bulmaz; buna karşılık dilsizlik, sessizlik veya pelteklik kavramları genellikle farklı fonetik köklerle karşılanır. Arapçada ise kök, dudak ünsüzü olan م harfinin kapanma etkisiyle birleşerek konuşma organının fonksiyonunu bütünüyle yitirmesi veya doğuştan konuşma yetisinin bulunmaması halini adlandıran özgün bir morfolojik birime dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, iç Arapça gelişiminde somut bir doğum kusurundan bilişsel bir idrak yoksunluğuna doğru anlam genişlemesi yaşamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بكم | Doğuştan konuşamama, sonradan zihinsel tutulma veya cehalet sebebiyle meramını anlatamama ve susma haline evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *bk / *b-k-m | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlı olup ikili çekirdek düzeyinde baskı ve ses kısıklığı ile akrabadır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu köke dair doğrulanabilir soydaş veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Anlamlı | Dilsizlik | Doğuştan veya zihinsel kısıtlılıktan ötürü konuşamama hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بمك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كبم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كمب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مبك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مكب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Merkez | Dilsizlik ve ifade yoksunluğu | Doğuştan gelen veya zihinsel idrak eksikliğine dayalı konuşamama | Söz söyleme yetisinin kökten yokluğu veya aklın işletilmemesi sonucu dilin kilitlenmesi. |
| خرس | Komşu | Konuşma engeli | Organik veya arızi ses kısıklığı ve konuşamama | خرس genel dilsizliktir; her ebkem ahrastır ancak her ahras ebkem değildir, ebkemde akıl zafiyeti veya doğuştanlık belirgindir. |
| عجم | Komşu | Anlaşılmazlık | Konuşulan sözün kapalı, yabancı veya net olmaması | Seste bir çıkış vardır fakat lafız muhatap tarafından çözülemez; dilsizlikten ziyade ibham durumudur. |
| صمت | Komşu | Suskunluk | Konuşma gücü varken iradî olarak sözü terk etme | İletişim yetisi sağlamdır, konuşmama tercihe bağlı ve geçici bir durumdur. |
| نطق | Zıt | Konuşma ve telaffuz | Anlamlı, düzenli ve maksadı açıkça bildiren ses çıkarma | Zihindeki mananın düzenli harfler ve lafızlar halinde dışarıya aktarılması eylemidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بكم | Dilsizlik | Konuşma melekesinin doğuştan veya zihinsel idrak yokluğu sebebiyle işlememesi halidir. | Kesin |
| Latince | mutus, obmutescere | Dilsiz, sessiz kalmak | Fiziksel konuşamama durumunu karşılar; zihinsel ve ahlaki sorumluluk yönündeki iradi körelmeyi tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | dumb, mute | Dilsiz, sessizleşmiş | "Dumb" kelimesi tarihsel olarak hem dilsizliği hem de ahmaklığı/idraksizliği barındırdığı için kökün nüansına oldukça yaklaşır. | Güçlü |
| Almanca | stumm | Dilsiz | Salt konuşma organının ses çıkarmaması durumunu belirtir; zihinsel kavrayış kıtlığı boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | muet | Dilsiz, suskun | Fiziksel sessizlik ve konuşamama haline odaklanır; idraksizlikten doğan ifade felcini doğrudan vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُكْمٌ / الْبُكْمُ / وَبُكْمٌ | Manevi-bilişsel dilsizlik | Hakikati duyup kavrayamadıkları için hakkı ikrar ve tebliğ edemeyen münkir ve münafıklar (Bakara 2:18, Bakara 2:171, En'âm 6:39, Enfâl 8:22). |
| أَبْكَمُ | Fiziksel-sosyal acziyet | Hiçbir şeye gücü yetmeyen, efendisine yük olan mutlak bağımlı ve aciz köle temsili (Nahl 16:76). |
| وَبُكْمًا | Uhrevi ceza ve mahrumiyet | Dünyada hidayete göz ve kulak tıkayanların kıyamet günü diriltilişindeki duyusal ve lisanî mahrumiyet hali (İsrâ 17:97). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif ve sorumluluk şartları | Akıl ve anlama yetisi bulunmayan doğuştan dilsizin ilahi hitaba muhataplığı meselesi | Hitabı kavrama ve iman ikrarını lisanen yerine getirebilme ehliyetinin sınırları. |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve ibadetler | Dilsizin (ebkem) işaretiyle nikah, talak, ikrar, alışveriş ve namazdaki kıraat mükellefiyeti | İradenin bedensel işaretle beyanı ve bu işaretin bağlayıcılık derecesi. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | "Sağırlar, dilsizler, körler" terkibindeki duyusal iptalin hakikat mi yoksa istiare mi olduğu | Duyu organlarının açık olmasına rağmen fonksiyonel olarak sıfırlanması. |
| Hadis | Fitne ve ahlak tasvirleri | Kör, sağır ve dilsiz fitneler vasfı ile ahmak ve bilinçsiz kalabalıkların durumu | Olaylar karşısında doğruyu söyleyemeyen, adaleti haykırmayan toplumsal atalet. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şahadet | Hakkı ikrardan acizlik | Hakikatin tanıklığını yapamama | Dini alanda ebkem, ilahi mesaja muhatap olduğu halde onu tasdik edip tebliğ edemeyen kimsedir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve iletişim | Bilgi üretim ve aktarım tıkanıklığı | İfade ve müzakereyi kesme | İlmi sistemde veri işleme ve sentez yetisinin yokluğu, ilmin aktarılamaması sonucunu doğurur. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal alan ve temsil | Söz hakkı ve irade yoksunluğu | Karar alma süreçlerinde edilgenlik | Siyasi yapıda hiçbir gücü ve sözü olmayan, yönlendirilen ve temsil kabiliyeti bulunmayan kitle. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mübadele | Değer beyan edememe ve atalet | Sözleşme kuramama ve yüke dönüşme | Nahl 16:76 ayetinde belirtildiği gibi hiçbir katma değer üretemeyen, sadece yük olan ekonomik atalet. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkış hattı kesilmiş açık devre / Sıfır çıkışlı sinyal iletimi | Giriş sinyali gelse dahi içsel bir arıza sebebiyle sistemin çıkış (output) üretememesi, enformasyonun dışa aktarılamayıp sıfırlanması durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sivil ölüm ve kamusal görünmezlik / İfade felci | Bireyin veya grubun toplumsal alanda söz söyleme, hak arama ve kendini ifade etme kanallarının tamamen tıkanarak nesneleşmesi halidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tıbbi ve biyolojik bir engel (dilsizlik) olarak görüp ahlaki ve zihinsel tercihlerle ilgisiz saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, fiziksel organ sağlam olsa dahi aklın, vicdanın ve imanın devre dışı bırakılmasıyla ortaya çıkan "hakikati ifade edememe" felcini anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerin doğrudan muhatabı olan inkarcı, münafık veya duyarsız tipleri masum birer fiziksel engelli gibi algılayarak ilahi kınamanın epistemolojik hedefini saptırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin temel amacının insanı edilgenlikten, anlamsızlıktan ve hakikatsizlikten kurtarıp şahitlik eden, konuşan ve hakkı savunan aktif bir özneye dönüştürmek olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve müşriklerin idrak tıkanıklığını ele alan ayetlerde ve iki köle meselinin anlatıldığı Nahl 16:76 ayetinde temel ayrım noktasıdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate karşı susmanın, tarafsız kalmanın veya aklı kullanmamanın nötr bir durum olmadığını; bunun manevi bir felç ve dilsizlik (ebkemlik) suçu olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDoğuştan veya zihinsel kısıtlılık sebebiyle ses tellerinin ve dilin meram anlatacak şekilde söz üretememesi, dilsizlik.
- Soyut anlamGirdi olarak alınan bilginin zihinde ve kalpte işlenememesi sonucunda hakikatin beyan edilememesi, ifadenin felç olması.
- Sistematik karşılıkSistemin içsel işleme kabiliyetini yitirerek dış dünyaya anlamlı, dönüştürücü ve rasyonel hiçbir çıktı verememesi durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme yönelen ilahi hitap ve duyusal girdiyi; bu girdiyi anlamlandıracak olan akıl ve idrak kapasitesini; ise dış dünyaya verilen hakikat ikrarı ve sözlü çıktıyı temsil eder. İdrak mekanizmasının boş küme olması (), sisteme bilgi girse dahi dışa aktarılan anlamlı ifadenin ve kelamın mutlak olarak sıfırlanmasıyla () sonuçlanmaktadır.