جرع
ج - ر - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ceraa eskimiş ipin kopan ifleri demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ceraa eskimiş ipin kopan ifleri demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.243 harfباب العين و الجيم والراء معهما
) ع ج ر، ع ر ج، ر ع ج، ج ع ر، ج ر ع، ر ج ع مستعملات( عجر: الأعجر: الأعجر: الضخم الوسط من الناس، وقد عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والعُجْرَةُ: موضع العَجَر منه.
والأَعْجَرُ: كل شيء ترى فيه عقدا. كيس أَعْجَرُ، وبطن أَعْجَرُ إذا امتلأ جدا.
قال عنترة:
أبني زبيبة ما لِمُهْرِكُمُ مُتَخَدِّدا وَبُطُونُكُمْ عُجْرُ
وأنشد أبو ليلى:
حَسَنُ الثياب يبيت أعجرَ طاعـمـا والضيف من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR420 harfجَرِعْتُ الماء أجْرَعُهُ جَرْعاً، وجَرَعْتُ بالفتح لغةٌ أنكرها الأصمعيّ.
والجَرَعَةُ بالتحريك: واحدة الجَرَعِ، وهي رملة مستوية لا تنبت شيئاً. وكذلك الجَرْعاءُ.
والجَرَعُ أيضاً: التواءٌ في قوَّةٍ من قُوى الحبل ظاهرةٌ على سائر القوى.
والجَُِرْعَةُ من الماء: حُسْوَةٌ منه.
قال الفراء: هو آخر ما يخرج من النَفَس.
ونوقٌ مَجاريعُ: قليلاتُ اللبن، كأنَّه ليس في ضرعها إلا جُرَعٌ، وجَرَّعَهُ غُصَصَ الغيظ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR18.725 harfباب العين والجيم مع الراء
عرج ، عجر ، جرع ، جعر ، رجع ، رعج : مستعملات .
عرج : قال الله جلّ وعزّ : ( الْمَعَارِجِ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ ) ( المعَارج : 4 ) أي تصعد . يقال : عَرَج يَعرُج عُروجاً . وقوله جلّ وعزّ : ( دَافِعٌ مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ ) ( المعَارج : 3 ) قال قتادة : ذي المعارج ذي الفواضل والنِّعَم . وقيل مَعارجُ الملائكة ، وهي مَصاعدُها التي تصعَد فيها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf(باب الجيم والراء وما يثلثهما)
(جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال:
* تَرَى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR454 harf- جرع الماء يجرع، وقيل: جرع (راجع: الأفعال 2/300)، وتجرعه: إذا تكلف جرعه. قال عز وجل: ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ [إبراهيم/17]، والجرعة: قدر ما يتجرع، وأفلت بجريعة الذقن (الجريعة: تصغير الجرعة، وهو آخر ما يخرج من النفس.
وقال أبو زيد: يراد أنه كان قريبا من الهلاك كقرب الجرعة من الذقن. راجع: الغريبين 1/341؛ والنهاية 1/261؛ والمجمل 1/184)، بقدر جرعة من النفس. ونوق مجاريع: لم يبق من ضروعها من اللبن إلا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR257 harfج ر ع
جرعـت الماء واجترعته بمرة وتجرعته شيئاً بعد شيء وما سقاني إلا جرعة وجريعة وجرعاً.
وبتنا بالأجرع وبالجرعاء ونزلوا بالأجارع وهي أرضون حزنة يعلوها رمل.
ومن المجاز: تجرع الغيظ.
وقال: والحرب يكفيك من أنفاسها جرع و " أفلت بجريعة الذقن ".
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.507 harfجَرِعَ الماءَ وجَرَعه يَجْرَعُه جَرْعاً، وأَنكر الأَصمعي جَرَعْت، بالفتح، واجْتَرَعَه وتَجَرَّعَه: بَلِعَه. وقيل: إِذا تابع الجَرْع مرة بعد أُخرى كالمُتكارِه قيل: تَجَرَّعَه، قال الله عزَّ وجل: يَتجرَّعُه ولا يَكادُ يُسِيغُه؛ وفي حديث الحسن بن علي، رضي الله عنهما، وقيل له في يوم حارٍّ: تَجرَّعْ، فقال: إِنما يَتجرَّعُ أَهلُ النار؛ قال ابن الأَثير: التجرُّعُ شُرْبٌ في عَجَلةٍ، وقيل: هو الشرب قليلاً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR223 harf* ج ر ع * * جَرِعَ * الماء من باب فهم وجرع من باب قطع لغة فيه أنكرها الأصمعي و * الجَرْعاءُ * بوزن الحمراء رملة مستوية لا تنبت شيئا و * الجُرْعةُ * من الماء بالضم حسوة منه و * جَرَّعهُ * غصص الغيط * تجريعاً فتجرعه * أي كظمه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.113 harfالجرعة، بالفتح، ويحرك: الرملة العذاة الطيبة المنبت، التي لا وعوثة فيها، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. أو هي الأرض ذات الحزونة تشاكل الرمل، كما في اللسان. وقيل: هي الرملة السهلة ا لمستوية، أو الدعص لا ينبت شيئا، نقله الجوهري، واقتصر على التحريك، وزاد غيره: ولا تمسك ماء. قلت: وهي مشبهة بجرعة الماء، وذلك لأن الشرب لا ينفعها، فكأنها لم ترو. أو الكثيب جانب منه وحل، وجانب حجارة، كالأجرع، والجرعاء، في
الجرعة، بالفتح، ويحرك: الرملة العذاة الطيبة المنبت، التي لا وعوثة فيها، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. أو هي الأرض ذات الحزونة تشاكل الرمل، كما في اللسان. وقيل: هي الرملة السهلة ا لمستوية، أو الدعص لا ينبت شيئا، نقله الجوهري، واقتصر على التحريك، وزاد غيره: ولا تمسك ماء. قلت: وهي مشبهة بجرعة الماء، وذلك لأن الشرب لا ينفعها، فكأنها لم ترو. أو الكثيب جانب منه وحل، وجانب حجارة، كالأجرع، والجرعاء، في الكل. نقل الجوهري منها الجرعة - محركة - والجرعاء. وقيل: الجرعاء والأجرع أكبر من الجرعة. وقال ذو الرمة في الأجرع، فجعله ينبت النبات: وما يوم حزوى إن بكيت صبابة لعرفان ربع أو لعرفان منزل بأول ما هاجت لك الشوق دمنة بأجرع مقفار مرب محـلـل ويروى: مرباع، ولا يكون مربا محللا، إلا وهو ينبت النبات. وقال أيضا: أما استحلبت عينيك إلا محلةبجمهور حزوى، أو بجراء مالك وقال أيضا يخاطب رسم الدار: ولم تمش مشي الأدم في رونق الضحىبجرعائك البيض الحسان الخرائد
وقال أيضا: ألا يا اسلمي، يا دار مي، على البلىولا زال منهلا بجرعائك القطر وقيل: الجرعاء: رمل يرتفع وسطه، وترق نواحيه. وقال ابن الأثير: الأجرع: المكان الواسع الذي فيه حزونة وخشونة. والجرع، محركة: الجمع، أي جمع جرعة، بحذف الهاء، وقيل الجرع مفرد مثل الأجرع، وجمعه أجراع وجراع. وجمع الجرعة، بالفتح، جراع، بالكسر. وجمع الجرعاء جرعاوات. وجمع الأجرع أجارع. وجمع الجرعة، محركة، جرعان، بالكسر. ومنه حديث قس: بين صدرو جرعان، كما ضبطه ابن الأثير، وكل ذلك قد أغفله المصنف. والجرع أيضا: التواء في قوة من قوى الحبل، كما في الصحاح، زاد غيره: أو الوتر. قال الجوهري: ظاهرة على سائر القوى، وذلك الحبل أو الوتر مجرع، كمعظم، وجرع ككتف، يقال: وتر جرع، أي مستقيم، إلا أن في موضع منه نتوءا فيمسح ويمشق بقطعة كساء حتى يذهب ذلك النتوء، عن ابن الأعرابي. وقال ابن شميل: من الأوتار: المجرع: وهو الذي اختلف فتله، وفيه عجر، ولم يجد فتله، ولا إغارته، فظهر بعض قواه على بعض، يقال: وتر مجرع ومعجر، وكذلك المعرد. وذو جرع، محركة: رجل من ألهان بن مالك بن زيد بن أوسلة أخي همدان بن مالك قبيلتان في اليمن. والجرعة، بهاء: ع، قرب الكوفة، كانت فيه فتنة. ومنه حديث حذيفة: جئت يوم الجرعة فإذا رجل جالس: يقال خرج فيه أهل الكوفة إلى سعيد بن العاص رضي الله عنه، وكان قد قدم واليا عليهم من قبل عثمان رضي الله عنه فردوه وولوا أبا موسى الأشعري رضي الله عنه، وسألوا عثمان، رضي الله عنه، فأقره عليهم. والجرعة، مثلثة، من الماء: حسوة منه، أو هو بالضم، والفتح: الاسم من جرع الماء يجرع جرعا، كسمع ومنع، الأخيرة لغة، وأنكرها الأصمعي، كما في الصحاح، أي بلعه. والجرعة، بالضم: ما اجترعت وفي اللسان: قيل: الجرعة، بالفتح، المرة الواحدة. وبالضم، ما اجترعته، الأخيرة للمهلة، على ما أراه سيبويه في هذا النحو، والجرعة: ملء الفم يبتلعه. وجمع الجرعة جرع. وفي حديث المقداد: ما به حاجة إلى هذه الجرعة قال ابن الأثير: تروى بالفتح والضم، فالفتح: المرة الواحدة منه، والضم: الاسم من الشرب اليسير، وهو أشبه بالحديث، ويروى بالزاي، كما سيأتي.
وبتصغيرها جاء المثل أفلت فلان جريعة الذقن من غير حرف، أو بحريعة الذقن، أو بجريعائها قال الصاغاني: أفلت هنا لازم، ونصب جريعة على الحال، كأنه قال: أفلت قاذفا جريعة الذقن، وهي كناية عما بقي من روحه، أي نفسه صارت في فيه، وقريبا منه، قرب الجرعة من الذقن. وفي اللسان: أي وقرب الموت منه كقرب الجريعة من الذقن. واقتصر الجوهري على الرواية الثانية، وقال: إذا أشرف على التلف ثم نجا. قال الفراء: هو آخر ما يخرج من النفس، انتهى. زاد في اللسان: يريدون أن نفسه صارت في فيه، فكاد يهلك، فأفلت وتخلص. وفي رواية أبي زيد: أفلتني جريعة الذقن. قال الصاغاني: وأفلت - على هذه الرواية - يجوز أن يكون متعديا، ومعناه: خلصني ونجاني، ويجوز أن يكون لازما، ومعناه تخلص ونجا مني، وأراد بأفلتني أفلت مني، فحذف ووصل الفعل، كقول امرئ القيس: وأفلتهن علباء جـريضـا ولو أدركنه صفر الوطاب أراد أفلت من الخيل. وجريضا حال من علباء. وتصغير جريعة تصغير تحقير وتقليل، وأضافها إلى الذقن لأن حركة الذقن تدل على قرب زهوق الروح، والتقدير أفلتني مشرفا على الهلاك، ويجوز أن يكون جريعة بدلا من الضمير في أفلتني، أي أفلت جريعة ذقني، أي باقي روحي، وتكون الألف واللام في الذقن بدلا من الإضافة، كقوله تعالى ونهى النفس عن الهوى ، أي عن هواها، ومن روى: بجريعة الذقن، كما يقال: اشترى الدار بآلاتها، أي مع آلاتها، وقد تقدم شيء من ذلك في ج ر ص، وفي ف ل ت. وناقة مجرع، كمحسن: ليس فيها ما يروى، وإنما فيها جرع، ج: مجاريع، نقله ابن عباد، وأنشد: ولا مجاريع غداة الخمس وقال الجوهري: نوق مجاريع: قليلات اللبن، كأنه ليس في ضروعها إلا جرع، فلم يذكر المفرد، وزاد في اللسان: ونوق مجارع كذلك. واجترعه: بلعه، كجرعه، وقيل: جرعه بمرة، نقله الصاغاني. وقال ابن عباد: اجترع العود، أي اكتسره، لغة في اجتزعه. ومن المجاز: جرعه الغصص، أي غصص الغيظ، كما في الصحاح، تجريعا فتجرع هو، أي كظم. ومما يستدرك عليه: التجرع: متابعة الجرع مرة بعد أخرى كالمتكاره، قال الله عز وجل يتجرعه ولا يكاد يسيغه وقال ابن الأثير: التجرع: شرب في عجلة. وقيل: هو الشرب قليلا قليلا. وجرع الغيظ، كعلم: كظمه، وهو مجاز.ويقال: ما من جرعة أحمد عقبانا من جرعة غيظ تكظمها، وهو من ذلك. وأجرع الحبل، أو الوتر، إذا أغلظ بعض قواه. والجرع، محركة: موضع، قال لقيط الإيادي: يا دار عمرة من محتلها الجرعاهاجت لي الهم والأحزان والجزعا
ويروى: يا دار عبلة، وقد هجت لي. ويقال: أفلتني جريعة الريق، إذا سبقك فابتلعت ريقك عليه غيظا. وقال ابن عباد: يقال: ماله به جراعة، بالضم مشددا، ولا يقال: ما ذاق جراعة ولكن جريعة، كما في العباب. وهجرع، كدرهم، هفعل من الجرع على قول من قال بزيادة الهاء، وسيأتي للمصنف في التي تليها الهجزع، هفعل من الجزع، فهذه مثل تلك.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.555 harfجَرِعَ المَآءَ
1 جَرِعَ المَآءَ جرع المآء , aor. جَرَعَ , (S, Msb, K,) inf. n. جَرْعٌ, (S, K, *) or حَرَعٌ; (Msb;) and جَرَعَهُ, aor. جَرَعَ , inf. n. جَرْعٌ; (S, Msb, K;) but the latter is disallowed by As; (S;) He swallowed the water; (Msb, K;) as also ↓ اجترعهُ: (Msb:) or the latter signifies he swallowed it at once. (Sgh, K.) ― -b2- See also 5.
2 جَرَّعَ [جرّعهُ المَآءَ He made him to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR360 harfجَرَعَ
جَرَعَ A ( n. ac. جَرْع 1 ),
a. Sipped, swallowed, gulped down.
جَرِعَ
جَرِعَ A ( n. ac. جَرَع 4 ),
a. Took courage.
جَرَّعَ
جَرَّعَ II ,
a. Made to swallow.
b. Encouraged.
تَجَرَّعَ
تَجَرَّعَ V ,
a. Swallowed down, drank.
جَرْعَة
جَرْعَة 1t , جُرْعَة 3t ,
a. Draught, drink; gulp, mouthful.
جَرَاْعَة
جَرَاْعَة 22t ,
a. Boldness, courage.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.319 harfجرع
جَرِعَ - يَجْرَعُ (جَرَعَ - يَجْرَعُ) - تَجَرَّعَ - يَتَجَرَّعُ
جَرِعَ - يَجْرَعُ (جَرَعَ - يَجْرَعُ) + كائن + شيئاً: يشربه بتقطع وكراهة: يشرب مشروباً من ماء أو شراب بشكل متقطع وعلى شكل مقدار قليل في كل مرة، ثم بعد أن يبلعه، يشرب كمية أخرى، وذلك بسبب صعوبة في الشرب ناجمة عن قوام المشروب أو كراهية في الطعم
تَجَرَّع َ - يَتَجَرَّع ُ:
Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)
- سوغ
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- غلظ
1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- وري
1 ortak ayet · Arka
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- موت
1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- عذب
1 ortak ayet · Su yosunudur
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
Geçtiği ayetler(1)
يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ
Onu yudumlarOnu yudum yudum alacak ama yutamayacaktır. Her taraftan ona ölüm geldiği halde ölemeyecektir. Ve arkasından şiddetli bir azab gelip çatacaktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جرع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حسو, رشف, بلع |
| Zıt Kök | مجج |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvıyı tek seferde kana kana içmek yerine zorlukla, yudum yudum ve boğazdan güçlükle geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İstenmeyen, tiksinti veren ve boğaza takılan bir azabı tüketmeye mecbur bırakılma hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sürecin veya acının bir anda bitmeyip parça parça, kesintisiz bir ızdırap zinciri halinde içselleştirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir su içme veya meşrubat yudumlama eylemi sanarak tecellideki zorlama, tiksinti ve süreğen azap boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جر | Çekmek, sürüklemek, zorla taşımak, kazıyıp götürmek; جرر, جرف, جرح, جرد köklerinde olduğu gibi bir unsuru bulunduğu yerden zorlayarak veya kazıyarak çekip hareket ettirme karakteri | ع | Çekme ve sürükleme eylemini derin boğaz kanalına ve içe alma açıklığına bağlayarak, bir sıvıyı boğazdan aşağı zorla, parça parça ve dirençle çekip yutma anlamına dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme | Bir kütlenin veya sıvının bir noktadan diğerine zorlukla taşınması ve iletilmesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, yöneliş | Eylemin ağız, baş ve yutak kanalının üst bölgesinde başlaması ve odaklanması |
| ع | Göz; kaynak, açıklık, derin algı ve içe açılan kanal | Sıvının aktığı boğaz çukurunu, içsel derinliği ve eylemin bizzat bedensel geçitte yankılanmasını |
| جرع | Taşınan yükün baş ve boğaz kanalı boyunca derin bir açıklığa doğru zorlanarak akıtılması | İstenmeyen bir maddenin bedenin derinliğine doğru yutak kanalından zorlama, tiksinti ve direnç eşliğinde parça parça çekilmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıvıyı bir defada rahatça içmeyip ağza bir miktar alarak boğazdan güçlükle geçirmek, tek bir yudum almak; su tutmayan, üzerine dökülen suyu emip bitki bitirmeyen kum tepesi veya engebeli zemin |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir şiirinde su tutmayan ve üzerinde bitki barındırmayan çorak kumluğu şu mısra ile anar: أمَا استَحْلَبَتْ عينَيْكَ إلاَّ مَحَلَّةٌ / بجُمْهُورِ حُزْوَى أم بجرعاءِ مالكِ |
| Erken Arapça kullanım | Can çekişen kişinin boğazına takılan son nefesi için söylenen darbımesel: أَفْلَتَ بِجُرَيْعَةِ الذَّقَنِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça جرع kökü, sıvının yutulması, yudumlanması ve boğaz kanalında yavaşça aşağı çekilmesi semantik matrisine dayanır. Erken Sami dillerinde boğaz, yutak ve bir sıvıyı zorlukla çekme eylemleri genelde gırtlaksıl harflerle (ع ve ح) kurulan köklerde toplanmıştır. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı kök dizilimiyle özdeşleşen yaygın bir birincil fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, boğazdan aşağı akıtma ve sıvı emme anlam alanında fonetik akrabaları bulunan biçimlerle paralel semantik alanlar oluşturur. Arapçada kök, suyun bir defada içilmemesi, azar azar ve zorlukla çekilmesi (تَجَرُّع) ile fiziksel olarak suyu hızla yutan fakat verimli kılmayıp kurak kalan kum tepeleri (الجَرْعَاء) arasında çift kutuplu somut bir hat geliştirmiştir. Kökün ip liflerindeki düğüm veya burulma anlamına gelen tali kullanımı ise kuvvetlerin birbiri üzerinde katlanıp sıkışması fikrine bağlanır.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جَرْع ve تَجَرُّع | Sıvıyı ağızda tutup parça parça boğazdan indirme; suyu içine çekip yeşillik vermeyen kum tepesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Boğaz ve yutkunma semantiği | Sıvıyı boğaz kanalına çekme ve gırtlaksıl dirençle yutma matrisine dayalı ortak fonetik eğilim | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı veya geniş aile bağı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جرع | Anlamlı | Yudumlamak, zorla yutmak | Sıvıyı azar azar, boğazdan zorlanarak geçirmek; kurak kum tepeciği | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جعر | Anlamlı | Dışkılamak, arkada iz bırakmak | Katı dışkı çıkarmak, hayvanın ardında bıraktığı kuru pislik | Kur'an'da geçmez; çıkış yönlü bir boşaltımı ifade eder |
| رجع | Anlamlı | Geri dönmek, döndürmek | Çıkılan veya gelinen yere yeniden yönelmek, bir şeyi ilk durumuna iade etmek | Kur'an'da geçer; hareketi tersine çevirme yönüyle kalb ilişkisi |
| رعج | Anlamlı | Titremek, parlamak | Şimşeğin çakması, kalbin heyecanla çarpması ve oynaması | Kur'an'da geçmez; içsel bir sarsıntı ve devinimi gösterir |
| عجر | Anlamlı | Şişmek, düğümlenmek | Göbek veya damarda şişlik ve boğum oluşması, bir şeyin ortasının kalınlaşması | Kur'an'da geçmez; tıkanma ve düğüm oluşturma yönüyle yakınlık |
| عرج | Anlamlı | Yükselmek, topallamak | Meyilli ve basamaklı yükselmek, yürüyüşte bir tarafa meyledip aksamak | Kur'an'da geçer; hareketin düz ve pürüzsüz olmayıp aksayarak sürmesi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جرع | Merkez | Sıvı tüketimi | Sıvıyı tiksinerek, zorlanarak ve yudum yudum boğaza dökmek | Zoraki ve parça parça yutma |
| حسو | Komşu | Sıvı tüketimi | Sıcak veya lezzetli bir sıvıyı azar azar, tadına vararak höpürdetmek | Zorlama ve tiksinti olmaksızın yudumlama |
| رشف | Komşu | Sıvı tüketimi | Sıvıyı dudak ucuyla, emerek ve hafifçe çekerek içmek | Boğaz direnci olmadan dudakla çekme |
| بلع | Komşu | Tüketim | Lokmayı veya suyu ayrım gözetmeksizin doğrudan mideye indirmek | Genel ve mekanik yutma eylemi |
| مجج | Zıt | Tüketim / Boşaltım | Ağza alınan sıvıyı beğenmeyip tükürmek, dışarı fırlatmak | Boğazdan içeri almayıp tamamen reddetme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جرع | Yudumlamak, zorla yutmak | İstenmeyen bir sıvıyı parça parça boğazdan indirme eylemi | Kesin |
| Latince | Deglutire, sorbere | Yudumlamak, yavaşça yutmak | Yutkunma hareketini karşılar fakat iğrenme ve azap tonunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | To gulp down with difficulty, to sip reluctantly | Güçlükle yudumlamak | İstemeyerek ve takılarak yutma nüansını birleşik ifadelerle verir | Güçlü |
| Almanca | Herunterschlingen, schluckweise hinunterwürgen | Zorla yudumlamak, öğürerek yutmak | Tiksinerek ve boğularak yutma hareketini tam olarak karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Déglutir avec peine, siroter à contrecoeur | Zahmetle yudumlamak | Parça parça ve zoraki yutma durumunu ifade eder | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَتَجَرَّعُهُ | Boğazdan tiksintiyle, zorlanarak yudumlanması; azabın parça parça tüketilmeye mecbur edilmesi | İnatçı zorbaya cehennemde irinli suyun sunulması ve onun bunu bir anda içemeyip boğularak yudumlaması bağlamı (İbrâhîm 14:17) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve ceza | Cehennem azabının hem bedensel hem de psikolojik bir tiksinti üretmesi; cezanın yok edici değil süreğen kılınması | Azabın tükenmezliği ve failin iradesini kıran zoraki eylem |
| Fıkıh | İçeceklerin hükümleri | Tiksinti veren veya haram kılınan necis maddelerin zorunluluk (ıztırar) halinde dahi ancak boğulmayı önleyecek asgari ölçüde (جُرْعَة) tüketilebilmesi | Zorunluluk mikdarı ve nefret edilen şeyin sınırlandırılması |
| Tefsir | Tefe''ül babının işlevi | Fiilin تَفَعَّلَ kalıbıyla gelerek eylemin bir defada bitmeyip meşakkat, zorlama ve dirençle azar azar tekrarlandığının beyanı | İstemeyerek yapılan, ızdırapla yinelenen bedensel meşakkat |
| Hadis | Can çekişme ve sabır | Son nefes halinin tasviri (جُرَيْعَة الذَّقَن) ve öfkenin zorlukla yutulması (كظم / تجرع الغيظ) kinayeleri | Sabırda nefsin ağır bir acıyı içine sindirmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı | Nefret edilen akıbeti kabule mecbur kalış | İnkârın getirdiği iğrenç sonucu zihne kazıma | İnkârcı zorbanın reddettiği hakikatin karşılığını tiksinç bir sıvı formunda zorla tüketmesi | Kesin |
| İlmi | Fizyoloji ve sindirim | Boğaz kaslarının spazmı ve disfaji | Organizmanın zararlı maddeyi reddetme refleksi | Yutkunma refleksinin zehirli veya kaynar madde karşısında tıkanması ve yutmanın meşakkate dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Tahakküm ve yaptırım | İrade dışı taviz veya ağır şartları kabullenme | Güç dengesinde mağlubun aşağılanması | Siyasi aktörün istemediği ve kendisini zedeleyen bir dayatmayı parça parça kabule zorlanması | Güçlü |
| İktisadi | Kriz ve borç baskısı | Zararına tasfiye, ağır mali yükleri yudumlama | Sistemin çözülüşünü parça parça ödeme | İktisadi failin batık bedelleri tek seferde ödeyemeyip her aşamada ağır kayıplarla tüketmek zorunda kalması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kademeli akış direnci ve viskoz tıkanma | Bir akışkanın geçtiği kanalda yüksek viskozite veya daralma sebebiyle laminer değil, takılmalı ve aralıklı periyotlarla ilerlemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmanın bilişsel sindirilemeyişi | Bireyin veya toplumun şok edici ve ağır bir vakayı tek seferde kabul edemeyip acıyı zamana yayarak ızdırapla içselleştirmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece bir meşrubatı yudumlamak veya tadını çıkararak azar azar içmek biçiminde nötr bir tüketim eylemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, boğazdan geçişi imkânsıza yakın olan, nefret uyandıran ve failin içine sindiremediği bir azabı zorla, parça parça tatma zorunluluğudur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetteki psikolojik işkence, çaresizlik, tiksinti ve süreklilik boyutunun silinerek sahnenin basit bir susuzluk giderme tablosuna dönüştürülmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelime seçimindeki fonetik ve semantik inceliği gösterir; azabın sadece bir ceza değil, failin fıtratına zıt, onu aşağılayan ve tüketirken kahreden bir süreç olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zalimlerin, zorbaların ve mütekebbirlerin akıbetini tasvir eden cehennem ve uhrevi yaptırım ayetlerinde (İbrâhîm 14:17). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın bir kerede biten bir yok oluş olduğu yanılgısını düzeltir; acının parça parça, boğaza takılarak ve sürekli yinelenerek tecrübe edildiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİstenmeyen veya yoğun bir sıvıyı tek hamlede içemeyip, boğaz kanalındaki direnç ve tiksinti sebebiyle azar azar, yudum yudum ve güçlükle yutmak.
- Soyut anlamAğır, yıkıcı ve nefret uyandıran bir musibeti veya cezayı bir defada tüketip kurtulamayarak zamana yayılmış, kesintisiz bir meşakkat zinciri halinde yaşamaya mecbur bırakılmak.
- Sistematik karşılıkSistemin bir girdiyi reddetme eğilimine rağmen dışsal bir zorlama ile o girdiyi mikro parçalar halinde içe almaya mahkûm edilmesi; tıkanma ile zorunlu akışın çelişkisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tüketilmesi hedeflenen toplam acı veya sıvı kütlesini temsil eder. Bu kütle bir anda tüketilemeyip, anlarında gerçekleşen son derece küçük miktarlarındaki yudumların toplamı olarak zamana yayılır. Her bir mikro yuduma () organizmanın veya failin gösterdiği direnç ve tiksinti katsayısı , tam reddediş sınırına () yaklaşır; böylece tüketim eylemi kesintisiz bir direnç ve azap fonksiyonuna () dönüşür.