جمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-م-د1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فعلألهجبلخبرجمدجَامِدَةًتقنشيأسحبرأيمررحسب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

جمد

ج - م - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Buz demektir. (cim, mim, dal) Camiddevamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Buz demektir. (cim, mim, dal) Camid

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.331 harf
باب الجيم والدال والميم معهما ج د م، د ج م، م ج د، ج م د، د م ج مستعملات جدم: يقال للفرس: اجدم وأقدم إذا هِيج ليمضي، وأقدم أجودهما. دجم: يقال انقشعت دُجَمُ الأباطيل، وأنّه لقي دُجَمِ العشقٌ والهوى أي في غمراتِه وظلمِه. مجد: المَجدُ: نيل الشَّرف، وقد مَجَدَ الرجل، ومَجُدَ: لغتان، وأمجَدَه كرمُ فعالهِ. قال زائدة: أحسبنا وأمجدنا والله المجيد. وتمجد "بفعاله"، ومَجَّدَه خُلُقُه تمجيداً أي تعظيماً.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR944 harf
الجَمْدُ بالتسكين: ما جَمَدَ من الماء، وهو نقيض الذَوْبِ؛ وهو مصدر سميِّ به. الجَمَدُ، بالتحريك: جمع جامِدٍ. يقال: قد كثُر الجَمَدُ. وجَمَدَ الماء يَجْمُدُ جَمْداً وجُموداً، أي قام. وكذلك الدمُ وغيره إذا يَبِسَ. وجُمادى الأولى وجُمادى الاخرة، بفتح الدال من أسماء الشهور، وهو فُعالى من الجَمْدِ. والجُمدُ مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ: مكانٌ صلبٌ مرتفعٌ. قال امرؤ القيس: كَأَنَّ الصُِوارَ إذْ يُجاهِدْنَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.798 harf
ج د م جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة . مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً . جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما . ( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو الهيثم : فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ . وقال أبو
Maddenin bağlantısı

ج د م جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة . مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً . جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما . ( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو الهيثم : فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ . وقال أبو زيد : هو على تلك الدِّجْمَةِ والدِّمَجةِ أي الطريقة . ( ابن الأعرابي ) : نخلة جُدَامِيَّةٌ : كثيرة السعف . وفي نوادر الأعراب : أجدَمَ النخل ، وزبَّب إذا حَمَلَ حَمْلاً صِيْصَاء . جمد : ( الليث ) : الجَمَدُ : الماء الجامد ، وقد جَمَدَ يَجْمُدُ جُمُوداً . ويقال : لك جامد هذا المال وذائبه ، أي ما جَمَدَ منه ، وما ذاب . ومُخَّةٌ جَامِدَةٌ أي صُلبة ، ورجل جَامِدُ العين إذا قلَّ دَمْعُهُ . وسنة جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لا كَلأَ فيها ولا خِصْبَ ولا مَطَرَ . وَأجْمَدَ القوم إذا بَخِلُوا ، وقلَّ خيرهم . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : جَمَدَ الرجل يَجْمُدُ فهو جَامِدٌ ، إذا بَخِلَ بما يلزمه من الحق . وَأَجْمَد يُجْمِدُ إجْمَاداً فهو مُجْمِدٌ إذا كان أميناً بين القوم . قال : والجامدُ : البخيل . قال : وقال محمد بن عمران التيمي : إنا والله لا نَجْمُدُ عند الحق ، ولا نتدفق عند الباطل . واحتجَّ غيره في المُجْمِدِ بقول طرفة : وأصفر مضبُوحٍ نَظَرْتُ حِوَارَهُ على النار واستودعته كفَّ مُجْمِدِ وقال أبو عبيدة : المُجْمِدُ : الأمين مع شح لا يخدع : وقال خالد : رجل مُجْمِدٌ : بخيل شحيح . وقال أبو عمرٍ و : استودعت هذا القِدْحَ رجلاً يأخذه بِكِلْتَا يديه فلا يخرج من يديه شيء . ( شمر ) : قال أبو عمرٍ و : الجُمُدُ : مكان حَزْنٌ . وقال الأصمعي : هو المكان المرتفع الغليظ . وقال ابن شميل : الجُمُدُ : قارة ليست بطويلة في السماء ، وهي غليظة تَغْلُظُ مرة ، وتلين أخرى ، تُنبت الشجر ، ولا تكون إلا في أرض غليظة ، سُمِّيَت جُمُداً من جُمُودها أي يُبسها . والجُمُدُ : أصغر الآكام ، يكون مستديراً ، والقارة : مستديرة طويلة في السماء ، ولا ينقادان في الأرض ، وكلاهما غليظ الرأس ، ويسميان جميعاً أكَمَةً . قال : وجماعة الجُمُد : جِمَادٌ ، يُنبت البَقْلَ والشجر . قال : وأما الجُمُود فأسهل من الجُمُدِ ، وأشدُّ مخالَطَةً للسُّهُول ، وتكون الجُمُود في ناحيةِ القُفِّ ، وناحيةِ السُّهول . وقال أبو عمرٍ و : وأرض جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لم يُصِبْها مَطَرٌ ، ولا شيء فيها . وقال الكُمَيتُ : أمرعَت في نداه إذ قحط القطر فأمسى جَمَادُها ممطورا ويُجمع الجُمُد : أجْمَاداً أيضاً . قال لبيد : فأجمادَ ذي رَقْدٍ فأكنافَ ثادِقٍ والجَمَادُ : الناقة لا لبن بها . وسنة جَمَادٌ : لا مطر فيها وقال الشاعر : وفي السَّنَةِ الجَمَادِ يكُونُ غَيْثاً إذا لم تُعط درَّتها العَصُوب ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : الجَوَامِدُ : الأُرَفُ ، وهي الحدود بين الأرضين ، واحدها : جَامِدٌ . قال : وفلان مُجَامِدِي إذا كان جارك بَيْتَ بَيْتَ ، وكذلك : مُصَاقِبي ، ومُؤَارفي ، ومُتَاخمي . وفي الحديث : ( إذا وُضِعَتِ الجَوَامِدُ فلا شُفعة ) . ( أبو عمرٍ و ) : سَيْفٌ جَمَّادٌ : صَارِمٌ : وأنشد : والله لو كُنتمْ بأعلى تَلْعَةٍ من رأسِ قُنْفُذ أو رُؤُوسِ صِمَادِ لَسمِعْتُمُ مِنْ حَرِّ وَقْعِ سُيُوفِنَا ضَرْباً بكُلِّ مُهَنَّدٍ جَمَّادِ وقال الليث : الجُمَادَيَانِ : اسمان معرفة لشهرين ، فإذا أضفتَ قلتَ : شهرا جُمادى ، وشهر جُمادى . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : جمادى ستة هي جمادى الآخرة وهي تمام ستة أشهر من أول السنة ، ورَجَبَ هو السابع ، وجُمادى خمسة هي جُمادى الأولى ، وهي الخامسة من أول شهور السنة ، قال لبيد : حتى إذا سَلَخَا جُمادى ستة هي جمادى الآخرة . وقال أبو سعيد : الشتاء عند العرب : جُمَادَى ، لجُمُود الماء فيه ، وأنشد للطِّرِمَّاح : ليلة هَاجَت جُمادية ذات صرَ جِربِيَاء النّسام أي ليلة شتوية ، وقال بعض الأنصار : إذا جُمادى مَنَعَت قَطْرَهَا زان جنابي عطَنٌ مُغْضِفَ ( سلمة عن الفرَّاء ) : الجِمَاد : الحجارة ، واحدها : جُمُدٌ . ( الكسائي ) : ظلَّت العين جُمَادَى أي جَامِدَةٌ لا تَدْمَعُ ، وأنشد : مَنْ يطعم النوم أو يبت جَذَلاً فالعين منِّي للهَمِّ لم تَنَمِ ترعَى جُمَادَى النهار خاشِعَةً والليل منها بِوَاكِفِ سَجِمِ أي ترعى النهار جَامِدَةً ، فإذا جاءها الليل بكت . دمج : قال الليثُ : دَمَجَتِ الأرنبُ تَدْمُجُ في عدوهَا ، وهو سرعةُ تقاربِ قوائمها في الأرضِ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) دَمَجَ عليهم وَدَمرَ ، وادْرَمَّجَ ، وتَعلَّى عليهم ، كلٌّ بمعنىَ واحدٍ . وقال الليثُ : متنٌ مُدْمَجٌ ، وكذلك الأعضاءُ المُدْمَجَةُ كأنها أدمجِتْ ومُلِّسَتْ كما تُدِمجُ الماشطةُ مِشطَة المرأةِ إذا ضفرَتْ ذوائِبَها . وكُلُّ ضفيرةٍ منها عَلَى حِيالها تُسمَّى دَمجاً وَاحداً . قال : والدُّمُوجُ : الدُّخُولُ . وقال أبو عمرٍ و : ليلةٌ دامجةٌ ، وليلٌ دامجٌ أي مظلمٌ . وقال الأصمعيُّ : تَدَامَجَ القومُ عَلَى فلانٍ تَدَامُجاً إذا تَضَافَرُوا عليهِ . وصُلحٌ دُمَاجٌ أي مُحْكَمٌ ، وقال ذو الرمةِ : وإذْ نحنُ أسبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنَا دُمَاجٌ قُوَاهَا لم يَخُنْهَا وصولُهَا وادَّمجَ في الشيءِ إدِّماجاً ، وانْدَمَجَ فيه اندماجاً إذا دخل فيه . ( عمرو عن أبيه ) : الدُّمَاجُ : الصلح على دَخَنٍ . مجد : قال الليث : المَجْدُ : نيل الشرف ، وقد مَجَدَ الرجل ، ومَجُدَ : لغتان ، والمَجْدُ : كرم فعاله ، والله تبارك وتعالى هو المجيد ، تَمَجَّدَ بفعاله ، ومَجَّدَهُ خُلُقُهُ لِعَظَمَتِهِ ، وقال جل وعز : ( ( الْوَدُودُ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ ) ( البروج : 15 ) . قال الفرَّاء : خَفَضَهُ يحيى وأصحابه كما قال : ( مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ ) ( البروج : 21 ) فوصف القرآنَ بالمجَادَةِ . وقال غيره : يُقْرَأُ : ( بل هو قرآنُ مَجِيدٍ ) والقراءة : ( هُوَ قُرْءَانٌ ( ، ومن قرأ : ( قرآنُ مجيدٍ ) ، فالمعنى : بل هو قرآن ربَ مَجِيدٍ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قرآنٌ مجيد ، المَجيدُ : الرفيع . وقال أبو إسحاق : معنى المجيدِ : الكريمُ ، فمعنى خفضَ المجيدِ فمن صفة العرش ، ومن رفع فمن صفة ذو . ( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : قال : أهل العالية يقولون : مَجَدْتُ الدابة إذا علفتها ملء بطنها مخففة ، وأهل نجد يقولون : مَجَّدتُها إذا علفتها نصف بطنها . ( شمر عن ابن الأعرابي ) : مَجَدَتِ الإبِلُ إذا وقَعَتْ في مرعًى كثيرٍ واسعٍ . وأمجَدَهَا المرعى ، وأمجَدتُها أنا ، قال : وقال ابن شميل : إذا شبعت الغنم مَجَدَتِ الإبل تمجُدُ مَجْداً . والمَجْدُ : نحوٌ من نصف الشِّبَع ، وقال أبو حَيَّةَ في صفة امرأة : . . . . . . . . وليسَتْ بِمَاجِدَةٍ للطعام ولا الشرابِ أي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب . وقال الأصمعي : أمجَدْتُ الدابة علفاً : أكثرتُ لها ذلك . وقال الليث : مَجَدَتِ الإبل مُجُوداً إذا نالت من الكلأ قريباً من الشِّبَعِ ، وعُرف ذلك في أجسامها ، وأمْجَدَ القوم إِبلَهُم ، وذلك في أوَّلِ الربيع . ومن أمثال العرب ( في كل الشجر نار ، واستَمْجَدَ المَرخ والعَفَار ) أي استكثرا من النار فصلحا للاقتداحِ بهما . يقال أمْجَدَ فلان عطاءه ، ومَجَّده إذا كثَّره ، قال عديٌّ : فاشتراني واصطفاني نِعْمَةً مجَّد الهِنْءَ وأعطاني الثمن ومَجْدُ : بنت تميم الأدرم بن عامر بن لؤيَ هي أم كلاب وكعب وعامر ، وكُلَيْبٍ بَنِي ربيعةَ بن عامرٍ ، وذكرها لبيدٌ ففخرَ بها : سَقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى نُميراً والقبائلَ من هلال دجم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدُّجُومُ واحدهُمْ : دِجْمٌ ، وهم خاصةُ الخاصةِ ، ومثلهُ : قِدرٌ وقدورٌ . قال الليث : ويقالُ : انْقَشَعَتْ دُجَمُ الأباطيلِ ، وإنهُ لَفِي دُجَمِ الهوَى أي في غمراتهِ وظُلَمِهِ ، الواحدةُ : دُجْمَةٌ . ( قلت ) : وقال غيرُهُ : دِجْمَةٌ ودِجَمٌ ، وهي العاداتُ : ودِجْمُ الرجُلِ : صاحِبُهُ وخليلهُ . وفلانٌ مُداجِمٌ لفلانٍ ، ومُدَامِجٌ لهُ ، وقال رؤبة : وكَلَّ مِنْ طُولِ النِّضَال أسْهُمُه واعْتَلَّ إِذْ بَانَ الصِّبَا ودِجَمُهْ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf
(باب الجيم والميم وما يثلثهما) (جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]): كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ (جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال: * وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) * (جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR721 harf
ج م د أنقش وعدك في الجلمد ولا تنقشه في الجمد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جمد لي عليه حق وذاب أي وجب وأحمدته عليه‏:‏ أوجبته‏.‏ وسنة جماد وأرض جماد‏.‏ لا حياً فيهما‏.‏ وناقة جماد‏:‏ لا لبن بها‏.‏ ورجلٌ جامد الكف وجماد الكف ومجمـد‏:‏ بخيل‏.‏ وأجمد القوم‏:‏ بخلوا وقل خيرهم ومن ثم قيل للبرم‏:‏ المجمد وجمدت يده‏.‏ وهو جامد العيـن وجمـاد العيـن وجمودهـا وله عين جمود‏:‏ قليلة الدمع‏.‏ ومازلت أضربه حتى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.418 harf
الجَمَد، بالتحريك: الماء الجامد. الجوهري: الجَمْد، بالتسكين، ما جَمَد من الماء، وهو نقيض الذوب، وهو مصدر سمي به. والجَمَدُ، بالتحريك، جمع جامد مثل خادم وخدم؛ يقال: قد كثر الجمد. ابن سيده: جمَدَ الماء والدم وغيرهما من السيالات يَجْمُد جُموداً وجَمْداً أَي قام، وكذلك الدم وغيره إِذا يبس، وقد جمد، وماء جَمْد: جامد. وجَمَد الماءُ والعصارة: حاول أَن يَجْمُد. والجَمَد: الثلج. ولَكَ جامدُ المال وذائبُه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR222 harf
* ج م د * * الجَمْدُ * بوزن الفلس ما جمد من الماء وهو ضد الذوب وهو مصدر سمي به و * الجَمَدُ * بفتحتين جمع * جَامِدٍ * كخادم وخدم و * جَمَدَ * الماء أي قام وبابه نصر ودخل و * جُمَادَى * الأولى وجمادى الآخرة بفتح الدال فيهما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.792 harf
جمد الماء وكل سائل، كنصر وكرم، يجمد جمدا، أي قام، وهو ضد ذاب وكذلك غيره إذا يبس، فهو جامد وجمد، الأخير بفتح فسكون، سمي بالمصدر. وجمد الماء والعصارة تجميدا: حاول أن يجمد. والجمد، محركة، الثلج. والجمد جمع جامد، مثل خادم، و الجمد: الماء الجامد. ومن المجاز: الجماد، كسحاب: الأرض، والسنة لم يصبها مطر، قال الشاعر: وفي السنة الجماد يكون غيثا إذا لم تعط درتها العصوب وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.857 harf
جَمَدَ 1 جَمَدَ جمد , aor. جَمُدَ , inf. n. جَمْدٌ and جُمُودٌ, said of water, (S, M, L, Msb, K,) &c., (Msb,) [i. e.,] of anything fluid, or liquid, (K,) It congealed; concreted; became solid, or contr. of fluid or liquid; froze; syn. قَامَ; (S, M;) contr. of ذَابَ; (Msb, K;) as also جَمُدَ. (L, K.) And said of blood, &c., (S, M,) It congealed, or concreted; syn. قام: (M:) or became dry; dried.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harf
جَمَُدَ جَمَُدَ U ( n. ac. جَمْد 1 , جُمُوْد 27 ), a. Hardened, stiffened; solidified; was frozen, congealed. b. Was fixed, motionless; was inanimate. c. Was niggardly, avaricious. جَمَّدَ جَمَّدَ II , a. Condensed; curdled; froze, congealed. أَجْمَدَ أَجْمَدَ IV , a. Was hard, avaricious. b. [ acc. & 'Ala ], Asserted, established, made good against ( claim ). c. see II . جَمْد
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR20.448 harf
جمد جَمَدَ - يَجْمُدُ - جَامِد - جَامِدَة جَمَدَ - يَجْمُدُ + الكائن: ضد ذاب يذوب وضد اضطرب وتقلقل: يتوقف السائل أو المتحرك عن الحركة المائدة والمضطربة المتقلقة والسيلان ويثبت في مكانه ويستقر ولا يتحرك جَامِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَمَدَ - يَجْمُدُ " جَامِدَة: مؤنث " جَامِد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوقف عن الحركة بعد الحركة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. تقن

    1 ortak ayet · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir

  2. سحب

    1 ortak ayet · Fışkıran sudur

  3. صنع

    1 ortak ayet · İmal ederler

  4. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  5. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  6. خبر

    1 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  7. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  8. فعل

    1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  9. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  10. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

  11. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ

    DonukSen; dağları görür ve yerinde durur sanırsın. Oysa onlar, bulut geçer gibi geçip giderler. Bu; her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın san’atıdır. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerثبت, قرر, ركد
Zıt Kökذوب
Çekirdek Özet 1Akışkan ve hareketli olan bir maddenin soğuk veya kuruluk etkisiyle katılaşması, donması, akışkanlığını yitirip duraganlaşması
Çekirdek Özet 2Dışarıdan bakıldığında mutlak durağan, sabit ve hareketsiz sanılan yapıların algısal katılığı
Çekirdek Özet 3İç dinamizmi ve akışı durmuş, üretkenliğini ve esnekliğini yitirmiş statik durum
Kritik Hata RiskiNeml 27:88 ayetindeki ifadenin dağların kıyametteki dağılması yerine yerkürenin anlık veya kozmik hareketini betimleyen görelilik boyutunu göz ardı edip mutlak hareketsizlik olarak anlaşılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جمÇokluk, birikme, toplanma ve yoğunlaşma; nitekim جمع dağınığı bir araya getirmeyi, جمم suyun veya nesnenin kabarıp birikmesini, جمل parçaların tek bir bütün halinde toplanmasını, جمح ise toplanan gücün kontrolsüzce ileri atılmasını ifade ederدKapı, sınır, durma ve sonlanma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, toplanıp biriken kütlenin akışkanlığını bütünüyle yitirerek katılaşması, kaskatı kesilip sabit bir sınıra hapsolması anlamı doğmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, kütle toplamaBir araya gelme, hacim kazanma ve kütlesel birikim hareketini başlatır.
مSu; akış, sıvı, dalgalanmaMaddenin akışkan, yayılabilen, sıvı ve devingen tabiatını temsil eder.
دKapı; giriş engeli, eşik, kapanma ve durmaAkışı kesen, geçişi engelleyen, hareketi sınırlandırıp durduran nihai eşiktir.
جمدAkışkan bir kütlenin hareket eşiğine çarparak katılaşması ve durmasıBirikmiş akışkan kütlenin (ج + م) kapı ve sınır etkisiyle (د) hareketini durdurması, akışkanlığını yitirerek donup kaskatı bir yapıya bürünmesi sürecidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun, kanın, sütün veya yağın soğuk yahut kuruma sebebiyle akıcılığını yitirip katılaşması, donması, buz haline gelmesi; ayrıca kuraklık sebebiyle toprağın katılaşıp bitki vermez hale gelmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıMütelemmis (Cerîr b. Abdilmesîh) cimriliği ve bereketsizliği yermek için kökü dua/beddua kalıbında kullanmıştır: جَمَادِ لها جَمَادِ ولا تقولي / لها أبداً إذا ذُكِرتْ حَمَادِ
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde gözyaşı akmayan kuru göze "aynün cemâd" (عين جماد), yağmur yağmayan kıtlık yılına "senetün cemâd" (سنة جماد), hiçbir canlı barındırmayan sert ve çorak araziye de "ardun cemâd" (أرض جماد) denilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جمد kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde genel olarak "katılaşma", "donma", "pıhtılaşma" ve "kuruluktan ötürü sertleşme" semantik ekseninde temsil edilen köklü bir morfolojik mirastır. İbranicede yer alan גָּמַד (gamad) biçimi fiziksel olarak "büzülmek", "kısalmak", "katı ve yoğun bir çekirdek oluşturmak" anlamlarını taşırken, buradan türeyen gōmed sözcüğü kısa ve yoğun bir uzunluk ölçüsünü (arşın/karış) ifade eder. Süryanicede gmad / gmed kökü "bir araya toplanıp sertleşmek", "katılaşmak" manasındadır; Ge’ez (Eski Etiyopya) dilinde ise gəməd "kütük", "kesilmiş katı parça" türevleriyle yaşar. Arapçada kök özellikle sıvının akışkanlığını kaybetmesi, buz tutması (es-selc / el-mâü'l-câmid) ve mecazen hayrın/gözyaşının akmayıp kesilmesi yönünde özelleşmiş ve anlam daralmasıyla kararlılık kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجم ikili çekirdeğinden türemeSıvının kütlesel olarak toplanıp durması, akışkanlığın duraklamasıyla buz ve katı cisim haline gelmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice גמד (g-m-d), Süryanice g-m-dBüzülme, toplanıp katılaşma ve yoğunlaşma anlam ekseninde düzenli fonetik ve semantik denklik mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezlerKatılaşma, büzüşme ve donma kavramı Afro-Asyatik katmanda kütle/toplanma kökleriyle morfolojik paralellik gösterir.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جمدAnlamlıKatılaşmak, donmak, akmaz olmakSıvı veya akışkan cismin soğuk veya kurulukla donması, kaskatı kesilmesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
جدمAnlamlıKesmek, kökünden koparmakBir şeyi hızla veya kökünden kesip ayırmak; cüzam hastalığı da uzuvları kopardığı için bu köktendir.Kur'an'da geçmez.
مجدAnlamlıGenişlik, şeref, yücelikSoyluluk, cömertlik, ahlaki üstünlük ve sınırsız itibar bütünü.Zıtlık çağrışımı (donukluk yerine şerefin taşması); Kur'an'da geçer.
مدجAnlamlıZifiri karanlık, örtülmeGecenin her tarafı tamamen örtüp koyulaşması.Kur'an'da geçmez.
دجمAnlamlıUygun düşmek, kaynaşmakİki şeyin birbiriyle tam uyumlu ve kaynaşmış olması.Kur'an'da geçmez.
دمجAnlamlıİyice sarılmak, iç içe geçmek, düğümlenmekParçaların sıkıca ve boşluksuz birbirine girmesi, sağlam biçimde yuvarlanıp örülmesi.جمد ile kavramsal akrabalık taşır (yoğunluk ve boşluksuz yapı); Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جمدMerkezMaddenin katılaşması ve algısal hareketsizlikAkışkan veya devingen olanın iç veya dış etkiyle duraganlaşması, donması.Özünde hareket veya akışkanlık potansiyeli barındıran şeyin katı ve sabit durması.
ثبتKomşuSarsılmazlık ve yerinde kalmaثبت kökü bir kararın, nesnenin yerinden oynamamasını anlatır; katılık şartı taşımaz.Sebat ve yerleşiklik bildirir; donma veya soğukluk/kuruma unsuru içermez.
قررKomşuDinlenme, yatışma ve yerleşmeقرر kökü çalkantı ve huzursuzluğun bitip bir mekânda sükûnete ermesidir.Soğuma ve sükûnet bağı vardır ancak fiziksel katılaşma şart değildir.
ركدKomşuRüzgârın, suyun ve hareketin dinmesiركد kökü akıntının veya rüzgârın durmasıdır; madde donmaz, yalnızca akışı kesilir.Durgunlaşma durumudur, buz tutma veya madde formunun dönüşmesi söz konusu değildir.
ذوبZıtKatının erimesi, akışkan hale gelmesiذوب kökü katılaşmış cismin ısıyla sıvıya dönüşmesi ve akmasıdır.جمد kökünün doğrudan fiziksel ve anlamsal zıddıdır; katılığı çözüp akışkanlığı başlatır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجمدKatılaşmak, donmakSıvının soğuk veya kurulukla sertleşmesi, akıcılığını kaybetmesi.Kesin
Latincecongelare, rigereDonmak, kaskatı kesilmekCongelare sıvının katılaşmasını, rigere ise katı, sert ve bükülmez olmayı karşılar.Güçlü
İngilizceto freeze, to congeal, to solidify, inertDonmak, pıhtılaşmak, katılaşmak, eylemsizFreeze ısı kaybıyla donmayı, congeal pıhtılaşmayı, inert ise hareketsiz ve tepkisiz kalmayı anlatır.Kesin
Almancagefrieren, erstarrenDonmak, katılaşmakGefrieren fiziksel donmayı, erstarren ise şok veya soğuk etkisiyle kaskatı ve hareketsiz kesilmeyi tam karşılar.Kesin
Fransızcageler, se figer, immobileDonmak, katılaşmak, hareketsizSe figer hareketin bir anda donup kalmasını ve pelteleşmeyi ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَامِدَةً (İsm-i fâil / Hâl)Hareketsiz, donuk, sabit sanılan görünüşNeml 27:88 ayetinde dağların dışarıdan bakıldığında mutlak biçimde sabit ve çakılı görülmesine rağmen gerçekte bulutlar gibi hareket ettiğini bildiren kozmolojik ve ontolojik bağlam.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKâinatın yaratılışı ve hareket ontolojisiMaddenin durağanlığı (sükûn) ile hareketi (hareket) arasındaki ilişki; cisimlerin özünde sabit mi yoksa sürekli hareket halinde mi olduğu meselesi.Zahirdeki sükûnetin gerisindeki ilahi ve dinamik nizam.
FıkıhTaharet ve necaset hükümleriSuyun akıcı (mâi') veya donmuş (câmid) olması hali; donmuş yağa necaset düşerse sadece çevresinin atılması, akıcı yağda ise tamamının etkilenmesi kuralı.Maddenin akışkanlığını yitirip katılaşmış formda kalması.
TefsirNeml 27:88 ayetinin tefsiriDağların "câmide" görülmesinin kıyamet sahnelerinden biri mi yoksa dünyanın mevcut dönüşüne ve tektonik hareketine mi işaret ettiği ihtilafı.İnsan algısındaki yanılsamalı katılık ve mutlak hareketsizlik zannı.
HadisAhkâm ve zühd rivayetleriDonmuş yağ (semn câmid) hükümleri ve kalbin katılığını/hissizliğini niteleyen "cümdü'l-ayn" (gözün yaşarmaması) ifadeleri.Fiziksel katılık ve ruhsal duyarsızlık/donukluk.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve niyet dinamizmiTaassup ve donuklukHissiyatın ve ibret alma kabiliyetinin donmasıKalbin katılaşması, ayetler karşısında sarsılmaması ve duyarsız kaskatı kesilmesi durumu.Güçlü
İlmiDoğal yasalar ve algıGöreli durağanlıkDış algıdaki sabitliğin altındaki gizli dinamiği fark ettirmeBilimsel gözlemde donuk ve sabit sanılan madde ve yerkürenin derin bir devinim içinde oluşu.Kesin
SiyasiToplumsal yapı ve kurumlarStatüko ve kurumsal donmaDeğişime direnç ve kurumsal katılıkToplumların gelişim ve yenilenme süreçlerini durdurarak kendi içine kilitlenip kaskatı kesilmesi.Güçlü
İktisadiSermaye ve servet dolaşımıKenz, atıl bırakma ve likidite donmasıParanın tedavülden çekilip atıl kılınmasıServetin akışkanlığını yitirip tek elde hapsedilmesi, piyasayı besleyen dolaşımın buz kesmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi (faz dönüşümü) ve eylemsizlik momentiSıvı bir maddenin entalpi ve entropi değişimiyle katı faza geçmesi, serbest moleküler akışın yerini kristalin ve rijit bir kafes yapısına bırakarak makro düzeyde hareket direncine bürünmesi.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal skleroz ve bilişsel katılıkBireylerin veya toplumların yeni enformasyon ve koşullar karşısında düşünce şemalarını esnetememesi, düşüncenin akışkanlığını yitirip dogmatik bir donukluğa teslim olması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece "buz" veya "soğuktan donmuş su" manasına indirgenerek algısal katılık ve dinamizmin zıddı olan durağanlık boyutunun ıskalanması.
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığın gözlemciye bütünüyle çakılı, sabit ve eylemsiz görünmesine karşın, ilahi kudretin nizamı içinde sürekli ve muazzam bir akış ve hareket halinde bulunabilmesi gerçeği.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNeml 27:88 ayetindeki tablonun sadece kıyamet koptuktan sonraki bir toz-duman sahnesi sanılması ve ayetin kâinattaki mevcut kusursuz yaratılış sanatına ("san‘allāh") işaret eden ontolojik derinliğinin yok sayılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsan idrakinin dış görünüşe aldanarak mutlak sabitlik vehmettiği olguların gerisindeki derin ve dinamik ilahi işleyişi deşifre eden anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâinatın yaratılışı, yerkürenin dengesi ve hareketliliği, Allah'ın her şeyi sapasağlam ve kusursuz yaptığını bildiren ayet bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Duyuların sağladığı statik bilginin mutlak hakikat olduğu yanılgısını düzeltir; dışarıdan bakıldığında "donuk/câmid" duran şeylerin hakikatte ilahi bir sevk ve akış içinde olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSıvı ve akıcı olan bir maddenin soğuk, kuruluk veya dış baskı etkisiyle katılaşması, buz kesmesi, akışkanlığını yitirerek durması.
  • Soyut anlamDış gözlemciye hareketsiz, durağan ve değişmez görünen hal; algısal sabitlik ve statik form.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin akışkanlık ve dönüşüm potansiyelini askıya alarak rijit, eylemsiz ve dışarıdan müdahaleye kapalı bir yapıya bürünmesi.
  • LaTeX modelilim⁡Δt→0ΔxΔt=0  ⟹  vobs=0ikenvreal=dxdt≠0
  • LaTeX açıklamasıModel, gözlemcinin algıladığı hızın (vobs) sıfır olduğunu, yani nesnenin sonlu zaman aralıklarındaki yer değişiminin durağan ve donuk (0) sanıldığını; buna karşın nesnenin gerçek ontolojik hızının (vreal) sıfırdan farklı bir akış ve hareket (dx/dt≠0) arz ettiğini simgeler. Kökün Kur'an'daki tek kullanımında temsil ettiği "donuk ve sabit sanılma" ile "hakikatte bulutlar gibi akma" arasındaki algı-gerçeklik farkı matematiksel olarak bu bağıntıyla formüle edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج