بكم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ك-م5 sîga, 43 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مثلدببخبوبُكْمٌوَبُكْمًاصرطأَبْكَمُعدلبكمقومصمموَبُكْمٌعميضللالْبُكْمُشررنعقوجهولي

KökSîga 5Ayet 6Sure 5Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

بكم

ب - ك - م

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Dilsizdevamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dilsiz

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR219 harf
الكاف والباء والميم معهما ب ك م مستعلم فقط بكم: الأَبْكَمُ: الأخرس الذي لا يَتَكَلَّمُ. وإذا امتنع الرجل من الكلام جهلاً أو تعمداً فقد بكم عنه، وقد يقال للذي لا يفصح: إنه لأَبْكَمُ. والأَبكم في التفسير هو الذي ولد أخرس.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR119 harf
رجل أبكَمُ وبَكيمٌ، أي أخرسُ بيِّن الخرس. وقال: فَليْتَ لساني كان نِصْفَيْنِ، منهمـا بَكيمٌ ونِصْفٌ عند مجرى الكواكبِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.098 harf
باب الكاف والباء مع الميم بكم بكم : قال الليث : يقال للرَّجُل إذا امتنع مِنَ الكَلاَمِ جَهْلاً أو تَعَمُّداً : بَكِمَ عَنِ الكَلاَمِ . وقال أبو زيد في ( النوادر ) : رَجُلٌ أَبْكَمُ وهو العَيُّ الْمُفْحَمُ ، وقد بَكِمَ بَكَماً وبَكَامَةً . وقال في مَوْضِعٍ آخر : الأبْكَمُ : الأقْطَعُ اللِّسَانِ ، وهو العَيُّ بالجوابِ الذي لا يُحْسِنُ وَجْهَ الكَلاَمِ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنَّهُ قال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.038 harf
(باب الباء والكاف وما يثلثهما) (بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه. فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد: * غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) * قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز
Maddenin bağlantısı

(باب الباء والكاف وما يثلثهما) (بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه. فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد: * غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) * قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز إذا خالطَتْها الضَّأن. قال ابنُ الأعرابي عن امرأةٍ كانت تُحمَّقُ فقالت: لَسْتُ إذاً لزَعْبَلهْ إنْ لم أُغَيِّرْ *** بِكْلَتِي إنْ لم أُسَاو بالطُّوَلْ([2])تقول: إنْ لم أُغيّر ما أُخلِّطُ فيه من كلامٍ ولم أطلُب الخِصالَ الشريفة، فلست لِزَعبَلَة. وزَعْبَلةُ أبُوها. زعم اللّحيانيّ أنّ البِكْلة الهيئة والزِّيّ، وفسَّرَ ما ذكرناه من قول المرأةِ. قال أبو عُبيدٍ: المتبكِّل المُخَلِّط في كلامه. ومن هذا الباب قولُ أبي زيد: يقال تبكَّلَ القوم على الرّجُل تبكُّلاً، إذا عَلَوْهُ بالضَّربِ والشَّتْمِ والقهر؛ لأنّ ذلك من الجماعة اختلاط. وأمّا الأصل الثّاني فقالوا: التبكّل التَّغَنُّم والتَّكسُّب. قال أوس: على خَيْرِ ما أبْصَرْتُهَا مِنْ بِضاعةٍ *** لمُلْتَمِسٍ بَيْعاً بها أو تَبَكُّلا([3])قال الخليل: الإنسان يتبكّل، أي يحتال. (بكم) الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرَس. قال الخليل: الأبكَمُ: الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهْلاً أو تعمّداً يُقال بَكِمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ. والأبْكَم في التّفْسير للذي وُلِدَ أَخْرَسَ([4]). قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم([5])، وجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيفٍ وأشراف. (بكو/ء) الباء والكاف والواو والهمزة أصلان: أحدهما البُكاء، والآخر نقصانُ الشيء وقِلّتُه. فالأوّل بَكى يَبْكي [بُكاءً]. قال الخليل: هو مقصور وممدود. وتقول: باكَيْتُ فلاناً فبَكَيْتُه، أي كنتُ أَبْكَى منه. قال النحويُّون: مَنْ قَصَرَهُ أجراه مُجْرَى الأدواءِ والأمراض، ومَن مَدَّه أجراه مُجْرَى الأَصواتِ كالثُّغاءِ والرُّغاء والدُّعاءِ. وأنشدَ في قصره ومَدِّه: بكَتْ عَيْني وَحُقَّ لها بُكاهَا *** وما يُغني البُكاءُ ولا العَويلُ([6])قال الأصمعيّ: بَكَيْتُ الرجل وبَكّيْتُه، كلاهما إذا بكَيْتَ عليه؛ وأبكَيْتُه صنعت به ما يُبْكِيه*. قال يعقوب: البَكّاءُ في العرب الذي يُنْسَبُ إليه فيقال بنو البَكّاء، هو عوف ([7]) بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، سُمِّيَهُ لأنَّ أُمَّه تَزَوّجَتْ بعد موت أبيه فدخل عوفٌ المنزلَ وزَوجُها معها، فظَنّهُ يُريد قَتْلَها، فبكى أشَدَّ البُكاء . والأصل الآخَر قولُهم للناقة القليلة اللّبن هي بَكِيئَةٌ، وبَكُؤَتْ تَبْكُؤُ بكاءةً ممدودة. وأنشد: يُقالُ مَحْبِسُها أدْنَى لِمَرْتَعها *** ولو تَعَادَى بِبَكْءٍ كلُّ مَحْلُوبِ([8])يقول: محبسها في دار الحفاظ أقْرَبُ إلى أنْ تَجِدَ مرتعاً مُخْصِبا. قال أبو عُبيدٍ: فأما قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّا مَعْشَرَ الأنبياء بِكاءٌ" فإنّهُمْ قليلةٌ دُمُوعُهم. وقال زَيدُ الخيل: وقالوا عامِرٌ سارَتْ إليكم *** بألفٍ أوْ بُكاً مِنْهُ قليلِ فقولـه بُكاً نَقْص، وأصله الهمْز، من بكأت الناقةُ تَبْكَأُ([9])، إذا قَلَّ لبنُها، وبَكُؤت تبكُؤ أيضاً. وقال: إنما لِقْحَتُنَا خابيةٌ *** جَوْنَةٌ يتبعها بِرْزِينُها([10])وإذا ما بَكَأتْ أو حارَدَتْ *** فُضَّ عن جانِبِ أخْرَى طينُها وقال الأسْعرُ الجُعْفِيّ([11]): بَلْ رُبَّ عَرْجَلَةٍ أصَابُوا خَلّةً *** دَأَبُوا وحارَدَ لَيْلُهُمْ حتى بكا([12])قال: حارَدَ قَلَّ فيه المطَر؛ وبَكَا، مثلُه، فترك الهمْز. (بكت) الباء والكاف والتاء كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها، وهو التّبْكيت والغَلَبَة بالحُجّة. (بكر) الباء والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يرجع إليه فرعان هما منه. فالأوّل أوّلُ الشيء وبَدْؤُه. والثاني مشتقٌّ منه، والثالث تشبيه. فالأول البُكرة وهي الغَداة، والجمع البُكَر. والتبكير والبُكور والابتكار المُضِيُّ في ذلك الوقت. والإبكار: البُكْرَة([13])، كما أنّ الإصباح اسمُ الصُّبح. وباكَرْتُ الشيء إذا بكَرْتَ عليه. قال أبو زيد: أبكرتُ الوِرْدَ إبكاراً، وأبكرتُ الغَدَاءَ، وبكَرْتُ على الحاجة وأبكَرْتُ غيري، بَكَرْتُ وأبكرْتُ. ويقال رجلٌ بَُِكْرٌ صاحب بُكورٍ. كما يقال حَذُِر([14]). قال الخليل: غيثٌ([15]) باكُورٌ وهو المبكّر في أول الوَسمِيّ، وهو أيضاً السّاري في أول اللّيْل وأول النهار. قال: جَرَّتِ الرِّيحُ بها عُثْنُونَها *** وتَهادَتْها مَدَاليجُ بُكُرْ([16])يقال: سحابةٌ مِدْلاجٌ بَكُورٌ. ويقال بكّرَتِ الأمطارُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، إذا تقدَّمَت. الفرّاء: أبْكَرَ السّحاب وبَكَر، وبَكَّرَ، وبكَرَتِ الشجرة وأبكرَت وبكّرَت([17]) تبكِّرُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، وهي بَكورٌ، إذا عَجَّلَتْ بالإثمار واليَنْع، وإذا كانت عادتُها ذاك فهي مِبْكار، وجمع بَكُور بُكُر، قال الهُذَليّ([18]): ذلكَ ما دِينُكَ إذْ جُنِّبَتْ *** في الصُّبْحِ مِثْلَ البُكُرِ المُبْتِلِ([19])والتَّمَرَةُ باكورةٌ، ويقال هي البَكيرةُ والبَكائِرُ. ويقال أرضٌ مِبْكَارٌ، إذا كانت تنْبِتُ في أوّل نبات الأرض. قال الأخطل: * غَيْثٌ تَظاهَرَ في مَيْثَاءَ مِبكارِ([20]) * فهذا الأصلُ الأوّل، وما بعده مشتقٌّ منه. فمنه البَكْر من الإبل، ما لم يَبْزُلْ بَعْدُ. وذلك لأنَّه في فَتَاءِ سِنِّهِ وأوّلِ عُمْرِه، فهذا المعنى الذي يجمَعُ بينه وبين الذي قبلهَ، فإذا بَزَلَ فهو جَمَلٌ. والبَكْرَةُ الأنثى، فإذا بَزَلَتْ فهي ناقة. قال أبو عبيدة: وجمعه بِكَار، وأدنى العدد ثلاثة أَبْكُر. ومنه المثل: "صدَقَنِي سِنُّ بَكْرِه([21])" وأَصلُه أنَّ رجلاً ساوَمَ آخر بِبَكْرٍ أراد شِرَاءَه وسأل البائع عن سِنِّه، فأخْبَرَه بغير الصِّدق فقال: بَكْرٌ -وكان هَرِماً- فَفَرَّهُ المشتري، فقال: "صدَقَني سِنُّ بَكْرِهِ". قال التميميّ: يسمَّى البَعير بَكْراً من لَدُنْ يُرْكَب إلى أن يُرْبِع، والأنثى بَكرَةٌ. والقَعُود البَكْر. قال: ويقول العَرَب: "أرْوَى مِنْ بَكْرِ هَبَنّقَةَ" وهو الذي كان يُحَمّقُ؛ وكان بَكْرُه يَصْدُر عن الماء مع الصّادِرِ وقد رَوِيَ، ثم يَرِدُ مع الوَارِدِ قبل أنْ يصل إلى الكلأ. قال الخليل: والبِكْرُ من النّساء التي لم تُمْسَسْ* قَطُّ. قال أبو عبيدٍ: إذا وَلَدَتِ المرأَةُ واحداً فهي بِكْرٌ أيضاً. قال الخليل: يسمَّى([22]) بِكْراً أو غُلاماً أو جارية. ويقال أشدُّ الناس بِكْرٌ ابنُ بِكْرَين([23]). قال: وبقرةٌ بِكْرٌ([24]) فَتِيّةٌ لم تَحْمِلْ. والبِكْرُ من كلِّ أَمرٍ أَولُه. ويقول: ما هذا الأمْرُ بِبَكيرٍ ولا ثَنِيٍّ، على معنى ما هو بأوّلٍ ولا ثانٍ. قال: وقوفٌ لَدَى الأبوابِ طُلاَّبُ حَاجَةٍ *** عَواناً من الحاجاتِ أو حاجةً بكرا([25])والبِكْرُ: الكَرْم الذي حَمَلَ أوّل مرّة. قال الأعشى: تَنَخَّلَها مِنْ بِكار القطاف *** أُزَيْرِقُ آمِنُ إكْسادِها([26])قال الخليل: عَسَلٌ أبْكارٌ تُعَسِّلُه أبكار النَّحْل، أي أفْتاؤُها، ويقال بل الأَبكارُ من الجَواري يَلِينَهُ. فهذا الأَصلُ الثاني، وليس بالبعيد من قياس الأوّل. وأما الثالث فالبَكَْرَةُ التي يُسْتَقَى عليها([27]). ولو قال قائل إنها أُعِيرَتْ اسمَ البَكْرَة من النُّوق كان مذهباً، والبَكرة معروفة. قال امرؤُ القيس: كأنَّ هادِيَها إذْ قَامَ مُلْجِمُها *** قَعْوٌ على بَكْرَةٍ زَوْرَاءَ مَنْصُوبُ([28])وَثَمَّ حَلَقات في حِلْية السّيف تسمّى بَكَراتٍ. وكلُّ ذلك أصلهُ واحد. (بكع) الباء والكاف والعين أصلٌ واحد، وهو ضربٌ متتابع، أو عَطَاءٌ مُتَتابع، أو ما أشْبَهَ ذلك. قال الخليل: البَكْعُ شِدّة الضّرْبِ المتتابع، تقول: بَكَعْنَاهُ بالسّيف والعصا بَكْعاً. ومما هو محمولٌ عليه قياساً قول أبي عُبيد: البكع أن يستقبل الرّجلَ بما يكره. قال التميمي: أعطاهُ المالَ بَكْعا ولم يُعطِهِ نُجُوماً، وذلك أنْ يُعطِيَه جُملة وهو من الأوّل؛ لأنه يتابِعُه جُمْلةً ولا يُواتِرُه. ويقال بَكَعْتُه بالأَمر: بكَّتُّه. قال العُكْلي: بَكَعَه بالسيف: قَطَعه. --------------ــــ ([1]) قبله كما في اللسان (بكل): * هذا غلام شرث النقيله * ([2]) البيت من مسدس الرجز جاء على التمام، كما ذكر ابن بري. انظر اللسان (13: 67). وجعله ثعلب في أماليه 541 صدر بيت وبيتا. ([3]) ديوان أوس 21 واللسان (بكل). وهو في صفة قوس. ([4]) في قوله تعالى: {أحدهما أبكم من الآية 76 في سورة النحل. ([5]) شاهده قوله: فليت لساني كان نصفين منهما *** بكيم ونصف عند مجرى الكواكب ([6]) من أبيات تنسب إلى حسان بن ثابت، وعبد الله بن رواحة. قال ابن بري: والصحيح أنها لكعب بن مالك. انظر اللسان (بكا) وسيرة ابن هشام 632 جوتنجن. ([7]) في الاشتقاق 179 أن اسمه "عمرو". ([8]) البيت لسلامة بن جندل السعدي، من قصيدة في المفضليات (1: 122). ([9]) والمصدر البكء والبكوء، والبكاءة بالفتح وآخره هاء، والبكاء بالضم وآخره الهمزة. ([10]) البيتان لعدي بن زيد، كما في اللسان (برزن). وأنشدهما في (حرد) غير منسوبين. وفي الأصل: "خائبة جونها" محرف. ويروى: "باطية" بدل "خابية". ([11]) الأسعر لقب مرثد بن أبي حمران الجعفي الشاعر. وفي الأصل: "الأشعري" تحريف. وقصيدة البيت هي أول الأصمعيات. ([12]) روايته في الأصمعيات: "يا رب عرجلة". ([13]) في الأصل: "والبكرة". ([14]) ضبطت في الأصل بضم الذال فقط، ولم تضبط "بكر" في الأصل. والضبطان فيهما من اللسان (بكر). ([15]) في الأصل "غب". ([16]) البيت لمراد بن منقذ العدوي في المفضليات (1: 77)، والرواية فيها: جرر السيل بها عثنونه *** وتعفتها مداليج بكر ([17])في الأصل: "وابتكرت". ([18])هو المتنخل الهذلي، كما أسلفت في حواشي ص195. ([19])انظر رواية البيت فيما سبق ص196. وفي الأصل: "المبتلي"، تحريف. ([20]) صدره كما في الديوان 114: * أو مقفر خاضب الأظلاف جاد له * ([21]) يروى بنصب "سن" بتضمين صدق معنى عرفني تعريفاً، ويكون المثل تهكمياً، ويروى برفع "سن" على أنه فاعل، انظر أول باب الصاد في أمثال الميداني، واللسان (صدق). ([22])أي يسمى ولدها. ([23]) انظر الحيوان (3: 174/ 5: 331) وثمار القلوب 533-534. واللسان (بكر 145). ([24]) في الأصل: "بكرة"، تحريف. ([25]) البيت للفرزدق في ديوانه 227 برواية: "قعود لدى". وقبله: وعند زياد لو يريد عطاءهم *** رجال كثير قد يرى بهم فقرا ونسب في اللسان (5: 145) إلى ذي الرمة، وليس في ديوانه. ([26]) بكار: جمع باكر، كصاحب وصحاب، وهو أول ما يدرك. وفي الأصل: "بحار" صوابه في الديوان 51 واللسان (5: 144). ([27]) يقال بسكون الكاف وفتحها. ([28]) كذا وردت نسبته إلى أمرئ القيس، وليس في ديوانه. وهو في كتاب الخيل لأبي عبيدة 71 منسوب إلى رجل من الأنصار. ولعل هذا الأنصاري الذي يعنيه، هو إبراهيم بن عمران الأنصاري، انظر اللسان (2: 170).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR232 harf
- قال عز وجل: ﴿صم بكم﴾ [البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى: ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء﴾ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR44 harf
ب ك م تلكم فلان فتبكم عليه إذا أريج عليه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.794 harf
البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR74 harf
* ب ك م * رجل * أبْكَمُ * و * بَكِيمٌ * أي أخرس بين * البَكَمِ * وبابه طرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.445 harf
| | ( البَكَمُ ، محرّكة : الخَرَسُ ) ما | كانَ ، ( كالبَكامَةِ أو ) هو الخَرَس ( مَعَ | عِيٍّ وَبَلَهٍ ، أو ) هو ( أَنْ يُولَدَ ) الإِنسان | ( ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ ) ، قاله | ثعلب . وقال الأَزْهريُّ : بَيْنَ الأَبكم | والأخرس فَرْقٌ في كلام العرب ، | فالأخرسُ الذي خُلِقَ ولا نُطْقَ له | كالبَهِيمَة العَجْماء ، والأَبْكَم الّذي | لِلِسانِه نُطْقٌ وهو لا يَعْقِلُ الجَوابَ | ولا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.883 harf
بَكِمَ 1 بَكِمَ أبكم ب بكم كم aor. بَكَمَ , (Msb, K,) inf. n. بَكَمٌ, (S, K,) He was أَخْرَسٌ [meaning dumb, either by natural conformation or from inability to find words to express what he would say]; (S, Msb, K; *) بَكَمٌ being syn. with خَرَسٌ, as is also بَكَامَةٌ [accord. to rule an inf. n. of بَكُمَ, which may also have the same signification as بَكِمَ, as well as another to be explained
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR274 harf
بَكِمَ بَكِمَ A ( n. ac. بَكَم 4 ) بَكُمَ U ( n. ac. بَكَاْمَة 22t ) a. Was dumb, silent; was confounded, silenced, dumbfounded. أَبْكَمَ أَبْكَمَ IV , a. Rendered dumb; silenced. أَبْكَمُ أَبْكَمُ 14 , ( pl. بُكْم 3 ), a. Dumb, mute. بَكِيْم بَكِيْم 25 , a. see 14 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.452 harf
بكم بَكِمَ - يَبْكَمُ - أَبْكَم - بُكْم بَكِمَ - يَبْكَمُ + الكائن : يصير أو يكون أبكم: يكون أخرس: لا يستطيع نطق الكلام لعلة في لسانه أو سمعه أو دماغه أو ما شابه أَبْكَم: على وزن " افعل"اسم فاعل مبالغة من " بَكِمَ - يَبْكَمُ ": الأخرس: من لا يستطيع النطق بُكْم: جمع " أَبْكَم " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler43 mücavir (58 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صمم

    5 ortak ayet · Sağırlar

  2. عمي

    3 ortak ayet · Kör demektir

  3. خبو

    1 ortak ayet · Söndü

  4. نعق

    1 ortak ayet · Haykırır

  5. صرط

    2 ortak ayet · Yol

  6. عقل

    2 ortak ayet · Akledersiniz

  7. وجه

    2 ortak ayet · Yüz demektir

  8. مثل

    2 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  9. ضلل

    2 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  10. قوم

    3 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  11. دبب

    1 ortak ayet · Böcek demektir

  12. ولي

    2 ortak ayet · Veli arka demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

    DilsizlerSağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.

  2. وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

    DilsizlerKüfredenlerin misali; bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayana haykıranınki gibidir. Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler, akledemezler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبكم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخرس, عجم, صمت
Zıt Kökنطق
Çekirdek Özet 1Doğuştan veya zihinsel yetersizlik sebebiyle konuşma ve ifade kabiliyetinden yoksun olma
Çekirdek Özet 2Hakikati işitip kavramayan ve bu sebeple doğruyu ikrar ve telaffuz edemeyen zihinsel-iradî tıkanıklık hali
Çekirdek Özet 3Bilgi akışının ve rasyonel iletişimin kesilmesi sonucu oluşan mutlak edilgenlik ve işlevsizlik
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel dilsizlik sayıp Kur'an'daki ahlaki, bilişsel ve epistemolojik sorumluluk boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بكSıkıştırma, çarpma, daraltarak hareketten veya çıkıştan alıkoyma; nitekim بكك kökünde izdihamla boyun kırma ve ezme, بكر kökünde vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık an, بكي kökünde ise kederin göğsü sıkıştırmasıyla gözyaşı boşalması görülür.مÇekirdekteki sıkışma ve tutulma eylemine ağzın kapanması ve ses kanalının tamamen bloke olması niteliği eklenerek anlam kalıcı konuşamama ve ifade tıkanıklığına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadırİçeride kalma, dışarıya kapalı olma ve mahfuzluk alanı
كavuç içiKavrama, sıkıştırma, baskı altında tutma ve bükme
مsuAkışkanlık, içsel derinlik ve potansiyel dalgalanma
بكمEvin içine kapanıp avuçla bastırarak akışı durdurmaZihinde ve göğüste bulunan anlam ve ses akışının dışarı çıkış yolunun kapatılarak içeride hapsedilmesi, ifadenin dış dünyaya aktarılamaması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAnadan doğma dilsiz olmak veya zihinsel kavrayış kıtlığı sebebiyle sözün çıkış yolunu bulamaması, ağzı olup meramını anlatamama hali.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde lafzın doğrudan şahidi nadir olup kullanım çoğunlukla doğuştan konuşamayan köleler ve aklı ermeyen kimseleri nitelemek üzere nakledilmiştir; pakette geçen sözlük kayıtlarında köke dair müstakil bir Cahiliye beyti aktarılmamıştır.
Erken Arapça kullanımArap dilinde bir kimse cehaletinden, şaşkınlığından veya bilinçli olarak susmasından ötürü söz söyleyemediğinde بَكِمَ عَنِ الكَلامِ denilmiş; zihni tutulup dili bağlanan kimse için de تَبَكَّمَ عَلَيْهِ ifadesi kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça بكم kökü, Sami dilleri ailesinde dar ve özel bir alana sıkışmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün biliteral çekirdeği olan بك unsuru, Proto-Sami düzeyde içe kapanma, vurulma, darbe alma ve sesin tıkanmasıyla ilişkili yansımalı bir tabana dayanır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kökün doğrudan birebir üçlü biçimi yaygın bir kelime olarak karşılık bulmaz; buna karşılık dilsizlik, sessizlik veya pelteklik kavramları genellikle farklı fonetik köklerle karşılanır. Arapçada ise kök, dudak ünsüzü olan م harfinin kapanma etkisiyle birleşerek konuşma organının fonksiyonunu bütünüyle yitirmesi veya doğuştan konuşma yetisinin bulunmaması halini adlandıran özgün bir morfolojik birime dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, iç Arapça gelişiminde somut bir doğum kusurundan bilişsel bir idrak yoksunluğuna doğru anlam genişlemesi yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبكمDoğuştan konuşamama, sonradan zihinsel tutulma veya cehalet sebebiyle meramını anlatamama ve susma haline evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *bk / *b-k-mKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlı olup ikili çekirdek düzeyinde baskı ve ses kısıklığı ile akrabadır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda bu köke dair doğrulanabilir soydaş veri tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بكمAnlamlıDilsizlikDoğuştan veya zihinsel kısıtlılıktan ötürü konuşamama hali.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
بمكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
كبمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
كمبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
مبكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
مكبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بكمMerkezDilsizlik ve ifade yoksunluğuDoğuştan gelen veya zihinsel idrak eksikliğine dayalı konuşamamaSöz söyleme yetisinin kökten yokluğu veya aklın işletilmemesi sonucu dilin kilitlenmesi.
خرسKomşuKonuşma engeliOrganik veya arızi ses kısıklığı ve konuşamamaخرس genel dilsizliktir; her ebkem ahrastır ancak her ahras ebkem değildir, ebkemde akıl zafiyeti veya doğuştanlık belirgindir.
عجمKomşuAnlaşılmazlıkKonuşulan sözün kapalı, yabancı veya net olmamasıSeste bir çıkış vardır fakat lafız muhatap tarafından çözülemez; dilsizlikten ziyade ibham durumudur.
صمتKomşuSuskunlukKonuşma gücü varken iradî olarak sözü terk etmeİletişim yetisi sağlamdır, konuşmama tercihe bağlı ve geçici bir durumdur.
نطقZıtKonuşma ve telaffuzAnlamlı, düzenli ve maksadı açıkça bildiren ses çıkarmaZihindeki mananın düzenli harfler ve lafızlar halinde dışarıya aktarılması eylemidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبكمDilsizlikKonuşma melekesinin doğuştan veya zihinsel idrak yokluğu sebebiyle işlememesi halidir.Kesin
Latincemutus, obmutescereDilsiz, sessiz kalmakFiziksel konuşamama durumunu karşılar; zihinsel ve ahlaki sorumluluk yönündeki iradi körelmeyi tam içermez.Güçlü
İngilizcedumb, muteDilsiz, sessizleşmiş"Dumb" kelimesi tarihsel olarak hem dilsizliği hem de ahmaklığı/idraksizliği barındırdığı için kökün nüansına oldukça yaklaşır.Güçlü
AlmancastummDilsizSalt konuşma organının ses çıkarmaması durumunu belirtir; zihinsel kavrayış kıtlığı boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
FransızcamuetDilsiz, suskunFiziksel sessizlik ve konuşamama haline odaklanır; idraksizlikten doğan ifade felcini doğrudan vermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بُكْمٌ / الْبُكْمُ / وَبُكْمٌManevi-bilişsel dilsizlikHakikati duyup kavrayamadıkları için hakkı ikrar ve tebliğ edemeyen münkir ve münafıklar (Bakara 2:18, Bakara 2:171, En'âm 6:39, Enfâl 8:22).
أَبْكَمُFiziksel-sosyal acziyetHiçbir şeye gücü yetmeyen, efendisine yük olan mutlak bağımlı ve aciz köle temsili (Nahl 16:76).
وَبُكْمًاUhrevi ceza ve mahrumiyetDünyada hidayete göz ve kulak tıkayanların kıyamet günü diriltilişindeki duyusal ve lisanî mahrumiyet hali (İsrâ 17:97).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif ve sorumluluk şartlarıAkıl ve anlama yetisi bulunmayan doğuştan dilsizin ilahi hitaba muhataplığı meselesiHitabı kavrama ve iman ikrarını lisanen yerine getirebilme ehliyetinin sınırları.
FıkıhHukuki ehliyet ve ibadetlerDilsizin (ebkem) işaretiyle nikah, talak, ikrar, alışveriş ve namazdaki kıraat mükellefiyetiİradenin bedensel işaretle beyanı ve bu işaretin bağlayıcılık derecesi.
TefsirTemsil ve mecaz tahlili"Sağırlar, dilsizler, körler" terkibindeki duyusal iptalin hakikat mi yoksa istiare mi olduğuDuyu organlarının açık olmasına rağmen fonksiyonel olarak sıfırlanması.
HadisFitne ve ahlak tasvirleriKör, sağır ve dilsiz fitneler vasfı ile ahmak ve bilinçsiz kalabalıkların durumuOlaylar karşısında doğruyu söyleyemeyen, adaleti haykırmayan toplumsal atalet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şahadetHakkı ikrardan acizlikHakikatin tanıklığını yapamamaDini alanda ebkem, ilahi mesaja muhatap olduğu halde onu tasdik edip tebliğ edemeyen kimsedir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve iletişimBilgi üretim ve aktarım tıkanıklığıİfade ve müzakereyi kesmeİlmi sistemde veri işleme ve sentez yetisinin yokluğu, ilmin aktarılamaması sonucunu doğurur.Güçlü
SiyasiKamusal alan ve temsilSöz hakkı ve irade yoksunluğuKarar alma süreçlerinde edilgenlikSiyasi yapıda hiçbir gücü ve sözü olmayan, yönlendirilen ve temsil kabiliyeti bulunmayan kitle.Güçlü
İktisadiÜretim ve mübadeleDeğer beyan edememe ve ataletSözleşme kuramama ve yüke dönüşmeNahl 16:76 ayetinde belirtildiği gibi hiçbir katma değer üretemeyen, sadece yük olan ekonomik atalet.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇıkış hattı kesilmiş açık devre / Sıfır çıkışlı sinyal iletimiGiriş sinyali gelse dahi içsel bir arıza sebebiyle sistemin çıkış (output) üretememesi, enformasyonun dışa aktarılamayıp sıfırlanması durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerSivil ölüm ve kamusal görünmezlik / İfade felciBireyin veya grubun toplumsal alanda söz söyleme, hak arama ve kendini ifade etme kanallarının tamamen tıkanarak nesneleşmesi halidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece tıbbi ve biyolojik bir engel (dilsizlik) olarak görüp ahlaki ve zihinsel tercihlerle ilgisiz saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, fiziksel organ sağlam olsa dahi aklın, vicdanın ve imanın devre dışı bırakılmasıyla ortaya çıkan "hakikati ifade edememe" felcini anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerin doğrudan muhatabı olan inkarcı, münafık veya duyarsız tipleri masum birer fiziksel engelli gibi algılayarak ilahi kınamanın epistemolojik hedefini saptırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin temel amacının insanı edilgenlikten, anlamsızlıktan ve hakikatsizlikten kurtarıp şahitlik eden, konuşan ve hakkı savunan aktif bir özneye dönüştürmek olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ve müşriklerin idrak tıkanıklığını ele alan ayetlerde ve iki köle meselinin anlatıldığı Nahl 16:76 ayetinde temel ayrım noktasıdır.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikate karşı susmanın, tarafsız kalmanın veya aklı kullanmamanın nötr bir durum olmadığını; bunun manevi bir felç ve dilsizlik (ebkemlik) suçu olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDoğuştan veya zihinsel kısıtlılık sebebiyle ses tellerinin ve dilin meram anlatacak şekilde söz üretememesi, dilsizlik.
  • Soyut anlamGirdi olarak alınan bilginin zihinde ve kalpte işlenememesi sonucunda hakikatin beyan edilememesi, ifadenin felç olması.
  • Sistematik karşılıkSistemin içsel işleme kabiliyetini yitirerek dış dünyaya anlamlı, dönüştürücü ve rasyonel hiçbir çıktı verememesi durumu.
  • LaTeX modeliI→K=∅  ⟹  O=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde I sisteme yönelen ilahi hitap ve duyusal girdiyi; K bu girdiyi anlamlandıracak olan akıl ve idrak kapasitesini; O ise dış dünyaya verilen hakikat ikrarı ve sözlü çıktıyı temsil eder. İdrak mekanizmasının boş küme olması (K=∅), sisteme bilgi girse dahi dışa aktarılan anlamlı ifadenin ve kelamın mutlak olarak sıfırlanmasıyla (O=0) sonuçlanmaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب