حري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ر-ي1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سلمحريرشدتَحَرَّوْاقسط

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

حري

ح - ر - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Aradılar

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حرو/ي · حرى

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.660 harf
باب الحاء والراء و واي معهما ح ر و، ح ر ي، ح و ر، ح ي ر، ر ح ا، و ح ر، ر و ح، ر ي ح مستعملات حرو: الحَراوَةُ: نحو طَعْمِ الخَرْدَلِ وشِبْهِهِ. ويقال: لهذا الكُحل حَرَاوةٌ ومَضاضةٌ في العين. حرى: الحَرْيُ: النُّقصانُ بعد الزّيادة. والقمر يَحْري الأول فالأول حتّى ينقص، حَرْياً. والحَرَى- مقصور-: موضع البيض، وهو الأُفْحُوص والأُدْحِيُّ. قال: بيضةٌ زادَ هَيْقُها عن حَراها كلَّ طارٍ عليه أنْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok32.792 harf
Madde başı: حرىباب الحاء والراء حرى ، حار ، حور ، رحا ، راح ، وحر ، حرح . حرى : قال الليث : الحرَاوَةُ : حرارةٌ تكون في طعْم نحوِ الخردلِ وما أشبهه ، حتى يقال : لهذا الفُجْل حَرَاوة ومَضَاضَةٌ في العَيْن . أبو عبيد عن الأمويّ : الحَرْوَةُ الحُرْقَةُ يجدها الرجل في حَلْقِه . وقال النضر الفُلْفُل له حَرَاوَةٌ بالواو وحَرَارَةٌ بالراء . وقال الليث : الحَرْيُ النقصان بعد الزيادة يقال إنه لَيُحْرِي كما يَحْرِي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR17.928 harf
Madde başı: حرو/ي(باب الحاء والراء وما يثلثهما) (حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له. (حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR451 harf
Madde başı: حرى- حرى الشيء يحري، أي: قصد حراه، أي: جانبه، وتحراه كذلك، قال تعالى: ﴿فأولئك تحروا رشدا﴾ [الجن/14]، وحرى الشيء يحري: نقص (انظر: الأفعال 1/421)، كأنه لزم الحرى ولم يمتد، قال الشاعر: *والمرء بعد تمامه يحري* (هذا عجز بيت، وشطره: *حتى كأني خاتل قنصا* [استدراك] وهو لسلمى بن عوية الضبي في مجالس ثعلب 1/246؛ وهو في الفائق 1/275 بدون نسبة، وغريب الخطابي 2/50 دون نسبة من المحقق) ورماه الله بأفعى حارية (يقال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.909 harf
حَرَى الشيءُ يَحْرِي حَرْياً: نَقَصَ، وأَحْرَاه الزمانُ. الليث: الحَرْيُ النُّقصان بعد الزيادة. يقال: إِنه يَحْرِي كما يَحْرِي القمرُ حَرْياً يَنْقُصُ الأَوّل منه فالأَول؛ وأَنشد شمر: ما زَالَ مَجْنُوناً على اسْتِ الدَّهْرِ، في بَدَنٍ يَنْمِي وعَقْلٍ يَحْرِي وفي حديث وفاة النبي، صلى الله عليه وسلم: فما زال جِسْمُه يَحْرِي أَي يَنْقُص. ومنه حديث الصِّديق، رضي الله عنه: فما زال جِسْمُه يَحْرِي بعد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR313 harf
* ح ر ي * * التَّحَرِي * في الأشياء ونحوها طلب ما هو * أحْرَى * بالاستعمال في غالب الظن أي أجدر وأخلق واشتقاقه من قولك هو * حَرَّى * أن يفعل كذا أي جدير وأخلق وفلان * يَتَحَرَّى * كذا أي يتوخاه ويقصده وقوله تعالى ﴿فأولئك تحروا رشدا﴾ أي توخوا وعمدوا و * حِرَاءُ * بالكسر والمد جبل بمكة يذكر ويؤنث فإن أنث لم يصرف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.630 harf
: ( يو *!الحارِيةُ : الأَفْعَى التي كَبِرَتْ ونَقَص جِسْمُها ولم يَبْقَ إلاَّ رأْسُها ونَفَسُها وسَمُّها ) ؛ كذا في المحْكَمِ . وما أَخْصَر عِبارَة الجوْهريُّ حيث قالَ : التي نَقَصَ جِسْمُها مِن الكبرِ ، وذلِكَ أَخْبَثُ ما يكونُ . يقالُ : رَماهُ اللَّهُ بأَفْعَى *!حارِيَةٍ . قال ابن سِيدَه : والذَّكَرُ *!حارٍ ؛ قالَ : أَو *!حارِياً من القُتَيْراتِ الأُوَلْ أَبْتَرَ قِيدَ الشِّبرِ طُولاً
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.234 harf
Madde başı: حرىحَرَى 1 حَرَى حر حران حرى حري حريي , aor. يَحْرِى, (S, K,) inf. n. حَرْىٌ, (S,) It (a thing S) decreased, diminished, or waned, (S, K, TA,) after increase; (TA;) as does, for instance, the moon. (S, TA.) [See an ex. in a verse cited in art. است.] -A2- حَرَى أَنْ يَكُونَ ذٰلِكَ i. q. عَسَى [May-be, or may-hap, &c., that will be]. (TA.) -A3- حَرِىَ بِكَذَا He was, or became, adapted, disposed, apt,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR745 harf
حَرَى حَرَى I ( n. ac. حَرْي [ 1 ] ), a. Decreased, diminished, lessened, dwindled. حَرِيَ حَرِيَ A ( n. ac. حَرًى [ 4 ] ) a. [ Bi ], Was well-adapted, suitable for. أَحْرَيَ أَحْرَيَ IV , a. Reduced, diminished, lessened. تَحَرَّيَ تَحَرَّيَ V , a. Sought, aimed at. b. [ Bi ], Remained, stopped in. c. Chose, selected the best of. بِحَرَا بِحَرَا a. In the neighbourhood of, at the
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.939 harf
حري حَرَى - يَحْرِي - تَحَرَّى - يَتَحَرَّى - تَحَرَّوا حَرَى - يَحْرِي + الأمر أو الشيء + لكائن: يتحقق ويتأكد ويتحتم ويتيقن: يتحقق ويتم التأكد من حقيقته وصوابه تَحَرَّى - يَتَحَرَّى:+ كائن + أمراً:على وزن " تـَفـَعَّـلَ " من " حَرَى - يَحْرِي": يجهد أن " يَحْرِي" الأمر له على وجه الشدة وبشكل ذاتي: يسعى ليتبين ويتأكد حقيقة الأمر وصوابه
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رشد

    1 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  2. قسط

    1 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  3. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا

    Aradılarİçimizden teslim olanlar da vardır, kendilerine yazık edenler de. Kim teslim olursa; işte onlar, doğru yolu aramış olanlardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحري
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerطلب, قصد, توخ
Zıt Kökقسط
Çekirdek Özet 1Bir şeyin eksilmesi, süzülmesi ve bir canlının sığınacağı en korunaklı yuva veya yatağa yönelmesi
Çekirdek Özet 2Zihinsel ve ameli bir cehitle en doğru, en layık ve en uygun olanı araştırıp kasıtlı olarak seçmek
Çekirdek Özet 3Tesadüf ve kör taklidin zıddına, rüşd ve istikamete ulaştıran bilinçli ve metodik hakikat arayışı
Kritik Hata RiskiKökü edilgen bir arayış veya rastlantısal bir yöneliş sayarak ayetteki bilinçli, kararlı ve iradi cehdi gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حرIsı, hararet, daralma, içsel kaynama ve yoğunlaşma; bu çekirdek حرص, حرق, حرم, حرد köklerinde de tutku, yangı ve sınır koyma anlamlarını kurarيAkışkanlık, yönelim ve esneklik katarak sıcak çekirdeğin enerjisini belirli bir hedefe, en korunaklı yuvaya veya en uygun karara bilinçli biçimde odaklanma (taharri) ve fazlalıklardan arınarak eksilme hareketine dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış etkilerden yalıtılmış korunaklı bir alanı, yumurtanın yuvasını veya sınırlandırılmış sığınağı imler
رinsan başı; baş, ilk, üstZihinsel farkındalığı, bilinçli tercihi, önceliği ve aklın bir hedefe kilitlenmesini temsil eder
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaHedeflenen şeye fiilen uzanmayı, araştırmayı, temas kurmayı ve amel düzeyindeki cehdi anlatır
حريZihnin (baş) korunaklı, sağlam ve layık olan merkeze (çit) ulaşmak üzere fiilen eyleme geçip (el) en doğru olanı titizlikle araştırması ve yakalaması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin doluluktan sonra eksilmesi, ayın hilale doğru küçülmesi; kuşun yumurtasını emniyetle bıraktığı çukur veya ceylanın sığındığı korunaklı yatak
Cahiliye şiiri kullanımıKuşun veya devekuşunun yumurtasını bıraktığı korunaklı yuva anlamında şu beyitte şahit getirilmiştir: بَيْضَةٌ زَادَ هَيْقُهَا عَنْ حَرَاهَا / كُلَّ طَارٍ عَلَيْهِ أَنْ يَطْرَاهَا
Erken Arapça kullanımBedenin zayıflayıp zayıf düşmesi (فَمَا زَالَ جِسْمُهُ يَحْرِي) ve fıkhi/örfi dilde en layık, en doğru ve en uygun olanı araştırmak anlamında taharri kullanımı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça حري kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri olan laringal sürtünmeli ses ile likit sesin birleşiminden doğan odaklanma, sığınma ve sıcaklık matrisiyle ilişkilidir. Kökün nâkıs yapısı, kökteki hareketin bir sınır boyuna veya hedefe doğru meyledişini gösterir. İbranice ve Süryanicede doğrudan taharri anlamındaki soydaş türevler sınırlı olmakla birlikte, kök içi çekirdeğin sıcaklık, yanma, çukurlaşma ve sığınak oluşturma boyutları Sami dillerinde korunmuştur. Arapçada bu ilksel fiziksel zemin, önce kuşun yumurtasını bıraktığı en korunaklı oyuğa (el-harâ) ve ardından zihnin en sağlam ve layık alternatife odaklanmasına doğru semantik bir incelme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSığınak, eksilme ve uygunlukKuş yuvası ve zayıflama anlamından zihnin fazlalıkları eleyerek en layık olana yönelmesi anlam türemesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇukurlaşma, korunak ve sıcak odakMerkezi bir noktayı koruma ve oraya sığınma matrisinin ortak Sami katmanındaki izdüşümleriGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik üst ailede kökün özelleşmiş soyut anlamı için doğrudan doğrulanabilir veri sınırlıdırVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حريAnlamlıEksilmek, sığınak aramak, en layık olana yönelmekHedef köktür; hakikati ve en doğruyu kastetme fiilini kurarKur’an’da geçer
حيرAnlamlıŞaşkınlık, suyun dönüp birikmesiYönünü kaybetme ve kararsızlık; hedefini bulan taharrinin zıddı bir savrulmaKur’an’da geçer
رحيAnlamlıDeğirmen taşı, dönmekBir merkez etrafında sürekli dönerek öğütme ve yuvarlak hareketKur’an’da geçmez
ريحAnlamlıRüzgâr, esinti, koku, ferahlıkHavanın hareketi ve etkisinin yayılmasıKur’an’da geçer
يحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil kök kaydı yokturKur’an’da geçmez
يرحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil kök kaydı yokturKur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حريMerkezHedefe yönelme ve araştırmaBirçok ihtimal arasından en layık, doğru ve korunaklı olanı bilinçle arayıp kastetmekKarar vererek rüşdü seçme
طلبKomşuİstemek ve peşine düşmekHerhangi bir nesneyi veya ihtiyacı genel anlamda aramak; ayırt etme vurgusu içermeyebilirGenel arayış
قصدKomşuYönelmek ve aşırılıktan kaçınmakDoğrudan bir hedefe yönelmek ve ölçülü davranmakİstikamet ve niyet
توخKomşuBir amaca odaklanmakZihnen bir gaye edinip özellikle onu amaçlamakKararlılık ve kasıt
قسطZıtHaktan sapmak, zulmetmekDoğru çizgiden ayrılıp eğrilmek; Cin 72:14 bağlamında taharrinin zıddıHaktan ve rüşdden sapma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحريEn uygunu aramakİhtiyat ve basiretle en doğru olanı kasıtlı olarak seçmekKesin
Latinceinvestigare, explorareİz sürmek, araştırmakAraştırma boyutunu verir fakat yuva/sığınak ve ahlaki liyakat nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizceseek intentionally, strive forBilinçle aramak, yönelmekDoğru olanı amaçlayarak gayret etmeyi karşılarGüçlü
Almancagezielt suchen, anstrebenHedef gözeterek aramakKasıtlı yönelişi karşılar; kökün fıkhi içtihad derinliğini dışarıda bırakırMuhtemel
Fransızcarechercher scrupuleusementTitizlikle aramakİnce eleyip sık dokuyarak en doğruyu bulma çabasını aktarırMuhtemel

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَحَرَّوْاDoğruyu, hakikati ve kurtuluş yolunu bilinçli biçimde araştırıp kastetmekİman ve teslimiyet tercihi yapanların rüşdü kasıtlı olarak aramaları; Cin 72:14

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb ve iradeHidayetin kulun iradi cehdi ve rüşdü aramasıyla irtibatıİradi yöneliş ve basiret
FıkıhTaharri kavramıKıble, temiz su veya helal rızık şüphesinde galip zanna ulaşmak için araştırma yapma zorunluluğuEn kuvvetli delili arama
TefsirHidayet tercihiCinlerin Müslüman olanlarının rüşdü bilinçli bir arayışla elde etmeleriHakka isabet etme kastı
HadisZaman ve ibadet arayışıKadir gecesini arama veya hilali gözetleme bağlamında cehd gösterme emriTitiz arayış ve gözetleme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet ve imanİradi yönelişDoğru yolu aramaİmanın kör taklit değil, hakikati taharri ederek seçilen bir teslimiyet olmasıKesin
İlmiMetodoloji ve araştırmaTahkik ve elemeEn uygun veriyi bulmaŞüphe ve ihtimaller arasından delile en layık olan sonuca odaklanmaGüçlü
SiyasiLiyakat ve tercihEhil olanı seçmeİsabetli yönetimYönetim ve kamu kararlarında en adil ve en maslahatlı olanı kastetmeMuhtemel
İktisadiHelal ve meşruiyetŞüpheliyi elemeGüvenli kazançİktisadi işlemlerde şüpheli alanlardan kaçınıp en temiz kazanç yolunu aramaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOptimizasyon ve yerel arama algoritmasıBir parametre uzayında hedefe en uygun olan optimal noktanın diğer ihtimaller elenerek adım adım belirlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerRasyonel karar alma ve değer yönelimiBireyin alternatif eylemler arasından rüşd ve kurtuluş sağlayan en değerli seçeneği bilinçli tahlille benimsemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca günlük dildeki basit bir istemek veya rastgele bulmak fiiline indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHidayete erişin tesadüfi bir sürükleniş değil; zihinsel eleme, araştırma ve rüşdü kasıtlı olarak önceleme cehdi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİmanın bir lütuf olarak kula hiç çabasız indiği yanılgısına düşerek insanın arama, seçme ve yönelme sorumluluğunu yok saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın ve cinlerin kurtuluşa ermesinde 'taharri' fiilinin, yani doğruyu arama kastının merkezi bir hidayet şartı olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman-küfür tercihi, irade, rüşd ve zulüm karşıtlığının ele alındığı ayetlerde (özellikle Cin 72:14) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikate ulaşmanın pasif bir bekleyişle değil, aktif bir taharri ve liyakat arayışıyla mümkün olduğu bilincini kurar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuşun yumurtasını emniyetle bıraktığı korunaklı oyuk, canlının sığındığı yatak ve doluluktan sonra arınarak eksilme.
  • Soyut anlamZihnin şüphe ve fazlalıkları eleyerek en layık, en doğru ve rüşde en uygun olana bilinçli bir iradeyle yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkİhtimaller kümesi içinde delil ve basiretle en doğru alternatife odaklanan metodik araştırma ve tercih eylemi.
  • LaTeX modeliT(S)=arg⁡max⁡x∈SR(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S mevcut tüm inanç, yöneliş ve eylem alternatiflerinin oluşturduğu durum uzayını; R(x) her bir alternatifin rüşd, hakikat ve liyakat değerini belirleyen değerlendirme fonksiyonunu; T(S) ise bu uzay içinde en yüksek rüşd derecesine sahip olanı araştırıp kasıtlı olarak seçen taharri sürecini temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح