جثو
ج - ث - و
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Diz çökenler
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جثو and جثى
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR523 harfباب الجيم والثاء و و ا ي ء معهما
ج و ث، ث أ ج، ج ث و، ج و ث، و ث ج
جأث:
الجأثُ: ثِقلُ المشي. يقال: أثقلهُ الحِملُ حتى جأث.
والمجؤوثُ والمجثُوث: الفزع المرعوب. وفي الحديث: "فلما رأيت جبريل جُئثت رُعباً".
ثأج:
الثُّؤاجُ: صوت النَّعجة. تأجت تثأج ثُؤاجاً. قال الكُميت:
رأيه فيهم كرأي ذوي الثَّلَّسة في الثّائجات جُنح الظّلامِ.
جثو:
الجُثوةُ: تُرابٌ مجموع كهيئة القبر.
والجثوُ: مصدر الجاثي،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR276 harfج ث و
جثـا علـى ركبتيـه جثـواً ورأيتـه جاثيـاً بيـن يديـه " وتـرى كـل أمـة جاثيـة " ورأيتهـم جثياً عنده.
وفي الحديـث: " أنـا أول مـن يجثـو للخصومـة بيـن يـدي اللـه تعالـى يـوم القيامـة " وتجاثـوا على الركب وجاثى ترى جثوتين مـن تـراب عليهمـا صفائح صم من صفيح منضد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.094 harf: ( و ( *!الجثْوَةُ ، مُثَلَّثَةً : الحِجارَةُ المَجْموعَةُ ) ، ذَكَرَ الجَوْهرِيُّ التَّثْليثَ .
وقالَ غيرُهُ : هي حِجارَةٌ مِن تُرابٍ مُتَجِمّعِ كالقَبْرِ .
وفي الحديْثِ : ( فإذا لم نَجِدْ حَجَراً جَمَعْنا *!جُثْوةً من تُرابٍ ) .
( و ) *!الجُثْوَةُ ، بالضمِّ : ( الجَسَدُ ) ، والجَمْعُ *!جُثَا ؛ عن شَمِرٍ قال :
يَوْمَ تَرَى *!جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ ( و ) *!الجِثْوَةُ *!والجَثْوَةُ : لُغَةٌ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.982 harfMadde başı: جثو and جثى١
1 جَثَا ذ and جَثَى (S, Msb, K) عَلَى رُكْبَتَيْهِ, (S, Msb,) aor. ١َ٢ُ٣َ and ١َ٢ِ٣َ , inf. n. جُثُوُّ and جُثِىُّ, (S, Msb, K,) He sat upon his knees; (K, TA;) for the purpose of contention or disputation, or the like: (TA:) or جثا [and جثى] he kneeled; put himself in a kneeling posture; which is the mode of sitting of him who is contending or disputing: (AZ, Har p. 512:) [or he put down his
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR394 harfجَثَا
جَثَا U ( n. ac. جُثُوّ 27 ),
a. Knelt, stooped down.
جَاْثَوَ
جَاْثَوَ III ,
a. see VI .
b. Sat cross-legged, squatted.
أَجْثَوَ
أَجْثَوَ IV
a. ; Made to kneel down.
تَجَاْثَوَ
تَجَاْثَوَ VI ,
a. Sat knee to knee with.
جَثْوَة
جَثْوَة 1t , ( pl. جُثًا [ 9A ] ),
a. Heap of stones; mound, hillock.
جُثْوَة
جُثْوَة 3t ,
a. Knoll; grave, tomb.
جُثُوّ
جُثُوّ 27 ,
a. Kneeling.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.828 harfجثو
جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي) - جَاثِي - جَاثِيَة - جَاثُوْن - جِثِيّ - جِثِيَّاً
جَثَا - يَجْثُوْ + كائن + في مكان + حول شيء: يقعد على ركبتيه: يجلس وهو يحمل وزن جسمه على ركبتيه المثنيتين وقامته منتصبة: تشبه وضعية القعود بعد السجود في الصلاة
جَاثِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَثَا - يَجْثُوْ "
جاثِيَة: مؤنث " جَاثِي "
جَاثُوْن: جمع
جثو جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي) - جَاثِي - جَاثِيَة - جَاثُوْن - جِثِيّ - جِثِيَّاً جَثَا - يَجْثُوْ + كائن + في مكان + حول شيء: يقعد على ركبتيه: يجلس وهو يحمل وزن جسمه على ركبتيه المثنيتين وقامته منتصبة: تشبه وضعية القعود بعد السجود في الصلاة جَاثِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَثَا - يَجْثُوْ " جاثِيَة: مؤنث " جَاثِي " جَاثُوْن: جمع " جَاثِي " جِثِيّ - جِثِيَّاً: حال من " جاثُوْن": وهم جَاثُوْن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي: جَلَسَ - يَجْلِسُ، تَكِئَ - يَتْكَأُ، جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)، ضَجَعَ - يَضْجَعُ، رَقَدَ - يَرْقُدُ، جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)
جاثية ﴿وترى كل أمة جاثية كل أمة تدعى إلى كتابها اليوم تجزون ما كنتم تعملون(28)﴾ الجاثية جثى - جثيا ﴿فوربك لنحشرنهم والشياطين ثم لنحضرنهم حول جهنم جثيا(68)﴾ مريم ﴿ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا(72)﴾ مريم مختار الصحاح ● [جثا] ج ث ا: جَثَا على ركبتيه يجثي جُثِيَّاً ويجثو جُثُوًّا وقوم جُثِيُّ مثل جلس جلوس وقوم جلوس ومنه قوله تعالى ﴿ونذر الظالمين فيها جثيا﴾ بضم الجيم وكسرها أيضا اتباعا للثاء الراغب جثى - جثى على ركبتيه يجثوا جثوا وجثيا فهو جاث، نحو: عتا يعتو عتوا وعتيا، وجمعه: جثي نحو: باك وبكي، وقوله عز وجل: }ونذر الظالمين فيها جثيا﴿[مريم/72]، يصح أن يكون جمعا نحو: بكي، وأن يكون مصدرا موصوفا به، والجاثية في قوله عز وجل:﴾وترى كل أمة جاثية{ [الجاثية/28] فموضوع موضع الجمع، كقولك: جماعة قائمة وقاعدة. ملخص اللسان 1. جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً: جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها. 2. إن الناس يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة، 3. جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه، 4. والجاثي: القاعد. 5. وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً: مُستوفِزينَ على الرُّكَب. 6. جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم، 7. الجُثَى صَنَم كان يُذْبح له. 8. والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: حجارة من تراب متجمع كالقبر، 9. والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الرِّبْوة الصغيرة، 10. والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الكُومةُ من التراب. 11. وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من حجارة الجِمار 12. فلان من جُثَى جهنم؛ أَنه من جماعات أَهل جهنم ، 13. وجُثْوة كلّ إنسان: جسده: 14. والجُثْوة: البدن والوسط؛ 15. جُثْوَة :ما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر. 16. وسورة الجاثية: التي تلي الدخان. لسان العرب ● - جثا: جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً، على فعول فيهما: جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها. ويقال: جَثَا فلان على ركبتيه؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا، عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ قال: أَراد جُثِيُّ الرُّكَب للموت فقلب. وأَجْثاه غيرُه. وقوْمٌ جُثِيٌّ وقومٌ جُثىً أَيضاً: مثل جلس جلوساً وقوم جُلوسٌ؛ ومنه قوله تعالى: ونذر الظالمين فيها جُثِيّاً، وجِثِيّاً أَيضاً، بكسر الجيم، لما بعدها من الكسر. وجاثَيْتُ ركبتي إلى ركبته وتَجاثَوْا على الرُّكَب. وفي حديث ابن عمر: إن الناس يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة، وتروى هذه اللفظة جُثِيٌّ، بتشديد الياء، جمع جاثٍ وهو الذي يجلس على ركبتيه؛ ومنه حديث علي، رصوان الله عليه: أَنا أَوّلُ من يَجْثُو للخُصومة بين يدي الله عز وجل. ابن سيده: وقد تَجاثَوْا في الخصومة مُجاثاةً وجِثاءً، وهما من المصادر الآتية على غير أَفعالها. وقد جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، كجَذَا جَذْواً وجُذُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه، وعدَّه أَبو عبيدة في البدل، وأَما ابن جني فقال: ليس أَحد الحرفين بدلاً من صاحبه بل هما لغتان. والجاثي: القاعد. وفي التنزيل العزيز: وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً؛ قال مجاهد: مُستوفِزينَ على الرُّكَب. قال أَبو معاذ: المُسْتَوْفِزُ الذي رفع أَلْيَتَيه ووضع ركبتيه؛ وقال عديّ يمدح النعمان: عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور قيل: أَراد ينحر النسك على جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم، وقيل: الجُثَى صَنَم كان يُذْبح له. والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة، ثلاث لغات: حجارة من تراب متجمع كالقبر، وقيل: هي الحجارة المجموعة. والجثْوة: القبر سمي بذلك، وقيل: هي الرِّبْوة الصغيرة، وقيل: هي الكُومةُ من التراب. التهذيب: الجُثَى أَتْربة مجموعة، واحدته جُثْوة. وفي حديث عامر: رأَيت قبور الشهداء جُثىً يعني أَتْربة مجموعة. وفي الحديث الآخر: فإذا لم نَجِدْ حجراً جمعنا جُثْوَةً من تراب، ويجمع الجميع جُثىً، بالضم والكسر. وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من حجارة الجِمار (* قوله «ما اجتمع فيه من حجارة الجمار» هذه عبارة الجوهري، وقال الصاغاني في التكملة: الصواب من الحجارة التي توضع على حدود الحرم أو الانصاب التي تذبح عليها الذبائح). وفي الحديث: ما دَعا دُعاءَ الجاهلية فهو من جُثَى جهنم. وفي الحديث: من دَعا يا لَفُلانٍ فإنما يدعو إلى جُثَى النار؛ هي جمع جُثْوة، بالضم، وهي الشيء المجموع. وفي حديث إتيان المرأَة مُجَبِّيةً رواه بعضهم مُجثَّاة، كأَنه أَراد قد جُثِّيَت فهي مُجَثَّاة أَي حُمِلت على أَن تَجْثُوَ على ركبتيها. وفي الحديث: فلان من جُثَى جهنم؛ قال أَبو عبيد: له معنيان أَحدهما أَنه ممن يَجْثُو على الركب فيها، والآخر أَنه من جماعات أَهل جهنم على رواية من روى جُثىً، بالتخفيف، ومن رواه من جُثِيِّ جهنم، بتشديد الياء، فهو جمع الجاثي. قال الله تعالى: ثم لنحضرنهم حول جهنم جُثِيّاً؛ وقال طرفة في جمع الجُثْوة يصف قبري أَخوين غني وفقير: تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ مُوَصَّد. وجُثْوة كلّ إنسان: جسده: والجُثْوة: البدن والوسط؛ عن ابن الأَعرابي؛ ومنه قول دغْفَل الذُّهْلي: والعَنْبَرُ جُثْوَتُها، يعني بَدَنَ عمرو بن تمِيم ووَسَطَها. ابن شميل: يقال للرجل إنه لعظيمُ الجُثْوةِ والجُثَّةِ. وجُثْوَة الرجل: جسدُه، والجمع الجُثَى؛ وأَنشد: يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ قال: والقبر جُثْوَة، وما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر جُثْوَة. والجُثْوة: التراب المجتمع. والجَثْوَة والجِثْوَة والجُثْوَة: لغة في الجَذْوة والجِذْوة والجُذْوة. الفراء: جَذْوة من النار وجَثْوة، وزعم يعقوب أَن الثاء هنا بدل من الذال. وسورة الجاثية: التي تلي الدخان. مقاييس اللغة: (جث) الجيم والثاء يدلّ على تجمُّع الشيء. وهو قياسٌ صحيح. فالجُثَّة جُثَّة الإنسان، إذا كان قاعداً أو نائماً. والجُثّ: مجتمِعٌ من الأرض مرتفِعٌ كالأكَمَة. قال ابنُ دريد: وأحسب أنّ جُثَّة الرجل من هذا. ويقال الجَثُّ قذىً يخالط العَسَل. وهو الذي ذكره الهذلي([86]): فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها ويقال: الجَثُّ الشَّمع. والقياس واحد. ويقال نَبْتٌ جُثاجِثٌ كثيرٌ. ولعلَّ الجَثجاثَ مِن هذا. وجُثِثْتُ من الرَّجل إذا فزِعْتَ، وذلك أنّ المذعور يتجمّع([87]). فإن قالَ قائل: فكيف تقيس على هذا جَثثْت الشيءَ واجتثَثْته([88]) إذا قلعتَه، والجَثِيث من النَّخل الفَسيل، والمِجَثَّة الحديدة التي تَقتلِعُ بها الشيء؟ فالجواب أنّ قياسَه قياسُ الباب؛ لأنه [لا] يكون مجثوثاً إلاّ وقد قُلِع بجميع أصوله وعُروقه حتّى لا يُترَك منه شيءٌ. فقد عاد إلى ما أصَّلناه. القاموس المحيط: و الجُثْوَةُ، مُثَلَّثَةً الحِجارةُ المَجْمُوعةُ، والجَسَدُ، والجِذْوَةُ، والوَسَطُ. وجُثَا الحَرَمِ، بالضم والكسر ما اجْتَمَعَ فيه من الحِجَارَةِ التي تُوْضَعُ على حُدودِ الحَرَمِ، أو الْأَنْصابُ تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ، وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّ. وجَثَا، كَدَعا ورَمَى، جثُوًّا وجُثِيًّا، بضمِّهِما جَلَسَ على رُكْبَتَيْهِ، أو قامَ على أطْرافِ أصابِعِهِ. وأجْثاهُ غيرُهُ، وهو جاثٍ ج، جُِثِيٌّ، بالضم والكسر. وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِهِ، وتَجَاثَوْا على الرُّكَبِ. والجَثَاءُ، كسَحابٍ الشَّخْص، ويُضَمُّ، والجَزَاءُ، والقَدْرُ، والزُّهاءُ. وكسُمَيٍّ جَبَلٌ. وجَثَوْتُ الإِبِلَ، وجَثَيْتُها جَمَعْتُها. تاج العروس: ( الجثوة مثلثة الحجارة المجموعة ) ذكر الجوهرى التثليث وقال غيره هي حجارة من تراب متجمع كالقبر وفى الحديث فإذا لمنجد حجرا جمعنا جثوة من تراب ( و ) الجثوة بالضم ( الجسد ) والجمع جثى عن شمر قال * يوم ترى جثوته في الاقبر * ( و ) الجثوة والجثوة لغة في ( الجذوة ) والجذوة قال الفراء جذوة من النار وجثوة وزعم يعقوب انه بدل ( و ) الجثوة ( الوسط ) عن ابن الاعرابي ومنه قول دغفل الذهلى والعنبر جثوتها يعنى بدن عمرو بن تميم ووسطها ( وجثى الحرم بالضم والكسر ما اجتمع فيه من ) حجارة الجمار كما في الصحاح وقيل من ( الحجارة التى توضع على حدود الحرم أو ) هي ( الانصاب ) التى كانت ( تذبح عليها الذبائح ) واحدتها جثوة وجثوة ( ووهم الجوهرى ) في قوله ما اجتمع فيه من حجارة الجمار نبه عليه الصغانى في التكملة ( وجثا كدعا ورمى ) يجثور ويجثى ( جثوا وجثيا بضمهما ) ظاهره انه بالسكون فيهما بعد الضم وليس كذلك بل هو على فعول فيهما كما هو نص الجوهرى وهو الصواب ( جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها وفى حديث على انا اول من يجثو للخصومة بين يدى الله عز وجل ( أو ) جثا جثوا وجثوا كجذا جذوا وجذوا إذا ( قام على اطراف اصابعه ) وعده أبو عبيدة في البدل واما ابن فقال ليس احدا لحرفين بدلا من الاخر بل هما لغتان ( واجثاه غيره وهو جاث ج جثى بالضم ) مثل جلس جلوسا وقوم جلوس ( والكسر ) لما بعده من الكسر وبهما قرئ قوله تعالى ونذرا لظالمين فيها جثيا وقال الراغب يصح ان يكون جمعا نحو باك وبكى وان يكون مصدرا موصوفا به وفى الحديث فلان من جثى جهنم أي ممن يجثو على الركب فيها ( وجاثيت ركبتي الى ركبته ) وفى بعض نسخ الصحاح جاثيته ( وتجاثوا على الركب ) في الخصومة مجاثاة وجثاء وهما من المصادر الاتية على غير افعالها ( والجثاء كسحاب الشخص ويضم ) نقله الصاغانى ( و ) ايضا ( الجزاء والقدر والزهاء ) يقال جثاء كذا أي زهاؤهم ( و ) جثى ( كسمى جبل ) بين فدك وخيبر وضبطه نصر كربى وقال جبل من جبال اجا مشرف على رمل طيئ ( وجثوت الابل ) والغنم جثوا ( وجثيتها ) جثيا ( جمعتها ) نقله الصاغانى * ومما يستدرك عليه الجاثية في قوله تعالى وترى كل امة جاثية موضوع موضع الجمع كقولك جماعة قائمة وجماعة قاعدة قاله الراغب وبه سميت سورة الجاثية وهى التى تلى الدخان وقال ابن شمبل يقال للرجل العظيم الجثوة بالضم والجثا الجماعة ومنه الحديث يصيرون يوم القيامة جثا كل امة نتبع نبيها والجثوة القبر ومنه قول طرفة ترى جثوتين من تراب عليهما * صفائح صم من صفيح مصمد والجمع الجثا ومنه قول عدى يمدح النعمان عالم بالذى يكون نقى السدر عف على جثاه يحور اراد ينحر النسك على جثا آبائه أي على قبورهم وقبل الجثاصنم كان يذبح له والجثوة الربوة الصغيرة وقيل هي الكومة من التراب وفى حديث عامر رايت قبور الشهداء جثا يعنى اتربة مجموعة والجاثى القاعد وقيل المستوفز على ركبتيه عن مجاهد وقال أبو معاذ المستوفز الذى رفع اليتيه ووضع ركبتيه ويروى فلان من جثا جهنم أي من جماعات اهل جهنم عن ابى عبيد وفى حديث اتيان المراة مجباة روى مجثاة كانه اراد جثيت فهى مجثاة أي حملت على ان تجثو على ركبها والجث الجاثوم بالليل والتجاثى في اشالة الحجر مثل التجاذى
Mücavir kökler18 mücavir (24 toplam)
- حضر
1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
- حول
1 ortak ayet · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
- حشر
1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- نجو
1 ortak ayet · Özel konuşmak
- جهم
1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- شطن
1 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- جزي
1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- وقي
1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- كتب
1 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
Geçtiği ayetler(3)
فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا
Diz çökenlerRabbına andolsun ki; Biz, onları da, şeytanları da beraber mutlaka haşr edeceğiz. Sonra cehennemin yanında diz çöktürerek hazır bulunduracağız.
ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا
Diz çökenlerSonra Biz, takvaya erenleri kurtaracağız. Zalimleri de orada diz üstü çökmüş olarak bırakacağız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جثو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جثم, خضع, سجد, ركع |
| Zıt Kök | قام |
| Çekirdek Özet 1 | Dizleri bükerek yere yığılmak, bedeni toplayıp diz üstü çökmek ve toprak yığını oluşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet günü hesap ve ceza dehşeti karşısında acziyet içinde diz üstü yığılma |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve adalet huzurunda beşeri direncin sıfırlanarak yargıya hazır hale gelişi |
| Kritik Hata Riski | Anlamın sıradan bir ibadet veya dinlenme oturuşu sanılıp taşıdığı dehşet, çaresizlik ve yargılanma boyutunun ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جث | Bir kütlenin zemine yığılması, gövdenin toplanıp hareketsiz kalması veya kökünden koparılıp yere serilmesi (جثث, جثم) | و | Yığılma ve çökme eylemini dikey hareketin durdurulup dizler üzerine sabitlenmesi ve yönlü bir duruşa bürünmesi yönünde daraltır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bedensel ağırlığın ve uzuvların bir araya getirilip toplanması |
| ث | İşaret, sınır (ikiz harf ت temelinde sesin sürtünmeli yoğunlaşmasıyla türetme) | Hareketin sınırlandırılması, dik duruşun kesilerek zeminde bir eşiğe dayanması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, sabitleme | Dizlerin zemine raptedilmesi, gövdenin bulunduğu noktaya çakılıp sabitlenmesi |
| جثو | Toplanan bedensel kütlenin sınırlandırılıp dizler üzerinden zemine sabitlenmesi ve diz çöküş |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Diz kapakları üzerine çöküp kalçayı yerden kaldırmak suretiyle yere yığılmak; mezar üzerine toplanan küçük toprak ve taş yığını |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde mezar üzerine yığılmış toprak kümesi (el-cüsve) anlamında geçer: ترى جثوتين من تراب عليهما / صفائح صم من صفيح منضد |
| Erken Arapça kullanım | Yargılanma ve davalaşma anında hasmın ve hakimin önüne diz çökme bağlamında hadiste geçer: أنا أول من يجثو للخصومة بين يدي الله تعالى يوم القيامة |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça جثو kökü, Sami dillerinde gövdenin bir yere çökmesi, kütleleşmesi veya zemine doğru bükülüp sabitlenmesi semantiğine bağlanan kök ailesine aittir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan c-t-v dizilimi yerine gövde, kütle ve cismani yığılmayı anlatan g-v-y / g-w-p kökleri ve bükülme/çökme belirten k-r-ʿ kökü işlev görürken, Güney Sami (Arapça) kolunda kök, bedenin özellikle diz eklemleri üzerinde katlanıp yığılmasını ve küçük höyük/yığın biçimini ifade eden özgül bir morfolojik gelişim göstermiştir. Bu durum, çöl yaşamında mezar yapısı ve dehşet anında yere çömelme pratikleriyle birleşerek köke hem fiziksel durağanlık hem de zillet/acziyet çağrışımı kazandırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جثو / جثي | Cüsve (toprak yığını) ile diz çökme eylemi arasındaki gövdesel kümelenme ve hareketsizlik ilişkisi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksikali | Kuzeybatı Sami kütle/gövde kavramlarının Arapçada diz üstü çökme pozisyonuna özelleşmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Anlamlı | Diz üstü çökmek, yığılmak | Dizleri yere koyup dehşet veya acziyet içinde bekleme hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جوث | Anlamlı | Karın kabarıklığı, şişkinlik | Göğsün veya karnın üst kısmının şişkin ve kabarık olması | Karın kütlesinin öne çıkması; Kur'an'da geçmez |
| ثجو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| ثوج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| وجث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| وثج | Anlamlı | Sağlam ve sıkı olmak | Atın veya bedenin etli, kalın ve kuvvetli yapıda olması | Kütlesel dolgunluk ve sağlamlık; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Merkez | Diz üstü çöküş | Korku, dehşet veya muhakeme anında dizler üzerine yığılıp kalma | Eylemsizliğe kilitlenmiş boyun eğiş |
| جثم | Komşu | Yere yapışma | Göğsü ve tüm gövdeyi yere yapıştırarak hareket edemez hale gelme | Kuş veya hayvanın yere tünemesi gibi tüm gövdeyle çökme |
| خضع | Komşu | Boyun eğme | Baş ve boynu öne doğru eğerek itaat ve zillet gösterme | Fiziksel çöküşten ziyade boyun ve duruşla tevazu |
| سجد | Komşu | Yere kapanma | Alnı yere koyarak en üst düzeyde teslimiyet ve ibadet sergileme | İradeye dayalı, bilinçli ve en derin saygı eylemi |
| ركع | Komşu | Eğilme | Ayakta iken beli büküp elleri dizlere koyarak eğilme | Ayakta duruş ile çöküş arasındaki ara aşama |
| قام | Zıt | Doğrulma | Ayakta dikilme, harekete geçme ve direnç gösterme kabiliyeti | Bağımsız irade ve dik duruş hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جثو | Diz üstü çökme | Dehşet, acziyet veya yargılama karşısında dizler üzerine yığılma | Kesin |
| Latince | genuflectere, procumbere | Diz çökmek, yere yığılmak | genuflectere ibadet veya hürmet diz çöküşünü verirken procumbere korkudan yere serilmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | kneel, cower | Diz çökmek, sinmek | kneel yalnızca bedensel duruşu anlatırken cower dehşet kaynaklı büzülmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | niederknien, kauern | Diz çökmek, çömelmek | niederknien diz üstü duruşu verir; kökteki yargı ve dehşet havasını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | s'agenouiller, s'accroupir | Diz çökmek, çömelip kalmak | Fiziksel pozu karşılar ancak kökün mezar/toprak yığınıyla olan semantik bağını dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جِثِيًّا | Cehennem çevresinde zilletle yığılmış olma | Mahşer günü inkârcıların ve suçluların cehennemin etrafında diz üstü çökmüş, kaçış imkânı kalmamış halde toplanması (Meryem 19:68, 19:72) |
| جَاثِيَةً | Hesap anında dehşetle diz üstü bekleme | Kıyamet gününde her ümmetin kendi amel defterine çağrılırken korku ve teyakkuzla diz çökmüş hali (Câsiye 45:28) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve eskatoloji | Mahşerdeki evrensel yargılamada insanların ilahi adalet huzurundaki çaresizlik konumu | Kibrin kırılması ve mutlak beşeri acziyet |
| Fıkıh | Yargılama usulü (adabü'l-kâdî) | Dava esnasında hasımların hâkim huzurunda diz çökerek oturmasının gerekliliği veya cevazı | Yargılanma ve eşitlenme pozisyonu |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri | Ümmetlerin diz çöküşünün azaptan mı yoksa hesabın dehşetinden mi kaynaklandığı | Kolektif korku ve teyakkuz hali |
| Hadis | Şefaat ve muhakeme rivayetleri | Kıyamet günü davanın başlaması için Allah'ın huzurunda ilk diz çökecek olanın zikredilmesi | Adalet Divanı önünde hesaplaşma başlangıcı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yargı ve mahşer | Mutlak teslimiyet | Direncin kırılması | İnsanın yaratıcı karşısındaki nihai ontolojik acziyetinin bedensel tescili | Kesin |
| İlmi | Yüksek hakikat huzuru | Epistemik çaresizlik | İddianın sonlanması | Mutlak kesinlik karşısında tüm göreli teorilerin ve iddiaların susması | Güçlü |
| Siyasi | Yüksek mahkeme ve otorite | Egemenlik karşısında boyun eğiş | İtirazın sıfırlanması | İlahi egemenlik tecelli ettiğinde yeryüzü otoritelerinin ve taşkınlıklarının diz çöküşü | Güçlü |
| İktisadi | Nihai hesaplaşma ve mülkiyet | İflas ve hesaba çekilme hali | Sahiplik iddiasının bitişi | Dünyevi mülkiyet iddialarının düşmesi ve hesap karşısında kolektif acziyet | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerjinin sıfırlanması ve potansiyel kuyuya düşüş | Bir parçacığın hareket serbestisini kaybederek kararlı minimum enerji noktasında hareketsiz kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tevkif ve kolektif anomi felci | Sosyal aktörlerin meşruiyet ve güçlerini kaybederek üstün yargı erki karşısında eylemsizliğe gömülmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözcüğün sadece fiziki bir oturma biçimi veya namaz benzeri bir ritüel duruşu olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bireysel veya ritüel bir duruş değil; tüm ümmetleri kapsayan, cehennem ve hesap dehşetiyle felç olmuş kolektif bir yargılanma konumu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet ve mahşer sahnelerindeki kozmik dehşetin, ilahi adaletin azametinin ve inkârcı kibrin kırılışındaki dramatik ağırlığın sıradanlaştırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Dünyada böbürlenen, diklenen ve otorite tanımaz tavır takınan insanın ahirette bürüneceği zorunlu duruşu en somut fiziksel tabloyla özetlediği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer yargılamasını, hesap defterlerinin dağıtımını ve cehennemin çevresinde suçluların toplanmasını tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ahirette kendi savunmasını kibirle yapabileceği veya toplulukların güçleriyle ayrıcalık kazanabileceği yanılgısını yıkar; her ümmetin diz çökeceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğırlık merkezini diz eklemleri üzerine bırakarak zemine yığılmak, bedensel dikliği kaybedip sabit bir toprak yığını gibi hareketsizleşmek.
- Soyut anlamİlahi kudret, yargı ve hesap dehşeti karşısında özerk iradenin ve direncin tükenerek tam bir teslimiyet ve acziyet içine düşmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin bütün unsurlarının serbest hareket alanının askıya alınıp merkezi adalet divanı önünde yargılanma durumuna kilitlenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
ilahi muhakeme ve mahşer celbini ifade eder. başlangıçtaki bağımsız hareket eden aktörler kümesidir. yargılanma alanını, alandaki fert veya ümmetleri temsil eder. kaçış ve eylem hızının sıfırlanmasını, kinetik enerjinin ve direnç gücünün tamamen tükenişini, ise aktörün ulaştığı en düşük potansiyel seviyeyi (diz üstü çöküş ve zillet halini) simgeler.