جمد
ج - م - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Buz demektir. (cim, mim, dal) Camiddevamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Buz demektir. (cim, mim, dal) Camid
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.331 harfباب الجيم والدال والميم معهما
ج د م، د ج م، م ج د، ج م د، د م ج مستعملات
جدم:
يقال للفرس: اجدم وأقدم إذا هِيج ليمضي، وأقدم أجودهما.
دجم:
يقال انقشعت دُجَمُ الأباطيل، وأنّه لقي دُجَمِ العشقٌ والهوى أي في غمراتِه وظلمِه.
مجد:
المَجدُ: نيل الشَّرف، وقد مَجَدَ الرجل، ومَجُدَ: لغتان، وأمجَدَه كرمُ فعالهِ.
قال زائدة: أحسبنا وأمجدنا والله المجيد.
وتمجد "بفعاله"، ومَجَّدَه خُلُقُه تمجيداً أي تعظيماً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR944 harfالجَمْدُ بالتسكين: ما جَمَدَ من الماء، وهو نقيض الذَوْبِ؛ وهو مصدر سميِّ به. الجَمَدُ، بالتحريك: جمع جامِدٍ. يقال: قد كثُر الجَمَدُ. وجَمَدَ الماء يَجْمُدُ جَمْداً وجُموداً، أي قام. وكذلك الدمُ وغيره إذا يَبِسَ. وجُمادى الأولى وجُمادى الاخرة، بفتح الدال من أسماء الشهور، وهو فُعالى من الجَمْدِ. والجُمدُ مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ: مكانٌ صلبٌ مرتفعٌ. قال امرؤ القيس:
كَأَنَّ الصُِوارَ إذْ يُجاهِدْنَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.798 harfج د م
جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة .
مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً .
جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو
الهيثم :
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ
والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ .
وقال أبو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf(باب الجيم والميم وما يثلثهما)
(جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]):
كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ
(جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال:
* وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) *
(جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR721 harfج م د
أنقش وعدك في الجلمد ولا تنقشه في الجمد.
ومن المجاز: جمد لي عليه حق وذاب أي وجب وأحمدته عليه: أوجبته.
وسنة جماد وأرض جماد.
لا حياً فيهما.
وناقة جماد: لا لبن بها.
ورجلٌ جامد الكف وجماد الكف ومجمـد: بخيل.
وأجمد القوم: بخلوا وقل خيرهم ومن ثم قيل للبرم: المجمد وجمدت يده.
وهو جامد العيـن وجمـاد العيـن وجمودهـا وله عين جمود: قليلة الدمع.
ومازلت أضربه حتى
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.418 harfالجَمَد، بالتحريك: الماء الجامد. الجوهري: الجَمْد، بالتسكين، ما جَمَد من الماء، وهو نقيض الذوب، وهو مصدر سمي به. والجَمَدُ، بالتحريك، جمع جامد مثل خادم وخدم؛ يقال: قد كثر الجمد. ابن سيده: جمَدَ الماء والدم وغيرهما من السيالات يَجْمُد جُموداً وجَمْداً أَي قام، وكذلك الدم وغيره إِذا يبس، وقد جمد، وماء جَمْد: جامد. وجَمَد الماءُ والعصارة: حاول أَن يَجْمُد. والجَمَد: الثلج. ولَكَ جامدُ المال وذائبُه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR222 harf* ج م د * * الجَمْدُ * بوزن الفلس ما جمد من الماء وهو ضد الذوب وهو مصدر سمي به و * الجَمَدُ * بفتحتين جمع * جَامِدٍ * كخادم وخدم و * جَمَدَ * الماء أي قام وبابه نصر ودخل و * جُمَادَى * الأولى وجمادى الآخرة بفتح الدال فيهما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.792 harfجمد الماء وكل سائل، كنصر وكرم، يجمد جمدا، أي قام، وهو ضد ذاب وكذلك غيره إذا يبس، فهو جامد وجمد، الأخير بفتح فسكون، سمي بالمصدر. وجمد الماء والعصارة تجميدا: حاول أن يجمد. والجمد، محركة، الثلج. والجمد جمع جامد، مثل خادم، و الجمد: الماء الجامد. ومن المجاز: الجماد، كسحاب: الأرض، والسنة لم يصبها مطر، قال الشاعر:
وفي السنة الجماد يكون غيثا إذا لم تعط درتها العصوب وفي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.857 harfجَمَدَ
1 جَمَدَ جمد , aor. جَمُدَ , inf. n. جَمْدٌ and جُمُودٌ, said of water, (S, M, L, Msb, K,) &c., (Msb,) [i. e.,] of anything fluid, or liquid, (K,) It congealed; concreted; became solid, or contr. of fluid or liquid; froze; syn. قَامَ; (S, M;) contr. of ذَابَ; (Msb, K;) as also جَمُدَ. (L, K.) And said of blood, &c., (S, M,) It congealed, or concreted; syn. قام: (M:) or became dry; dried.
جَمَدَ 1 جَمَدَ جمد , aor. جَمُدَ , inf. n. جَمْدٌ and جُمُودٌ, said of water, (S, M, L, Msb, K,) &c., (Msb,) [i. e.,] of anything fluid, or liquid, (K,) It congealed; concreted; became solid, or contr. of fluid or liquid; froze; syn. قَامَ; (S, M;) contr. of ذَابَ; (Msb, K;) as also جَمُدَ. (L, K.) And said of blood, &c., (S, M,) It congealed, or concreted; syn. قام: (M:) or became dry; dried. (S.) See also 2. ― -b2- Also, inf. n. جُمُودٌ, (assumed tropical:) He, or it, remained fixed, or stationary. (KL.) You say, مَا زِلْتُ أَضْرِبُهُ حَتَّى جَمَدَ (tropical:) [I ceased not to beat him until he became motionless]. (A.) ― -b3- (assumed tropical:) [He, or it, was, or became, incapable of growth or increase; lifeless, or dead: see جَامِدٌ. ― -b4- (assumed tropical:) He was, or became, stupid, dull, wanting in intelligence; inert; not sharp, penetrating, vigorous, or effective, in the performing of affairs; or soft, without strength or sturdiness, and without endurance: see, again, جَامِدٌ.] ― -b5- Also, inf. n. جُمُودٌ, (tropical:) said of a man's state or condition [as meaning, It was, or became, stagnant, or unimproving]. (A.) ― -b6- Also جَمَدَتْ, aor. جَمُدَ , inf. n. جُمُودٌ, (tropical:) She [a camel, &c.,] had little milk. (T, TA.) And جَمَدَتْ عَيْنُهُ (tropical:) His eye shed few tears: a phrase alluding to hardness of the heart. (Msb.) ― -b7- Also جَمَدَ, (L, K,) aor. جَمُدَ , (L,) [inf. n. جُمُودٌ;] and ↓ أَجْمَدَ; (A, TA; [in a copy of the A, انجمد, but this is doubtless a mistranscription; see مُجْمِدٌ;]) (tropical:) He was, or became, niggardly, penurious, or avaricious; (L, A, K;) as also جَمَدَ كَفُّهُ [or جَمَدَتْ]; (Msb;) or جَمَدَتْ يَدُهُ: (A:) and ↓ اجمد he possessed little good: (A, TA:) or جُمُودٌ signifies the refraining, or holding back, from beneficence. (Har p. 149.) ― -b8- جَمَدَ لِى عَلَيْهِ حَقِّى (tropical:) My right, or due, was, or became, incumbent, or obligatory, on him; or established against him; (A, K, * TA;) as also ذَابَ. (A, TA.) -A2- جَمَدَهُ He cut it, or cut it off. (K.)
جمّد 2 جمّد جمد , inf. n. تَجْمِيدٌ; (K;) or ↓ جَمَدَ; (so in the L;) It (water, and expressed juice, L) was about to congeal, concrete, become solid, or freeze; was at the point of congealing, &c.; expl. by حَاوَلَ أَنْ يَجْمُدَ. (L, K.) -A2- [And the former, It caused water &c. to congeal.]
اجمد 4 اجمد أجمد اجمد جمد : see 1, in two places. ― -b2- Also, inf. n. اـِجْمَادٌ, He was entrusted with the management of affairs among a people or party [in the game called المَيْسِر: see مُجْمِدٌ]. (T, TA.) -A2- أَجْمَدْتُ عَلَيْهِ حَقِّى (tropical:) I made my right, or due, incumbent, or obligatory, on him; or established it against him. (A, K, * TA.)
جَمْدٌ جَمْدٌ جمد : see جَامِدٌ, in two places.
جُمْدٌ جُمْدٌ جمد : see جُمُدٌ.
جَمَدٌ جَمَدٌ جمد pl. [or rather quasi-pl. n.] of جَامِدٌ, q. v. (S, Msb, K.) ― -b2- Also Congealed, or frozen, water; ice: [see also جَمْدٌ, mentioned with جَامِدٌ:] and snow. (K.) ― -b3- See also what next follows.
جُمُدٌ جُمُدٌ جمد and ↓ جُمْدٌ Elevated ground; as also ↓ جَمَدٌ: (M, K:) or a hard, elevated place: (S, TA:) or جُمُدٌ signifies rugged ground: (TA:) or an elevated, rugged place: (As, TA:) or a small isolated mountain, not high, sometimes rugged and sometimes soft, and producing trees, only found in rugged land; so called because of its dryness; it is the smallest kind of أَكَمَة, round and small, not extending along the ground, rugged at the top, and producing herbs, or leguminous plants, as well as trees; differing from جُمُودٌ [q. v.]: (ISh, L, TA:) pl. [of mult.] جِمَادٌ (ISh, S, M, K) and [of pauc.] أَجْمَادٌ. (S, M, K.) ― -b2- Also, the first, A stone: pl. جِمَادٌ. (Fr, TA.)
جَمَادٌ جَمَادٌ جماد (assumed tropical:) [A thing that does not grow, or increase; that is incapable of growth, or increase; an inorganic thing; as a mineral and the like:] an inanimate thing; a thing that has no soul: [an epithet used as a subst.; or an epithet in which the quality of a subst. is predominant:] pl. جَمَادَاتٌ. (Har p. 13.) [See also جَامِدٌ.] ― -b2- (tropical:) Land (أَرْضٌ) upon which rain has not fallen: (T, S, K:) or dry land, upon which no rain has fallen, and in which is nothing: (T, TA:) or land in which is no produce: (A:) or, as some say, rugged land: (L:) or sterile, barren, or unfruitful, land, in which is nothing; as also جَهَادٌ: pl. جُمُدٌ. (AA, L in art. جهد.) ― -b3- (tropical:) A year (سَنَةٌ) in which is no rain: (S, K:) or in which is no produce of the earth: (A:) and, in like manner, ↓ جَامِدَةٌ a year in which is no herbage, or pasture, no plenty, or fruitfulness, and no rain. (T, TA.) ― -b4- (tropical:) A she-camel having no milk; (S, M, K;) and so a ewe or a she-goat: (L:) or having little milk: (T, TA:) and [accord. to some,] a slow she-camel; syn. بَطِيْئَةٌ; (L, K;) but [this is app. a mistranscription for بَكِيْئَةٌ “ having little milk, ” and] ISd says that the explanation بطيئة does not please him. (TA.) ― -b5- See also جَامِدٌ, in two places. -A2- A kind of cloth or garment; as also ↓ جِمَادٌ. (K.)
جَمَادِ جَمَادِ جماد , like قَطَامِ, (K,) or جَمَادِ لَهُ, (S, A, L,) said with reference to a niggard, (S, A, L, K,) in dispraise, (K,) as an imprecation, meaning (tropical:) May a stagnant, or an unimproving, state or condition (جُمُودُ الحَالِ) be his lot [or his constant lot]: (A:) or may he not cease to be in a stagnant, or an unimproving, state or condition (لَا زَالَ جَامِدَ الحَالِ). (S, L.) جَمَادِ is [a proper name,] indecl., with kesr for its termination, because it is transformed from the inf. n., namely, الجُمُودُ, like فَجَارِ, which means الفَجْرَةُ: (S:) and the contr. of جَمَادِ لَهُ is جَمَادِ لَهُ, (S, * A,) which denotes praise. (S.) El-Mutalemmis says, جَمَادِ لَهَا وَلَا تَقُولِى لَهَا أَبَدًا اـِذَا ذُكِرَتْ حَمَادِ i. e., Say thou جُمُودًا to her, [جُمُودًا,] and say not to her [ever, when she is mentioned,] حَمْدًا and شُكْرًا. (S.)
جِمَادٌ جِمَادٌ جماد : see جَمَادٌ, last meaning.
جَمُودٌ جَمُودٌ جمود : see جَامِدٌ.
جُمُودٌ جُمُودٌ جمود [app. Elevated tracts,] softer, or more plain, than what is termed جُمُدٌ, and more intermixed with soft, or plain, tracts, sometimes in, or by, that [kind of high ground] which is termed قُفٌّ, and sometimes in, or by, soft, or plain, tracts. (ISh, L, TA.)
جَمِيدُ العَيْنِ جَمِيدُ العَيْنِ جميد العين : see جَامِدٌ.
جُمَادَى جُمَادَى جماد جمادى جمادي One of the names of the months, (Msb, K,) applied to two of the Arabian months, together called جُمَادَيَانِ, (TA,) and distinguished by the appellations of جُمَادَى الأُولَى and جُمَادَى الآخِرَةُ [the fifth and sixth months of the Arabian year]: (S, K:) it is of the measure فُعَالَى, from الجَمْدُ; (S;) the two months to which it is applied being [said to be] so called because, when the months were named, these two fell in the season of the freezing of water: (ISd, L, Msb:) [but this derivation seems to have been invented when the two months thus named had fallen back, into, or beyond, the winter; for when they received this appellation, the former of them evidently commenced in March, and the latter ended in May; therefore I hold the opinion of M. Caussin de Perceval, that they were thus called because falling in a period when the earth had become dry and hard by reason of paucity of rain, from جَمَادٌ, an epithet applied to land upon which rain has not fallen, or from جُمَادَى, an epithet applied to an eye that sheds few tears; which opinion is confirmed by the obvious derivations of the names of other months, صَفَرٌ and رَبِيعٌ and رَمَضَانُ and شَوَّالٌ:] afterwards, when the lunar months superseded the solar, the same names were retained: (Msb:) [see زَمَنٌ, and الهِجْرَةُ:] جمادى is determinate, (K,) being a proper name, (TA,) and of the fem. gender: (Msb, K:) if you find it masc., it is because it is made to accord to الشَّهْرُ: all the other names of the months are masc.: (Fr, IAmb, Msb:) the pl. is جُمَادَيَاتٌ, (Fr, L, K,) agreeably with analogy; and if the form جِمَادٌ [a mistranscription for جَمَائِدُ, like حَبَائِرُ, pl. of حُبَارَى,] were used, it would also be agreeable with analogy. (Fr, L.) The former of these two months is also called جُمَادَى خَمْسَةٍ; and the latter, جُمَادَى سِتَّةٍ; (K;) which mean, respectively, Jumلdà the fifth month and Jumلdà the sixth month, from the commencement of the year. (TA.) Lebeed says, [describing a pair of wild asses,] حَتَّى اـِذَا سَلَخَا جُمَادَى سِتَّةً جَزَآ فَطَالَ صِيَامُهُ وَصِيَامُهَا [Until, when they both pass, and come to the end of, Jumلdà, completing six months, they satisfy themselves with green pasture so as to be in no need of water, and his and her abstinence from water becomes of long continuance]: thus cited by Bundلr; ستّة being in the accus. case as a denotative of state, and by جمادى being meant جمادى الآخرة: or, accord. to IAar, the poet said ستّةٍ, meaning the six months of winter, which are the months of dew; and Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee says the like. (MF.) AHn says that the Arabs applied the name of جمادى to The whole of the winter; [see above;] whether the winter were at the same time as the months so called or not: and Aboo-Sa'eed says the like. (L.) ― -b2- See also جَامِدٌ.
لَيْلَةٌ جُمَادِيَّةٌ لَيْلَةٌ جُمَادِيَّةٌ ليلة جماديه ليلة جمادية A wintry night. (Aboo-Sa'eed, L.) [See جُمَادَى.]
جَمَّادٌ جَمَّادٌ جماد (tropical:) A sword such that he who is struck with it becomes motionless (يَجْمُدُ): (A, TA:) or a sharp, cutting, sword. (AA, K.)
جَامِدٌ جَامِدٌ جامد , applied to water, (Msb, K,) &c., (Msb,) [i. e.] anything fluid, or liquid, (K,) In a state of congelation, concretion, or solidity; freezing; as also ↓ جَمْدٌ; contr. of ذَائِبٌ: (Msb, K:) you say مَآءٌ جَمْدٌ [as well as مَآءٌ جَامِدٌ]: (Msb:) or ↓ جَمْدٌ signifies what is congealed, or frozen, of water [&c.]; ice; (S, A;) contr. of ذَوْبٌ: (S:) [see also جَمَدٌ:] it is originally an inf. n.: (S, Msb, K:) [or it is an epithet from جَمُدَ, like ضَخْمٌ from ضَخُمَ:] and ↓ جَمَدٌ is a pl. [or rather a quasi-pl. n.] of جَامِدٌ, (S, Msb, K,) like as خَدَمٌ is of خَادِمٌ: (S, Msb:) you say, قَدْ كَثُرَ الجَمَدُ [The frozen waters have become many]. (S.) [Hence,] مُخَّةٌ جَامِدَةٌ A hard piece of marrow. (L.) ― -b2- (assumed tropical:) Remaining fixed, stationary, or motionless. (Bd and Jel in xxvii. 90.) ― -b3- (assumed tropical:) A thing that does not grow, or increase; [incapable of growth, or increase; inanimate;] as stone, in contradistinction to a tree [and an animal]. (Kull.) [See also جَمَادٌ.] You say, لَكَ جَامِدُ هٰذَا المَالِ وَذَائِبُهُ (A, L, K *) (tropical:) To thee belongs, or shall belong, what consists of gold and silver [or the like inanimate things], of this property, and what consists of live stock, thereof: (L, K:) or what consists of stones, thereof, and what consists of trees, thereof: or what is solid, thereof, and what is fluid, or liquid, thereof. (L.) ― -b4- [Hence its application in lexicology and grammar to (assumed tropical:) A noun that is not an inf. n. nor derived from an inf. n.; a noun having the quality of a real substantive (اِسْمِ عَيْنٍ), opposed to that which has the quality of an ideal substantive (اِسْمُ مَعْنًى): and (assumed tropical:) a verb that has but one tense and no inf. n., as لَيْسَ and نِعْمَ &c., opposed (as is said in the TA voce قَدْ) to مُتَصَرِّفٌ: it may be rendered (and so I have rendered it), in these cases, aplastic.] ― -b5- (assumed tropical:) Lifeless; dead. (Kull p. 147.) ― -b6- (assumed tropical:) Stupid, dull, wanting in intelligence; inert; not sharp, penetrating, vigorous, or effective, in the performing of affairs; or soft, without strength or sturdiness, and without endurance. (TA.) ― -b7- It is also applied to a man's state, or condition: you say رَجُلٌ جَامِدُ الحَالِ (assumed tropical:) [A man in a stagnant, or unimproving, state or condition]. (S, L.) ― -b8- And to the eye: you say عَيْنٌ جَامِدَةٌ (assumed tropical:) An eye that sheds no tears; (Ks, K;) as also ↓ جُمَادَى, (Ks, K,) and ↓ جَمُودٌ; (S, K;) or this last signifies (tropical:) an eye that sheds few tears. (A.) And رَجُلٌ جَامِدُ العَيْنِ, (A, K,) and العين ↓ جَمِيدُ, and العين ↓ جَمَادُ, (A,) (tropical:) A man whose eye sheds few tears; (A;) or whose eye sheds no tears. (K.) ― -b9- See also جَمَادٌ. ― -b10- Also, (L,) and ↓ مُجْمِدٌ, (M, A, K,) and الكَفِّ ↓ جَمَادُ, (A, K,) (tropical:) Niggardly, penurious, or avaricious; (M, A, K;) niggardly of that which it is incumbent on him to give: (L:) and ↓ مُجْمِدٌ, also, a man of little, or no, good; possessing little, or no, good. (K.) -A2- جَوَامِدُ, (as its pl., IAar, L,) Limits, or boundaries, or boundary-marks, between lands, (IAar, L, K, *) and between two dwellings. (L.)
مُجْمِدٌ مُجْمِدٌ مجمد : see جَامِدٌ, last sentence but one, in two places. ― -b2- The person who is entrusted with the management of affairs in a game of chance (قِمَار [here meaning the game called المَيْسِر]): (K:) [i. q. ضَرِيبٌ:] or the person entrusted with the management of affairs among a people or party, (T, K, TA,) who does not take part in the game called المَيْسِر, except that he shuffles the arrows (يَضْرِبُ بِهَا) for the players, and has them placed in his hands, and is confided in with respect to them, and compels him who has incurred an obligation to fulfil it: (L, TA:) or one who takes no part in the game called المَيْسِر, (who is called بَرَمٌ,) but who sometimes shuffles, or deals forth, the arrows, (يُفِيضُ بِهَا,) for the players; so in the following verse of Tarafeh: وَأَصْفَرَ مَضْبُوحٍ نَظَرْتُ حَوِيرَهُ عَلَى النَّارِ وَاسْتَوْدَعْتُهُ كَفَّ مُجْمِدِ [And of many a yellow arrow, changed in colour by fire, I have awaited the sound over the fire, and I have deposited it in the hand of one taking no part in the game but only shuffling, or dealing forth, the arrows for the players]; meaning, I have awaited its sound, which was like an answer proceeding from it, when I straightened it and marked it, over the fire: (S:) [or, accord. to the EM (p. 105), where we find حِوَارَهُ in the place of حَوِيرَهُ, the meaning is, and of many a yellow arrow, &c., I have awaited the returning and gaining, while we were assembled at the fire, &c.:] or مجمد here means a man taking with both his hands so as not to let anything go forth from them: (AA, TA:) or, accord. to As, it here means a man entering upon Jumلdà, which was in that [the poet's] time a month of cold: (S, K: *) or one whose arrow does not gain anything in the game called المَيْسِر: (L:) or a person in whom one confides, and who is tenacious of that which is in his hand or possession, and not to be deceived. (A 'Obeyd, TA.)
مَجْمَدَةٌ مَجْمَدَةٌ مجمد مجمده مجمدة A place in which ice is kept. (MA.)
هُوَ مُجَامِدِى هُوَ مُجَامِدِى هو مجامدى هو مجامدي He is my neighbour, his house, or tent, adjoining mine. (K.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harfجَمَُدَ
جَمَُدَ U ( n. ac. جَمْد 1 , جُمُوْد 27 ),
a. Hardened, stiffened; solidified; was frozen, congealed.
b. Was fixed, motionless; was inanimate.
c. Was niggardly, avaricious.
جَمَّدَ
جَمَّدَ II ,
a. Condensed; curdled; froze, congealed.
أَجْمَدَ
أَجْمَدَ IV ,
a. Was hard, avaricious.
b. [ acc. & 'Ala ], Asserted, established, made good against ( claim ).
c. see II .
جَمْد
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.448 harfجمد
جَمَدَ - يَجْمُدُ - جَامِد - جَامِدَة
جَمَدَ - يَجْمُدُ + الكائن: ضد ذاب يذوب وضد اضطرب وتقلقل: يتوقف السائل أو المتحرك عن الحركة المائدة والمضطربة المتقلقة والسيلان ويثبت في مكانه ويستقر ولا يتحرك
جَامِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَمَدَ - يَجْمُدُ "
جَامِدَة: مؤنث " جَامِد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوقف عن الحركة بعد الحركة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (16 toplam)
- تقن
1 ortak ayet · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir
- سحب
1 ortak ayet · Fışkıran sudur
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
- مرر
1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- خبر
1 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- فعل
1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- شيأ
1 ortak ayet · Şey
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ
DonukSen; dağları görür ve yerinde durur sanırsın. Oysa onlar, bulut geçer gibi geçip giderler. Bu; her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın san’atıdır. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جمد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثبت, قرر, ركد |
| Zıt Kök | ذوب |
| Çekirdek Özet 1 | Akışkan ve hareketli olan bir maddenin soğuk veya kuruluk etkisiyle katılaşması, donması, akışkanlığını yitirip duraganlaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Dışarıdan bakıldığında mutlak durağan, sabit ve hareketsiz sanılan yapıların algısal katılığı |
| Çekirdek Özet 3 | İç dinamizmi ve akışı durmuş, üretkenliğini ve esnekliğini yitirmiş statik durum |
| Kritik Hata Riski | Neml 27:88 ayetindeki ifadenin dağların kıyametteki dağılması yerine yerkürenin anlık veya kozmik hareketini betimleyen görelilik boyutunu göz ardı edip mutlak hareketsizlik olarak anlaşılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جم | Çokluk, birikme, toplanma ve yoğunlaşma; nitekim جمع dağınığı bir araya getirmeyi, جمم suyun veya nesnenin kabarıp birikmesini, جمل parçaların tek bir bütün halinde toplanmasını, جمح ise toplanan gücün kontrolsüzce ileri atılmasını ifade eder | د | Kapı, sınır, durma ve sonlanma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, toplanıp biriken kütlenin akışkanlığını bütünüyle yitirerek katılaşması, kaskatı kesilip sabit bir sınıra hapsolması anlamı doğmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, kütle toplama | Bir araya gelme, hacim kazanma ve kütlesel birikim hareketini başlatır. |
| م | Su; akış, sıvı, dalgalanma | Maddenin akışkan, yayılabilen, sıvı ve devingen tabiatını temsil eder. |
| د | Kapı; giriş engeli, eşik, kapanma ve durma | Akışı kesen, geçişi engelleyen, hareketi sınırlandırıp durduran nihai eşiktir. |
| جمد | Akışkan bir kütlenin hareket eşiğine çarparak katılaşması ve durması | Birikmiş akışkan kütlenin (ج + م) kapı ve sınır etkisiyle (د) hareketini durdurması, akışkanlığını yitirerek donup kaskatı bir yapıya bürünmesi sürecidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun, kanın, sütün veya yağın soğuk yahut kuruma sebebiyle akıcılığını yitirip katılaşması, donması, buz haline gelmesi; ayrıca kuraklık sebebiyle toprağın katılaşıp bitki vermez hale gelmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mütelemmis (Cerîr b. Abdilmesîh) cimriliği ve bereketsizliği yermek için kökü dua/beddua kalıbında kullanmıştır: جَمَادِ لها جَمَادِ ولا تقولي / لها أبداً إذا ذُكِرتْ حَمَادِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde gözyaşı akmayan kuru göze "aynün cemâd" (عين جماد), yağmur yağmayan kıtlık yılına "senetün cemâd" (سنة جماد), hiçbir canlı barındırmayan sert ve çorak araziye de "ardun cemâd" (أرض جماد) denilmiştir. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça جمد kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde genel olarak "katılaşma", "donma", "pıhtılaşma" ve "kuruluktan ötürü sertleşme" semantik ekseninde temsil edilen köklü bir morfolojik mirastır. İbranicede yer alan גָּמַד (gamad) biçimi fiziksel olarak "büzülmek", "kısalmak", "katı ve yoğun bir çekirdek oluşturmak" anlamlarını taşırken, buradan türeyen gōmed sözcüğü kısa ve yoğun bir uzunluk ölçüsünü (arşın/karış) ifade eder. Süryanicede gmad / gmed kökü "bir araya toplanıp sertleşmek", "katılaşmak" manasındadır; Ge’ez (Eski Etiyopya) dilinde ise gəməd "kütük", "kesilmiş katı parça" türevleriyle yaşar. Arapçada kök özellikle sıvının akışkanlığını kaybetmesi, buz tutması (es-selc / el-mâü'l-câmid) ve mecazen hayrın/gözyaşının akmayıp kesilmesi yönünde özelleşmiş ve anlam daralmasıyla kararlılık kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جم ikili çekirdeğinden türeme | Sıvının kütlesel olarak toplanıp durması, akışkanlığın duraklamasıyla buz ve katı cisim haline gelmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גמד (g-m-d), Süryanice g-m-d | Büzülme, toplanıp katılaşma ve yoğunlaşma anlam ekseninde düzenli fonetik ve semantik denklik mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezler | Katılaşma, büzüşme ve donma kavramı Afro-Asyatik katmanda kütle/toplanma kökleriyle morfolojik paralellik gösterir. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جمد | Anlamlı | Katılaşmak, donmak, akmaz olmak | Sıvı veya akışkan cismin soğuk veya kurulukla donması, kaskatı kesilmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| جدم | Anlamlı | Kesmek, kökünden koparmak | Bir şeyi hızla veya kökünden kesip ayırmak; cüzam hastalığı da uzuvları kopardığı için bu köktendir. | Kur'an'da geçmez. |
| مجد | Anlamlı | Genişlik, şeref, yücelik | Soyluluk, cömertlik, ahlaki üstünlük ve sınırsız itibar bütünü. | Zıtlık çağrışımı (donukluk yerine şerefin taşması); Kur'an'da geçer. |
| مدج | Anlamlı | Zifiri karanlık, örtülme | Gecenin her tarafı tamamen örtüp koyulaşması. | Kur'an'da geçmez. |
| دجم | Anlamlı | Uygun düşmek, kaynaşmak | İki şeyin birbiriyle tam uyumlu ve kaynaşmış olması. | Kur'an'da geçmez. |
| دمج | Anlamlı | İyice sarılmak, iç içe geçmek, düğümlenmek | Parçaların sıkıca ve boşluksuz birbirine girmesi, sağlam biçimde yuvarlanıp örülmesi. | جمد ile kavramsal akrabalık taşır (yoğunluk ve boşluksuz yapı); Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جمد | Merkez | Maddenin katılaşması ve algısal hareketsizlik | Akışkan veya devingen olanın iç veya dış etkiyle duraganlaşması, donması. | Özünde hareket veya akışkanlık potansiyeli barındıran şeyin katı ve sabit durması. |
| ثبت | Komşu | Sarsılmazlık ve yerinde kalma | ثبت kökü bir kararın, nesnenin yerinden oynamamasını anlatır; katılık şartı taşımaz. | Sebat ve yerleşiklik bildirir; donma veya soğukluk/kuruma unsuru içermez. |
| قرر | Komşu | Dinlenme, yatışma ve yerleşme | قرر kökü çalkantı ve huzursuzluğun bitip bir mekânda sükûnete ermesidir. | Soğuma ve sükûnet bağı vardır ancak fiziksel katılaşma şart değildir. |
| ركد | Komşu | Rüzgârın, suyun ve hareketin dinmesi | ركد kökü akıntının veya rüzgârın durmasıdır; madde donmaz, yalnızca akışı kesilir. | Durgunlaşma durumudur, buz tutma veya madde formunun dönüşmesi söz konusu değildir. |
| ذوب | Zıt | Katının erimesi, akışkan hale gelmesi | ذوب kökü katılaşmış cismin ısıyla sıvıya dönüşmesi ve akmasıdır. | جمد kökünün doğrudan fiziksel ve anlamsal zıddıdır; katılığı çözüp akışkanlığı başlatır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جمد | Katılaşmak, donmak | Sıvının soğuk veya kurulukla sertleşmesi, akıcılığını kaybetmesi. | Kesin |
| Latince | congelare, rigere | Donmak, kaskatı kesilmek | Congelare sıvının katılaşmasını, rigere ise katı, sert ve bükülmez olmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to freeze, to congeal, to solidify, inert | Donmak, pıhtılaşmak, katılaşmak, eylemsiz | Freeze ısı kaybıyla donmayı, congeal pıhtılaşmayı, inert ise hareketsiz ve tepkisiz kalmayı anlatır. | Kesin |
| Almanca | gefrieren, erstarren | Donmak, katılaşmak | Gefrieren fiziksel donmayı, erstarren ise şok veya soğuk etkisiyle kaskatı ve hareketsiz kesilmeyi tam karşılar. | Kesin |
| Fransızca | geler, se figer, immobile | Donmak, katılaşmak, hareketsiz | Se figer hareketin bir anda donup kalmasını ve pelteleşmeyi ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَامِدَةً (İsm-i fâil / Hâl) | Hareketsiz, donuk, sabit sanılan görünüş | Neml 27:88 ayetinde dağların dışarıdan bakıldığında mutlak biçimde sabit ve çakılı görülmesine rağmen gerçekte bulutlar gibi hareket ettiğini bildiren kozmolojik ve ontolojik bağlam. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kâinatın yaratılışı ve hareket ontolojisi | Maddenin durağanlığı (sükûn) ile hareketi (hareket) arasındaki ilişki; cisimlerin özünde sabit mi yoksa sürekli hareket halinde mi olduğu meselesi. | Zahirdeki sükûnetin gerisindeki ilahi ve dinamik nizam. |
| Fıkıh | Taharet ve necaset hükümleri | Suyun akıcı (mâi') veya donmuş (câmid) olması hali; donmuş yağa necaset düşerse sadece çevresinin atılması, akıcı yağda ise tamamının etkilenmesi kuralı. | Maddenin akışkanlığını yitirip katılaşmış formda kalması. |
| Tefsir | Neml 27:88 ayetinin tefsiri | Dağların "câmide" görülmesinin kıyamet sahnelerinden biri mi yoksa dünyanın mevcut dönüşüne ve tektonik hareketine mi işaret ettiği ihtilafı. | İnsan algısındaki yanılsamalı katılık ve mutlak hareketsizlik zannı. |
| Hadis | Ahkâm ve zühd rivayetleri | Donmuş yağ (semn câmid) hükümleri ve kalbin katılığını/hissizliğini niteleyen "cümdü'l-ayn" (gözün yaşarmaması) ifadeleri. | Fiziksel katılık ve ruhsal duyarsızlık/donukluk. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet dinamizmi | Taassup ve donukluk | Hissiyatın ve ibret alma kabiliyetinin donması | Kalbin katılaşması, ayetler karşısında sarsılmaması ve duyarsız kaskatı kesilmesi durumu. | Güçlü |
| İlmi | Doğal yasalar ve algı | Göreli durağanlık | Dış algıdaki sabitliğin altındaki gizli dinamiği fark ettirme | Bilimsel gözlemde donuk ve sabit sanılan madde ve yerkürenin derin bir devinim içinde oluşu. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal yapı ve kurumlar | Statüko ve kurumsal donma | Değişime direnç ve kurumsal katılık | Toplumların gelişim ve yenilenme süreçlerini durdurarak kendi içine kilitlenip kaskatı kesilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye ve servet dolaşımı | Kenz, atıl bırakma ve likidite donması | Paranın tedavülden çekilip atıl kılınması | Servetin akışkanlığını yitirip tek elde hapsedilmesi, piyasayı besleyen dolaşımın buz kesmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi (faz dönüşümü) ve eylemsizlik momenti | Sıvı bir maddenin entalpi ve entropi değişimiyle katı faza geçmesi, serbest moleküler akışın yerini kristalin ve rijit bir kafes yapısına bırakarak makro düzeyde hareket direncine bürünmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal skleroz ve bilişsel katılık | Bireylerin veya toplumların yeni enformasyon ve koşullar karşısında düşünce şemalarını esnetememesi, düşüncenin akışkanlığını yitirip dogmatik bir donukluğa teslim olması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece "buz" veya "soğuktan donmuş su" manasına indirgenerek algısal katılık ve dinamizmin zıddı olan durağanlık boyutunun ıskalanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığın gözlemciye bütünüyle çakılı, sabit ve eylemsiz görünmesine karşın, ilahi kudretin nizamı içinde sürekli ve muazzam bir akış ve hareket halinde bulunabilmesi gerçeği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Neml 27:88 ayetindeki tablonun sadece kıyamet koptuktan sonraki bir toz-duman sahnesi sanılması ve ayetin kâinattaki mevcut kusursuz yaratılış sanatına ("san‘allāh") işaret eden ontolojik derinliğinin yok sayılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsan idrakinin dış görünüşe aldanarak mutlak sabitlik vehmettiği olguların gerisindeki derin ve dinamik ilahi işleyişi deşifre eden anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılışı, yerkürenin dengesi ve hareketliliği, Allah'ın her şeyi sapasağlam ve kusursuz yaptığını bildiren ayet bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Duyuların sağladığı statik bilginin mutlak hakikat olduğu yanılgısını düzeltir; dışarıdan bakıldığında "donuk/câmid" duran şeylerin hakikatte ilahi bir sevk ve akış içinde olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıvı ve akıcı olan bir maddenin soğuk, kuruluk veya dış baskı etkisiyle katılaşması, buz kesmesi, akışkanlığını yitirerek durması.
- Soyut anlamDış gözlemciye hareketsiz, durağan ve değişmez görünen hal; algısal sabitlik ve statik form.
- Sistematik karşılıkBir sistemin akışkanlık ve dönüşüm potansiyelini askıya alarak rijit, eylemsiz ve dışarıdan müdahaleye kapalı bir yapıya bürünmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, gözlemcinin algıladığı hızın () sıfır olduğunu, yani nesnenin sonlu zaman aralıklarındaki yer değişiminin durağan ve donuk () sanıldığını; buna karşın nesnenin gerçek ontolojik hızının () sıfırdan farklı bir akış ve hareket () arz ettiğini simgeler. Kökün Kur'an'daki tek kullanımında temsil ettiği "donuk ve sabit sanılma" ile "hakikatte bulutlar gibi akma" arasındaki algı-gerçeklik farkı matematiksel olarak bu bağıntıyla formüle edilir.