تلل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ل-ل1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تللجبنوَتَلَّهُسلم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

تلل

ت - ل - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Tella kesilmiş koyun demektir. Fiil olarak kesmek üzere yatırmak manasına gelmiştir. Çökmüş devedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tella kesilmiş koyun demektir. Fiil olarak kesmek üzere yatırmak manasına gelmiştir. Çökmüş devedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR805 harf
باب التاء واللام ت ل، ل ت يستعملان تل: التَلُّ: الرابية من التُّراب مكبُوسٌ ليس خِلقةً. والتَّلياُ: العُنُق، قال لبيد: يَتَّقيني بتَليلٍ ذي خُصَلْ، أي يعُنُق ذي خُصَلٍ. والتليل: الصَّريع، وجمعه تَلَّى. والتَلَّةُ: شيءٌ من وصف الإِبِل. والمِتَلُّ: القويُّ الشديد، أسَدٌ، وريحٌ مِتَلٌ. وتَلَلْتُه في يَدَيْهِ: دَفَعتُه إليه سِلماً. والتَّلْتلةُ: الإِقلاق والحركة. والتَّلْتلةُ: المَشرَبة تُتَّخَذُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR374 harf
التَلُّ: واحد التِلالِ. ورجلٌ ضالٌّ تالٌّ، وجاءنا بالضَلالة والتَلالَةِ، وهو الضلالُ بن التَلالِ. وكلُّ ذلك إتباعٌ. والمِتَلُّ: الشديدُ. ويقال: رمحٌ مِتَلٌّ: يُتَلُّ به، أي يُصْرَعُ به. وقولهم: ذهب يُتالُّ، أي يطلب لفرسه فَحلاً والتَليلُ: العُنُقُ. وتَلَّهُ للجبين، أي صرعَه، كما تقول: كَبَّهُ لوجهه. وقولهم: هو بِتَلَّةِ سَوْءٍ، إنما هو كقولهم: ببيئة سَوءٍ، أي بحالة سَوءٍ.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR146 harf
ت ل ل تله للجبين‏.‏ وتل الشيء في يده‏:‏ وضعه فيها وله تليل كجدع السحوق أي عنق‏.‏ وتلتله‏:‏ أزعجه‏.‏ وهو يتلتل الأقران‏.‏ ولقوا منه التلاتل‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.107 harf
تَلَّه يَتُلُّه تَلاًّ، فهو متلول وتَلِيل: صَرَعه، وقيل: أَلقاه على عُنقه وخَدِّه، والأَول أَعلى، وبه فسر قوله تعالى: فلما أَسلما وتَلَّه للجَبِين؛ معنى تَلَّه صَرَعه كما تقول كَبَّه لوجهه. والتَّلِيلُ والمَتْلول: الصَّرِيع؛ وقال قتادة: تلَّه للجَبِين كَبَّه لفيه وأَخذَ الشَّفْرة. وتُلَّ إِذا صُرِع؛ قال الكميت: وتَلَّه للجَبين مُنْعَفِراً، منه مَناطُ الوَتِينِ مُنْقَضِبُ وفي حديث أَبي الدرداء:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR146 harf
* ت ل ل * * التَّلُّ * واحد * التِّلالِ * و * التَّليِلُ * العنق و * تَلْتَلَهُ * زعزعه وأقلقه وزلزله و * تَلَّهُ * للجبين صرعه كما تقول كبه لوجهه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.321 harf
تله يتله تلا فهو متلول وتليل: صرعه على التل، كقوله: تربه، وبه فسر قوله تعالى: وتله للجبين كما تقول: كبه لوجهه. أو ألقاه على تليله: أي عنقه وخده وشاهد التليل قول الشاعر: تليلا للجبين علـى يديه بحد المشرفية أو طعينا رمى فلانا بتلة سوء، بالكسر: إذا رماه بأمر قبيح وإنما هو كقولهم: هو ببيئة سوء: أي بحالة سوء. تل الشيء في يده: دفعه إليه، أو ألقاه ومنه الحديث:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR282 harf
تَلَّ تَلَّ U ( n. ac. تَلّ 1 ), a. Prostrated, knocked down. b. Lowered, let down. c. Led along ( animal ). أَتْلَلَ أَتْلَلَ IV , a. see I (b) , & ( c ). تَلّ تَلّ 1 , ( pl. تِلَاْل 23 , تُلُوْل 27 , أَتْلَاْل 38 ), a. Hill, mound. تَلِيْل تَلِيْل 25 , a. Prostrated.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.421 harf
تلل تَلَّ - يَتُلُّ (تَلَّ - يَتِلُّ) تَلَّ - يَتُلُّ (تَلَّ - يَتِلُّ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يقلبه ثم يضمه ويشده ويكومه على بعضه ويثبته على سطح الأرض: يجعله مكوماً متكوراً على نفسه لاطئاً لاصقاً بالأرض ﴿فلما أسلما وتله للجبين﴾: جعله مكوماً منضماً إلى نفسه مرتكزاً على جبينه على الأرض واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جبن

    1 ortak ayet · Şakak için

  2. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ

    Ve onu yatırdıİkisi de teslim olunca, babası; oğlunu alnı üzere yatırdı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتلل
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerصرع, كبب, ضجع
Zıt Kökنهض
Çekirdek Özet 1Bir varlığı boynu, şakağı veya yanı üzerine büküp yere yıkmak, yatırmak ve yığmak
Çekirdek Özet 2İlahi emre mutlak teslimiyetle iradeyi bütünüyle yere serip kurban oluş ufkuna yatırmak
Çekirdek Özet 3Mukavemetin tamamen sıfırlanması, dik duruşun yerini zeminle birleşen tam boyun eğişe bırakması
Kritik Hata RiskiKökü kaba ve zorba bir boğazlama eylemi sanarak tarafların karşılıklı bilinçli teslimiyetini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تلBirbirine ardışık eklenme, peş peşe gelme ve yığılma; تلو kökünde sözün veya eylemin birbirini izlemesi, تلك kökünde ardışık algı ile işaret etmeلKatmerlenme ve pekişme ile hareketin bir nesne üzerine doğrudan temasla çökertilmesi, kütlenin zemine yığılması ve boylu boyunca serilmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonVarlığın durduğu sınır çizgisi, bir sürecin sona erişi ve teslimiyet nişanesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİradeyi boyun eğdirme, belirlenen istikamete yöneltme ve otoriteye ram etme
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaYönelmenin süreklilik kazanması, eğilmenin zemine kadar ulaşıp sabitlenmesi
تللSınır noktasına yönelen iradenin bütünüyle bükülüp yere yatırılmasıVarlığın kendi eksenindeki dikliğini bırakıp belirlenen nihai sınıra doğru bütünüyle yere serilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseyi veya hayvanı boynu, şakağı veya yanı üzerine sertçe yere yatırmak; devenin diz çökertilip boynunun uzatılması; yüksekçe toprak yığını (tepe)
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Kebîr el-Hüzelî beytinde savaş meydanında yan yana devrilip boylu boyunca serilen dostları anlatırken kökü çoğul isim olarak kullanır: وأَخُو الإِنابة إِذ رأَى خُلاَّنَهُ / تَلَّى شِفَاعاً حَوْله كالإِذْخِر
Erken Arapça kullanımEbü’d-Derdâ hadisinde ölüm ve kabir bağlamında insanın boylu boyunca uzanacağı yer zikredilir: وترَكوك لمَتَلّك أي لمَصْرَعك. Ayrıca devenin yere çökertilmesi hakkında şöyle denir: فجاء بناقة كوْماء فتَلَّها أي أَناخَها

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça تلل kökü, Sami dillerinin ortak leksikal katmanında hem coğrafi-fiziksel bir yükseltiyi veya toprak yığınını hem de eğilme, dökülme ve serilme hareketini temsil eden çift kutuplu bir kökene dayanır. İbranicede tel (תֵּל) ve Akadcada tillu(m) formları doğrudan harabe tepeyi, üst üste yığılmış toprak yükseltisini ifade ederken; Süryanicede tellā (ܬܠܐ) yine tepe, yığın ve tümsek anlamına gelir. Bu fiziksel katmanın kökteki eylemsel uzantısı, bir nesnenin kütlesel ağırlığıyla zemine yığılması veya bir kimsenin boynu üzerinden yere indirilmesidir. Arapçada kökün kazandığı özelleşmiş anlam, boyun (telîl) uzvunun yere yaklaştırılması ve bedenin boylu boyunca zemine bırakılmasıdır. Yığılma ile devrilme arasındaki anlamsal geçiş, kütlenin dikliğini kaybedip yer çekimine teslim olması ekseninde gerçekleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoyun ve tepe anlamlarından yere yatırma eylemine geçişBoyun uzvunun uzatılması veya devenin yere çökertilip kütlesinin yere serilmesi fiilin çekirdeğini kurmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tel, Süryanice tellā, Akadca tilluAkraba dillerde daha çok yığın ve tepe ismi olarak korunmuş, Arapçada fiilileşerek devirme ve yatırma anlamı kazanmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda tepe ve yığılma tasvirleriÇöl ve bozkır zemininde belirginleşen höyük ve yığın yapılarını anlatan ilksel köklerle örtüşürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تللAnlamlıYere yatırmak, sermek, tepe oluşturmakCanlıyı boynu veya şakağı üzerine yatırmak, toprak yığmakHedef kök; Kur'an'da geçer
لتلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip
للتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تللMerkezBoylu boyunca yere yatırmakŞakağı veya yanı üzerine boynu uzatarak teslimiyetle yatırma eylemidirMerkez kök
صرعKomşuYere vurmak, yıkmakGüreşte veya çatışmada hasmı zorla yere çalma hareketini öne çıkarırŞiddet ve çekişme içerir
كببKomşuYüzüstü kapaklamakBedenin kontrolsüzce yüzün veya başın üzerine yuvarlanmasını ifade ederTepetaklak etme vurgusu taşır
ضجعKomşuYan üstü uzanmakKendi isteğiyle dinlenmek veya uyumak amacıyla yan yatmayı bildirirEylemsiz istirahat halidir
نهضZıtDoğrulmak, ayağa kalkmakZemindeki durağanlığı kırarak dikilme ve harekete geçme hareketidirZeminden göğe yöneliş bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتللYere sermek, yatırmakVarlığı boynu ve şakağı üzerine yere uzatmaKesin
Latinceprosterno, deicioYere sermek, boylu boyunca uzatmakBedeni yatay konuma getirme anlamını karşılar, kurban bağlamını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto lay down, to prostrateYere yatırmak, uzatmakFiziksel yatırma eylemini karşılar, şakak ve boyun ayrıntısını tam vermezGüçlü
Almancaniederstrecken, hinlegenYere sermek, yatırmakBir kimseyi boylu boyunca zemine uzatma anlamını taşırGüçlü
Fransızcacoucher, renverserYere yatırmak, devirmekYatay konuma getirme vurgusu vardır, teslimiyet derinliği eksik kalırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تلل (وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ)Boyun eğdirerek şakağı üzerine yere yatırmakİbrahim ve İsmail kıssasında emre mutlak teslimiyet ve kurban olma anı; Sâffât 37:103

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza, kader ve ilahi imtihanKulun ilahi irade karşısındaki mutlak teslimiyeti ve cebir-ihtiyar dengesiİradenin ilahi emre tamamen terk edilmesi
FıkıhKurban ve zebh ahkâmıKurban edilecek hayvanın eziyet edilmeden sol yanı üzerine yatırılması sünnetiHayvanı kesim için yatırma usulü ve adabı
TefsirKıssa tahlili ve teslimiyet dereceleriAyetteki eylemin tek taraflı zorlama değil, her iki tarafın rızasıyla gerçekleşmesiŞakağın toprağa değdiği mutlak inkıyad anı
HadisÖlüm, kabir ve kurban rivayetleriİnsanın kabre uzatılması veya devenin kurban için çökertilip boynunun uzatılmasıBedenin nihai sükunetle yere serilişi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Rab ilişkisiMutlak teslimiyetİradesel kibri sıfırlamakKulun kendi varlığını ve benliğini ilahi emrin önüne sermesiKesin
İlmiHakikat arayışıMetodolojik kabullenişÖn yargıyı terk etmekZihnin nesnel veriler karşısında direnç göstermeyip gerçeğe boyun eğmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyetAnayasal itaatKeyfiliği engellemekBireysel arzuların ortak adalet ve kamu düzeni lehine yatıştırılmasıMuhtemel
İktisadiMülkiyet ahlakıİnfak ve feragatMülkiyet hırsını kırmakEn değerli varlığın dahi gerektiğinde toplum ve hakikat uğruna feda edilmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin tabana inmesiDik duran bir kütlenin yer çekimi etkisiyle minimum potansiyel enerji seviyesine inip kararlı dengeye ulaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerTam psikolojik teslimiyetBireyin içsel direnç ve savunma mekanizmalarını bütünüyle bırakıp üst ilkeye razı olmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEylemi sadece fiziksel bir boğazlama öncesi kaba bir devirme hareketi olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamKarşılıklı rıza, bilinçli teslimiyet ve nefsin en büyük bağından ilahi emir uğruna vazgeçiş hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKıssayı bir çaresizlik veya cebir manzarası sayarak İslam kavramının özündeki gönüllü teslimiyeti ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam kelimesinin kökeninde yer alan teslimiyetin bedensel, ruhsal ve eylemsel zirvesini tek bir fiilde somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbrahim kıssasında kurban, imtihan ve sadakat bağlamını işleyen Sâffât suresindeki ayet kümesinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Teslimiyetin salt teorik bir inanç olmadığını, gerektiğinde bedeni ve en sevilen varlığı yere serecek kadar fiili bir eylem olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir varlığı boynu, şakağı veya yanı üzerine bükerek kütlesel ağırlığıyla zemine yatırmak ve uzatmak.
  • Soyut anlamKendi iradesini, direncini ve benliğini daha üstün bir hakikat veya emir karşısında bütünüyle feda edip sükunete ermek.
  • Sistematik karşılıkDik duruşun temsil ettiği ego ve direnç potansiyelinin, mutlak emre inkıyad ile zemin seviyesinde sıfırlanması.
  • LaTeX modeliV(h)→ΔtV(0)  ⟹  ΔR=0
  • LaTeX açıklamasıModelde V, varlığın durum fonksiyonunu temsil eder. h, varlığın kendi iradi eksenindeki dikliğini ve bağımsız direnç potansiyelini ifade eder. Δt eylemin gerçekleştiği anı gösterir. V(0) varlığın zeminle bütünleşip şakağı üzerine yatırıldığı teslimiyet seviyesidir. ΔR ise sisteme karşı üretilen direnç farkını simgeler; bu değerin sıfıra eşitlenmesi, mukavemetin bütünüyle kalktığını ve tam teslimiyetin sağlandığını gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت