جدر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-د-ر4 sîga, 51 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حددجُدُرٍشتتوَأَجْدَرُجدرجِدَارًاشددقضضوريرودكنزطلق

KökSîga 4Ayet 4Sure 3Mücavir 51

▶ Ağı aç (3B)

جدر

ج - د - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Cidar duvar demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cidar duvar demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.765 harf
باب الجيم والدال والراء معهما ج د ر، د ج ر، د ر ج، ج ر د، ر د ج مستعملات جدر: الجَدرُ: ضرب من النَّباتِ، الواحدة بالهاء. ومن الشِّجر: الدِّقُّ ينبت في القِفاف والصِلابِ، فإذا أطلعت رؤوسها في أول الربيع يقال: أجدَرَتِ الشَّجرة وأجدَرَتِ الأرض، فهو جَدِرٌ، وفي نُسخةٍ: مُجدِرٌ حتى يَطول، فإذا طال افترقت أسماؤه. والجِدارُ جمعه جَدَرٌ. والجَديرُ: مكانٌ بُني حواليه جِدارٌ مَجدورٌ، قال: ويبنون في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR591 harf
الجَدْرُ والجِدارُ: الحائط. وجمع الجِدارِ جُدُرٌ، وجمع الجَدْرِ جُدْرانٌ. والجَدْرُ أيضاً: نَبْت. وقد أَجْدَرَ المكان. والجَدَرُ: أثر الكَدْمِ بعنق الحمار. وشاة جَدْراء، إذا تَقَوَّبَ جلدها من داء يصيبها. والجُدَرِيُّ بضم الجيم وفتح الدال، والجَدَريُّ بفتحهما: لغتان. تقول: جُدِّرَ الرجل فهو مُجَدَّرٌ. وأرض مُجَدَّرَةٌ: ذات جُدَريٍّ. ويقال أيضاً: هذا الأمر مَجْدَرَةٌ لذلك، أي مَحْراةٌ. وفلان جديرٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.270 harf
ج د ر جدر ، جرد ، درج ، دجر ، ردج ، رجد . جدر : قال الليث : الجَدْرُ : ضرب من النبات ، الواحدة : جَدْرَةٌ . قال : ومن شجر الدِّقِّ : ضروب تنبت في القِفَافِ والصِّلابِ ، فإذا أطلعَت رؤوسها في أول الربيع قيل : أجدَرَتِ الأرضُ ، وأجدَرَ الشجر ، فهو جَدْرٌ حتى يَطُولَ ، فإذا طال تفرَّقَت أسماؤه . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) الجَدَرَةُ : الحبة من الطلع . والجَدْرُ ، والجِدَارُ : معروفان . ( قلت ) وفي
Maddenin bağlantısı

ج د ر جدر ، جرد ، درج ، دجر ، ردج ، رجد . جدر : قال الليث : الجَدْرُ : ضرب من النبات ، الواحدة : جَدْرَةٌ . قال : ومن شجر الدِّقِّ : ضروب تنبت في القِفَافِ والصِّلابِ ، فإذا أطلعَت رؤوسها في أول الربيع قيل : أجدَرَتِ الأرضُ ، وأجدَرَ الشجر ، فهو جَدْرٌ حتى يَطُولَ ، فإذا طال تفرَّقَت أسماؤه . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) الجَدَرَةُ : الحبة من الطلع . والجَدْرُ ، والجِدَارُ : معروفان . ( قلت ) وفي حديث الزبير حين اختصم هو والأنصاري إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سُيُولِ شِرَاجِ الحَرَّةِ ، فقال للزبير : ( اسقِ أرضَكَ حتى يبلغ الماء الجَدْرَ ، ثم أرسِلْهُ إليه ) أراد بالجَدْرِ : ما رُفِعَ من أعضَادِ المَزْرَعَةِ لتمسك الماء كَالجِدَارِ . وقال الليث : الجَدِيرُ : مكان قد بُني حَوَالَيهِ جِدارٌ مَجْدُورٌ ، وقال الأعشى : ويبنون في كل وادٍ جَدِيراً وقال رؤبة : تشييد أعضاد البناء المُجْتَدَرْ والجُدَريُّ : قُرُوحٌ تَنَفَّطُ عن الجِلدِ ممتلئةٌ ماءً ثم تقيَّح ، وصاحِبُها : جَدِيرٌ مُجَدَّرٌ . ويقال : الجَدَرِيُّ بفتح الجيم . وقال الليث : الجَدَرُ : انتبارٌ في عُنُقِ الحِمَارِ ، وربما كان من آثار الكَدْمِ . يقال : جَدِرَت جَدَراً إذا انْتَبَرتْ . وأنشد لرؤبة : أو جَادرُ اللِّيتَيْن مطويُّ الحَنَق وفلان جديرٌ لذلك الأمر أي خليق له ، وما كان جديراً ، ولقد جَدُر جَدَارة . وأجدِرْ به أن يفعل ذاك . وقال اللحياني : إنه لجَديرٌ أن يفعل ذاك ، وإنهما لجديران ، وإنهم لجديرون . وقال زهير : جَدِيرُون يوماً أن ينالوا ويستعلوا ويقال للمرأة : إنها لخليقةٌ وجديرةٌ أن تفعل ذاك ، وإنهن لجَدِيراتٌ وجَدَائِرُ أن يفعلن ذاك . ( أخبرني المنذري عن الطوسيِّ عن الخرَّاز عن ابن الأعرابي ) قال : أجدَرَ الشجرُ ، وجدَّر إذا أخرج ثمره كأنه الحِمَّص . وقال الطِّرمَّاح : وأجدَرَ من وادي نَطَاةَ وَلِيعُ نَطَاةٌ : عَيْنٌ بِخَيْبَرَ . وقال أبو زيد : كنيفُ البيت مثل الحُجْرَةِ يُجمَعُ من الشجر ، وهي الحَظِيرةُ أيضاً . والحِظَارُ : ما حُظِرَ على نباتٍ بِشَجَرٍ فإذا كانت الحظيرة من حجارة فهي جَدِيرةٌ ، فإن كان من طين فهو جِدَارٌ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) الجيْدر : القصير . وقال غيره : يقال للمرأة : جَيْدَرة . قال : والمُجَدَّرُ بالدال : القصير أيضاً . ويقال : جَدِرَ الكَرمُ يَجْدَرُ جَدَراً إذا حبَّب وهمَّ بالإيراق . وقال ابن الأعرابي : الجَدَرَةُ : الوَرَمَةُ في أصل لحي البعير . وقال النضر : الجَدَرَةُ : غُدَدَةٌ تكون في عُنُقِ البعير يسقيها عِرْقٌ في أصلها نحو السِّلعة برأسِ الإنسان . وجَمَلٌ أجدَرُ ، وناقة جَدْرَاءُ . دجر : ( أبو عبيد ) : رجل دَجِرٌ وَدَجْرَان ، وهو النشيط الأشِرُ . وقال أبو زيد : دَجَرَ الرجل دَجَراً وهو الأحمق الذي يَذْهَبُ لغير وَجْهِهِ . وقال الليث : الدَّجَرُ : شبه الحيرة ، وقد دَجِرَ فهو دَجِرٌ ودَجْرَانُ أي حَيْرَانُ في أمره . قال رؤبة : دَجْرَانَ لم يَشْرَب هناك الخَمْرَا والجميع : الدَّجَارَى . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدَّجْرُ : اللوبياء بفتح الدال ، وقرأته بخط شمر : الدُّجْر : اللوبياء . ( أبو عبيد ) : ليلة دَيْجُوجٌ وَدَيْجُورٌ : مظلمة . وقال شمر : الدَّيجور : التراب نفسه ، والجميع : الدَّياجير . يقال : تُرَابٌ دَيْجُورٌ ، يَضْرِبُ إلى السواد كَلَوْنِ الرماد ، وإذا كَثرَ يَبِيْسُ النباتِ فهو الدَّيجُورُ لسواده . وقال ابن شميل : الدَّيجُورُ : الكثير من الكَلأ . وقال الليث : الدَّجْرُ ، والدِّجرُ لغتان وهي الخشبة التي يُشد عليها حديدة الفدَّان ، ومنهم من يجعله دُجْرَينِ كأنهما أذنان ، الحديدة : اسمها : السّنَّةُ ، والفدَّان : اسم لجميع أدواته . والخشبة التي على عنق الثور هي النِّير ، والسَّميقَانِ : خشبتان قد شُدَّتا في العنق ، والخشبة التي في وسطه يُشد بها عِنَانُ الوَيْج وهو القُنّاحة والويج والمَيْسُ باليمانية : اسم الخشبة الطويلة بين الثورين ، والخشبة التي يُمسكها الحَرَّاثُ هي المِقوَم . قال : والمِمْلَقَةُ : النمرز . ( قلت ) : وهذه حروف صحيحة قد ذكرها ابن شميل في صفاته ، وذكر بعضها ابن الأعرابي . جرد : ( الحراني عن ابن السكيت ) : الجَردُ : الثوب الخلَقُ . وقال شمر قال ابن شميل يقال : جَرْدُ حِبَرَةٍ للثوب الذي قد ذهب زِئْبَرُهُ . وأنشد : أجَعَلتَ أسعد للرماح دَرِيئَةً هَبِلَتْكَ أمك أيَّ جَردٍ تَرْقَعُ قال الأصمعي في معنى قوله أيَّ جرد ترقع أي ترقع الأخلاق ، وتترُكُ أسْعَدَ قد خرَّقَتْهُ الرِّماح ، فأي شيءٍ تُصلِحُ بعده . وأخبرني المنذري قال أخبرني المبرَّد عن الرِّياشيِّ قال : أنشدني الأصمعي في النون مع الميم : ألا لها الويل على مُبينِ على مُبينٍ جَرَدِ القَصِيم مُبين : اسم بئر ، والقَصِيم : نبت . قال : والأجاردُ من الأرض : ما لا يُنبِتُ وأنشدني في مثل ذلك : يَطْعَنُهَا بِخَنْجَرٍ من لَحْمِ تحت الذُّنابى في مكان سُخن ( أبو عبيد ) : ثوب جَرْدٌ أي خَلَقٌ . وإذا أصاب الجَرَادُ الزرعَ قيل : جُرِدَ الزَّرعُ . وقال ابن السكيت : الجَرَدُ : أن يشْرَى جِلدُ الإنسانِ من أكل الجَرادِ . وقال شمر : الجَرَدُ من الأرض : فضاءٌ لا نباتَ فيه ، وهذا الاسم للفَضَاء ، فإذا نعتَّ به ، قُلْتَ : أرضٌ جرداءُ ، ومكان أجرَدُ ، وقد جرِدَت جَرَداً ، وجرَّدها القَحْطُ تجريداً . ورجلٌ أجرَدُ : لا شَعْرَ على جسدهِ وفي الحديث : ( أهل الجَنَّةِ جُردٌ مُردٌ ) . والأجرَدُ من الخيل كلها : القصير الشَّعر ، حتى يقال : إنه لأجرَدُ القوائم ، وأنشد : كأن قُتودي والفِتَان هَوَت به من الذَّرْوِ جرداءُ اليدين وثيقُ والجَرْدُ مُخَفَّفٌ : أخذُك الشيء عن الشيء جَرْفاً ، وسَحْفاً ، فلذلك يُسمَّى المشؤوم جاروداً ، وأنشد : لقد جَرَدَ الجَارُودُ بكر بن وائل وإذا جدَّ الرجل في سَيْرِهِ فمضى ، يقال : انجرد فذهب ، وإذا أجدَّ في القيام بأمر قيل : تجرَّد لأمر كذا وكذا ، وتجرَّد للعبادة . وامرأةٌ بَضَّةُ المتجرَّد إذا كانت بضة البشرة إذا جُرِّدت من ثوبها . والجَريدة : سَعَفةٌ رَطْبَةٌ جُرِدَ عنها خُوصُها كما يُقشَرُ الوَرقُ عن القَضيبِ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : هو الجَريدُ عند أهل الحجاز ، واحدَتُهِ : جريدة ، وهو الخُوصُ . والجُردانُ ، والمُجَرَّدُ : من أسماء الذَّكَرِ . وجُرَادُ : اسم رَمْلَةٍ في البادية . والجَرَادُ ، والجَرادَةُ : المعروفة اللحّاسَةُ . وقال اللِّحياني : أرضٌ جَرِدَةٌ ومَجَرُودَةٌ قد لَحِسَهَا الجَرادُ . والجَرَدُ : موضع في ديار تَميمٍ ، يقال له : جَرَدُ القصيم . ولَبَنٌ أجَرَدُ : لا رغَوةَ عليه ، وقال الأعشى : ضَمِنَت لنا أعجازَهُ أرمَاحُنَا مِلء المَرَاجِلِ والصَّريَحَ الأجرَدَا وأُجَارِدُ : اسم موضعٍ بعينه ، ومثله : أُبَاتِرُ . ويقال : نَدَبَ القائِدُ جريدةً من الخَيْلِ إذا لم يُنهِضْ معَهُم رَاجلاً . وقال ذو الرمة يصف عيراً وأُتُنَه : يقلِّب بالصَّمّان قُوداً جريدةً ترامى به قِيْعَانُهُ وأخاشِبُه وقال الأصمعي : الجريدة : التي قد جَرَدَها من الصِّغار . ( أبو زيد ) : يقال للرجل إذا كان مُخْتَتِياً ولم يكن بالمُنْبَسِطِ في الظهور ما أنت بمنجرد السِّلك . ويقال : تنقَّ إبلاً : جَرِيدَةً أي خياراً شداداً . وقال أبو مالك : الجريدة الجماعة من الخيل . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : يقال : ما رأيته مذ أجَردان وَجَريدَانِ ، ومذ أبيضان يريد منذ يومين أو شهرين تامَّين . وكان بمكة في الجاهلية قَيْنَتَان يقال لهما : الجَرَادَتَانِ . وَجَرادَةُ العيّار : اسم فَرَسٍ كان في الجاهلية . وقال الليث : الإجرِدُّ : بَقَلٌ كأنه الفُلْفُلُ ، وأنشد غيره : مِنْ مَنْبِتِ الإجرِدِّ والقَصِيْصِ وروي عن عمر ( تجرَّدوا بالحجِّ وإن لم تُحرموا ) . قال إسحاق بن منصور : قلت لأحمد : ما قوله : تجرَّدوا بالحجِّ ؟ فقال : يعني تشبهوا بالحاج . قال : وقال إسحاق بن إبراهيم كما قال . وقال ابن شميل : جرَّد فلان الحج إذا أفرد ولم يَقْرِن . ردج : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال لكل ذي حافر أول شيء يخرج من بطنه : الرَّدَجُ ، وذلك قبل أن يأكل شيئاً . وقال الليث : الرِّدَجُ : ما يخرج من بطن السَّخْلَةِ أولَ ما يَرْضَعُ ، ويقال للصبي أيضاً . ( قلت ) : الردَجُ لا يكون إلا لذي الحافِرِ كما قال أبو زيد . وقال جرير : لها رَدَجٌ في بيتها تَستَعِدُّهُ إذا جاءها يوماً من الناس خَاطِبُ وقال ابن الأعرابي : نساء الأعراب يَتَطرَّزْنَ بالرَّدَجِ . رجد : ( عمرو عن أبيه ) : أُرْجِدَ إِرْجَاداً ، إذا أُرْعِدَ ، وأنشد : أُرْجِدَ رأس شيخةٍ عَيْصُومِ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : رُجِدَ رأسُهُ وأُرْجِدَ ، ورُجّد . قال : والرَّجْدُ : الارتعاش . درج : قال الليث : الدَّرَجَةُ : الرِّفْعَةُ في المنزلة ، ودرجات الجِنَانِ : منازل أَرْفَعُ من منازلَ . والدَّرَجان : مشية الشيخ والصبي ، وقد دَرَجَ يَدْرُجُ دَرْجاً ودرَجَاناً . قال : وكل بُرجٍ من بروج السماء ثلاثون درجة . والمَدْرَجَةُ : ممرُّ الأشياء على مَسْلَكِ الطريق وغيره . وقال العجاج : أمسى لِعَافِى الرامِسَات مَدْرَجَا ويقال : درج قَرْنٌ بعد قَرْنٍ ، أي فَنُوا ، وأدْرَجَهُم الله إدْراجاً . ويقال : أدرجتُ الكتاب إدراجاً ، وفي دَرْجِ الكتابِ كذا وكذا . وقال الله جل وعز : ( سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ ) ( والقلم : 44 ) . قال بعضهم : سنأخذهم قليلاً قليلاً ، ولا نُبَاغِتُهُم . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : يقال : امتنع فلان من كذا وكذا حتى أتاه فلان فاستدرجه أي خدعه حتى حمله على أن درج في ذلك . ويقال للصبي إذا دَبَّ وأخذ في الحركة : دَرَجَ يَدْرُجُ دَرَجَاناً ، فهو دَارِجٌ . وأنشد : يا ليتني قد زُرتُ غير خَارِجِ أمَّ صبيَ قد حَبَا أو دَارِجِ والدَّرُوجُ من الرياح : التي تَدْرُجُ أي تمر مرّاً ليس بالقوي ولا الشديد ، والريح إذا عصفت اسَتْدرَجَتْ الحصى أي صيَّرته إلى أن يَدْرُجَ على وجه الأرض من غير أن ترفعه إلى الهواء ، فيقال : دَرَجَتْ بالحصى واسْتَدْرَجَتِ الحصى ، وما دَرَجَتْ به فجرت عليه جرياً شديداً دَرَجَتِ في جريها ، ومااسْتَدرَجَتْه فصيَّرته بِجَرْيِهِ عليها إلى أن دَرَجَ الحصى هو بنفسه . ويقال : للطريق الذي يَدْرُجُ فيه الغلام والريحُ وغيرهما : مَدْرَجٌ ، ومَدْرَجَةٌ ، ودَرَجٌ ، وجمعه : أدْرَاجٌ أي ممر ومذهب . ويقال لما طويته : أدرَجْتَهُ إدرَاجاً ، لأنه يُطوى على وجهه . ويقال : اسْتَدْرَجَتِ المحاوِرُ المَحَالَ كما قال ذو الرمة : صَرِيف المَحَالِ استَدَرَجَتْهَا المَحَاوِرُ أي صيرتها إلى أن تدرج . وقال غيره : الإدراج : لَفُّ الشيء في الشيء . وأَدْرَجَتِ المرأةُ صبيَّها في مَعَاوِزِهَا . وأدَرَجَ الميتُ في أكفانه . وأدرَجْتُ الكتاب في الكتاب إذا جعلته في دَرْجِهِ أي في طيّه . وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في قولهم : ( أحسنُ من دَبَّ ودَرَجَ ) فدبَّ : مشى ، ودَرَجَ : مات ، وقال الأخطل : قبيلةٌ كَشِرَاكِ النَّعل دَارِجَةٌ إن يَهبِطُوا العَفْوَ لا يُوجَد لهم أَثَرُ قال : ودَرَجَ في غير مثل هذا الموضع مثل دَبَّ . وَدَوارِجُ الدابة : قوائمها ، الواحدة : دارجة . ومن أمثالهم : ( ليس ذا بعشّك فادرُجي ) ، أي : تحوَّلي وامضي واذهبي . وأخبرني المنذري عن المبرَّد عن التَّوَّزيّ قال : كنت عند أبي عبيدة فجاءه رجل من أصحاب الأخفش فقال لنا أليس هذا فلاناً ؟ قلنا بلى ، فلما انتهى إليه الرجل قال ( ليس هذا بعشك فادرُجي ) فقلنا يا أبا عبيدة لمن يُضرب هذا المثل ؟ قال لمن يُرفع له بحبال أو يُطرد ، قاله المبرِّد . ويقال : خلِّ دَرَجَ الضَّبِّ ، ودَرَجُهُ : طريقه ، أي لا تَعْرِضْ له . ويقال : استمر فلان دَرَجَهُ ، وأدْرَاجُهُ ، ورجع فلان دَرَجَهُ أي رجع في طريقه الذي جاء فيه . وقال سلامة بن جندل : وكرُّنَا خَيْلَنَا أدرَاجَها رُجُعاً كُسَّ السَّنَابِكِ من بَدءٍ وتعقيِبِ ويقال : استَدْرَجَتِ الناقة ولدها إذا استَتْبَعَتْه بعدما تُلقيه من بطنها . وناقةٌ مِدْرَاجٌ إذا كانت تُؤخّر جَهَازَهَا ، وهي ضِدُّ المِسْنَافِ . وقال أبو طالب : الإدرَاجُ : أن يَضْمَرَ البعيرُ فيضطرب بِطَانُهُ حتى يستأخر إلى الحَقَبِ ، فيستأخر الحِمْلُ ، وإنما يُسنَفُ بالسِّنَافِ مَخَافَةَ الإدراجِ . ويقال : فلان دَرْجُ يديك ، وبنو فلا دَرْجُ يديك أي لا يعصونك ، لا يُثنَّى ولا يُجمع . ( أبو عمرٍ و ) : أدْرَجْتُ الدلو إدراجاً إذا مَتَحْتَ به في رِفْقٍ وأنشد : يا صاحبيَّ أدرجَا إدرَاجَا بالدلو لا يَنْضَرِجُ انضِرَاجا وقال : ولا أُحِبُّ الساقِيَ المِدْرَاجَا كأنه محتضن أولادا قال : وتسمى الدال والجيم في القافية الإجازة . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : المِدْرَاجُ : الناقة التي تجر الحمل إذا أتت على مضربها . قال أبو سعيد : يقال : اسَتْدرَجَهُ كلامي أي أقْلَقَهُ حتى تركه يَدْرُجُ على الأرض ، وقال الأعشى : لَيَسْتَدْرِجَنْكَ القُولُ حتى تَهُرَّهُ وتعلم أنِّي منك غير مَلْجَمِ ويُروى : مُفْحَمِ . ويقال للخِرَقِ التي تُدرج إدراجاً وتُلف وتجمع ثم تُدَسُّ في حياء الناقة التي يريدون ظَأرَهَا على وَلَدِ ناقةٍ أخرى ، فإذا نُزعت من حيائها حَسِبَتْ أنها ولدت ولداً فيُدنى منها وَلَدُ الناقة الأخرى فترأمُهُ ، يقال لتلك اللَّفِيفَةِ : الدُّرجَةُ والجَزْمُ ، والوَثيِغَةُ . وأما الدُّرَجَةُ بفتح الراء فإن ابن السكيت قال : هو طائر أسود بَاطِنُ الجَنَاحَينِ ، وظاهِرُهُمُا أغبر ، وهي على خِلْقَةِ القطاة إلا أنها أنطف . وقال الليث : الدُّرَّاج : من الطير بمنزلة الحَيْقُطَانِ ، وهو من طير العراق وهو أرقَطُ . قال : والدِّرِّيج : شيء يُضرب به ذو أوتار كالطنبور . ويقال للدَّبَّابات التي تُسوَّى لِحَرْبِ الحِصار ، يَدْخُلُ تحتها الرِّجالُ : الدَّبَّابات والدَّرّاجات . والدرَّاجة : التي يَدْرَجُ عليها الصبي أول ما يمشي . والدُّرْجُ : دُرْجُ المرأة تضع فيه طيبها وأداتها ، وهو الحِفْشُ أيضاً . والمَدَارِجُ : الثنايا الغِلاظُ بين الجبال . ومنه قول المزنيِّ : تعرَّضي مَدَارِجاً وسُومي تعرُّض الجوزاء للنجوم ويقال : درَّجْتُ العليل تَدْريجاً إذا أطعمته شيئاً قليلاً من الطعام . ثم زِدْتَه عليه قليلاً ، وذلك إذا نَقِهَ حتى تدرَّج إلى غاية أكله كان قبل العِلَّةِ دَرَجة فدرجةً . وقيل في قوله جل وعز : ( سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ ) ( الأعراف : 183 ) سنأخُذُهم من حيث لا يحتسبون ، وذلك أن الله جل وعز يفتح عليهم من النعيم ما يغتبطون به فيركنون إليه ويأنسون به ولا يذكرون الموت ، فيأخذهم على غرَّتهم أغفل ما كانوا ، ولهذا قال عمر بن الخطاب لما حُمل إليه كنوز كسرى : ( اللهم إني أعوذ بك أن أكون مُسْتَدْرَجَاً فإني أسمعك تقول : ( سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ ) ( الأعراف : 183 ) ( . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدَّرْجُ : لَفُّ الشيء . يقال : دَرَجْتُهُ ، وأدْرَجْتُهُ ، ودرَّجتُهُ ، والرُّباعي أفصَحُها ، والدَّرَجُ : المَحاجُّ ، والدَّرَجُ : الطريق . يقال : رجع فلان ذَرَجَهُ إذا رجع في الأمر الذي قد كان ترك . قال : ويقال : دَرِجَ إذا صَعِدَ في المراتب . وَدِرجَ إذا لَزِمَ المَحَجَّةَ من الدين . كله بكسر العين من فَعِلَ . وقال ابن السكيت : في قولهم : ( أكذب من دَبَّ ودَرَجَ ) أي أكذب الأحياء والأموات . يقال للقوم إذا انْقَرَضُوا : دَرَجُوا . ( قلت ) : وأصل هذا مِنْ درَجْتُ الثوب إذا طويته ، كأنهم لما ماتوا ولم يُخلِّفوا عَقِباً دَرَجُوا طريق النسل والبقاء أي طوَوْه . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : يقال للرجل إذا طلب شيئاً فلم يقدر عليه : رجع على غُبَيْراءِ الظهر ، ورجع على أدراجه ، ورجع دَرَجَهُ الأولَ ، ومثله : رجع عَوْدَهُ على بَدْئِهِ ، ونكَصَ على عَقِبِه ، وذلك إذا رجع ولم يُصب شيئاً . قال : ويقال : رجع فلان على حَافِرَتِهِ وادِرَاجِهِ بكسر الألف ، هكذا أخبرني الإيادي عن شمر : رجع على إدراجه إذا رجع في طريقه الأول . أبو عمرو الشيباني : يقال : فلان دَرْجُ يدك أي لا يعصيك . ويقال : ما أنا الأدْرَجُ يَدِكَ أي ما أعصيك ؟ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.664 harf
(باب الجيم والدال وما يثلثهما) (جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.443 harf
- الجدار: الحائط، إلا أن الحائط يقال اعتبارا بالإحاطة بالمكان، والجدار يقال اعتبارا بالنتو والارتفاع، وجمعه جدر. قال تعالى: ﴿وأما الجدار فكان لغلامين﴾ [الكهف/82]، وقال: ﴿جدار يريد أن ينقض فأقامه﴾ [الكهف/77]، وقال تعالى: ﴿أو من وراء جدر﴾ [الحشر/14]، وفي الحديث: (حتى يبلغ الماء الجدر) (الحديث عن عبد الله بن الزبير أن رجلا خاصم الزبير في شراج الحرة التي يسقون بها، فقال الأنصاري: سرح الماء يمر، فأبى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR318 harf
ج د ر ناداه من وراء الجدار‏.‏ وللحجر ثلاثة أسام‏:‏ الحجر والحطيم والجدر وهو أصل الجدار سمي بذلك‏:‏ لأن جداره مستوطيء‏.‏ وهو جدير بكذا‏.‏ وما كنت جديراً به‏.‏ قال زهير‏:‏ بخيـل عليهـا جنـة عبقريـة جديرون يوماً أن ينالوا فيستعلوا ولقد جرد به وما أجرده بالخير وهو أجدر به‏.‏ وجدر الصبي وجدر وهو مجدور الوجه ومجدر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.412 harf
هو جَدِيرٌ بكذا ولكذا أَي خَلِيقٌ له، والجمع جَدِيرُونَ وجُدَراءُ، والأُنثى جَدِيرَةٌ. وقد جَدُرَ جَدارَة، وإِنه لـمَجْدَرَةٌ أَن يفعل، وكذلك الاثنان والجمع، وانها لـمَجْدَرَةٌ بذلك وبأَن تفعل ذلك، وكذلك الاثنتان والجمع؛ كله عن اللحياني. وعنه أَيضاً: لَجدِير أَن يفعل ذلك وإِنهما لجَدِيرانِ؛ وقال زهير: جَدِيرُونَ يوماً أَن يَنالوا فَيَسْتَعْلُوا ويقال للمرأَة: إِنها لجَدِيرَةٌ أَن تفعل ذلك وخليقة،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR399 harf
* ج د ر * * الجَدْرُ * كالفلس و * الجِدَارُ * الحائط وجمع الجِدار * جُدُرٌ * وجمع الجدر * جُدْرانٌ * كبطن وبطنان و * الجُدَرِيُّ * بضم الجيم وفتح الدال و * الجَدَرِيُّ * بفتحهما لغتان تقول منه * جُدِّرَ * الصبي على ما لم يسم فاعله فهو * مُجَدَّرٌ * وهو * جَدِيرٌ * بكذا أي خليق وهو جدير أن يفعل كذا و * جَنَدرَ * الكتاب أمر القلم على ما درس منه ليتبين وكذا الثوب إذا أعاد وشيه بعد ما ذهب وأظنه معربا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.469 harf
الجدر، بفتح فسكون: الحائط: كالجدار، بالكسر، وورد في قول عبد الله بن عمر: إذا اشتريت اللحم يضحك جدر البيت ، قالوا: هو لغة في الجدار. ج جدر، بضم فسكون، وجدر بضمتين، وجدران جمع الجمع، مثل بطن وبطنان. قال سيبويه: وهو مما استغنوا فيه ببناء أكثر العدد عن بناء أقله، فقالوا: ثلاثة جدر. الجدر: نبت رملي، وهو كالحلمة غير أنه صغير يتربل، ينبت مع المكر، قاله أبو حنيفة: ج جدور، بالضم، قال العجاج ووصف ثورا:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.174 harf
جَدَرَ 1 جَدَرَ جدر , (K,) aor. جَدُرَ , (TA,) He made a جِدَار [app. here meaning a wall of enclosure]; syn. حَوَّطَ: (K:) or he built a جدار: and he founded it. (Ham p. 818.) -A2- He concealed himself by means of a جِدار [or wall]. (Th, K.) -A3- جُدِرَ, (A, K,) inf. n. جَدْرٌ; (TA;) and جَدَرَ, (Lh, K,) aor. جَدُرَ , inf. n. جَدْرٌ; (Lh, TA;) and ↓ جُدِّرَ, (S, (A, K,) which last some disallow,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.180 harf
جَدَرَ جَدَرَ U ( n. ac. جَدْر 1 ), a. Broke out ( smallpox ). b. [ pass. ], Had the smallpox. c. see IV . d. [ acc. & La ], Fitted, adapted, qualified for. e. Walled in, enclosed. جَدِرَ جَدِرَ A ( n. ac. جَدَر 4 ), a. Broke out ( pustules, pimples ). b. see IV . جَدُرَ جَدُرَ U ( n. ac. جَدَاْرَة 22t ) a. [ La ], Was fitted, adapted for, worthy to. b. see IV . جَدَّرَ جَدَّرَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR61.338 harf
جدر 1.BAB جَدَرَ- يَجْدُرُ - جِدار جَدَرَ- يَجْدُرُ +كائن + كائناً أو شيئاً: فصله وعزله عن غيره لشيء أو أمر جَدَرَ - يَجْدُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً + بـِ شيء: خصصه لأجل أمر معين، وباستعمال الشيء: يبني حوله جداراً يفصله عن آخرين ليحجزه ويجعله مخصصاً لأجل شيء أو أمر: يعزله عن آخرين، فيحجزه ببناء عال مرتفع يمنع الآخرين من الوصول إليه
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler51 mücavir (67 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شدد

    3 ortak ayet · Sicim bağıdır

  2. قضض

    1 ortak ayet · Yıkılır

  3. قري

    2 ortak ayet · Kasaba

  4. رود

    2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  5. شتت

    1 ortak ayet · Bölük bölük

  6. ضيف

    1 ortak ayet · Bir topluluğa sığınan kişidir

  7. كنز

    1 ortak ayet · Servet

  8. أبي

    1 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  9. حصن

    1 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  10. غلم

    1 ortak ayet · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

  11. حدد

    1 ortak ayet · Hadid demir demektir

  12. طلق

    1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ …

    DuvarDuvar ise; o şehirdeki iki yetim erkek çocuğa aitti. Altında da onlara ait bir define vardı. Babaları iyi bir kimseydi. Rabbın; onların erginlik çağına ulaşmasını ve Rabbından bir rahmet olarak deefinelerini çıkar malarını istedi. Ben, bunları kendiliğimden yapmadım. İşte dayanamadığın şeylerin tevili budur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحوط, سور, بني, حري
Zıt Kökهدم
Çekirdek Özet 1Zeminden yukarıya doğru yükselme, kabarma, belirme ve dikilerek sınır oluşturan sert yapı
Çekirdek Özet 2Fiziksel planda himaye ve gizleme sağlayan duvar; ahlaki planda ise bir vasfa veya sınıra en çok layık olma ve yatkınlık hali
Çekirdek Özet 3Varlığın sınırlarını tahkim eden kurumsal yapılaşma, ehliyet ve normatif çerçevenin gerektirdiği sınırlara uyma zorunluluğu
Kritik Hata RiskiDuvarı yalnızca taş ve harçtan ibaret pasif bir mania sayıp lafzın içerdiği yükselerek sınırlama, ehliyet, liyakat ve yatkınlık boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جدKesme, sertleşme, ayrışarak belirginleşme ve zemin üzerinde bir kuvvet veya sınır olarak ortaya çıkma; جدد, جدل, جدث köklerinde olduğu gibi sertlik ve belirgin hat kazanmaرÇekirdeğin sertleşme ve belirginleşme hareketine baş, yükseklik ve devamlılık boyutu katarak yapının dikey biçimde yukarı doğru yükselmesini, kabararak görünür bir cidara dönüşmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaMalzemenin toplanması, yükün taşınması ve bir kütlenin bir araya getirilerek kaldırılması hareketidir.
دKapı; giriş, geçiş, hareketMekânsal geçişi sınırlayan, iki alanı birbirinden ayıran dikey sınır hattıdır.
رİnsan başı; baş, ilk, üstDikilerek yukarı doğru uzanma, üst seviyeye erişme ve zirveleşme durumudur.
جدرKütleyi toplayıp dikey olarak yükselterek baş seviyesine ulaştırma ve geçişi sınırlandıran koruyucu bir hat kurma hareketiMalzemenin üst üste yığılarak bir zemin üzerinde dikilmesini, yukarıya doğru kabararak geçişi sınırlayan ve içeriği dış etkilerden muhafaza eden bir sınır yapısını temsil eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTopraktan veya deriden kabararak yükselen kabarcık, sertleşen bitki sürgünü; tarlada suyun yönünü kesen toprak set ve taşlarla örülmüş dik koruma duvarı
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ kökü liyakat, yatkınlık ve üstün gelme kabiliyeti anlamında şöyle kullanır: بخيل عليها جنة عبقرية / جديرون يوما أن ينالوا فيستعلوا
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in sulama anlaşmazlığında Zübeyr b. Avvâm’a söylediği اسق يا زبير ثم احبس الماء حتى يرجع إلى الجدر hadisinde bahçeleri ayıran ve suyu tutan taş duvar/set anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Buhârî (Şürb 6).

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جدر kökü, zemin üzerinde yükselen sınır, çevreleme, duvar ve taşla örülmüş çit anlam alanında ortak bir leksikal tabana dayanır. İbranice gādēr (גָּדֵר) sözcüğü taş duvar, sınır çiti ve bağları koruyan set anlamına gelir; nitekim aynı kökten türeyen fiil gādar (גָּדַר) da duvar örmek ve gedikleri kapatmak manasındadır. Aramice ve Süryanice katmanda gdīrā / gədārā (ܓܕܝܪܐ) biçiminde hayvan ağılı, taş çit ve duvar karşılığında yaşar. Arapçada kök bir yandan taş duvar (el-cidâr) ve bahçe seti (el-cedr) anlamını muhafaza etmiş, diğer yandan deride kabaran çiçeğe (el-cuderî) ve topraktan fışkıran sert sürgüne ad olarak dikey kabarma/yükselme çekirdeğini somutlaştırmış; buradan da ahlaki-hukuki ehliyet, liyakat ve yatkınlık (el-cedâre, ecder) anlamına doğru mecazi bir soyutlama geliştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجدرZeminden kabararak yükselme (çiçek hastalığı, bitki filizi) çekirdeğinden taş duvara ve oradan bir işe yatkın/ehil olmaya (cedîr, ecder) uzanan anlam genişlemesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gādēr, Süryanice gdīrāOrtak Kuzeybatı Sami mirasından devralınan taş duvar, sınır seti, bağ çiti ve kapatma işleviKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çit ve sınır morfemleriVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جدرAnlamlıDuvar, kabarma, liyakatDikilerek yükselen taş set, bahçe duvarı; layık olmaHedef köktür
جردAnlamlıSoyma, açma, sıyırmaYüzeydeki örtüyü sıyırıp çıplak bırakma, çekirge istilasıHedef kökün örtme ve yükseltme eylemine zıt bir soyma hareketidir
دجرAnlamlıŞaşkınlık, sarhoşluk, bezelyeAklın karışması veya tohumun kabarmasıHedef kökle zayıf temaslıdır, Kur’an’da geçmez
درجAnlamlıBasamak basamak ilerlemeBirbiri ardınca yükselme, mesafe katetme, derece almaHedef kökün yükselme boyutuyla yapısal benzerlik taşır
رجدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilmiştir
ردجAnlamlıYeni doğan yavrunun ilk pisliğiHayvan yavrusunun karnından çıkan ilk koyu maddeHedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur, Kur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جدرMerkezDuvar, sınır, liyakatTaşların üst üste konup dikey olarak yükselmesi ve aşılması zor bir dikey engel teşkil etmesi yönü esastırMaddi planda yüksek taş duvar, ahlaki planda sınıra en yatkın olma halidir
حوطKomşuKuşatma, çevrelemeحوط kökünde nesnenin dört bir yanını kuşatarak içine alma anlamı öndedir; جدر ise dikey yükselişe odaklanırÇevreleyen her türlü sınırdır
سورKomşuŞehir suru, yüksek çitسور kökünde atlama, aşma veya bir topluluğu toptan koruyan yüksek halka manası baskındırKoruyucu yüksek sur duvarıdır
بنيKomşuİnşa etme, çatı kurmaبني genel yapı kurma sürecini ifade eder; جدر ise doğrudan dikilen sınır kütlesini anlatırTemelden çatıya her türlü yapıdır
حريKomşuLayık ve uygun olmaحري liyakatte niyet ve arayışı öne çıkarırken, جدر kökünden gelen ecder yapının sağlamlığı gibi yerleşik yatkınlığı gösterirHak ediş ve uygunluk halidir
هدمZıtYıkma, çökertmeDikilmiş ve tahkim edilmiş yapıyı temelinden söküp yerle bir etme hareketidirDuvarın ve yapının iptalidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجدرDuvar, yatkınlık, ehliyetFiziksel taş duvar ile soyut layık olma ve sınıra uygunluğu bir arada barındırırKesin
LatinceParies, murus, dignusDuvar, engel, layıkMaddi duvar boyutu paries ve murus ile, liyakat boyutu ise dignus ile karşılanır; iki kavram Latincede ayrı köklerdedirGüçlü
İngilizceWall, barrier, apt, fittingDuvar, set, yatkın, layıkMaddi engel için wall/barrier, ahlaki ehliyet ve sınırlara yatkınlık için apt/worthy kullanılır; bütünleşik kök anlamı ayrışırGüçlü
AlmancaMauer, Wand, fähig, würdigDuvar, çeper, ehil, layıkMauer dış taş duvarı verirken, würdig ahlaki layıklığı ifade eder; somut kabarma ile liyakat arasındaki rabıta koparGüçlü
FransızcaMur, paroi, digne, apteDuvar, bölme, layık, muktedirMur koruyucu yapıyı, digne ise hak edişi ifade eder; tek bir leksikal çatı altında birleşmezlerGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جِدَارًا / الْجِدَارُFiziksel taş duvar, mülk koruyucu örtüİki yetim çocuğun definesini örten, yıkılmak üzereyken inşa edilen koruyucu yapı bağlamı (Kehf 18:77, 18:82)
جُدُرٍSavunma tahkimatı, siper, arkasına saklanılan maniaSavaş meydanına açıkça çıkamayan korkak toplulukların arkasına sığındığı fiziki tahkimat bağlamı (Haşr 59:14)
وَأَجْدَرُSınırlara riayet etmeye daha yatkın, daha meyilli ve ehilAllah’ın koyduğu sınırları (hudûd) tanımamaya ve kavramamaya ahlaken daha uygun ve meyyal olma bağlamı (Tevbe 9:97)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiillerde hikmet ve adaletHızır kıssasındaki duvarın yıkılmaktan kurtarılmasının kazâ, kader, sabır ve görünmeyen ilahi lütuf ile irtibatıİlahi hikmetin zamanı gelinceye kadar koruduğu masumiyet kalkanı
FıkıhKomşuluk hukuku ve su hakkıDuvar mülkiyeti, ortak duvara kiriş koyma yasağı ve tarla sulamasında suyun duvara/sete kadar tutulması kuralıMülkiyet sınırlarının tespiti ve müşterek hakların korunması
TefsirBedevilerin karakter tahlili ve liyakatTevbe 9:97 ayetinde bedevilerin ilahi sınırları bilmemeye neden daha layık ve meyyal olduklarının tahliliŞartların insan tabiatında oluşturduğu yatkınlık ve sınır duyarsızlığı
HadisHak sahibinin hakkını almasıHurma bahçesi sulamasında suyun sete kadar tutulup salıverilmesi emri üzerinden mülkiyet ve komşuluk dengesiÖlçülü sınırlama ve başkasına zarar vermeden hakkını tahsil etme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriat sınırlarıHudûdullah muhafazasıSınır ihlallerini önlemeDinin emir ve yasakları, inananları koruyan ve aşılmaması gereken bir cidar işlevi görür.Güçlü
İlmiMetodoloji ve epistemolojiBilgi çerçevesi ve ehliyetDisipliner sınırları kurmaİlmi yöntemin sınırları, zihni bâtıl zanlardan koruyan sağlam bir duvar mahiyetindedir.Güçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikTahkimat ve hudut güvenliğiTehditlere karşı himayeDevletin sınırları ve savunma duvarları, iç nizamın istikrarla korunmasını sağlar.Kesin
İktisadiMülkiyet ve emanetMülk emniyeti ve define korumaSermayenin heba olmasını önlemeReşit olmamış yetimlerin hakkını koruyan kurumsal yapılar ve mülkiyet sınırlarıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyeri ve hücre zarı (cidar)Fizikte bir parçacığın geçişi için aşması gereken enerji eşiği; biyolojide ise hücreyi dış ortamdan ayıran, seçici geçirgen koruyucu hücre duvarı yapısıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normlar ve ahlaki ehliyet barajıSosyolojide toplumsal yapıyı dağılmaktan koruyan müesseseler; hukukta ise bireyin belirli hak ve sorumluluklara liyakatini tescil eden ehliyet sınırıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir yapı malzemesi olan duvara indirgemek veya Tevbe 9:97 ayetindeki ecder kelimesini basit bir gereklilik sayıp karakterin sınır tanımama yatkınlığını görmezden gelmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök maddi planda nesneleri ve zayıfları koruyan sağlam perdeyi; soyut planda ise bir karakterin ilahi sınırlara intibak etme kabiliyetini veya bundan mahrumiyetini kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYetimlerin duvarının arkasındaki ilahi muhafaza stratejisinin anlaşılamaması; bedeviler hakkındaki hükmün ırkî bir yergi sanılarak coğrafi ve ahlaki formasyonun sınırlara yatkınlık üzerindeki etkisinin gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Maddi koruma duvarı ile ahlaki ve hukuki sınır bilinci (hudûd) arasındaki organik irtibatı kurarak, dışsal tahkimatların ancak içsel liyakat ve sınır idrakiyle anlam kazanacağını gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kehf suresindeki Hızır kıssasında emanet ve geleceğin inşası ayetlerinde; Haşr suresindeki münafık-inkârcı savunma psikolojisinde; Tevbe suresindeki bedevi karakteri ve ilahi sınırlar bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Savunmanın sadece taş duvar arkasına saklanarak sağlanabileceği zannını çürütür; ahlaki yetersizliğin ve ilahi sınır tanımazlığın dış fiziki duvarlarla telafi edilemeyeceğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamZeminden yukarıya doğru kabarıp yükselen, iki alanı birbirinden ayıran ve ardındakini muhafaza eden sağlam taş duvar ve set.
  • Soyut anlamBir kimsenin bir vasfa, sınıra veya hükme içsel olarak en yüksek derecede yatkın, meyyal ve ehil olması (cedâret).
  • Sistematik karşılıkDeğerleri ve zayıflıkları koruyan kurumsal kalkan; normatif sınırların (hudûd) ihlaline engel olan hukuki ve ahlaki bariyer.
  • LaTeX modeliB(x)=θ(h(x)−s)⋅[P(y∣x)+(1−P(y∣x))δ]
  • LaTeX açıklamasıModelde x fiziksel veya ahlaki bir özneyi, h(x) bu öznenin dikey yükselme veya yapısal direnç seviyesini, s aşılması gereken kritik eşik sınırını temsil eder. θ basamak fonksiyonu, eşik aşıldığında bir cidarın (B(x)) kurulduğunu gösterir. Parantez içindeki P(y∣x) terimi öznenin ilahi sınırlara veya bir niteliğe yatkınlık ve liyakat olasılığını (ecder boyutunu), δ ise içeride muhafaza edilen emaneti (yetimlerin definesi veya savunma bariyeri) ifade eder. Duvar, hem dış tehditlere karşı bir bariyer hem de fıtri yatkınlığın sınır üzerinde oluşturduğu koruma fonksiyonudur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج