جثم
ج - ث - م
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR676 harfباب الجيم والثاء والميم معهما
ج ث م، ث ج م يستعملان فقط
جثم:
جَثِمَ يَجثِمُ جُثُوماُ أي لَزِمَ مكاناً لا يَبرَحُ.
وفي بعض الوصف إذا شُرِبَ على العسل، جَثَمَ على المعِدة ثم قذف بالدّاء.
والجاثُومُ: الكابوس أي الدَّيثانُ.
والجَثّامةُ: الرجل البليد، والسِّيدُ الحليم.
والجُثمانُ بمنزلة الجُسمانِ، جامعٌ لكلِّ شيءٍ، تريد جِسمه وألواحه والجُثُومُ للطَّير كالرُّبُوض للغَنَمِ. ونهي عن المُجَثَّمةِ، وهي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR498 harfجَثمَ الطائرُ، أي تلبّدَ بالأرض يَجثِمُ ويَجثُم جُثوماً وكذلك الإنسان. ويقال رجلٌ جُثْمَةٌ وجَثَّامَةٌ، للنَؤُوم الذي لا يسافر. والمُجَثَّمَةُ: المصبورة إلاّ أنها في الطَير خاصّةً والأرانب وأشباه ذلك، تُجْثَمُ ثم تُرْمَى حتَّى تُقْتَل. وقد نُهيَ عن ذلك. أبو زيد: الجُثْمانُ: الجُسْمانُ. يقال: ما أحسن جُثْمانَ الرجل وجُسْمانه. قال: أي جَسَدَهُ. قال المُمَزَّقُ العبديّ:
وقد دعَوْا ليَ أقواماً وقد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.322 harfج ث م
جثم ، ثجم ، مثج : ( مستعملة ) .
جثم : قال أبو العباس في قول الله جلَّ وعزَّ : ( فَأَصْبَحُواْ فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ ) ( الأعراف : 78 ) أصابهم البلاءُ فبركوا فيها .
والجاثمُ : البارِكُ على رِجْلَيه ، كما يَجْثِمُ الطَّير ، أي أصابهم العذاب فماتوا جاثمين ، أي باركين .
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه نَهى عن المصْبُورة والمُجثَّمةُ .
قال أبو عبيد : المُجَثَّمَةُ التي نهى عنها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR702 harf(باب الجيم والثاء وما يثلثهما)
(جثر) الجيم والثاء والراء كلمة فيها نظر. قال ابن دُريد: مكان جَثْرٌ: ترابٌ يَخلِطُه سَبَخٌ([1]).
(جثل) الجيم والثاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على لِين الشيء. يقال شعر جَثْلٌ: كثيرٌ ليِّن. واجْثأَلَّ النبتُ: طال. واجْثَأَلَّ الطائر: نَفَشَ رِيشَه. ومما شذَّ عن الأصل: "ثكِلَتْه الجَثَل([2])" وهي أمُّه. ويقال الجَثْلَة: النَّملة السَّوْدَاء.
(جثم) الجيم والثاء والميم
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR173 harf- ﴿فأصبحوا في دارهم جاثمين﴾ [الأعراف/78]، استعارة للمقيمين، من قولهم: جثم الطائر إذا قعد ولطئ بالأرض، والجثمان: شخص الإنسان قاعدا، ورجل جثمه وجثامة كناية عن النؤوم والكسلان.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR176 harfج ث م
جثم الطائر وهذا مجثمه.
ونهى عن المجثمة وهي المصبورة.
وجاء بثريدة كجثمان القطـاة.
ورأيت ترماً مثل جثمان الجزور.
ومن المجاز: فلان جثامة: لا ينهض للمكارم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.151 harfجثَم الإِنسانُ والطائرُ والنَّعامةُ والخِشْف والأَرْنبُ واليَرْبوعُ يَجْثِم ويَجْثُم جَثْماً وجثُوماً، فهو جاثِم: لَزِم مكانه فلم يَبْرَح أَي تَلَبَّد بالأَرض، وقيل: هو أَن يَقَعَ على صدره؛ قال الراجز:
إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ،
ثَبَجْتَ، يا عَمْرو، ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ
قال: وهي بمنزلة البُرُوك للإِبل؛ ومنه الحديث: فلزِمها حتى تَجَثَّمَها تَجَثُّمَ الطير أُنْثاه إِذا عَلاهاللسِّفاد.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR181 harf* ج ث م * * جَثَمَ * الطائر تلبد بالأرض وبابه دخل وجلس وكذا الإنسان أبو زيد * الجُثْمانُ * الجسمان يقال ما أحسن جثمان الرجل وجسمانه أي جسده وقال الأصمعي الجثمان الشخص والجسمان الجسم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.373 harf| | ( جَثَمَ الإنْسانُ والطائرُ والنَّعامُ | والخِشْفُ ) والأَرْنَبُ ( واليَرْبُوعُ يَجْثِمُ | وَيَجْثُمُ ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ وَنَصَر ، | ( جَثْماً ) بالفَتْح ، ( وجُثُوماً ) بالضمّ ، | ( فهو جاثِمٌ وجَثُومٌ ) : أي : ( لَزِمَ | مَكانَهُ فَلَمْ يَبْرَحْ ، أو وَقَعَ عَلَى | صَدْرَه ) وهو بمَنْزلة البُرُوك للإِبِل ، | قال الراجِزُ : | % ( إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ % ) % | % ( ثَبَجْتَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.208 harfجَثَمَ
1 جَثَمَ جاثم جثم , aor. جَثِمَ (S, Mgh, Msb, K) and جَثُمَ , (S, K,) inf. جُثُومٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَثْمٌ, (K,) said of a bird, (S, Mgh, Msb, K,) and of a hare, and sometimes of a gazelle, (Msb,) or of a [young gazelle such as is termed] خَشْف, (K,) and of a camel, (Msb, K,) and a jerboa, (K,) and a man, (S, K,) He clave to the ground: (S, K:) or kept to his place, not quitting it:
جَثَمَ 1 جَثَمَ جاثم جثم , aor. جَثِمَ (S, Mgh, Msb, K) and جَثُمَ , (S, K,) inf. جُثُومٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَثْمٌ, (K,) said of a bird, (S, Mgh, Msb, K,) and of a hare, and sometimes of a gazelle, (Msb,) or of a [young gazelle such as is termed] خَشْف, (K,) and of a camel, (Msb, K,) and a jerboa, (K,) and a man, (S, K,) He clave to the ground: (S, K:) or kept to his place, not quitting it: (K:) or fell upon his breast: (Msb, * K:) جُثُومٌ in the case of a bird and a hare is like بُرُوكٌ in the case of a camel: (Msb:) or in the case of a bird it is like جُلُوسٌ in the case of a man [so that the verb means he sat]. (Mgh.) ― -b2- Also, (K,) aor. جَثِمَ , (TA,) said of seed-produce, It rose a little from the ground. (K, * TA.) ― -b3- Also, (AHn, K,) aor. جَثُمَ , (AHn, TA,) inf. n. جُثُومٌ, said of a raceme of a palm-tree, Its unripe, or ripening, dates became somewhat large: (AHn, K: *) or it became large, and kept its place. (T, TA.) ― -b4- Also, inf. n. جُثُومٌ, said of the night, (assumed tropical:) It became half spent. (Th, K, TA.) -A2- جَثَمَ also signifies He collected clay, or mould, and earth, or dust, and ashes. (K.)
جثّم 2 جثّم جاثم جثم , (S, Mgh,) inf. n. تَجْثِيمٌ, (KL,) [He made a bird, and a hare, and the like, to cleave to the ground, then to be shot at, or cast at, and so killed: see مُجَثَّةٌ:] he kept, or held, a bird confined, that it might [be shot at, or cast at, and] die: (KL:) he turned an animal on his side to be slaughtered. (Golius, as from the KL, but not in my copy of that work.)
تجثّم 5 تجثّم جثم تجثم He (a bird) mounted his female for the purpose of copulation. (TA.)
جَثْمٌ جَثْمٌ جاثم جثم Seed-produce rising a little from the ground; as also ↓ جَثَمٌ. (K, * TA.) ― -b2- A raceme of a palm-tree having its unripe, or ripening, dates becoming somewhat large. (K, * TA.)
جَثَمٌ جَثَمٌ جاثم جثم : see the next preceding paragraph.
جُثَمٌ جُثَمٌ جاثم جثم : see جَثَّامَةٌ: ― -b2- and جُثَامٌ.
جَثْمَةٌ جَثْمَةٌ جاثم جثم جثمه جثمة : see جُثُومٌ.
جُثْمَةٌ جُثْمَةٌ جاثم جثم جثمه جثمة Clay, or mould, and earth, or dust, and ashes, collected. (K.)
جَثَمَةٌ جَثَمَةٌ جاثم جثم جثمه جثمة : see جُثُومٌ.
جُثَمَةٌ جُثَمَةٌ جاثم جثم جثمه جثمة : see جَثَّامَةٌ: ― -b2- and جُثَامٌ.
جُثْمَانٌ جُثْمَانٌ جثمان The body, with the limbs or members; syn. جِسْمٌ: and i. q. شَخْصٌ [app. as meaning a person; not, as J seems to have held, a corporeal, or material, form or thing or substance, such as is seen from a distance; see جِسْمٌ]: (K:) or, accord. to As, it has the latter meaning, i. q. شَخْصٌ; and جُسْمَانٌ has the former meaning, that of جِسْمٌ (S, Msb) and جَسَدٌ: (Msb:) or, accord. to AZ, جُثْمَانٌ is syn. with جُسْمَانٌ, (S, Msb,) i. e. جَسَدٌ. (S.) One says, مَا أَحْسَنَ جُثْمَانَ الرَّجُلِ and جُسْمَانَهُ, meaning [How goodly, or beautiful, is] the body, or person, of the man ! (AZ, S.) J cites, as an ex. of this word in the sense of شخص, from a verse of Bishr, سَنَامٌ كَجُثْمَانِ البَنِيِّةِ أَتْلَعَا observing that by البنيّة is meant the Kaabeh: but IB says that the right reading, as found in his poetry, is البَلِيَّةِ, and أَتْلَعُ; and that the meaning is, A [long] hump like the جثمان [or body] of the she-camel that is placed [and confined without food or water until she dies] at the grave of a dead man. (TA.) One says also, جَآءَنَا بِثَرِيدٍ كَجُثْمَانِ المَآءِ [He brought us crumbled bread moistened with broth and piled up, like the body of the bird of the kind called قَطًا]. (S.)
جُثْمَانِيَّةُ المَآءِ جُثْمَانِيَّةُ المَآءِ جثمانية المآء , as used in the saying of ElFarajeeyeh, (K,) so in the copies of the K, [or El-Faraheeyeh, accord. to the CK,] but correctly of El-Farezdak, (TA,) وَبَاتَتْ بِجُثْمَانِيَّةِ المَآءِ نِيبُهَا اـِلَى ذَاتِ رَحْلٍ كَالْمَآتِمِ حُسَّرَا means The water itself: or the middle thereof: or the place where it collected. (K TA.) [The poet says, And her aged she-camels passed the night in the water, &c., . . . . like the companies of mourning women having the head, or the face, &c., uncovered: but what is meant by الي ذات رحل, unless it be with one having a saddle upon her, اـِلَى being sometimes used in the sense of مَعَ I am unable to conjecture. In the CK, نَيْبَها and كالمٰاثِمِ are erroneously put for نِيبُهَا and كَالمَآتِمِ.]
جُثَامٌ جُثَامٌ جثام Incubus, or nightmare; (T, K;) what comes upon a man when he is sleeping; (T, TA;) what comes upon a man in the night, preventing him from speaking; i. q. نَيْدُلَانٌ; (IAar, TA;) as also ↓ جَاثُومٌ (T, K) and ↓ جَثَّامَةٌ and ↓ جُثَمٌ and ↓ جُثَمَةٌ. (T, TA.)
جَثُومٌ جَثُومٌ جثوم : see جَاثِمٌ. ― -b2- Hence, (assumed tropical:) A hare. (TA.)
جُثُومٌ جُثُومٌ جثوم pl. of جاثِمٌ [q. v.]. (TA.) -A2- Also A hill such as is called أَكَمَةٌ; and so ↓ جَثَمَةٌ (K) and ↓ جَثْمَةٌ (TA.)
جَثَّامٌ جَثَّامٌ جثام : see جَاثِمٌ.
جَثَّامَةٌ جَثَّامَةٌ جثام جثامه جثامة : see جَاثِمٌ. ― -b2- Hence, (tropical:) A man who keeps to the region of cities, towns, villages, or cultivated land, and does not travel: (Msb:) a man who sleeps much, and does not travel; as also ↓ جُثَمَةٌ (S, K) and ↓ جُثَمٌ and ↓ جَاثُومٌ: (K:) [see also جَاثِمَةٌ:] stupid, dull, wanting in intelligence; or not penetrating, sharp, vigorous, or effective, in the performing of affairs: and a forbearing, or clement, personage, chief, or man of rank or quality. (K.) ― -b3- See also جُثَامٌ.
جَاثِمٌ جَاثِمٌ جاثم A bird, (Msb, K,) and a hare, and sometimes a gazelle, (Msb,) or a [young gazelle such as is termed] خِشْف, (K,) and a camel, (Msb, K,) and a jerboa, and a man, (K,) cleaving to the ground: or keeping to his place, not quitting it: (K:) or falling upon his breast: (Msb, * K:) as also ↓ جَثُومٌ: (K:) [or the latter] and ↓ جَثَّامٌ doing so much, or often: and ↓ جَثَّامَةٌ doing so very much, or very often: (Msb:) and the first, also, sitting upon his legs like a bird: pl. جُثُومٌ (TA) [and جُثَّمٌ, accord. to Freytag].
فَأَصْبَحُوا فِى دَارِهِمْ جَاثِمِينَ فَأَصْبَحُوا فِى دَارِهِمْ جَاثِمِينَ ذ , in the Kur [vii. 76, &c.], means [And they became, in their abode,] bodies cast upon the ground: (TA:) or extinct, or motionless; and dead. (Bd.) ― -b2- الجُثثومُ (tropical:) The stars composing the constellation of the Scorpion; also called البُرُكُ: see بَرْكْ. (L and TA in art. برك.)
جَاثِمَةٌ جَاثِمَةٌ جاثم جاثمه جاثمة One who does not quit his house, or tent. (Lth, TA.) [See also جَثَّامَةٌ.]
جَاثُوُمٌ جَاثُوُمٌ جاثوم جثام : see جَثَّامَةٌ: ― -b2- and جُثَامٌ.
مَجْثَمٌ مَجْثَمٌ مجثم [and مَجْثِمٌ A place where a bird, &c., cleaves to the ground: or to which it keeps: or where it falls upon its breast. And particularly,] The seat, or form, of a hare: (TA:) [pl. مَجَاثِمُ.]
مُجَثَّمَةٌ مُجَثَّمَةٌ ١ A bird, and a hare, and the like, that is confined or set up, to be killed; (A'Obeyd, S, Mgh;) that is made to cleave to the ground (تُجَثَّمُ), and then shot at, or cast at, until it is killed; (S, Mgh;) which manner of killing is forbidden: (S:) or any animal that is set up and shot at, or cast at, and [so] killed: (A'Obeyd, TA:) or a sheep, or goat, that is shot at with arrows: ('Ikrimeh, Mgh:) or a sheep, or goat, that is stoned (Sh, Mgh, TA) until it dies, and is then eaten. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR312 harfجَثَمَ
جَثَمَ I , U ( n. ac. جَثْم 1 , جُثُوْم 27 ),
a. Crouched, squatted; roosted ( bird ).
b. Was far spent ( night ).
جُثَاْم
جُثَاْم 24 ,
a. Nightmare.
جَثَّاْمَة
جَثَّاْمَة 28t ,
a. Sluggish, inert; poltroon.
جُثْمَاْن
جُثْمَاْن 35 ,
a. Body, person; bulk.
جَاْثُوْم
جَاْثُوْم 40 ,
a. see 24 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.566 harfجثم
جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) - جَاثِم - جَاثِمِيْن
جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) + كائن + في مكان: تمدد على سطح وهو طابب على وجهه وصدره ملتصق بالأرض أو السطح: يتوضع على سطح من غير حراك ملقياً بثقله كله عليه، ووجهه وصدره للسطح
جثمان: اصطلاحاً جثة جامدة ميتة لا حراك فيها ملقاة وصدر الميت ووجهه للأرض
جَاثِم: اسم فاعل صفة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler14 mücavir (18 toplam)
- صبح
5 ortak ayet · Tan demektir
- دور
5 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- رجف
3 ortak ayet · Recef dalgalı deniz demektir
- أخذ
5 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- صيح
2 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- شعب
1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- ظلم
2 ortak ayet · Zalimler
- نجو
1 ortak ayet · Özel konuşmak
- مع
1 ortak ayet · Beraber
- أمر
1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- كذب
1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- جيأ
1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
Geçtiği ayetler(5)
فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ÇökenlerBu yüzden onları şiddetli bir sarsıntı tutuverdi de yurtlarında dizüstü çöken kimseler oldular.
فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ÇökenlerBunun üzerine onları sarsıntı yakalayıverdi. Ve yurtlarında dizüstü çökenler oldular.
وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ÇökenlerZulmedenleri bir çığlık tuttu. Oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.
وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ÇökenlerEmrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.
فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ÇökenlerAma onu yalanladılar. Bunun üzerine kendilerini şiddetli bir sarsıntı yakalayıverdi de oldukları yerde diz üstü çökekaldılar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جثم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جثو, برك, ربض, همد |
| Zıt Kök | نهض |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının göğsü üzerine yere yapışması, toprağa yapışıp hareketsiz kalarak kütle halinde çökmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Helak anında toplulukların bulundukları mekânda diz üstü veya yüzüstü yığılarak kaskatı kesilmesi ve cansız yığına dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Canlılık hareketinin sıfırlanarak failin salt edilgin bir gövdeye, yere çakılı bir nesneye indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca geçici bir diz çökme veya korkudan sinme sanılması; oysa Kur’an’da nihai ölüm, sönüş ve kütlesel hareketsizleşmeyi bildirmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جث | Bir kütlenin topraktan veya zeminle temasından doğan hacim, yığılma ve kökleşme ilişkisi; جثث kökünde topraktan sökülen gövde, جثو kökünde ise dizleri üzerine çöken kütle görülür | م | Kütlenin zeminle temasını bir sınır içine alarak tamamlamış, göğüs veya gövde hacminin zeminle bütünleşip hareketsizleşmesini, kütlenin içe kapanarak yayılmasını kesinleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Taşınan gövde yükü, ağırlık ve kütlenin zemin üzerindeki varlığı |
| ث | İşaret, çarpı imgesinden türetme; ses yoğunlaşmasıyla sürtünme ve yayılma | Ağırlığın zemine sürtünerek dağılması, temas yüzeyinin yayılması ve çöküş |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, toplanma | Kütlenin kendi içine toplanıp kapanması, nihai yoğunlaşma ve zemine oturma |
| جثم | Ağırlığın taşınma halinden çıkıp zemine yayılması ve hareketsiz bir kütle halinde kapanması | Canlının dik ve hareketli durumunu yitirerek tüm gövdesiyle yere yapışıp kalması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşun veya tavşanın göğsü üzerine toprağa yapışarak hareketsiz durması; devenin çökmesi için برك, koyunun yatması için ربض denilirken küçük ve göğsü üzerine yatan canlılar için bu fiilin kullanılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî bir şiirinde yerinde sabit duran, hareket etmeyen dolgun kütleyi nitelemek üzere şöyle der: وإذا لمست لمست أجثم جاثما / متحَيِّرا بمكانه ملء اليد |
| Erken Arapça kullanım | Bir yere çakılıp sefere veya işe çıkmayan uyuşuk adama جَثَّامَة denilmesi; ayrıca insan gövdesine ve heyetine جُثْمَان adı verilmesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça جثم kökü, merkezi Sami dillerinde somut kütle, beden, zeminle bütünleşme ve ağırlık taşıma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün ilk iki harfini oluşturan çekirdek, İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde gövde, cisim veya kökünden sökülmüş yığın anlamlarına gelen biçimlerle (İbranice geviyya / Aramice guşma gibi gövde tasavvurları) ortak bir kütle zemininde buluşur. Arapçada kökün sonuna gelen labiyal nazal ses, kütlenin yere yapışıp kapanmasını temsil eden özgül bir morfo-semantik daralma üretmiştir. İbrani ve Süryani geleneğinde doğrudan g-ṯ-m kökünün morfolojik karşılığı sınırlı olmakla birlikte, türev formlar canlının cansız bir blok gibi yere serilmesi fikrinde Arapça ile paralel bir semantik gelişme gösterir. Arapça bu kökü çöl faunasının yere yapışarak gizlenme veya tüneme hareketinden alıp insanın nihai helak sonrasındaki cesetleşme haline aktarmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuş ve küçük hayvanların göğüsleri üstüne yere yapışması | Hayvanın zeminle bütünleşip kıpırdamamasından insanın felç olmuşçasına yığılmasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki gövde ve cisim kökleri | Gövdenin ağırlık merkeziyle toprağa oturması ve cisimleşmesi fikri ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جثم | Anlamlı | Yere yapışıp çökmek | Canlının göğsü üzerine toprağa serilip hareketsiz kalması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جمث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe ait anlam kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| ثجم | Anlamlı | Şiddetle akmak ve yönelmek | Yağmurun aralıksız ve süratle boşalması | Kur'an'da geçmez |
| ثمج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| مجث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| مثج | Anlamlı | Karıştırmak ve yoğunlaşmak | Sıvının başka bir sıvıyla karıştırılıp kıvam bulması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جثم | Merkez | Yere yapışarak kütleleşme | Göğsün yere yapışması ve hareket yeteneğinin tamamen kaybolması | Canlının cansız bir ceset veya yığın halinde çöküp kalması |
| جثو | Komşu | Diz üstü durma | Dizlerin yere konulması ancak gövdenin henüz dikliğini koruması | Hesaba çekilme veya dehşet anında bekleme hali |
| برك | Komşu | Devenin çökmesi | Ağırlığın göğüs kemiği üzerine sağlamca ve canlı olarak yerleşmesi | Hayvanın kendi iradesiyle veya talimatla yere oturması |
| ربض | Komşu | Küçükbaş hayvanın yatması | Koyun veya köpeğin gövdesini zemine bırakıp istirahat etmesi | Canlılığın devam ettiği gevşeme ve barınma durumu |
| همد | Komşu | Sönme ve cansızlaşma | Ateşin kül olması veya toprağın kuruyup hareketsiz kalması | İç enerjinin tükenmesiyle oluşan donukluk |
| نهض | Zıt | Doğrulma ve kalkış | Zeminden hızla ve iradeyle yukarı doğru harekete geçme | Kütlenin yerçekimini yenerek faaliyete başlaması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جثم | Göğsü üstüne yere yapışmak | Canlının zeminle birleşerek kıpırdamaz hale gelmesi | Kesin |
| Latince | procumbere, prosterni | Yere serilmek, yüzükoyun düşmek | Bedensel yığılmayı verir ancak kaskatı kesilip toprakla bütünleşme nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to crouch prostrate, to lie motionless | Yere kapanıp hareketsiz kalmak | Hareketsizliği karşılar fakat cesetleşme ve kütlesel ağırlık çağrışımını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | regungslos am Boden liegen | Yerde hareketsiz yatmak | Durumu tasvir eder ancak kuşun tünemesi gibi somut arka planı taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | gésir prostré | Yere serilmiş halde kalmak | Cansız veya dermansız yatışı iyi verir, kütle yığılması boyutunu dolaylı anlatır | Güçlü |
Kaynak Gesenius, Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi azap ve helak sahneleri | Helakin fail üzerindeki ani ve karşı konulamaz fiziksel tesiri | İnsanın kudret ve iradesinin bir anda sıfırlanıp nesneleşmesi |
| Fıkıh | Av ve kurban hükümleri | Atış hedefi yapılarak hapsedilen ve kesilmeden öldürülen hayvan yasağı | Hadiste geçen مُجَثَّمَة ifadesiyle canlının yere mıhlanıp hedef yapılmasının haram kılınması |
| Tefsir | Helak tasvirlerinin semantiği | Bu halin dehşetten diz çökme mi yoksa cansız cesetler olarak yere serilme mi olduğu | Müfessirlerin ekseriyetince ölü, kaskatı ve toprakla birleşmiş cesetler olarak açıklanması |
| Hadis | Yasaklanan öldürme biçimleri | Kuş veya hayvanın kaçamayacak şekilde bağlanıp okla öldürülmesi yasağı | Canlının doğal kaçış alanından koparılıp yere sabitlenmesi hali |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve sünnetullah | Varlığın sönüşü ve taşlaşması | Azgınlığın ilahi kudret karşısında bir anda kütleye indirgenmesi | İnsanın büyüklük iddiasının kendi yurdunda bir yığın halinde yere yapışmasıyla iptali | Kesin |
| İlmi | Fiziksel hareket ve mekanik | Statik dengenin mutlaklaşması | Kinetik enerjinin sıfırlanarak cismin tabana oturması | Sistemin iç dinamizmini kaybederek tüm enerjisini çevre zeminine teslim etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kırılması | İktidarın donması ve felç olması | Hükümranlık iddiasındaki gücün bir anda dirençsiz hale gelmesi | Toplumsal yapının kendi kurumları içinde yere serilip işlevsiz bir kalıntıya dönmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mülkiyetin sönmesi | Sermaye ve mekanın atıl kütleye dönüşmesi | Ekonomik canlılığın ve akışın bir darbeyle donması | Mamur kentlerin ve zenginliklerin hiçbir katma değer üretemeyen harabelere dönüşmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerjinin sıfırlanması ve taban potansiyeline çöküş | Dinamik bir sistemin tüm serbestlik derecelerini kaybederek alt enerji tabanına yapışması ve hareket edemez duruma gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve ani çöküş hali | Bir toplumun veya yapının şok edici bir krizle tüm reflekslerini yitirip kendi alanında hareketsiz ve tepkisiz bir yığına dönüşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca korkudan veya saygıdan ötürü geçici olarak diz üstü çökmek biçiminde anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, ilahi bir afet neticesinde hayat belirtisi kalmamış, yüzüstü veya göğsü üstüne yere çakılmış cansız bedenlerin durumunu ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Helak edilen halkların hayatta kaldığı veya sadece korkuyla bekleştiği zannına yol açar; oysa metin onların topyekûn imhasını ve cesetleşmesini beyan etmektedir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Helak kavramının sadece soyut bir yok oluş değil, somut ve dehşet verici bir kütlesel sönüş olduğunu mekân-beden ilişkisi üzerinden gösterdiği için hayati önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Semud ve Medyen kavimlerinin sayha ve sarsıntı ile cezalandırıldığı, yurtlarında ansızın helak olduklarını bildiren kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın sadece psikolojik bir sarsıntıdan ibaret olduğu yorumunu reddeder; bedensel ve biyolojik hayatın anında durdurulup cesetlerin yere serildiğini netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının göğsünü toprağa dayayarak kütle halinde yere yapışması ve hareketini tamamen yitirmesi.
- Soyut anlamBir failin kinetik ve iradi kabiliyetini kaybederek zemin üzerinde edilgin, donuk ve ağır bir nesneye indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkAzgın sistemlerin ilahi darbe karşısında iç enerjisini yitirip kendi yurtlarında işlevsiz birer enkaz ve kalıntı halinde donup kalması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının kinetik enerjisini, hareket hızını, konum vektörünü ve zemin normalini temsil eder; kinetik enerjinin sıfıra düşmesiyle hız vektörü sıfırlanır ve beden zemin düzlemiyle tamamen bütünleşerek hareketsiz bir kütle halini alır.