طغو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-غ-و1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طغوحملطَغَاموه

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

طغو

ط - غ - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 4 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Taştı

Notlarım

Sözlükler(4)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR898 harf
باب الغين والطاء غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي مستعملات غوط: الغُوطةُ: موضع بالشام، كثير الماء والشجر. والغُوطةُ: مدينة دمشق. والغَائِطُ: المطمئن من الأرض، وجمعه غِيطانٌ وأَغواطٌ. والتَّغَوُّطُ: كلمة كناية لفعله. غطي، غطو: والغِطاءُ: ما غَطَّيْتَ به أو تَغَطَّيْتَ به، ويجمع أَغطِيةً وغَطَا اللَّيلُ يَغْطُو غُطُوّاًأي غسا. ويقال: غَطَّى عليهم البلاد ونحوه. طغو، طغي: الطُّغْيان: الواوُ لغةٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR594 harf
* ط غ و * * طَغَا * يطْغَى بفتح الغين فيهما ويطْغُو * طُغْياناً * و * طُغْوَانا * أي جاوز الحد وكل مجاوز حده في العصيان * طَاغٍ * و * طَغِيَ * بالكسر مثله و * أطْغَاهُ * المال جعله * طَاغِياً * و * طَغَى * البحر هاجت أمواجه وطغى السيل جاء بماء كثير و * الطَّغْوَى * بالفتح مثل * الطُّغْيَانِ * و * الطَّاغِيَةُ * الصاعقة وقوله تعالى ﴿فأما ثمود فأُهلكوا بالطاغية﴾ يعني صيحة العذاب و * الطَّاغُوتُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.583 harf
: ( و ( *!طَغا *!يَطْغُو ) : تقدَّمَ مِراراً أنَّ ذكرَ الآتي ممَّا يُوهمُ أَنَّه من حدِّ رَمَى وليسَ كذلكَ ، فهو مخالفٌ لاصْطِلاحِهِ السَّابِقِ . ( *!طُغْواً ) ، كَعُلْوٍ ، ( *!وطُغْواناً ، بضمِّهما ) . قالَ الجوهريُّ : *!الطُّغْوانُ والطّغْيانُ بمعْنًى . وقالَ الأَزْهريُّ : *!الطُّغْوانُ لغَةٌ في الطّغْيانِ ؛ *!طَغَوْتُ وطَغَيْتُ . ( كطَغِيَ يَطْغَى ) ، أَي كرَضِيَ كما هو في النسخِ ؛ ولو
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR961 harf
طَغَا طَغَا U ( n. ac. طُغْوَى [ 3ya ] , طُغْوَان [ 35 ] ) طَغِيَ A ( n. ac. طَغْى [ 1 ] , طُِغْيَان [ طِغْوَاْن 34 , 35 ]) a. Overstepped the bounds: acted wrongfully, unjustly, impiously; swelled, rose, heaved; boiled ( sea, blood ). b. [ coll. ], Seduced, deceived. طَغَّوَ طَغَّوَ II , أَطْغَوَ IV , a. Rendered unjust, overbearing. طَغْيَة طَغْيَة [ 1tI ], a. Summit, peak ( mountain
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  2. موه

    1 ortak ayet · Su

  3. جري

    1 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِنَّا لَمَّا طَغَا الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ

    TaştıGerçekten su bastığı zaman sizi; Biz, taşıdık gemide.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطغو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs wāvî)
Bağlamsal Yakın Köklerبغي, عتو, سرف
Zıt Kökقسط
Çekirdek Özet 1Sıvının kabını veya yatağını aşarak taşması, sınır tanımama
Çekirdek Özet 2Fiziksel ve ahlaki haddi aşarak tahakküm ve ifrata yönelme
Çekirdek Özet 3Meşru hudutların çiğnenmesiyle ortaya çıkan ontolojik ve toplumsal yıkım
Kritik Hata RiskiKökün anlamını yalnızca siyasi zorbalığa indirgeyip fiziksel ve fıtri had aşma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طغKabarma, kabından dışarı fırlama, ölçüyü ve haddi zorlama (karşılaştır: طغي)وİllet harfi olan wāv eklenerek haddi aşma ve taşma eylemine sürekli bir akış, yayılma ve dinamik bir kabarma boyutu kazandırılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaKapsayıcı bir sınır, kuşatıcı bir çerçeve veya bir kabın sınırlarını temsil eder.
غGöz imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma, bulanıklıkBir örtünün veya yoğunluğun sınırı zorlayıp görüşü veya kontrolü aşmasını ifade eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaHarekete süreklilik katarak taşmanın ve yayılmanın devamlılığını sağlar.
طغوBelirlenmiş çerçeveyi zorlayıp dışarı taşma hareketiKuşatıcı bir sınırı veya kabı (ط) yoğunlaşan bir güçle (غ) zorlayarak dışarıya doğru kesintisiz biçimde taşma ve yayılma (و) hareketini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun yatağına veya kabına sığmayarak bentleri yıkıp taşması, dalgaların yükselip her şeyi yutması.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde azgın seli, kabaran denizi ve gemiyi sarsan azgın dalgaları nitelemek üzere taşma ve haddi aşma anlamında kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde طَغَا المَاءُ ibaresiyle suyun ölçüyü aşıp bendi yıkması; طَغَى البَحْرُ denilerek denizin kabarıp dalgalarının yükselmesi kaydedilir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde طغو ile طغي kökleri birbirinin fonetik varyantı kabul edilir; kökün ilksel semantik çekirdeği suyun kabarması, yükselmesi ve haddini aşarak taşmasıdır. İbranicede טָעָה (yoldan sapmak, haddi aşmak, yanılmak) ve Süryanicede ܛܥܳܐ (sapmak, yoldan çıkmak, aldanmak) biçimleriyle beliren kökler, Arapçadaki fiziksel taşma anlamından soyut ahlaki ve zihni sapmaya geçişin evrelerini gösterir. Arapçada ise hem fiziksel kabarma (suyun taşması) hem de ahlaki taşkınlık (isyan, haddi aşma) kökün canlı katmanında korunmuştur. Kökün wāvî ve yā'î biçimleri lehçesel varyantlar olup aynı semantik matrise dayanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطغو / طغي varyantlarıSuyun bentleri aşması anlamından soyutlanarak insanın fıtri ve ilahi sınırları çiğnemesi anlamına aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice טָעָה ve Süryanice ܛܥܳܐAhlaki ve zihni düzlemde doğru yoldan sapma, haddi aşma ve yanılma anlamıyla soydaştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طغوAnlamlıTaşmak, haddi aşmakSuyun veya canlının belirlenmiş sınır ve ölçüyü zorlayıp dışarı taşmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
طوغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
غطوAnlamlıÖrtmek, kaplamakBir şeyin üzerini perdelemek veya karanlığın çökmesiSınırı aşarak kaplama yönüyle anlamsal teması vardır; Kur'an'da geçmez
غوطAnlamlıÇukura inmek, gömülmekSuyun ve ağacın bol olduğu alçak arazi; batma ve çukurlaşmaKök zıtlığı (taşmaya mukabil çökme); Kur'an'da geçer
وطغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
وغطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طغوMerkezTaşma, haddi aşmaBelirlenmiş meşru ve fıtri sınırı bütünüyle çiğneyip taşmakKökün aslı suyun kabına sığmamasıdır
بغيKomşuHaddi aşma, hak çiğnemeBaşkasına ait sınıra tecavüz ederek hakkı gasbetmekHaksız talep ve sınır ihlaline odaklanır
عتوKomşuAzgınlık, dikbaşlılıkBoyun eğmemekte ısrar edip kibirle başkaldırmakİsyandaki katılık ve itaatsizlik öne çıkar
سرفKomşuİsraf, ölçüyü kaçırmaTüketim veya eylemde meşru miktarı aşmakÇoğunlukla miktar ve derece taşkınlığıdır
قسطZıtAdalet, dengeHer şeye hakkını vermek, sınırları ve ölçüyü tam korumakHaddi muhafaza etme ve adaletle dengede tutma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطغوTaşmak, haddi aşmakSuyun kabarması veya iradenin haddi çiğnemesiKesin
Latinceredundare, transgrediTaşmak, sınırı geçmekMaddi taşma ve ahlaki sınır aşımını karşılar; isyan tonunu tam vermezGüçlü
İngilizceoverflow, transgressTaşmak, haddi aşmakFiziksel taşmayı ve kuralları çiğnemeyi karşılarGüçlü
Almancaüberfließen, überschreitenTaşmak, aşmakSınırın dışına dökülme ve haddi geçme boyutunu yansıtırGüçlü
Fransızcadéborder, transgresserTaşmak, haddini aşmakKabından dışarı çıkma ve meşru sınırı ihlal etme anlamlarını taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَغَا (maddi taşma)Suyun ölçüyü ve bendini aşarak her yeri sular altında bırakmasıNuh tufanında suların kabarması ve helak bağlamı; Hâkka 69:11

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTâğût ve ilahi hudutlarAllah'ın koyduğu ontolojik ve ahlaki sınırları hiçe sayarak ilahlık iddiasına kalkışmakRububiyyet ve uluhiyyet hadlerini ihlal etme
FıkıhHaddi aşma ve meşru sınırHukuki sınırların (hudûdullah) çiğnenmesi ve kamu düzenine taşkınlıkHukuki sınırın dışına taşma
TefsirTufan ve helak tasvirleriFiziksel suyun kabarması ile kavimlerin ahlaki taşkınlığı arasındaki paralellikÖlçünün kaybedildiği kozmik ve ahlaki afet
HadisAşırılık ve dengesizlikDinde, ibadette ve dünyevi ilişkilerde ifrata kaçarak haddi aşma yasaklarıSünnet çizgisinden dışarı taşma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyyet-ubudiyyet sınırıHad bilmemeKulluk hududunu çiğnemeYaratılmışın kendi varoluşsal haddini aşıp ilahlaşmasıKesin
İlmiYöntem ve aksiyomlarEpistemik hadsizlikMetodolojik sınırı aşmaVeri ve yetki alanının dışına taşarak kesin hüküm vermeGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteİstibdat ve tiranlıkHukuk sınırlarını tanımamaYöneticinin anayasal ve ahlaki bağları kopararak keyfiliğe sapmasıKesin
İktisadiMülkiyet ve tüketimVahşi taşkınlıkPiyasa ve kaynak dengesini bozmaServetin tekelleşerek meşru dolaşım sınırlarını aşmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTaşıma kapasitesinin aşılması (overflow / boundary rupture)Bir sistemin, kabın veya kanalın belirlenmiş sınır ve debi kapasitesini aşarak dışarı fırlamasıKesin
Beşeri bilimlerAnomi ve tiranlık (transgression)Bireyin veya iktidarın meşru toplumsal, hukuki ve fıtri normları hiçe sayarak sınır dışına taşmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca siyasi bir diktatörlük veya kuru bir isyan terimi olarak görüp kökteki fiziksel taşma ve fıtri sınır aşımı dinamizmini unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, suyun kabını taşmasından insanın ontolojik haddini aşmasına kadar uzanan kesintisiz bir sınır ve denge bozulmasını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNuh kavmi örneğindeki suyun taşkınlığı ile insanın ahlaki taşkınlığı arasındaki sebep-sonuç bağı kavranamaz; ayetlerdeki kozmik adalet ilkesi eksik kalır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve insanın meşru bir ölçü (kader) içinde yaratıldığını, bu ölçünün ve sınırın çiğnenmesinin hem kozmik hem de toplumsal helake yol açtığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nuh tufanını ve suyun kabarmasını anlatan ayetlerde (Hâkka 69:11) ve helak edilen taşkın kavimlerin durumunu bildiren kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat olaylarının ahlaki ve ontolojik düzenden bağımsız rastlantısal süreçler olduğu zannını yıkarak fiziksel ve ahlaki taşma arasındaki birliği gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun kabını, yatağını veya bendi aşarak etrafa yayılması ve kontrol dışı kabarması.
  • Soyut anlamVarlığın, ahlakın veya otoritenin belirlenmiş meşru ve fıtri hudutları tanımayarak taşkınlık yapması.
  • Sistematik karşılıkSistemin taşıma kapasitesinin ihlal edilmesi sonucu ortaya çıkan dengesizlik ve ontolojik tahribat.
  • LaTeX modeliV>C  ⟹  ΔS>0
  • LaTeX açıklamasıBurada V sisteme giren debiyi, gücü veya iradi eylemi; C belirlenmiş kabı, meşru sınırı ve fıtri kapasiteyi temsil eder. V>C durumu yani gücün meşru sınırı aşması (taşma/tuğyan), kaçınılmaz olarak sistemdeki entropi ve bozulmayı (ΔS>0) netice verir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط