جنف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ن-ف2 sîga, 39 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كملوقذذبحجنفأثمخنقجَنَفًانطحزلمهلل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

جنف

ج - ن - ف

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Ecnef kambur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ecnef kambur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.272 harf
باب الجيم والنون والفاء معهما ج ن ف، ن ج ف، ن ف ج، ف ج ن، ج ف ن مستعملات جنف: الجَنَف: المَيلُ في الكلام، وفي الأمور كُلِّها، تقول: جَنَفَ فلانٌ علينا، وأجنَفَ في حُكمه، وهو شبيهٌ بالحَيفِ، إلا أنَّ الحَيفَ من الحاكِم خاصَّةً، والجَنَفُ عامٌ. ومنه قول اللِّه عز وجلَّ: "فمن خافَ من مُوصٍ جَنَفاً". وقوله جلَّ وعزَّ" "غيرُ مُتجايفٍ لإثمٍ، أي مُتمايلٍ مُتعمدٍ". نجف: النَّجَفَةُ تكون في بطن الوادي،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR270 harf
الجَنَفُ: المَيْلُ، وقد جَنِفَ بالكسر يَجْنَفُ جَنَفاً. ومنه قوله تعالى: "فمَنْ خافَ مِنْ موصٍ جَنَفاً". ويقال: أَجْنَفَ الرجلُ، أي جاء بالجَنَفِ، كما يقال أَلامَ، أي أتى بما يُلامُ عليه؛ وأَخَسَّ أي أتى بخَسيس. وتَجانَفَ لإِثمٍ، أي مالَ. ورجلٌ أَجْنَفُ، أي منحني الظهر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.412 harf
ج ن ف جنف ، جفن ، نجف ، نفج ، فجن ، فنج : مستعملة . جنف : قال الله جلَّ وعزَّ : ( فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍ جَنَفًا ) ( البقرة : 182 ) . قال الليث : الجَنَفُ الميل في الكلام ، وفي الأُمور كلِّها ، تقول : جَنَفَ فلانٌ علينا ، وأَجْنَفَ في حُكمه ، وهو شَبيهٌ بالْحَيْف ، إلاَّ أنَّ الحَيف من الحاكم خاصّة ، والجَنَفُ عام . ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ ) ( المائدة : 3 ) أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.326 harf
(باب الجيم والنون وما يثلثهما) (جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا: في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR418 harf
- أصل الجنف ميل في الحكم، فقوله تعالى: ﴿فمن خاف من موص جنفا﴾ [البقرة/182]، أي: ميلا ظاهرا، وعلى هذا: ﴿غير متجانف لإثم﴾ [المائدة/3]، أي: مائل إليه. جنيت الثمرة واجتنيتها، والجني: المجتنى من الثمر والعسل، وأكثر ما يستعمل الجني فيما كان غضا، قال تعالى: ﴿تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم/25]، وقال تعالى: ﴿وجنا الجنتين دان﴾ [الرحمن/54]، وأجنى الشجر: أدرك ثمره، والأرض: كثر جناها، واستعير من ذلك جنى فلان
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR260 harf
ج ن ف جنف في الوصية وجنف علينا في الحكم وهو من أهل الحيف والجنف‏.‏ ورجل أجنف‏:‏ متزاور مائل في أحد شقيه وفي خلقه جنف‏.‏ وتجانف لكذا وتجانف عنه‏.‏ قال الله تعالى‏:‏ ‏"‏ غير متجانف لإثم ‏"‏ وقال الأعشى‏:‏ تجانف من أهل اليمامة ناقتـي وما عدلت عن أهلها لسوائكا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.176 harf
الجَنَفُ في الزَّوْرِ: دُخُولُ أَحد شِقَّيْهِ وانْهِضامُه مع اعْتدالِ الآخر. جَنِفَ، بالكسر، يَجْنَفُ جَنَفاً، فهو جَنِفٌ وأَجْنَفُ. والأَنثى جَنْفاء. ورجل أَجْنَفُ: في أَحدِ شِقَّيْه ميل عن الآخر. والجَنَفُ: الـمَيْلُ والجَوْرُ، جَنِفَ جَنَفاً؛ قال الأَغْلب العِجْلِيُّ:غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ الجُنافيّ: الذي يَتَجانَفُ في مِشْيَتِه فيَخْتالُ فيها. وقال شمر: يقال رجل جُنافيٌّ، بضم الجيم،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR130 harf
* ج ن ف * * الجَنَفُ * الميل وقد * جَنِفَ * من باب طرِب ومنه قوله تعالى ﴿فمن خاف من مُوصٍ جنفا أو إثما﴾ و * تَجَانَفَ * لإثم مال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.764 harf
الجنف، محركة، والجنوف، بالضم: الميل والجور والعدول، ومنه قوله تعالى: )فمن خاف من موص جنفا، قال الزجاج: أي ميلا، زاد الراغب: ظاهرا، وقد جنف في وصيته، كفرح، وكذا أجنف، وقال: الجنف: الميل في الكلام، وفي الأمور كلها، تقول: جنف فلان علينا، وأجنف في حكمه، وهو شبيه بالحيف، إلا أن الحيف من الحاكم خاصة، والجنف عام، قال الأزهري: أما قوله: )الحيف من الحاكم خاصة(، فخطأ، الحيف يكون من كل من حاف، أي: جار، ومنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.803 harf
جَنَفٌ 1 جَنَفٌ جنف (T, S, Mgh, Msb, K, &c.) and جُنُوفٌ, (K,) the former being inf. n. of جَنِفَ and the latter of جَنَفَ, (TA,) The act of inclining, or declining (T, S, Mgh, K, TA) in speech and in all affairs: (TA:) and declining, or deviating, from the right course; acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; (T, Msb, * K, TA;) like حَيْفٌ, which some erroneously assert to be
Maddenin bağlantısı

جَنَفٌ 1 جَنَفٌ جنف (T, S, Mgh, Msb, K, &c.) and جُنُوفٌ, (K,) the former being inf. n. of جَنِفَ and the latter of جَنَفَ, (TA,) The act of inclining, or declining (T, S, Mgh, K, TA) in speech and in all affairs: (TA:) and declining, or deviating, from the right course; acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; (T, Msb, * K, TA;) like حَيْفٌ, which some erroneously assert to be the act of a judge only. (T, TA.) You say, جَنِفَ, (T, S, Mgh, Msb,) aor. جَنَفَ , inf. n. جَنَفٌ; (S, Msb;) [and app. جَنَفَ, aor. جَنِفَ , inf. n. جُنُوفٌ;] and ↓ اجنف; (T, Msb, TA;) He inclined or declined [in speech and in any affair]: (T, S, TA:) and he declined, or deviated, from the right course; acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; (T, Mgh, Msb, TA;) عَلَيْهِ against him. (Mgh.) Hence, in the Kur [ii. 178], فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا (S, TA,) i. e. [And he who feareth, (or, as is said in the K in art. خوف, knoweth,) from, or on the part of, the testator,] an inclining [to a wrong course], or a declining [from the right course]: (TA:) or a manifest inclining or declining. (Er-Rلghib, TA.) You say, جَنِفَ فِى وَصِيَّتِهِ, aor. جَنَفَ ; [He inclined, &c., in his testament;] and so ↓ اجنف. (K.) And ↓ اجنف signifies He deviated from that which was right. (K.) And فِى حُكْمِهِ ↓ اجنف [He declined from the right course, or acted wrongfully or unjustly, in his judgment]. (TA.) Or ↓ اجنف relates peculiarly to the case of a testament: and جَنِفَ signifies absolutely He declined, or deviated, from that which was right. (K.) And you say, جَنِفَ عَنْ طَرِيقِهِ, aor. جَنَفَ ; and جَنَفَ, aor. جَنِفَ ; inf. n. جَنَفٌ, (K, TA,) which is of the former verb, (TA,) and جُنُوفٌ, (K, TA,) which is of the latter verb; He turned away from his course, or way; deviated therefrom. (TA.) ― -b2- Or [app. a mistake for “and ”] جَنَفٌ signifies Depression (دُخُولٌ and اِنْهِضَامٌ) in one of the two sides of the breast, or chest, (الزَّوْرِ,) with evenness of the other side: (K:) the verb is جَنِفَ: and the part. n. is ↓ جَنِفٌ and ↓ أَجْنَفُ, fem. [of the latter] جَنْفَآءُ. (TA.)

جنَافٌ 3 جنَافٌ جناف [an inf. n. of which the verb (جانف) is not mentioned]. You say, لَجَّ فِى جِنَافٍ قَبِيحٍ He persisted in removing himself to a distance, or estranging himself, from his family; (Aboo-Sa'eed, K;) like جِنَابٍ قَبِيحٍ. (Aboo-Sa'eed, TA.)

اجنف 4 اجنف اجنف He committed an act of inclining [to a wrong course], or declining [from the right course, or acting wrongfully or unjustly or injuriously or tyrannically]; like as you say, أَلَامَ, meaning “he did a thing for which he should be blamed.” (S.) See also 1, in five places. -A2- اجنفهُ He found him to be one who deviated from the right way in his judgment; who acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically, therein. (K.) تجانف فِى مِشْيَتِهِ ?? He carried himself in a proud and self-conceited manner, [affecting an inclining of the body from side to side,] in his gait. (TA.) [And He inclined on one side in his gait: said of one who is lame of one leg: see مَحْرُوقٌ.] ― -b2- تجانف عَنْ طَرِيقِهِ He affected a declining, or deviating, from his course, or way; he purposely declined, or deviated, therefrom; (K, * TA;) syn. تَمَايَلَ. (K.) And in like manner, تجانف اـِلَى الشَّىْءِ [He affected an inclining to the thing; intentionally inclined to it]. (TA.) You say, تجانف لِاـِثْمٍ He inclined to a sin, (S, Mgh,) [or affected an inclining to it, (see the part. n., below,)] intending, or purposing, the commission of an act of disobedience. (Mgh.)

جَنَفَ جَنَفَ جنف is [an epithet] like دَنَفَ, applying to a sing. and a pl., [being] also an inf. n. [of جَنِفَ, q. v.]: Abu-l-'Iyلl El-Hudhalee says, أَلَّا دَرَأْتَ الخَصْمَ حِينَ رَأَيْتُهُمْ جَنَفًا عَلَىَّ بِأَلْسُنٍ وَعُيُونِ [Wherefore didst not thou repel the adversaries, when thou sawest them inclining, or acting wrongfully, against me with tongues and eyes?]: or, accord. to one reading, جُنُفًا [which is a pl. of ↓ جَانِفٌ]: (Skr p. 128:) [or, as some say,] جَنَفًا is a pl. [or rather quasi-pl. n.] of ↓ جَانِفٌ, like as رَوَحَ is of رَائِحٌ: or it may be for ذَوِي جَنَفٍ. (TA.)

جَنِفٌ جَنِفٌ جنف : see أَجْنَفُ, in two places: ― -b2- and see also 1, last sentence.

جُنَافِىٌّ جُنَافِىٌّ جنافى جنافي One who carries himself in a proud and self-conceited manner, (مُخْتَال, [for which Golius, here copied by Freytag, appears to have read مُحْتَال, with the unpointed ح,]) with an inclining [of the body from side to side]: (Sh, K:) or one who affects an inclining [of the body from side to side] (يَتَجَانَفُ) in his gait, and carries himself in a proud and self-conceited manner therein. (TA.)

جَانِفٌ جَانِفٌ جانف : see أَجْنَفُ; and see also جَنَفٌ, in two places.

أَجْنَفُ أَجْنَفُ ذ [fem. جَنْفَآءُ] Inclining [to a wrong course], or declining [from the right course], or acting wrongfully or unjustly, [absolutely, as also ↓ جَنِفٌ and ↓ جَانِفٌ and ↓ مِجْنَفٌ, or peculiarly] in his testament. (K.) You say, صَادَفَهُ فِى حُكْمِهِ ↓ جَنِفًا [He found him to be one who deviated from the right way in his judgment; who acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically, therein]. (K.) And ↓ خَصْمٌ مِجْنَفٌ An adversary who inclines [to a wrong course], or declines [from the right course]; (K;) who acts wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically. (TA.) ― -b2- Inclining; [or pendulous;] applied to a penis. (TA.) ― -b3- Having a bending back; (S, K;) applied to a man. (S.) ― -b4- See also 1, last sentence. ― -b5- Big, or large; applied to a bowl (قَدَح). (TA.)

مِجْنَفٌ مِجْنَفٌ مجنف : see أَجْنَفُ, in two places.

غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ غير متجانف لاثم , in the Kur [v. 5], means Not affecting an inclining to sin; intending, or purposing, it. (Msb, TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR393 harf
جَنَفَ جَنَفَ I ( n. ac. جُنُوْف 27 ) جَنِفَ A ( n. ac. جَنَف 4 ) a. [ 'An ], Deviated from. b. [ Fī ], Acted wrongfully, unjustly, unfairly in. أَجْنَفَ أَجْنَفَ IV , a. see I (b) . b. [ 'Ala ], Overcharged. جَنَف جَنَف 4 , a. Injustice; unfair dealing, extortion. جَنِف جَنِف 5 , أَجْنَفُ 14 , a. Unjust, unfair. b. Hump-backed. جِنْفَاص جِنْفَاص , جُنْفَيْص G. , a. Canvas.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.129 harf
جنف سجَنِفَ - يَجْنَفُ - جَنَف - تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ - مُتَجَانِف جَنِفَ - يَجْنَفُ + كائن + عن مسار أو أمر: يميل عن الاستقامة: ينحرف عن الاتجاه المباشر الأقرب نحوالهدف أو الغاية، ويتخذ اتجاهاً مائلاً منحرفاً (خاطئاً وغير صواب) للوصول للهدف جَنِفَ - يَجْنَفُ + كائن + لـِ كائن أو أمر أو مكان: ينحرف عن الاتجاه المباشر الأقرب نحوالهدف أو
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler39 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أثم

    2 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  2. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  3. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

  4. نطح

    1 ortak ayet · Ve toslanan

  5. وقذ

    1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen

  6. خمص

    1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  7. زلم

    1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

  8. غفر

    2 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  9. رحم

    2 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  10. خنزر

    1 ortak ayet · Domuz

  11. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  12. هلل

    1 ortak ayet · Boğazlandı

Geçtiği ayetler(2)

  1. فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    YanılmakBununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجنف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerميل, حيف, جور
Zıt Kökعدل
Çekirdek Özet 1Bir tarafa eğilme, simetriden sapma ve göğüs veya bedenin bir yöne çarpıklaşması
Çekirdek Özet 2Haktan, dengeden ve kuraldan saparak haksızlığa veya günaha meyil gösterme
Çekirdek Özet 3Adalet ve denge çizgisine göre sapmanın tespit edilerek sulh ile düzeltilmesi ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bilinçli zulüm sanarak kasıtsız ve bilinçsiz eğilim sapmalarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جنBir şeyin gizlenmesi, örtülmesi, yana çekilerek sınır veya yan oluşturması; جنب (yan, uzaklaşma), جنح (yana eğilme, kanat), جند (toplanıp kalkan olma), جنن (örtünme, gizlenme) ve جني (yana uzanıp meyve devşirme) köklerinde olduğu gibi merkezden kenara, yana veya örtülü alana yönelme.فKenar, açıklık ve dışa vurma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, merkezdeki dengenin bir tarafa doğru açıkça eğrilmesi, simetrinin bozulup fiziksel veya ahlaki bir tarafgirliğin dışa yansıması anlamı oluşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yük veya yönelişle yola çıkma, hareket halindeki doğrultu
نFiliz, balık; süreklilik, canlılıkHareketin ve yönelişin kesilmeksizin devam etmesi, akış hali
فAğız; kenar, söz, açıklıkYönelişin merkezden uç kenara, sınıra veya dış çizgiye doğru taşması
جنفYolda ilerleyen bir hareketin kenara doğru bükülüp kaymasıDoğrultunun düz çizgiden ayrılarak yan sınıra kayması, simetrik yapının bir kenara doğru eğilerek dengesini yitirmesi hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöğüs kafesinin bir yanının içe çöküp diğer yanının dışarıda kalması, bedenin bir tarafa eğrilmesi veya omurganın bir yana çarpılması, kamburluk
Cahiliye şiiri kullanımıA'şâ'ya nispet edilen beyitte devenin ana yoldan sapıp bir yana meylederek yürümesi anlamında geçer: تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي / وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا
Erken Arapça kullanımErken dönem recez şairi Ağleb el-İclî'nin yürüyüşünde salınarak ve bir yana eğilerek çalımlı yürüyen kişiyi nitelemesinde geçer: غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جنف kökü, temel olarak bir çizginin eğilmesi, sapması ve simetrinin bozulması ekseninde fonetik ve semantik bir gelişme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan bu harf dizilimi sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan جن kök kümesi, İbranice gnn/gnb (örtmek, yana çekilmek, gizlemek) ve Aramice gnph (yana eğilmek, kenara çekilmek) biçimleriyle temas halindedir. Erken Arapça ve Güney Sami katmanında kök, bedensel bir kusuru (göğsün veya sırtın bir yana eğriliğini) bildiren somut bir anatomik terimden ahlaki ve hukuki sapmaya doğru semantik bir genişleme yaşamıştır. İlgili anlam matrisi, fiziksel eğrilik ile kararlarda taraf tutma arasındaki metaforik bağı korur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجنفGöğüs kafesinin veya yürüyüşün bir yana çarpılması anlamından yargıda ve iradede tarafgirliğe ve haktan sapmaya geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice gnp / İbranice gnn-gnb kök ailesiKenara sapma, korunma veya örtünme amacıyla ana hattan yana çekilme anlam ortaklığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelimBelirgin bir dış dil ödünçlemesi olmayıp Sami içi anatomik-ahlaki semantik genişlemedirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جنفAnlamlıBir yana eğilmekDengeden ve haktan saparak bir tarafa meyil göstermekHedef kök; Kur'an'da geçer
جفنAnlamlıKuşatmak, örtmekGöz kapağı, kılıç kını veya geniş yemek tasıKur'an'da geçer; harf aktarımıyla bir şeyi çevreleyip koruma alanı oluşturma
نجفAnlamlıYükselti, sedVadide suyun aşamadığı yüksek ve uzun tepe setiKur'an'da geçmez; suyun yönünü saptıran doğal engel
نفجAnlamlıŞişmek, kabarmakRüzgârın şiddetle esmesi veya bir şeyin kabararak dışa taşmasıKur'an'da geçmez; hacimce bir yana doğru taşma
فجنAnlamlıSert ve kaba olmakKaba ve huysuz tabiat, sert nesneKur'an'da geçmez; eğrilik ve uyumsuzluk çağrışımı taşır
فنجAnlamlıGeniş adımlarla yürümekBacakları açarak yürümek veya kantar topuKur'an'da geçmez; ayakların dengeden yana açılması

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جنفMerkezSapmaBir tarafa kasıtlı veya kasıtsız açık meyil göstermeDenge çizgisinden bir tarafa doğru açıkça bükülüp kayma
ميلKomşuSapmaGenel olarak bir yöne eğilim duymaHem maddi hem manevi her türlü yöneliş ve meyli içerir
حيفKomşuHaksızlıkYetki sahibinin görevinde tarafgir davranmasıÖzellikle yargıcın veya yöneticinin hükümde sergilediği haksızlık
جورKomşuZulümDoğru yoldan bilerek ve taammüden sapmaSınırı çiğneyerek açıkça haktan uzaklaşma ve baskı kurma
عدلZıtDengeİki tarafı eşit tutma, orta yolda durmaHiçbir tarafa eğilmeksizin hakkı tam merkezde ve dengede tutma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجنفBir yana meyil ve sapmaHem bedensel eğrilik hem hükümde veya yönelişte tarafgirlikKesin
LatinceDeclinatio, inclinatioBir yana eğilme, sapmaFiziksel ve ahlaki eğriliği karşılar; bilinçsiz sapmayı da içerirGüçlü
İngilizceBias, partiality, slantingTarafgirlik, eğrilikDenge merkezinden bir yana kaymayı ve yanlı davranmayı karşılarGüçlü
AlmancaSchlagseite, VoreingenommenheitBir tarafa yatma, yanlılıkBir geminin yana yatması gibi dengeden sapmayı ve eğilimi ifade ederGüçlü
FransızcaEnclin, partialité, déviationMeyil, yanlılık, sapmaDoğru çizgiden bir yöne bükülmeyi ve taraf tutmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَنَفًاHukuki tasarrufta haktan sapma, hataen veya tarafgirlikle adaletten ayrılmaVasiyet edenin farkında olmadan veya duygusal zaafla bir mirasçı lehine sınırı aşması; Bakara 2:182
مُتَجَانِفٍBilinçli ve kasıtlı olarak günaha meyletme, harama doğru yönelmeAçlık zarureti altında haram eti yerken taşkınlık ve günaha istek duyarak meyil göstermeme hali; Mâide 5:3

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade ve taabbüd sınırlarıZaruret halinde harama yönelişin kulun niyet ve kastıyla ilişkisiKalbi günaha açıkça meyletmekten koruma şartı
FıkıhMiras ve vasiyet hukukuVasiyette varislerin aleyhine sınır aşımı yapılması durumunda arabulucunun müdahale hakkıKasıtsız veya hataya dayalı haksız paylaştırmanın düzeltilmesi
TefsirSemantik nüans ayrımıVasiyet ayetindeki cenev ile ism kelimeleri arasındaki kasıtlı-kasıtsız sapma farkıCenevin hata veya meyil, ismin ise taammüden zulüm olarak tefsir edilmesi
HadisAhkâm ve ahlakVasiyette veya hükümde haktan sapmayı yasaklayan rivayetlerTarafgirliğin ve adalet çizgisinden bir yana kaymanın önlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniZaruret halleri ve ruhsatKalbi meyilSınır denetimiRuhsat kullanılırken günah işleme arzusuna teslim olunmamasıKesin
İlmiYöntem ve veri analiziSistematik yanlılıkHata tespitiAraştırmacının sonucu kendi beklentisine göre eğriltmesini önlemeGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve yargıTarafgirlikDenge bozumuİdarenin veya hâkimin belirli bir zümre lehine kanunu esnetmesiGüçlü
İktisadiDağıtım ve mirasHaksız transferMülkiyet ihlaliMal varlığının mirasçılar arasında sübjektif hislerle orantısız dağıtılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimetrik sapma (bias / skewness)Bir dağılımın veya ölçümün simetri ekseninden tek bir yöne doğru eğrilik ve yığılma göstermesiGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel ve kurumsal tarafgirlikKarar alıcının nesnel adalet normunu terk edip bilinçli veya bilinçsiz olarak bir gruba imtiyaz tanımasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca kasti bir suç veya gaddarca bir zulüm olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamHem kasıtsız hata ve duygusal meyli (vasiyetteki cenev) hem de kasıtlı yönelişi (günaha tecanüf) kapsayan geniş sapma alanı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:182'deki müdahale ruhsatının yalnızca kasti haksızlıklara hasredilerek, iyi niyetle yapılmış fahiş hataların düzeltilmesinin engellenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Adaletin zıddının sadece çıplak ve kasıtlı bir kötülük olmadığını; masum veya bilinçsiz görünen meyillerin de adaleti sakatlayabileceğini ve bu sapmalara müdahale edilmesi gerektiğini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vasiyet ve miras hukukunu düzenleyen ayetlerde (Bakara 2:182) ve haramlar ile zaruret sınırlarını belirleyen fıkhi bağlamlarda (Mâide 5:3) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vasiyet edenin iradesinin kutsallığı bahanesiyle yapılan apaçık meyil ve haksızlıklara dokunulamayacağı yanılgısını düzeltir; sulh yoluyla dengenin yeniden kurulmasını meşrulaştırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin, göğsün veya omurganın bir tarafa eğrilmesi, simetrisini kaybederek çarpıklaşması ve yürüyüşün yana kayması.
  • Soyut anlamAdalet, hakkaniyet ve kural ekseninden saparak belirli bir yöne, tarafa veya günaha doğru meyil gösterme hali.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki dengenin tek taraflı bir ağırlık veya kusurla bozulması durumunda, bu sapmanın tespit edilip düzeltici bir dengeleyici unsurla merkezileştirilmesi.
  • LaTeX modeliS=x0+δ(δ≠0)  ⟹  Δ(S)→x0
  • LaTeX açıklaması

Modelde x0 tarafsızlık, adalet ve simetri merkezini; δ bu merkezden bir tarafa doğru gerçekleşen meyil, çarpıklık veya sapma miktarını; S sapmış durumu; Δ ise ortaya çıkan bu tek taraflı meyli fark edip durumu yeniden adalet ve denge merkezine (x0) döndüren düzeltici müdahaleyi veya ıslahı temsil eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج