جالوت
ج - ا - ل
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Câlut
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جول
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.941 harfMadde başı: جولباب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR710 harfMadde başı: جولجالَ يَجولُ جَوْلاً وجَوْلاناً. وكذلك اجْتالَ وانْجالَ. قال الشاعر:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماًبالخيل تحتَ عَجاجِها المُنْجالِ
وجَوَلانُ المالِ أيضاً بالتحريك: صِغاره ورديئهُ. والإجالَةُ: الإدارةُ. يقال في الميسر: أَجِلِ السِهامَ. والتَجْوالُ: التَطوافُ. وجَوَّلَ في البلاد، أي طَوَّفَ. قال أبو عمرو: جُلْتُ هذا من هذا، أي اخترته منه. واجْتَلَتُ منهم جَوْلاً، أي اخترت. وتَجاوَلوا في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.172 harfMadde başı: جول(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.111 harfMadde başı: جولج و ل
جال الفرس في الميدان جولاناً وجالوا في الحرب جولة وكانت لهم جولة.
وجول في البلاد وطوف وهو جوالة جوابة وكانت بينهما مجاولة ومطاردة.
قال العباس بن مرداس: بكل الحجاز قد ضربنا كتيبـة تجاولنـا عن أرضها ونجيلها وتجاولوا في الحرب.
قال النابغة: والخيل تعلم أنا في تجاولنا يوم الحفاظ أولو بؤسي وإنعام وأجـال القداح.
وخذ ما جال على غربالك وخذ جوالة غربالك.
واستهجالت الريح السحاب.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.686 harfMadde başı: جولجالَ في الحَرْب جَوْلة، وجالَ في التَّطْواف يَجُول جَوْلاً وجَوَلاناً وجُؤُولاً؛ قال أَبو حية النميري:
وجالَ جُؤُولَ الأَخْدَرِيِّ بوافد
مُغِذٍّ، قَلِيلاً ما يُنِيخُ ليَهْجُدا
وتَجاوَلوا في الحرب أَي جال بعضهُم على بعض، وكانت بينهم مُجاوَلات، وجالَ واجْتال وانْجال بمعنًى؛ قال الفرزدق:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماً
بالخَيْل، تَحْتَ عَجاجِها المُنْجال
والتَّجْوال: التَّطْواف. وفي الحديث:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR236 harfMadde başı: جول* ج و ل * * جَالَ * من باب قال * جَوَلاناً * أيضا بفتح الواو و * الجَوْلانُ * بسكون الواو جبل بالشام و * الإجَالةُ * الإدارة و * التَّجْوَالُ * التطواف و * جَوَّلَ * في البلاد بالتشديد أي طوَّف و * تجاوَلُوا * في الحرب جال بعضهم على بعض
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.420 harfMadde başı: جولجال في الحرب جولة، جال في الطواف جولا، ويضم هذه عن الصاغاني وجؤولا كقعود، وهذه عن ابن سيده، وأنشد لأبي حية النميري:
وجال جؤول الأخدري بوافد مغذ قليلا ما ينيخ ليهجـدا
وجولانا، محركة اتفق عليه الأزهري وابن سيده والصاغاني والزمخشري. وجيلالا، بالكسر وفي بعض النسخ: جيلانا. قال ابن عباد: جيلال: فعلال، من جال يجول. وجول تجوالا عن سيبويه، قال: والتفعال بناء موضوع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.576 harfMadde başı: جولجَالَ
1 جَالَ جال , (S, K, &c.,) aor. يَجُولُ, (S,) inf. n. جَوْلٌ (S, K) and جُولٌ (K) and جَوَلَانٌ (Az, S, ISd, Z, Sgh) and جُؤُولٌ (ISd, K) and جِيلَالٌ, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) in some copies of the K جِيلَان; (TA;) and in like manner, ↓ اجتال and ↓ انجال; (S, K;) He went round or about, or or round about; as also ↓ جوّل, inf. n. تَجْوَالٌ: (K:) or جوّل signifies he went round, or about, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.176 harfMadde başı: جولجَالَ
جَالَ ( w ) U ( n. ac. جَوْل 1 , جُوْل 3 , جُوُوْل 27 , جَوَلَاْن 36 )
a. Went or circled round, about.
b. Turned, wheeled round.
c. Roamed.
جَوَّلَ
جَوَّلَ II
a. [ Fī ], Wandered about in.
جَاْوَلَ
جَاْوَلَ III ,
a. Wheeled round ( in fight ); outflanked.
أَجْوَلَ
أَجْوَلَ IV ,
a. Made to go round, circle, revolve; turned round, about; revolved.
تَجَاْوَلَ
تَجَاْوَلَ VI ,
Mücavir kökler48 mücavir (61 toplam)
- جند
2 ortak ayet · Ordu demektir
- أذن
2 ortak ayet · Kulak demektir
- صبر
2 ortak ayet · Granit taş demektir
- طالوت
1 ortak ayet · Talut
- هزم
1 ortak ayet · Kırılmış kısalmış sopa demektir
- طوق
1 ortak ayet · Güç
- جوز
1 ortak ayet · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
- غرف
1 ortak ayet · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
- فرغ
1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- برز
1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir
- دفع
1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- فيأ
1 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
Geçtiği ayetler(3)
… وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ …
Câlut’aTalut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جالوت |
| Yapı | Özel ad (muarreb şahıs ismi) |
| Özel Durum | Beş harfli gayrimunsarıf a'cemî özel isim |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طغو, جبر, بغى |
| Zıt Kök | طوع |
| Çekirdek Özet 1 | İbrânîce kökenli, cüsseli ve zırhlı Amâlika veya Filistî savaşçı önderini adlandıran özel isim |
| Çekirdek Özet 2 | İman ve sebat karşısında fiziki büyüklüğün ve askeri tahakkümün mağlup oluşunun tarihsel timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Asimetrik güç dengesinde zahiri üstünlüğün ilahi yardım ve stratejik hassasiyetle çöküşü |
| Kritik Hata Riski | İsmi mitolojik bir dev masalına indirgeyerek kıssadaki askeri, ahlaki ve itikadi yasayı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Kaba cüssenin, ağırlığın ve baskıcı bir kütlenin hareketini simgeler |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Ordunun başındaki otoriteyi, iddia edilen mutlak gücü ve öncülüğü ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Tahakküm kurma, emri altındakileri zorla sevk etme ve kuşatma eylemini temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, sabitleme | Maddi güce ve zırha aşırı güvenip yere mıhlanmışçasına sabitlenme durumunu anlatır |
| ت | İşaret, çarpı; sınır, nihayet, akıbet | Kaçınılmaz çatışma noktasına varışı ve küstah gücün kesin sonunu remzeder |
| جالوت | Kaba ve zorba gücün sevk edilerek nihai sınıra dayanması | Kendi devasa kütlesine ve zırhına güvenerek kibirle sınır çizen otoritenin ilahi akıbetle karşılaşması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Veri bulunamadı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arapça metinlerde ve nüzul ortamında, Tâlût ve Dâvûd kıssası bağlamında İsrailoğulları'na baskı uygulayan ordunun devasa komutanını niteleyen muarreb bir unvan ve özel isim olarak kaydedilmiştir |
Kaynak et-Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk; Lisânü'l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça جالوت lafzı, Kitab-ı Mukaddes İbranicesindeki Golyat (גָּלְיָת) isminin Aramice veya Süryanice telaffuz halkaları üzerinden Arap fonetiğine فاعُول kalıbında aktarılmış muarreb biçimidir. İbranice kökeni klasik olarak açığa çıkmak veya sürgün olmak kökü olan גלה ile irtibatlandırılsa da modern filolojik araştırmalar ismin Filistîler üzerinden Ege veya Anadolu (Luvice / Lidce) kökenli bir savaşçı unvanıyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. İbranicedeki son ses olan "tav" harfi Arapçaya doğrudan açık te ت olarak intikal etmiş, kelime Arapçalaşırken tipik bir a'cemî özel isim morfolojisi kazanmıştır. Dolayısıyla kök, Arap dilinin kendi iç türetim zincirine değil, kadim Yakındoğu tarihsel-kültürel coğrafyasının ortak anlatı mirasına aittir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Veri bulunamadı | Klasik dilcilerin جلو kökünden türetme denemeleri lafzi uyarlamadan ibarettir; kök Arapça içi bir fiilden türememiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גָּלְיָת | Süryanice ve Aramice aktarım hatlarıyla Arapçaya girmiş, son ses aynen korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Hint-Avrupa / Anadolu dilleri | Filistîlerin deniz kavimleri göçüyle ilişkili olarak Lidce veya Luvice yönetici unvanlarıyla muhtemel fonetik bağı | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جالوت | Anlamlı | Zorba ordu komutanının özel adı | Kur'an'da Tâlût ve Dâvûd kıssasında zikredilen zırhlı ve azgın düşman lideri | Kur'an'da geçer; a'cemî özel isim |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جالوت | Merkez | Kibirli askeri tahakküm | Şahıslaşmış ve zırhlanmış kibirli askeri gücü doğrudan temsil eder | Kıssada fiziki üstünlüğüne güvenen somut düşman lideri |
| طغو | Komşu | Haddi aşma, taşkınlık | Sınırları çiğneyip hakka karşı azgınlaşma halini fiil ve vasıf olarak bildirir | Câlût'un karakterini oluşturan ahlaki ve ameli taşkınlık |
| جبر | Komşu | Kaba kuvvet ve zorbalık | İradeyi baskı altına alan, boyun eğdirici kör gücü tanımlar | Câlût ordusunun toplumsal ve askeri dayatmacılığı |
| بغى | Komşu | Haksız yere tecavüz | Hakkı olmayan sınırları ve mülkü gasbetme kastını anlatır | Düşman ordusunun İsrailoğulları'nın yurduna ve mukaddesatına saldırısı |
| طوع | Zıt | Gönüllü itaat ve boyun eğiş | Kibirli tahakkümün aksine hakikate teslimiyeti ve tevazuyu gösterir | Dâvûd ve mümin ordunun temsil ettiği itaat ve teslimiyet ekseni |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جالوت | Zorba komutan | Kur'an'da adı geçen Filistî/Amâlika komutanı | Kesin |
| Latince | Goliath | Dev cüsseli savaşçı | Kitab-ı Mukaddes Vulgata metnindeki karşılık olup devasa gücü simgeler | Kesin |
| İngilizce | Goliath | Dev, yenilmez görünen hasım | Aşırı cüsseli, zırhlı ve ilk bakışta yenilmesi imkânsız sanılan rakip | Kesin |
| Almanca | Goliath | Dev hasım, devasa güç | Asimetrik mücadelelerdeki devasa tarafı niteleyen kavramsal isim | Kesin |
| Fransızca | Goliath | Dev savaşçı | Karşı konulamaz görünen fiziki kütleyi ve kudreti temsil eden şahıs | Kesin |
Kaynak Oxford English Dictionary; Lewis and Short, Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Belirgin anlam ayrışması tespit edilmedi | Özel isim: Zorba ordu komutanı Câlût | Tâlût'un ordusunun nehirden geçişi, Câlût ve ordusunun büyüklüğünden çekinilmesi, müminlerin sebat duası ve nihayetinde Dâvûd'un Câlût'u öldürmesi bağlamında geçmektedir (Bakara 2:249, 2:250, 2:251). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi yardım ve tevfîk meselesi | Sayısal ve fiziki azlığın ilahi nusret ile devasa kütleleri alt etmesindeki adeti ilahiye tartışması | Zahiri sebeplerin mutlaklaştırılmasının reddi |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve mübâreze | Düşman ordusunun reisinin teke tek vuruşmada öldürülmesinin psikolojik ve hukuki hükümleri | Komuta kademesinin imhasıyla harbin neticelenmesi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve sosyoloji | Toplumların imtihanı, Tâlût'un liyakati ve Dâvûd'un tarih sahnesine çıkışının sosyolojik yasaları | Kuru kalabalıkların değil arınmış azınlığın belirleyiciliği |
| Hadis | Veri bulunamadı | Bağımsız bir fıkhi veya itikadi terim olarak hadis metinlerinde ıstılahlaşmamıştır | Veri bulunamadı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Putlaşmış kaba kuvvet timsali | İmanı sınama ve saflaştırma vasıtası | Zahiri kuvvete değil yalnızca Allah'a sığınmanın gerekliliğini ortaya koyar | Kesin |
| İlmi | Asimetrik strateji | Hantal kütle modeli | Odaklanmış zayıf noktanın keşfi | Devasa cüssenin tek bir zayıf noktasından çökertilebileceğini gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Otokratik hegemonya | Askeri diktatörlük ve tahakküm | Toplumu korkuyla sindirme aygıtı | Adaletten yoksun, sadece zora dayalı siyasi iktidarların kırılganlığını temsil eder | Kesin |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir kurum veya mekanizma karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerji yoğunlaşması ve rezonans | Çok büyük atalet kütlesine sahip bir yapının, hassas bir rezonans frekansında veya tek bir noktaya uygulanan yüksek kinetik basınçla devrilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çatışma ve kurumsal hantallık teorisi | Aşırı büyümüş, bürokratikleşmiş ve zırhlanmış yapıların, çevik ve motive küçük yapılar karşısında uyum yeteneğini kaybederek çökmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Câlût'u sadece eski bir İsrail-Kenan mitolojik cengaveri sayarak olayın evrensel sosyolojik kanununu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zahiri üstünlüğe sahip şımarık elitlerin ve askeri zorbaların, iman ve teknik maharetle nasıl devrildiğinin ebedi yasası |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Niceliği niteliğe üstün tutmak, zahiri güç ve teknolojik üstünlük karşısında ümitsizliğe kapılarak teslimiyeti meşrulaştırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın "nice az topluluk, Allah'ın izniyle çok topluluğa galip gelmiştir" ilkesini somutlaştıran en dramatik tarihsel dönüm noktasını sunduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin cihad, sabır, sebat, liyakat ve devletleşme süreçlerini anlatan Bakara suresi 246-252. ayetler grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sayısal üstünlüğün ve teçhizat zenginliğinin zaferin yegane şartı olduğu zannını yıkar; zihni ve ameli disiplini en temel güç kaynağı kılar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğır zırhlı, dev cüsseli ve fiziki gücüyle korku salan zalim ordu komutanı.
- Soyut anlamZahiri gücüne güvenen hantal tahakkümün, iman ve stratejik hedefleme karşısındaki mutlak kırılganlığı.
- Sistematik karşılıkAsimetrik güç denkleminde ilahi takdir ve odaklanmış kabiliyetin kütlesel üstünlüğü sıfırlaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harfi Câlût'un temsil ettiği devasa hantal kütleyi ve askeri tahakkümü, harfi ise Dâvûd'un ve inanan azınlığın zahiri fiziki küçüklüğünü temsil eder. İtme denklemi () ve kritik isabet parametresi (), odaklanmış hassas bir gücün devasa direnç kütlesini tek bir darbeyle () devre dışı bırakmasını sembolize eder.