جثم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ث-م1 sîga, 14 mücavir kök, 5 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نجوكذبرحمصيحشعبأمنجَاثِمِينَجثمصبحأمردورمعأخذظلمجيأ

KökSîga 1Ayet 5Sure 3Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

جثم

ج - ث - م

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR676 harf
باب الجيم والثاء والميم معهما ج ث م، ث ج م يستعملان فقط جثم: جَثِمَ يَجثِمُ جُثُوماُ أي لَزِمَ مكاناً لا يَبرَحُ. وفي بعض الوصف إذا شُرِبَ على العسل، جَثَمَ على المعِدة ثم قذف بالدّاء. والجاثُومُ: الكابوس أي الدَّيثانُ. والجَثّامةُ: الرجل البليد، والسِّيدُ الحليم. والجُثمانُ بمنزلة الجُسمانِ، جامعٌ لكلِّ شيءٍ، تريد جِسمه وألواحه والجُثُومُ للطَّير كالرُّبُوض للغَنَمِ. ونهي عن المُجَثَّمةِ، وهي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR498 harf
جَثمَ الطائرُ، أي تلبّدَ بالأرض يَجثِمُ ويَجثُم جُثوماً وكذلك الإنسان. ويقال رجلٌ جُثْمَةٌ وجَثَّامَةٌ، للنَؤُوم الذي لا يسافر. والمُجَثَّمَةُ: المصبورة إلاّ أنها في الطَير خاصّةً والأرانب وأشباه ذلك، تُجْثَمُ ثم تُرْمَى حتَّى تُقْتَل. وقد نُهيَ عن ذلك. أبو زيد: الجُثْمانُ: الجُسْمانُ. يقال: ما أحسن جُثْمانَ الرجل وجُسْمانه. قال: أي جَسَدَهُ. قال المُمَزَّقُ العبديّ: وقد دعَوْا ليَ أقواماً وقد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.322 harf
ج ث م جثم ، ثجم ، مثج : ( مستعملة ) . جثم : قال أبو العباس في قول الله جلَّ وعزَّ : ( فَأَصْبَحُواْ فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ ) ( الأعراف : 78 ) أصابهم البلاءُ فبركوا فيها . والجاثمُ : البارِكُ على رِجْلَيه ، كما يَجْثِمُ الطَّير ، أي أصابهم العذاب فماتوا جاثمين ، أي باركين . ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه نَهى عن المصْبُورة والمُجثَّمةُ . قال أبو عبيد : المُجَثَّمَةُ التي نهى عنها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR702 harf
(باب الجيم والثاء وما يثلثهما) (جثر) الجيم والثاء والراء كلمة فيها نظر. قال ابن دُريد: مكان جَثْرٌ: ترابٌ يَخلِطُه سَبَخٌ([1]).‏ (جثل) الجيم والثاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على لِين الشيء. يقال شعر جَثْلٌ: كثيرٌ ليِّن. واجْثأَلَّ النبتُ: طال. واجْثَأَلَّ الطائر: نَفَشَ رِيشَه. ومما شذَّ عن الأصل: "ثكِلَتْه الجَثَل([2])" وهي أمُّه. ويقال الجَثْلَة: النَّملة السَّوْدَاء.‏ (جثم) الجيم والثاء والميم
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR173 harf
- ﴿فأصبحوا في دارهم جاثمين﴾ [الأعراف/78]، استعارة للمقيمين، من قولهم: جثم الطائر إذا قعد ولطئ بالأرض، والجثمان: شخص الإنسان قاعدا، ورجل جثمه وجثامة كناية عن النؤوم والكسلان.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR176 harf
ج ث م جثم الطائر وهذا مجثمه‏.‏ ونهى عن المجثمة وهي المصبورة‏.‏ وجاء بثريدة كجثمان القطـاة‏.‏ ورأيت ترماً مثل جثمان الجزور‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان جثامة‏:‏ لا ينهض للمكارم‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.151 harf
جثَم الإِنسانُ والطائرُ والنَّعامةُ والخِشْف والأَرْنبُ واليَرْبوعُ يَجْثِم ويَجْثُم جَثْماً وجثُوماً، فهو جاثِم: لَزِم مكانه فلم يَبْرَح أَي تَلَبَّد بالأَرض، وقيل: هو أَن يَقَعَ على صدره؛ قال الراجز: إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ، ثَبَجْتَ، يا عَمْرو، ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ قال: وهي بمنزلة البُرُوك للإِبل؛ ومنه الحديث: فلزِمها حتى تَجَثَّمَها تَجَثُّمَ الطير أُنْثاه إِذا عَلاهاللسِّفاد.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR181 harf
* ج ث م * * جَثَمَ * الطائر تلبد بالأرض وبابه دخل وجلس وكذا الإنسان أبو زيد * الجُثْمانُ * الجسمان يقال ما أحسن جثمان الرجل وجسمانه أي جسده وقال الأصمعي الجثمان الشخص والجسمان الجسم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.373 harf
| | ( جَثَمَ الإنْسانُ والطائرُ والنَّعامُ | والخِشْفُ ) والأَرْنَبُ ( واليَرْبُوعُ يَجْثِمُ | وَيَجْثُمُ ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ وَنَصَر ، | ( جَثْماً ) بالفَتْح ، ( وجُثُوماً ) بالضمّ ، | ( فهو جاثِمٌ وجَثُومٌ ) : أي : ( لَزِمَ | مَكانَهُ فَلَمْ يَبْرَحْ ، أو وَقَعَ عَلَى | صَدْرَه ) وهو بمَنْزلة البُرُوك للإِبِل ، | قال الراجِزُ : | % ( إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ % ) % | % ( ثَبَجْتَ
Maddenin bağlantısı

| | ( جَثَمَ الإنْسانُ والطائرُ والنَّعامُ | والخِشْفُ ) والأَرْنَبُ ( واليَرْبُوعُ يَجْثِمُ | وَيَجْثُمُ ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ وَنَصَر ، | ( جَثْماً ) بالفَتْح ، ( وجُثُوماً ) بالضمّ ، | ( فهو جاثِمٌ وجَثُومٌ ) : أي : ( لَزِمَ | مَكانَهُ فَلَمْ يَبْرَحْ ، أو وَقَعَ عَلَى | صَدْرَه ) وهو بمَنْزلة البُرُوك للإِبِل ، | قال الراجِزُ : | % ( إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ % ) % | % ( ثَبَجْتَ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ % ) % | | ( أو تَلَبَّدَ بالأَرْضِ ) ، وهو بِعَيْنِهِ مَعْنَى | لَزِمَ مَكانَهُ فلم يَبْرَح ، قال النابِغَةُ يصف | رَكَبَ امْرَأَة : | % ( وإذا لَمَسْتَ لَمَسْتَ أَخْثَمَ جاثِماً % | مُتَحَيِّراً بِمَكانِهِ مِلْءَ اليَدِ ) % | وقوله تعالى : ! 2 < فأصبحوا في دارهم جاثمين > 2 ! أي : أجساداً مُلقاةً في | الأرض . وقال أبو العَبّاس : أي : | أصابَهُمُ البَلاءُ فَبَرَكُوا فيها . | والجاثِمُ : البارِكُ على رِجْلَيْه كما | يَجْثُمُ الطَّيْرُ . | | ( و ) جَثَمَ ( اللَّيْلُ جُثُوماً ) ؛ أي : | ( انْتَصَفَ ) ، عن ثَعْلَب ، وهو مَجاز . | | ( و ) جَثَمَ ( الزَّرْعُ ) من حَدّ ضَرَبَ : | ( ارْتَفَعَ عن الأَرْضِ ) شَيْئاً ( واسْتَقَلَّ | نَباتُهُ ، وهو جَثْمٌ ) ، بالفَتْح ، | ( ويُحَرَّكُ ) . | | ( و ) قال أبو حنيفة : جَثَمَ ( العِذْقُ | جُثُوماً ) من حَدِّ نَصَرَ : | ( عَظُمَ بُسْرُهُ ) | شيئاً . وفي التهذيب : جَثَمَتِ | العُذُوقُ : عَظُمَتْ فَلَزِمَتْ مَكانَها ، | ( وهو جَثْمٌ ) ، بالفَتْح فقط . | | ( و ) جَثَمَ ( الطِّينَ والتُّرابَ والرَّمادَ : | جَمَعَهُ ) ، الأَوْلَى جَمَعَها ؛ ( وهي | الجُثْمَةُ ، بالضَّمّ ) . | | ( و ) الجُثام ، ( كَغُرابٍ : الكابُوسُ ) ، | وهو الذي يَقَعُ على الإنسانِ وهو

| نائمٌ ، كما في التَّهْذِيب . وفي | الصّحاح : وَحَكَى ابنُ الأعرابيّ | في نَوادِرِه : الجُثام : الذي يَقَعَ باللَّيْلِ | على الرَّجُلِ فلا يَقْدَرُ أن يَتَكَلَّم ، وهو | النَّيْدُلانُ ، ( كالجاثُومِ ) ، نقله | الأَزْهَرِيّ . | | ( والجَثَّامَةُ ) ، بالتَّشْدِيد : ( البَلِيدُ ) ، | قال الراعِي : | % ( مِنْ أَمْرِ ذِي بَدَواتٍ لا تَزالُ لَهُ % | بَزْلاءُ يَعْيَا بها الجَثَّامَةُ اللُّبَدُ ) % | | ( و ) الجَثَّامَةُ : ( السَّيِّدُ الحَلِيمُ . و ) | يقال : رَجُلٌ جثَّامَةٌ ؛ أي : ( نَوَّامٌ ) ، | وفي الصِّحاح : نَؤُومٌ ( لا يُسافِرُ | كالجاثُومِ والجُثَمَةِ ، كَهُمَزَةٍ وصُرَدٍ ) ، | الأُولَى والثالِثَة عن الجَوْهَريّ . | | ( والصَّعْبُ بن جَثَّامَةَ ) واسمه يَزيدُ | ابن قَيْسٍ الكِنانِيُّ اللَّيثِيُّ : ( صَحابِيٌّ ) | رضي الله تعالى عنه ، كان يَنْزل وَدّانَ . | | ( وَجَثّامَةُ المُزَنِيًّةُ : صَحابِيَّةٌ ) ، وهي | عجوزٌ كانت تَدْخُل على خَدِيجَةَ | رَضِيَ الله عَنْهما ، فَأَتَتْ رسولَ الله | صَلَّى الله عليه وسلَّم أَيّامَ عائشة | فَأَقْبَلَ عليها ورَحَّبَ بها . | | ( و ) في الصحاح : قال الأَصْمَعيُّ : | ( الجُثْمانُ ، بالضَّمّ : الجِسْمُ ، و ) | أيضاً : ( الشَّخْصُ ) ، قال بِشْرٌ : | % ( أَمُونٌ كدُكَّانِ العِباديِّ فَوْقَهَا % | سَنامٌ كَجُثْمانِ البَنِيَّةِ أَتْلَعُ ) % | | يعني بالبَنِيّة : الكَعْبَة ، وهو شخصٌ | وليس بِجَسَدٍ . قال ابنُ بَرّي : صَوابُ | الإِنْشادِ : أَمُوناً ، بالنَّصْب ، وأَتْلَعُ ، | بالرَّفْع ، قال : والّذي في شِعْرِه : | كَجُثْمانِ البَليَّةِ وهي الناقَةُ تُجْعَل عند | قبر المَيّت ، شَبَّهَ سَنامَ ناقَتِه بجُثْمانِها . | ويقال : جاءنا بثَرِيدٍ كجُثْمانِ الطَّيْر . |

| وقال أبو زيد : الجُثْمانُ : | الجُسْمان . يقال : ما أَحْسَنَ جُثْمانَ | الرَّجُل وجُسْمانَه ، قال : أي : | جَسَدَه ، قال المُمَزَّقُ العَبْدِيّ : | % ( وَقَدْ دَعَوْا لِيَ أَقْواماً وقد غَسَلُوا % | بالسِّدْرِ والماءِ جُثْمانِي وَأَطْباقِي ) % | | وفي التهذيب : الجُثْمان بمنزلة | الجُسْمان جامِعٌ لكلِّ شيءٍ تُريد به | جِسْمَه وأَلْواحَه . | | ( وجُثْمانِيَّةُ الماءِ في قَوْلِ | الفَرَجِيَّة ) وكذا في النّسخ ، | والصوابُ الفَرَزْدق : | % ( ( وباتَتْ بجُثْمانِيَّةِ الماءِ نِيبُها % | إلى ذاتِ رِحْلٍ كالمَآتِمِ حُسَّرا ) % | أرادَتْ ) صوابُهُ أرادَ ( الماءَ نَفْسَهُ أو | وَسَطَهُ أو مُجْتَمَعَهُ ) ومَكانَه . | | ( والجُثُومُ ، بالضَّمّ : ماءٌ لهم ، و ) | قيل ( جَبَلٌ ) ، قال : | % ( جَبَلٌ يَزِيدُ على الجِبالِ إذا بَدا % | بَيْنَ الرّبائعِ والجُثُومِ مُقِيمُ ) % | | ( و ) الجَثُوم : ( الأَكَمَةُ ) ، قال | تَأَبَّطَ شَرَّا : | % ( نَهَضْتُ إليها من جَثُومٍ كَأَنّها % | عَجُوزٌ عليها هِدْمِلٌ ذاتُ خَيْعَلِ ) % | | ( كالجَثَمَة ، محرّكةً ) . | | ( ودَارَةُ الجُثُومِ لِبَنِي الأَضْبَطِ ) بن | كِلاب ، وقد ذُكِرَت في الراءِ . | | ( وجاثِمُ بنُ مُرَيْدٍ الدَّلالُ ، حَدَّثَ ) | عن أبيه عن أَيُّوب السِّخْتيانِيّ ، | و ( عَنْه إِبْراهِيمُ بن نَهْدٍ أَوْ هُو بِحاءٍ ) ، | وهكذا رَواه ابنُ صاعِدٍ ، وقد تقدَّم | له ذِكْرٌ في الدالِ . |

| | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | تَجَثَّمَ الطَّيْرُ أُنْثاهُ : عَلاها لِلسِّفادِ . | | والجاثِمَةُ : الذي لا يَبْرَحُ بَيْتَهُ ، عن | اللَّيْثِ ، وجَمْعُ الجاثِمِ جُثُومٌ . | | والجَثُوم ، كَصَبُورٍ : الأَرْنَبُ لأَنَّها | تَجْثم ، وَمَكانُها مَجْثَمٌ . | | والجَثَّامة ، بالتشديدِ ، وكصُرَدٍ ، | وهُمَزَةٍ : كلُّ ذلِكَ : الكابُوْسُ ، نقله | الأزهريّ . | | والجَثْمَةُ ، بالفَتْح : الأَكَمَةُ . | | والمُجَثَّمَةُ ، كَمُعَظَّمَةٍ : هي | المَصْبُورَة إلا أَنَّها في الطَّيْر خاصَّة ، | وفي الأرانِبِ وَأَشْباهِ ذلك ، تُجَثَّمُ ثم | تُرْمَى حتى تُقْتَلُ ، وقد نُهِيَ عن | ذلِكَ ، كما في الصحاح . وقال أبو | عُبَيْدٍ : هي كُلّ حَيَوانٍ يُنْصَبُ ويُرْمَى | ويُقْتل . وقيل : المُجَثَّمَةُ : هي | المَحْبُوسَة ، فإذا فَعَلَت هي من غَيْرِ | فِعْلِ أَحَدٍ فهي جاثِمَةٌ . | | وقال شَمِر : المُجَثَّمَةُ : الشاةُ تُرْمَى | بالحِجارَةِ حَتَّى تَمُوتَ ثم تُؤْكَل ، | قال : والشاةُ لا تَجْثِمُ إِنّما الجُثُوم | للطَّيْرِ ولكنّه اسْتُعِير . | | وهَضْبُ الجُثُومِ : مَوْضِعٌ في قول | الراعِي : | % ( تَرَوَّحْنَ من هَضْبِ الجُثُوم وَأَصْبَحَت % | هِضابُ شَرَوْرَى دُونَهُ والمُضَيِّح ) % |

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.208 harf
جَثَمَ 1 جَثَمَ جاثم جثم , aor. جَثِمَ (S, Mgh, Msb, K) and جَثُمَ , (S, K,) inf. جُثُومٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَثْمٌ, (K,) said of a bird, (S, Mgh, Msb, K,) and of a hare, and sometimes of a gazelle, (Msb,) or of a [young gazelle such as is termed] خَشْف, (K,) and of a camel, (Msb, K,) and a jerboa, (K,) and a man, (S, K,) He clave to the ground: (S, K:) or kept to his place, not quitting it:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR312 harf
جَثَمَ جَثَمَ I , U ( n. ac. جَثْم 1 , جُثُوْم 27 ), a. Crouched, squatted; roosted ( bird ). b. Was far spent ( night ). جُثَاْم جُثَاْم 24 , a. Nightmare. جَثَّاْمَة جَثَّاْمَة 28t , a. Sluggish, inert; poltroon. جُثْمَاْن جُثْمَاْن 35 , a. Body, person; bulk. جَاْثُوْم جَاْثُوْم 40 , a. see 24 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.566 harf
جثم جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) - جَاثِم - جَاثِمِيْن جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) + كائن + في مكان: تمدد على سطح وهو طابب على وجهه وصدره ملتصق بالأرض أو السطح: يتوضع على سطح من غير حراك ملقياً بثقله كله عليه، ووجهه وصدره للسطح جثمان: اصطلاحاً جثة جامدة ميتة لا حراك فيها ملقاة وصدر الميت ووجهه للأرض جَاثِم: اسم فاعل صفة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صبح

    5 ortak ayet · Tan demektir

  2. دور

    5 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  3. رجف

    3 ortak ayet · Recef dalgalı deniz demektir

  4. أخذ

    5 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. صيح

    2 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…

  6. شعب

    1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir

  7. ظلم

    2 ortak ayet · Zalimler

  8. نجو

    1 ortak ayet · Özel konuşmak

  9. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  10. أمر

    1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  11. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  12. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

Geçtiği ayetler(5)

  1. فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    ÇökenlerBu yüzden onları şiddetli bir sarsıntı tutuverdi de yurtlarında dizüstü çöken kimseler oldular.

  2. فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    ÇökenlerBunun üzerine onları sarsıntı yakalayıverdi. Ve yurtlarında dizüstü çökenler oldular.

  3. وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    ÇökenlerZulmedenleri bir çığlık tuttu. Oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

  4. وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    ÇökenlerEmrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

  5. فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    ÇökenlerAma onu yalanladılar. Bunun üzerine kendilerini şiddetli bir sarsıntı yakalayıverdi de oldukları yerde diz üstü çökekaldılar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجثم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجثو, برك, ربض, همد
Zıt Kökنهض
Çekirdek Özet 1Canlının göğsü üzerine yere yapışması, toprağa yapışıp hareketsiz kalarak kütle halinde çökmesi
Çekirdek Özet 2Helak anında toplulukların bulundukları mekânda diz üstü veya yüzüstü yığılarak kaskatı kesilmesi ve cansız yığına dönüşmesi
Çekirdek Özet 3Canlılık hareketinin sıfırlanarak failin salt edilgin bir gövdeye, yere çakılı bir nesneye indirgenmesi
Kritik Hata Riskiİfadenin yalnızca geçici bir diz çökme veya korkudan sinme sanılması; oysa Kur’an’da nihai ölüm, sönüş ve kütlesel hareketsizleşmeyi bildirmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جثBir kütlenin topraktan veya zeminle temasından doğan hacim, yığılma ve kökleşme ilişkisi; جثث kökünde topraktan sökülen gövde, جثو kökünde ise dizleri üzerine çöken kütle görülürمKütlenin zeminle temasını bir sınır içine alarak tamamlamış, göğüs veya gövde hacminin zeminle bütünleşip hareketsizleşmesini, kütlenin içe kapanarak yayılmasını kesinleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaTaşınan gövde yükü, ağırlık ve kütlenin zemin üzerindeki varlığı
ثİşaret, çarpı imgesinden türetme; ses yoğunlaşmasıyla sürtünme ve yayılmaAğırlığın zemine sürtünerek dağılması, temas yüzeyinin yayılması ve çöküş
مSu; akış, çokluk, derinlik, toplanmaKütlenin kendi içine toplanıp kapanması, nihai yoğunlaşma ve zemine oturma
جثمAğırlığın taşınma halinden çıkıp zemine yayılması ve hareketsiz bir kütle halinde kapanmasıCanlının dik ve hareketli durumunu yitirerek tüm gövdesiyle yere yapışıp kalması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuşun veya tavşanın göğsü üzerine toprağa yapışarak hareketsiz durması; devenin çökmesi için برك, koyunun yatması için ربض denilirken küçük ve göğsü üzerine yatan canlılar için bu fiilin kullanılması
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî bir şiirinde yerinde sabit duran, hareket etmeyen dolgun kütleyi nitelemek üzere şöyle der: وإذا لمست لمست أجثم جاثما / متحَيِّرا بمكانه ملء اليد
Erken Arapça kullanımBir yere çakılıp sefere veya işe çıkmayan uyuşuk adama جَثَّامَة denilmesi; ayrıca insan gövdesine ve heyetine جُثْمَان adı verilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça جثم kökü, merkezi Sami dillerinde somut kütle, beden, zeminle bütünleşme ve ağırlık taşıma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün ilk iki harfini oluşturan çekirdek, İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde gövde, cisim veya kökünden sökülmüş yığın anlamlarına gelen biçimlerle (İbranice geviyya / Aramice guşma gibi gövde tasavvurları) ortak bir kütle zemininde buluşur. Arapçada kökün sonuna gelen labiyal nazal ses, kütlenin yere yapışıp kapanmasını temsil eden özgül bir morfo-semantik daralma üretmiştir. İbrani ve Süryani geleneğinde doğrudan g-ṯ-m kökünün morfolojik karşılığı sınırlı olmakla birlikte, türev formlar canlının cansız bir blok gibi yere serilmesi fikrinde Arapça ile paralel bir semantik gelişme gösterir. Arapça bu kökü çöl faunasının yere yapışarak gizlenme veya tüneme hareketinden alıp insanın nihai helak sonrasındaki cesetleşme haline aktarmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuş ve küçük hayvanların göğüsleri üstüne yere yapışmasıHayvanın zeminle bütünleşip kıpırdamamasından insanın felç olmuşçasına yığılmasına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami dillerindeki gövde ve cisim kökleriGövdenin ağırlık merkeziyle toprağa oturması ve cisimleşmesi fikri ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جثمAnlamlıYere yapışıp çökmekCanlının göğsü üzerine toprağa serilip hareketsiz kalmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
جمثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişe ait anlam kaydı yer almazKur'an'da geçmez
ثجمAnlamlıŞiddetle akmak ve yönelmekYağmurun aralıksız ve süratle boşalmasıKur'an'da geçmez
ثمجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMühmel kombinasyondurKur'an'da geçmez
مجثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMühmel kombinasyondurKur'an'da geçmez
مثجAnlamlıKarıştırmak ve yoğunlaşmakSıvının başka bir sıvıyla karıştırılıp kıvam bulmasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جثمMerkezYere yapışarak kütleleşmeGöğsün yere yapışması ve hareket yeteneğinin tamamen kaybolmasıCanlının cansız bir ceset veya yığın halinde çöküp kalması
جثوKomşuDiz üstü durmaDizlerin yere konulması ancak gövdenin henüz dikliğini korumasıHesaba çekilme veya dehşet anında bekleme hali
بركKomşuDevenin çökmesiAğırlığın göğüs kemiği üzerine sağlamca ve canlı olarak yerleşmesiHayvanın kendi iradesiyle veya talimatla yere oturması
ربضKomşuKüçükbaş hayvanın yatmasıKoyun veya köpeğin gövdesini zemine bırakıp istirahat etmesiCanlılığın devam ettiği gevşeme ve barınma durumu
همدKomşuSönme ve cansızlaşmaAteşin kül olması veya toprağın kuruyup hareketsiz kalmasıİç enerjinin tükenmesiyle oluşan donukluk
نهضZıtDoğrulma ve kalkışZeminden hızla ve iradeyle yukarı doğru harekete geçmeKütlenin yerçekimini yenerek faaliyete başlaması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجثمGöğsü üstüne yere yapışmakCanlının zeminle birleşerek kıpırdamaz hale gelmesiKesin
Latinceprocumbere, prosterniYere serilmek, yüzükoyun düşmekBedensel yığılmayı verir ancak kaskatı kesilip toprakla bütünleşme nüansını eksik bırakırGüçlü
İngilizceto crouch prostrate, to lie motionlessYere kapanıp hareketsiz kalmakHareketsizliği karşılar fakat cesetleşme ve kütlesel ağırlık çağrışımını tam yansıtmazGüçlü
Almancaregungslos am Boden liegenYerde hareketsiz yatmakDurumu tasvir eder ancak kuşun tünemesi gibi somut arka planı taşımazGüçlü
Fransızcagésir prostréYere serilmiş halde kalmakCansız veya dermansız yatışı iyi verir, kütle yığılması boyutunu dolaylı anlatırGüçlü

Kaynak Gesenius, Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَاثِمِينَHelak darbesiyle evlerinde yüzüstü yere çakılıp kaskatı kesilenlerSayha ve zelzele ile aniden yok edilen Semud, Medyen ve Ashab-ı Eyke topluluklarının helak tablosu (A'râf 7:78, 7:91; Hûd 11:67, 11:94; Ankebût 29:37)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi azap ve helak sahneleriHelakin fail üzerindeki ani ve karşı konulamaz fiziksel tesiriİnsanın kudret ve iradesinin bir anda sıfırlanıp nesneleşmesi
FıkıhAv ve kurban hükümleriAtış hedefi yapılarak hapsedilen ve kesilmeden öldürülen hayvan yasağıHadiste geçen مُجَثَّمَة ifadesiyle canlının yere mıhlanıp hedef yapılmasının haram kılınması
TefsirHelak tasvirlerinin semantiğiBu halin dehşetten diz çökme mi yoksa cansız cesetler olarak yere serilme mi olduğuMüfessirlerin ekseriyetince ölü, kaskatı ve toprakla birleşmiş cesetler olarak açıklanması
HadisYasaklanan öldürme biçimleriKuş veya hayvanın kaçamayacak şekilde bağlanıp okla öldürülmesi yasağıCanlının doğal kaçış alanından koparılıp yere sabitlenmesi hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ceza ve sünnetullahVarlığın sönüşü ve taşlaşmasıAzgınlığın ilahi kudret karşısında bir anda kütleye indirgenmesiİnsanın büyüklük iddiasının kendi yurdunda bir yığın halinde yere yapışmasıyla iptaliKesin
İlmiFiziksel hareket ve mekanikStatik dengenin mutlaklaşmasıKinetik enerjinin sıfırlanarak cismin tabana oturmasıSistemin iç dinamizmini kaybederek tüm enerjisini çevre zeminine teslim etmesiGüçlü
SiyasiOtorite ve güç kırılmasıİktidarın donması ve felç olmasıHükümranlık iddiasındaki gücün bir anda dirençsiz hale gelmesiToplumsal yapının kendi kurumları içinde yere serilip işlevsiz bir kalıntıya dönmesiGüçlü
İktisadiÜretim ve mülkiyetin sönmesiSermaye ve mekanın atıl kütleye dönüşmesiEkonomik canlılığın ve akışın bir darbeyle donmasıMamur kentlerin ve zenginliklerin hiçbir katma değer üretemeyen harabelere dönüşmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKinetik enerjinin sıfırlanması ve taban potansiyeline çöküşDinamik bir sistemin tüm serbestlik derecelerini kaybederek alt enerji tabanına yapışması ve hareket edemez duruma gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve ani çöküş haliBir toplumun veya yapının şok edici bir krizle tüm reflekslerini yitirip kendi alanında hareketsiz ve tepkisiz bir yığına dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca korkudan veya saygıdan ötürü geçici olarak diz üstü çökmek biçiminde anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök, ilahi bir afet neticesinde hayat belirtisi kalmamış, yüzüstü veya göğsü üstüne yere çakılmış cansız bedenlerin durumunu ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHelak edilen halkların hayatta kaldığı veya sadece korkuyla bekleştiği zannına yol açar; oysa metin onların topyekûn imhasını ve cesetleşmesini beyan etmektedir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Helak kavramının sadece soyut bir yok oluş değil, somut ve dehşet verici bir kütlesel sönüş olduğunu mekân-beden ilişkisi üzerinden gösterdiği için hayati önemdedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Semud ve Medyen kavimlerinin sayha ve sarsıntı ile cezalandırıldığı, yurtlarında ansızın helak olduklarını bildiren kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Azabın sadece psikolojik bir sarsıntıdan ibaret olduğu yorumunu reddeder; bedensel ve biyolojik hayatın anında durdurulup cesetlerin yere serildiğini netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının göğsünü toprağa dayayarak kütle halinde yere yapışması ve hareketini tamamen yitirmesi.
  • Soyut anlamBir failin kinetik ve iradi kabiliyetini kaybederek zemin üzerinde edilgin, donuk ve ağır bir nesneye indirgenmesi.
  • Sistematik karşılıkAzgın sistemlerin ilahi darbe karşısında iç enerjisini yitirip kendi yurtlarında işlevsiz birer enkaz ve kalıntı halinde donup kalması.
  • LaTeX modeliEk→0  ⟹  v⃗=0∧r⃗⋅n⃗z=0
  • LaTeX açıklamasıModelde Ek canlının kinetik enerjisini, v⃗ hareket hızını, r⃗ konum vektörünü ve n⃗z zemin normalini temsil eder; kinetik enerjinin sıfıra düşmesiyle hız vektörü sıfırlanır ve beden zemin düzlemiyle tamamen bütünleşerek hareketsiz bir kütle halini alır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج