جرد
ج - ر - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Çekirge demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çekirge demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.765 harfباب الجيم والدال والراء معهما
ج د ر، د ج ر، د ر ج، ج ر د، ر د ج مستعملات
جدر:
الجَدرُ: ضرب من النَّباتِ، الواحدة بالهاء.
ومن الشِّجر: الدِّقُّ ينبت في القِفاف والصِلابِ، فإذا أطلعت رؤوسها في أول الربيع يقال: أجدَرَتِ الشَّجرة وأجدَرَتِ الأرض، فهو جَدِرٌ، وفي نُسخةٍ: مُجدِرٌ حتى يَطول، فإذا طال افترقت أسماؤه.
والجِدارُ جمعه جَدَرٌ.
والجَديرُ: مكانٌ بُني حواليه جِدارٌ مَجدورٌ، قال:
ويبنون في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.591 harfالجَرَدُ: فضاء لا نبات فيه. قال أبو ذؤيبٍ يصف حمار وحش وأنَّه يأتي الماء ليلاً فيشرب:
يَقْضي لُبانَتَهُ بالـلـيلِ ثـم إذاأَضْحَى تَيَمَّمَ حَزْماً حولَه جَرَدُ
وأرضٌ جَرْدَةٌ وفضاءٌ أَجْرَدُ: لا نبات فيه؛ والجمع الأَجارِدُ. ورجلٌ أَجْرَدُ بيِّن الجَرَدِ: لا شعر عليه. وفرسٌ أَجْرَدُ، وذلك إذا رَقَّتْ شَعْرَتُهُ وقصُرَتْ؛ وهو مدحٌ. والجَريدُ: الذي يُجْرَدُ عنه الخوصُ. ولا يسمَّى جَريداً ما دام
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.270 harfج د ر
جدر ، جرد ، درج ، دجر ، ردج ، رجد .
جدر : قال الليث : الجَدْرُ : ضرب من النبات ، الواحدة : جَدْرَةٌ .
قال : ومن شجر الدِّقِّ : ضروب تنبت في القِفَافِ والصِّلابِ ، فإذا أطلعَت رؤوسها في أول الربيع قيل : أجدَرَتِ الأرضُ ، وأجدَرَ الشجر ، فهو جَدْرٌ حتى يَطُولَ ، فإذا طال تفرَّقَت أسماؤه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) الجَدَرَةُ : الحبة من الطلع .
والجَدْرُ ، والجِدَارُ : معروفان .
( قلت ) وفي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf(باب الجيم والراء وما يثلثهما)
(جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال:
* تَرَى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR791 harf- الجراد معروف، قال تعالى: ﴿فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل﴾ [الأعراف/133]، وقال: ﴿كأنهم جراد منتشر﴾ [القمر/7]، فيجوز أن يجعل أصلا فيشتق من فعله: جرد الأرض، ويصح أن يقال: إنما سمي لجرده الأرض من النبات، يقال: أرض مجرودة، أي: أكل ما عليها حتى تجردت. وفرس أجرد: منحسر الشعر، وثوب جرد: خلق، وذلك لزوال وبره وقوته، وتجرد عن الثوب، وجردته عنه، وامرأة حسنة المتجرد. وروي: (جردوا القرآن) (هذا من كلام
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.327 harfج ر د
جرده من ثيابه فمتجرد وانجرد وهي بضة المتجرد والمجرد أيضاً وفلانة حسنة الجردة.
ومن المجـاز: جـرد السيـف مـن غمـده وسيـف مجـرد كقولهمسيـف عريـان.
ورجـل أجـرد: لا شعـر علـى جسـده.
" وأهـل الجنـة جـرد مـرد مكحلون " وفرس أجرد وخيل جرد.
ومكان أجرد وأرض جرداء: منجردة عن النبات وقد جردت جرداً ونزلنا في جرد: في فضاء بلا نبات وهي تسمية بالمصدر وجردنا القحط.
وناقة جرود:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.326 harfجَرَدَ الشيءَ يجرُدُهُ جَرْداً وجَرَّدَهُ: قشَره؛ قال:
كأَنَّ فداءَها، إِذْ جَرَّدُوهُ
وطافوا حَوْله، سُلَكٌ يَتِيمُ
ويروى حَرَّدُوهُ، بالحاء المهملة وسيأْتي ذكره. واسمُ ما جُرِدَ منه: الجُرادَةُ. وجَرَدَ الجِلْدَ يَجْرُدُه جَرْداً: نزع عنه الشعر، وكذلك جَرَّدَه؛ قال طَرَفَةُ:
كسِبْتِ اليماني قِدُّهُ لم يُجَرَّدِ
ويقال: رجل أَجْرَدُ لا شعر عليه.
وثَوْبٌ جَرْدٌ: خَلَقٌ قد سَقَطَ زِئْبِرُهُ، وقيل:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR384 harf* ج ر د * * الجَرِيدُ * الذي يُجرد عنه الخوص الواحدة * جَرِيدةٌ * ولا يسمى جريدا ما دام عليه الخوص وإنما يسمى سعفا و * الجُرَادةُ * بالضم ما قشر عن الشيء و * التَّجْريدُ * التعرية من الثياب و * التَّجَرُّدُ * التعري و * تَجَّرَدَ * للأمر أي جد فيه و * انجَرَدَ * الثوب أي انسحق ولان و * الجَرَادُ * معروف وهو اسم جنس والواحدة * جَرَادةٌ * الذكر والأنثى فيه سواء ونظيره البقرة والحمامة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR14.809 harfالجرد، محركة: فضاء لا نبات فيه. قال أبو ذؤيب يصف حمارا وأنه يأتي الماء ويشرب ليلا:
يقضي لبانته بالـلـيل ثـم إذا أضحى تيمم حزما حوله جرد ومن المجاز مكان جرد، تسمية بالمصدر، وأجرد وجرد، ككتف: لا نبات به. جرد الفضاء كفرح جردا. وأرض جرداء وجردة، كفرحة كذلك. وقد جردت جردا. وجمع الأجرد الأجارد، وقد جاء ذكره في الحديث. وقد جردها القحط جردا، هكذا ضبط في سائر النسخ،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.500 harfجَرَدَ
1 جَرَدَ جرد , aor. جَرُدَ , inf. n. جَرْدٌ: see 2, in nine places. ― -b2- جَرَدَ الجَرَادُ الأَرْضَ, (A, L, Msb,) aor. and inf. n. as above, (L,) (tropical:) The locusts stripped the land of all its herbage; (A, * L;) ate what was upon the land. (Msb.) ― -b3- جَرَدَهُمُ الجَارُودُ (tropical:) [The year of drought destroyed them]. (A.) -A2- جُرِدَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land
جَرَدَ 1 جَرَدَ جرد , aor. جَرُدَ , inf. n. جَرْدٌ: see 2, in nine places. ― -b2- جَرَدَ الجَرَادُ الأَرْضَ, (A, L, Msb,) aor. and inf. n. as above, (L,) (tropical:) The locusts stripped the land of all its herbage; (A, * L;) ate what was upon the land. (Msb.) ― -b3- جَرَدَهُمُ الجَارُودُ (tropical:) [The year of drought destroyed them]. (A.) -A2- جُرِدَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land had its herbage eaten by locusts; (S;) was smitten by locusts. (Msb.) ― -b2- جُرِدَ said of seed-produce, (assumed tropical:) It was smitten [or eaten] by locusts. (K.) ― -b3- And said of a man, (S,) (assumed tropical:) He had a complaint of his belly from having eaten locusts. (S, K.) -A3- جَرِدَ, aor. جَرَدَ , (K,) inf. n. جَرَدٌ, (TA,) (tropical:) It (a place) was, or became, destitute of herbage. (K, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He (a man) had no hair upon him [i. e. upon his body, or, except in certain parts: see أَجْرَدُ]. (S: but only the inf. n. is there mentioned.) ― -b3- (tropical:) He (a horse, K, TA, or similar beast, TA) had short hair: (TA:) or had short and fine hair: as also ↓ انجرد. (K, TA.) [See أَجْرَدُ.] ― -b4- See also 7. ― -b5- Also, (S, K,) inf. n. as above, (S,) (assumed tropical:) He (a man, S) became affected with the cutaneous eruption termed شَرًى, from having eaten locusts. (S, K.)
جرّد 2 جرّد جرد , (A, L,) inf. n. تَجْرِيدٌ, (S, A, L,) He stripped, divested, bared, or denuded, of garments, or clothes. (S, A, L.) You say, جرّدهُ مِنْ ثِيَابِهِ, (A,) or من ثَوْبِهِ, (Th, L, K,) as also ↓ جَرَدَهُ, (K,) and جرّدهُ ثَوْبَهُ, (Th, L,) He stripped, divested, or denuded, him of his garments, or of his garment: (Th, A, L, K:) [this is the only signification of the verb given in the A as proper; its other significations given in that lexicon being there said to be tropical:] or جَرَّدْتُهُ مِنْ ثِيَابِهِ signifies I pulled off from him his garments: and الشَّىْءَ ↓ جَرَدْتُ, aor. جَرُدَ , inf. n. جَرْدٌ, (assumed tropical:) I removed from the thing that which was upon it. (Msb.) ― -b2- (assumed tropical:) He peeled, or pared, a thing; divested it of its peel, bark, coat, covering, or the like; as also ↓ جَرَدَ, (L, K,) aor. and inf. n. as above: (L:) and ↓ the latter, (assumed tropical:) he peeled off anything, عَنْ شَىْءٍ from a thing. (S, L.) ― -b3- (assumed tropical:) He stripped skin of its hair; as also ↓ جَرَدَ. (L, K.) ― -b4- (tropical:) It (drought) rendered the earth, or land, bare of herbage: so in the L and other lexicons: in the K, ↓ جَرَدَ: but the former is the right. (TA.) ― -b5- (assumed tropical:) I. q. شذّب [generally signifying He pruned a tree or plant]. (S, TA.) ― -b6- (tropical:) [He bared a sword;] he drew forth a sword (S, A, K) from its scabbard; (A;) as also ↓ جَرَدَ (TA, and so in some copies of the K in the place of the former verb,) aor. as above. (TA.) ― -b7- [(assumed tropical:) He detached a company from an army: see جَرِيدَةٌ.] ― -b8- [(assumed tropical:) He divested a thing of every accessory, adjunct, appendage, or adventitious thing; rendered it bare, shere, or mere.] ― -b9- (assumed tropical:) He made the writing, or book, (L, K,) and the copy of the Kur-لn, (L,) free from syllabical signs, (L, K,) and from additions and prefaces: (L:) he divested the Kur-لn of the diacritical points, and of the vowel-signs of desinential syntax, and the like: (Ibrل- heem [En-Nakha'ee]:) or he wrote it, or read it, or recited it, without connecting with it any of the stories, or traditions, related by the Jews or Christians. (Ibn'Oyeyneh, accord. to the L; or A'Obeyd, accord. to the TA.) ― -b10- جرّد القُطْنَ, and ↓ جَرَدَهُ, (assumed tropical:) He separated the cotton from its seeds, with a مِحْلَاج: or separated and loosened it by means of a bow and a kind of wooden mallet, by striking the string of the bow with the mallet: syn. حَلَجَهُ. (K.) ― -b11- جرّد الحَجَّ, (ISb, K,) and بِالحَجِّ ↓ تجرّد, (TA,) which latter alone is mentioned by Z and Ibn-El-Jowzee, (MF,) (assumed tropical:) He performed the rites and ceremonies of the pilgrimage (الحَجّ) separately from those of العُمْرَة [q. v.]: (ISh, Z, Ibn-El-Jowzee, K:) or the former signifies he made the performance of the pilgrimage to be free from the vitiations of worldly desires and objects. (Har p. 392.) [See also 5.] ― -b12- جُرِّدَ لِلْقِيَامِ بِكَذَا: see 5. ― -b13- جرّد القَوْمَ; (K;) and ↓ جَرَدَهُمْ, (L, K,) aor. and inf. n. as above; (L;) (assumed tropical:) He asked, or begged, of the people, or company of men, and they refused him, or gave him against their will. (L, K.) -A2- Also, (K,) inf. n. as above, (TA,) (assumed tropical:) He wore, or put on, جُرُود, i. e., old and wornout garments. (K.)
تجرّد 5 تجرّد جرد تجرد He was, or became, stripped, divested, bared, or denuded, (S, A, L, Msb, K,) [and he stripped, divested, bared, or denuded, himself,] مِنْ ثِيَابِهِ of his clothes or garments, (A, * Msb,) or من ثَوْبِهِ of his garment; (L, K; *) as also ↓ انجرد, (A, L, K,) which latter, accord. to Sb, is not a quasi-pass. verb, (L,) [but it seems that he did not know جَرَدَ, in a sense explained above, (see 2, second sentence,) of which it is the quasipass, like as تجرّد is of جرّد.] ― -b2- (tropical:) It (an ear of corn, A, K, and a flower, TA) came forth from its envelope, or calyx. (A, K, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (expressed juice) ceased to boil, or estuate, (K,) [and so became divested of its froth, or foam.] ― -b4- (assumed tropical:) He (a man) was, or became, alone, by himself, apart from others; as though detached from the rest of men. (Har p. 430.) ― -b5- (tropical:) He (a horse) outstripped the other horses in a race; as also ↓ انجرد, and انجرد عَنِ الخَيْلِ; like نَضَا الخَيْلَ; as though he threw off the others from himself as a man throws off his garment. (TA.) And (assumed tropical:) He (an ass) went forward from among the she-asses. (L.) ― -b6- تجرّد لِلْأَمْرِ (tropical:) [He devoted himself to the affair, as though throwing aside all other things; he applied hims
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.813 harfجَرَدَ
جَرَدَ U ( n. ac. جَرْد 1 ),
a. Stripped, laid bare; devastated.
b. Peeled, pared, shaved off.
c. Unsheathed ( sword ).
جَرِدَ
جَرِدَ A ( n. ac. جَرَد 4 ),
a. Was naked, bare, nude; was threadbare, worn. - ( b, ), Had little or no hair.
جَرَّدَ
جَرَّدَ II ,
a. see I (a) , ( b ), ( c ).
d. Separated; detached; isolated; made abstract.
تَجَرَّدَ
تَجَرَّدَ V ,
a. Was stripped,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR43.253 harfجرد
جَرَدَ - يَجْرُدُ - جَرَاد
جَرَدَ - يَجْرُدُ + كائناً + شيئاً (أرضاً أوجلداً أو جسماً): يُجَرِّدُه: يقشره وينزع من على سطحه كل ما يغطيه ويستره: ينزع ما عليه من نبت أو شعر أو ثياب تستره ويترك صلعاً صلداً عارياً
جََراد: على وزن" فـَعال اسم فاعل مبالغة " من " جَرَدَ - يَجْرُدُ ": وهو أيضاً اسم آلة منه: كل مايعمل على تجريد الشيء مما
Mücavir kökler16 mücavir (19 toplam)
- ضفدع
1 ortak ayet · Ve kurbağalar
- قمل
1 ortak ayet · Ve haşerat
- جدث
1 ortak ayet · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
- خشع
1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- نشر
1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- طوف
1 ortak ayet · Çeper demektir
- فصل
1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- جرم
1 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir
- بصر
1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
Geçtiği ayetler(2)
خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ
Çekirge sürüsüGözleri hor ve hakir olarak, yaygın çekirgeler gibi kabirlerinden çıkarlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قشر, سلخ, عري |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, kabuğu, kılı veya yeşilliği sıyırıp çıplak bırakmak |
| Çekirdek Özet 2 | Mahşerde kabirlerden fırlayan kitlelerin yayılışını ve kibirli toplumlara gelen istila azabını niteleme |
| Çekirdek Özet 3 | Örtülerin kalkmasıyla yalın hakikatin belirmesi; fazlalıklardan soyutlanma ve durdurulamaz yayılma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bir böcek türü sayıp, Kur'an'daki soyulma, açığa çıkma ve yayılma dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جر | Sürüklemek, çekip koparmak, yüzey üzerinden kazıyarak sıyırmak (جرر, جرف, جرز, جرح) | د | Hareketi bir sınırda tamamlayıp dış katmanı, kabuğu veya örtüyü tamamen sıyırarak alttaki yalın gövdeyi ya da zemini çırılçıplak açığa çıkarma niteliği kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yüzeydeki örtüyü ve fazlalığı çekip götürme, sürükleyerek taşıma eylemi. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir nesnenin veya arazinin en üst katmanı, yüzeyi ve dış görünümü üzerindeki odak. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Örtücü engelin kalkmasıyla yeni bir açıklığın, düzlüğün ve engelsiz hareket alanının belirmesi. |
| جرد | Yüzeydeki dış örtünün sıyrılarak aradan çekilmesi ve alttaki çıplak yapının ortaya çıkması | Dış kabuğun, yaprakların veya giysinin sıyrılmasıyla koruyucu tabakanın kalkması ve açık, yalın yüzeyin belirmesi hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma dalının yapraklarını sıyırmak, hayvanın derisindeki tüyleri kazımak, arazideki otları kemirip toprağı çıplak bırakmak ve elbiseden soyunmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında derinin tüylerden arındırılıp tabaklanmasını betimlerken bu kökü kullanır: كسِبْتِ اليماني قِدُّهُ لم يُجَرَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Çekirgenin geçtiği tarladaki bütün yeşilliği silip süpürmesi sebebiyle cerâd adını alması ve kılıcın kınından çekilerek yalın hale getirilmesi (جرد السيف). |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça جرد kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde bir yüzeyi kazıma, sürtünmeyle soyma ve çıplak bırakma çekirdeğiyle doğrudan akrabadır. İbranicede gārad (גרד) fiili bir kabuğu veya cildi kazımak, sıyırmak anlamına gelirken; Süryanicede grād (ܓܪܕ) biçimi traş etmek, kazıyarak soymak anlam alanını sürdürür. Kökün Sami dil ailesindeki ilksel semantik matrisi, dış katmanın sürtünme veya kemirme yoluyla ortadan kaldırılarak ana gövdenin savunmasız ve yalın bırakılması hareketidir. Çekirge türüne verilen isim (Arapça cerâd, Süryanice gāmūṣā yanında geçişli nitelemeler), canlının indiği yerdeki her türlü bitki örtüsünü soyup zemini çorak ve çıplak bırakması eyleminden türetilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جرد kök eylemi | Üstteki elbiseyi, tüyü, kabuğu veya bitkiyi sıyırıp zemini yalın bırakma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gārad, Süryanice grād | Yüzeyi kazıyarak soymak ve arındırmak eylemini bildiren ortak Sami kökü. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kazıma kökleri | Belirgin morfolojik soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جرد | Anlamlı | Sıyırmak, çıplak bırakmak | Üstteki örtüyü kaldırıp altını açığa çıkarmak; çekirge sürüsü. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جدر | Anlamlı | Duvar örmek, sınır çekmek | Taş duvarla çevirip korumak; deride kabarcık çıkması; layık olmak. | Kur'an'da geçer; sıyırmanın aksine yükseltip sınırlama. |
| رجد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| ردج | Anlamlı | Örtmek, bulamak | Yeni doğan yavrunun ilk dışkısı; bir şeyi boyayıp örtmek. | Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| دجر | Anlamlı | Şaşkına dönmek | Hayret, sersemlik ve sarhoşluk benzeri zihni karışıklık hali. | Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| درج | Anlamlı | Adım adım ilerlemek | Basamak basamak yükselmek ya da kat kat dürüp yürümek. | Kur'an'da geçer; aşamalı mesafe katetme anlamı taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جرد | Merkez | Soyma, sıyırma, çıplak bırakma | Yüzeydeki örtücü tabakayı tamamen kaldırıp altındaki asıl gövdeyi açığa çıkarmak. | Hem bedeni soymayı hem de çekirgenin araziyi sıyırıp tüketmesini kapsar. |
| قشر | Komşu | Kabuk soyma | Nesnenin yalnızca en dışındaki kabuk, pul veya zar tabakasını soymak. | جرد gibi topyekûn bir çıplaklık veya kellik şartı taşımaz; dış kabuğa özgüdür. |
| سلخ | Komşu | Tulum çıkarma, yüzme | Canlının derisini boylu boyunca çekip gövdeden ayırmak; geceyi gündüzden çekip almak. | Bütünsel bir örtünün altındaki yapıdan sıyrılarak çekilip çıkarılması hareketidir. |
| عري | Komşu | Çıplak ve açıkta olma | Üzerinde elbise veya korunak bulunmama durumunu niteleyen yalın hal. | Eylemin kendisinden ziyade, örtüsüz kalma sonucunu ifade eder. |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme, perdeleme | Bir nesnenin veya durumun görünmesini engellemek için üzerine perde çekmek. | Açığa çıkarmanın ve örtüyü sıyırmanın tam karşıtı olan gizleme hareketidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جرد | Sıyırmak, çıplak bırakmak; çekirge | Örtüyü kaldırma eylemi ile araziyi sıyıran canlının ortak kökü. | Kesin |
| Latince | denudare, depilare, locusta | Çıplak bırakmak, tüyü sıyırmak; çekirge | İlk iki fiil soyma eylemini, locusta ise canlının adını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | strip, denude, locust | Sıyırmak, çıplaklaştırmak; çekirge sürüsü | Strip ve denude sıyırma hareketini, locust ise yıkıcı çekirgeyi verir. | Kesin |
| Almanca | entblößen, abstreifen, Heuschrecke | Soyup açığa çıkarmak; çekirge | Soyut ve somut arındırmayı ve göçücü istila böceğini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | dénuder, dépouiller, criquet | Çıplak bırakmak, soymak; çekirge | Koruyucu katmanı kaldırma ve ekinleri kemiren çekirge anlamı. | Güçlü |
Kaynak Oxford Arabic Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَرَادٌ | Mahşer günü kabirlerden fırlayan insanların panik, şaşkınlık ve kalabalık halindeki kontrolsüz yayılışı | Ahiret ve diriliş tasviri; Kamer 54:7 |
| وَالْجَرَادَ | Firavun toplumunun kibrini kırmak ve refah örtülerini sıyırmak üzere gönderilen ilahi azap ayeti | Tarihsel ceza ve helak mucizesi bağlamı; A'râf 7:133 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve ceza ayetleri | Çekirge istilasının tabiat hadisesi mi yoksa peygamberi doğrulayan doğrudan bir mucize mi olduğu. | Tabiat kanunlarının ilahi irade karşısında birer ceza ve imtihan aracına dönüşmesi. |
| Fıkıh | Av ve yiyecek hükümleri | İhramlı kişinin çekirge öldürmesi durumunda gereken ceza ve çekirgenin boğazlanmadan yenilme cevazı. | Kendiliğinden ölen hayvanlar (meyte) kuralının istisnası olarak helal kılınan rızık. |
| Tefsir | Temsil ve istiare tahlili | Kamer 54:7'deki teşbihte çekirgenin neden tercih edildiği: dağınıklık, kalabalık ve sevk edilemezlik nüansı. | İnsanların mahşerdeki çaresiz fışkırışını ve yön tayin edemeyen kütlesel akışını canlandırma. |
| Hadis | Sünnet ve kavramsal tecrit | "Kur'an'ı tecrid ediniz" rivayetinde Kur'an metnini başka unsurlarla karıştırmama tavsiyesi. | Metnin yabancı eklemelerden, zihnin ise dünyevi ağırlıklardan soyulup arındırılması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Haşir ve arınma | Yalın hakikatle yüzleşme | Sahte sığınakları yıkma | İnsanın dünyada edindiği servet, soy ve unvan örtülerinden sıyrılarak hesaba tek başına çıkması. | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik tecrit | Soyutlama (arındırma) | Asıl unsuru açığa çıkarma | Bir teoriyi veya meseleyi dış etkenlerden, arızi niteliklerden soyutlayıp yalın ilkeye ulaşma. | Güçlü |
| Siyasi | Kitle baskısı ve istila | Durdurulamaz toplumsal dalga | Otorite örtüsünü parçalama | Firavun örneğinde olduğu gibi, kibirli iktidarların tahkimatını sıyırıp yok eden organize olmayan kitle gücü. | Güçlü |
| İktisadi | Kıtlık ve kaynak tükenişi | Tüketim şoku ve çoraklaşma | Rezervleri sıfırlama | Bir coğrafyanın üretim fazlasını ve tarımsal birikimini aniden tüketerek sistemi sıfır noktasına getirme. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey aşınması ve soyulma (Denudation / Stripping) | Jeolojide ana kayayı örten toprağın süpürülüp kayanın açığa çıkması; fizikte iletkenin dış yalıtkanının sıyrılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sürü dinamiği ve kitle paniği (Swarm intelligence / Crowd panic) | Bireysel hedefin kaybolup topluluğun dalgalar halinde, kontrolsüzce ve birbirine çarparak geniş bir alana yayılması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca zoolojik bir böcek cinsine indirgeyip, kökün ihtiva ettiği soyma, arındırma ve zemini çıplak bırakma kurucu eylemini unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da çekirge, salt bir canlı türü değil; dünyevi refah kalkanlarını kemirip yok eden ilahi bir ayet ve insanların mahşerde yapay örtülerinden soyulmuş halini resmeden sembolik bir aynadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kamer 54:7'deki benzetmeyi yüzeysel bir kalabalık tasviri sanarak, insanların dünyevi statülerinden tecrit edilmiş halde ve tam bir sersemlikle yayılmalarındaki dehşeti kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kullandığı somut tabiat tasvirlerinin arkasında daima kök düzeyinde felsefi ve ontolojik bir eylem çekirdeği (örtüyü sıyırma ve yayılma) bulunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun'a yöneltilen ayetlerin sıralandığı kıssalarda (A'râf 7:133) ve kıyamet sonrası kabirlerden diriliş sahnelerinde (Kamer 54:7). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an teşbihlerinin rastgele seçilmiş edebi süsler olduğu zannını yıkar; çekirge adının dahi kökündeki sıyırıp çıplak bırakma ve yayılma hakikatiyle doğrudan irtibatlı olduğunu ispatlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin veya arazinin dış kabuğunu, kılıfını, yapraklarını veya giysisini bütünüyle sıyırıp alttaki çıplak zemini ortaya çıkarmak.
- Soyut anlamKoruyucu ve yanıltıcı örtülerin tamamen ortadan kalkmasıyla varlığın yalın, tecrit edilmiş ve savunmasız hakikatiyle açığa çıkması.
- Sistematik karşılıkSistemin dış yüzeyindeki koruyucu katmanın bir dış etkiyle sıyrılarak yok edilmesi ve açığa çıkan unsurların geniş bir alana dağınık halde saçılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde dış kabuğu, yaprağı veya örtüsü bulunan başlangıç sistemini; bu örtüyü sıyırıp kazıyan tecrid operatörünü; ise arızi unsurlardan arınmış çırılçıplak durumu ifade eder. Buradan türeyen bağıntısı ise örtüsü kalkan ve kınından sıyrılan unsurların () bir merkezden çevreye doğru kontrolsüz, dağınık ve istila edici bir biçimde yayılmasını (çekirge sürüsü gibi infişâr ve intişârı) simgeler.