جوو
ج - و - و
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
Cevf kovuk demektir. Karın anlamına kulanılmaktadır. Batın hayvanlarda sırtın alt kısmı, cevf ise batnın iç kısmıdır. Cevv, cevf’den dönüşmüş, geniş vadi veya uzay boşluğu anlamındadır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جوى · جوي
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cevf kovuk demektir. Karın anlamına kulanılmaktadır. Batın hayvanlarda sırtın alt kısmı, cevf ise batnın iç kısmıdır. Cevv, cevf’den dönüşmüş, geniş vadi veya uzay boşluğu anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.908 harfMadde başı: جوولَّفيف من الجيم
ج و و، ج و ي، ج أ و، ج أ ج أ، ج ي أ، و ج ي، و ي ج، و ج ج، أ ج ج، ج أ ج مستعملات
جو:
الجوُّ الهواءُ، وكانت اليمامةُ تسمَّى جواً. قال:
أخلق الدَّهرُ بجوٍّ طَلَلا
والجوُّ: كل ما اطمأن من الأرض. والجُوةُ في السِّقاء. يُقال: جويت السِّقاء، أي: رقعته.
والجِواء: موضع.
والجواء: فرجةٌ بين محلة القوم وسط البيوت، تقول: نزلنا في جِواء بني فلان.
والجِواءُ: خياطةُ حياةِ النّاقة.
جوى:
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.908 harfMadde başı: جويلَّفيف من الجيم
ج و و، ج و ي، ج أ و، ج أ ج أ، ج ي أ، و ج ي، و ي ج، و ج ج، أ ج ج، ج أ ج مستعملات
جو:
الجوُّ الهواءُ، وكانت اليمامةُ تسمَّى جواً. قال:
أخلق الدَّهرُ بجوٍّ طَلَلا
والجوُّ: كل ما اطمأن من الأرض. والجُوةُ في السِّقاء. يُقال: جويت السِّقاء، أي: رقعته.
والجِواء: موضع.
والجواء: فرجةٌ بين محلة القوم وسط البيوت، تقول: نزلنا في جِواء بني فلان.
والجِواءُ: خياطةُ حياةِ النّاقة.
جوى:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.697 harfMadde başı: جوىباب اللفيف من حرف الجيم
جو ، جوى ، جأى ، أجا ، جئو ، جيأ ، جا ، أج ، وجأ ، وج ، جأجأ ، أوجى ، جيا ، يأجج ، جأج ، يأجوج ، ويج .
جو : قال الليث : الجَوُّ الهواء ، وكانت اليمامَةُ تُسَمَّى جَوّاً ، وأنشد .
أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ
قلت : الجَوُّ ما اتّسع من الأرض واطمأَنَّ وبرز ، وفي بلاد العرب أَجوِيَةٌ كثيرة يُعرف كل جو منها بما نُسِبَ إليه ؛ فمنها جوُّ غِطْرِيف وهو فيما بين السِّتار وبين
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.172 harfMadde başı: جوي(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *
ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR535 harfMadde başı: جويج و ي
جويت عن كذا وأصابني جوّي وهو داء في الجوف لا يستمرأ منه الطعام واجتويت الطعام واستجويته.
واجتوينا أرضكم: لم يوافقنا غذارها.
وفي الحديث: " دخل العرنيون المدينة فاجتووها " ونزلنا في جواء بنـي فلـان وهـي فجـوة فـي محلتهـم وسـط البيـوت وقيـل هـو جمـع الجـو وهـو الهجل.
وأقمت في جو اليمامة أي في وسطها.
ومن المجاز: اجتوى القوم إذا أبغضهم.
قال: لقـد جعلـت أكبادنـا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR201 harfMadde başı: جوي* ج و ى * * الجَوُّ * ما بين السماء والأرض وهو أيضا ما اتسع من الأودية و * الجَوَى * الحرقة وشدة الوجد وقد * جَوِيَ * من باب صدِيَ فهو * جَوٍ * و * اجتَوَيْتُ * البلد إذا كرهت المقام به وإن كنت في نعمة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.278 harfMadde başı: جوو: ( و ( *!الجَوُّ : الهَواءُ ) ؛ ) قالَ ذو الرُّمَّة :
والشمسُ حَيْرَى لَها فِي الجَوِّ تَدْوِيمُ وفي الصِّحاح : الجَوُّ ما بينَ السَّماءِ والأَرْضِ وقوْلُه تعالى : ﴿مُسَخَّرات في *!جَوِّ السَّماءِ﴾ .
قالَ قَتادَةُ في كَبِدِ السَّماءِ ، ويقالُ كُبَيْد السَّماءِ .
( و ) الجَوُّ : ( ما انْخَفَضَ مِن الأَرْضِ ) ، كما في المُحْكَم .
وفي الصِّحاحِ : قالَ أَبو عَمْرو في قوْلِ طَرفةَ :
خَلاَ لَكِ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.395 harfMadde başı: جوى: ( ي *!الجَوَى : هَوًى باطِنٌ ؛ ) كما في المُحْكَم .
( و ) أَيْضاً : ( الحُزْنُ .
( و ) أَيْضاً : ( الماءُ المُنْتِنُ ) المُتَغَيِّرُ .
( و ) في الصحاحِ : الجَوَى ( الحُرْقَةُ وشِدّةُ الوَجْدِ ) من عِشْقٍ أَو حُزْنٍ .
( و ) الجَوَى : ( السُّلُّ وتَطاوُلُ المَرَضِ .
( و ) قيلَ : هو ( داءٌ ) يأْخُذُ ( في الصَّدْر .
( وقيلَ : كلُّ داءٍ يأْخُذُ في الباطِنِ لا يُسْتَمْرأُ معه الطَّعامُ ، وقد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.562 harfMadde başı: جوىجَوِىَ
1 جَوِىَ جو جوى جوي , (S, K,) aor. جَوَىَ , (TA,) inf. n. جَوًى, (K,) He (a man, S) was, or became, affected with what is termed ↓ جَوًى, (S, K,) meaning ardour: and violence of amorous desire; or of grief, or sorrow: (S:) or inward love: (M, K:) and grief, or sorrow: (K, and so in a copy of the S:) and ardour: and violence of love: or of grief, or sorrow: (K:) [see حُبٌّ:] ― -b2- and also
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR871 harfMadde başı: جويجَوَى
جَوَى جَوَّيَ II , تَجَوَّيَ V ,
a. Was tamed; grew tame.
جَوِّيّ
جَوِّيّ [ 1yi ],
a. Tame, domestic.
جَوّ
جَوّ [ 1 ] , ( pl. أَجْوَآء [ 38 ] ),
a. Air, atmosphere, mid-air.
جَوّ البَيْت
جَوّ البَيْت
a. Interior of the house, inside.
جِوَآء
جِوَآء [ 23A ],
a. Low-land; wide valley.
جَوَّانِىّ
جَوَّانِىّ [ 33yi ],
a. Interior, inner, inward; hidden.
b. Aerial; atmospheric.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.804 harfMadde başı: جويجوي
جَوِيَ - يَجْوَى - جَوّ
جَوِيَ - يَجْوَى + الكائن أو الشيء: يفرغ ويتجوف ويمتلئ جوفه بالهواء
جَوِيَ - يَجْوَى + الكائن + من أمر: يشعر بأنه قد فرغ وخلي منه: وفيه كناية عن رغبة بالامتلاء منه كتعويض عن الفراغ منه: أي الشوق والحنين والحب
جَوّ: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل بمعنى مفعول من " جَوِيَ - يَجْوى": اسم مكان منه: المكان الذي أفرغ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (15 toplam)
- طير
1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir
- مسك
1 ortak ayet · Koku veren yağdır
- سخر
1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- سمو
1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أمن
1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
BoşlukGöğün boşluğunda; Allah’ın buyruğuna boyun eğerek uçan kuşlara bakmıyorlar mı? Onları Allah’tan başka kimse tutmaz. İnanan bir kavim için muhakkak ki bunda ayetler vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جوو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Muzaaf ve lefif |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جوف, فضو, خلو |
| Zıt Kök | ملأ |
| Çekirdek Özet 1 | İki sınır veya yer ile gök arasındaki geniş, ferah ve akışkan açıklık |
| Çekirdek Özet 2 | Kuşların ilahi düzenle süzüldüğü yer ile gök arasındaki açık hava boşluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkların serbestçe seyrine ve dengede kalmasına imkân tanıyan taşıyıcı ara uzam |
| Kritik Hata Riski | Anlamı salt gök kubbe sanarak yer-gök arasındaki dinamik taşıyıcı vasfı göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | Boşluk, iç açıklığı, çukurluk ve içe doğru uzanan mesafe; جوف, جوب, جوع, جوز köklerinde belirgindir | و | Çekirdekteki iç oyukluk ve açıklık anlamı, kapalı bir cismin içinden çıkarak yer ile gök arasındaki sınırsız, akışkan ve açık hava sahasına genişlemiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İçinden geçişe, taşımaya ve harekete zemin oluşturan açıklık |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki düzlem arasında irtibat kuran ve süreklilik sağlayan bağlayıcı uzam |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Açıklığın ve bağlayıcı ortamın çift yönlü genişlemesi, kesintisiz hava katmanı |
| جوو | İki zıt sınır arasında uzanan, varlıkların seyrine ve taşınmasına imkân veren kesintisiz akışkan koridor |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Etrafı dağlarla veya yüksek arazilerle çevrili geniş, çukur ve düz vadi havzası; ardından yer ile gök arasındaki açık hava sahası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönemde Yemâme bölgesinin etrafı çevrili geniş çukur havzasına bu ad verilirdi; şair beytinde geçen أخلق الدَّهرُ بجوٍّ طَلَلا mısraı bu coğrafi açıklığa işaret eder |
| Erken Arapça kullanım | Çöl yerleşimlerinde çadırların veya evlerin arasındaki ortak açık meydana el-civā' denilmiş, buradan hareketle dikey açıklığa da cevv adı verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça جوو kökü, Sami dillerinde iç boşluk, çukur alan, gövde içi ve uzamsal açıklık bildiren ortak kök katmanına dayanır. İbranicede gev (גֵּו) ve gevā (גֵּוָה) biçimleri gövde içi, orta yer ve iç açıklık anlamındadır. Süryanicede gawwā (ܓܘܐ) biçimi dâhil, karın, iç taraf ve aralık anlamında hem isim hem de içinde olma hali bildiren edat olarak yaygın biçimde korunmuştur. Proto-Sami kök düzeyinde iç boşluğu ve iki sınır arasındaki aralığı ifade eden yapı, Arapçada bir koldan kapalı iç boşluğu gösteren جوف biçimine, diğer koldan ise yer ile gök arasındaki akışkan hava tabakasını ve çanak biçimli vadi havzalarını karşılayan جوو biçimine evrilmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جو ikilisinden جوف ve جوو türevleri | Kapalı nesne içi boşluğundan yer ile sema arasındaki dikey atmosferik boşluğa genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gev / Süryanice gawwā | İç, ara bölge ve iki sınır arasındaki açıklık bildiren ortak Proto-Sami çekirdek | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında düzenli fonetik denkliği olan bağımsız veri sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Mekâyîsü’l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جوو | Anlamlı | Hava boşluğu, geniş çukur vadi | Yer ile gök arasındaki akışkan hava sahası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وجو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ووج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جوو | Merkez | Açık hava sahası, ara boşluk | Yer ile gök arasındaki taşıyıcı, akışkan ve engelsiz hacim | İki sınır arasında seyre elverişli dinamik uzam |
| جوف | Komşu | Kapalı iç boşluk | Dış çeperi olan bir cismin veya gövdenin iç kısmı | Maddi bir zarf ile kuşatılmış kapalı hacim |
| فضو | Komşu | Ferah ve açık alan | Engellerden arınmış, basık olmayan yatay yayılım | Dikey katmandan ziyade yeryüzündeki serbest açıklık |
| خلو | Komşu | Tenhalık, boşluk | Bir mahalde doluluğun, işgalin veya engelin bulunmaması | Varlığın yokluğu durumu olup ortamın akışkanlığına odaklanmaz |
| ملأ | Zıt | Tıkız doluluk | Bir hacmin boşluk bırakmayacak derecede işgal edilmesi | Harekete imkân tanıyan akışkan aralığı bütünüyle ortadan kaldırır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جوو | Yer ile gök arası hava sahası, çukur vadi | Varlıkların dengede durup seyredebileceği engelsiz ve taşıyıcı ara uzam | Kesin |
| Latince | aer, spatium | Hava katmanı, açık uzam | Fiziksel hava ve açıklık yönünü verir; çukur havza ve taşıyıcılık nüansını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | atmosphere, air, mid-air | Atmosfer, hava sahası, açık uzam | Modern dikey hava koridorunu karşılar; kökün zemin ve vadi çağrışımlarını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Luftraum, Atmosphäre | Hava sahası, atmosfer boşluğu | İki katman arasındaki hava sahasını iyi anlatır; ilksel topografik kullanımını karşılamaz | Güçlü |
| Fransızca | atmosphère, espace aérien | Atmosfer, hava koridoru | Fiziksel hava sahasını ve seyrüsefer hacmini verir; çadır arası meydan nüansını taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَوّ (İsim) | Yer ile gök arasındaki hava sahası, atmosferik açıklık | Kuşların ilahi kudret yasaları gereğince havada tutularak süzülmesini konu edinen kevnî delil bağlamı (Nahl 16:79) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî nizam ve kudret delili | Boşlukta yerçekimine rağmen kuşların düşmeksizin tutulmasının ilahi fiille ilişkisi | Maddi tutamak olmaksızın yaratılış kanunlarıyla havada dengede kalma hali |
| Fıkıh | Hava sahası mülkiyeti ve harîm sınırları | Bir mülkün üzerindeki hava sahasının tasarruf hakkı ve yüksek yapılaşma ilkeleri | Yeryüzü parselinin üstünde yükselen dikey kullanım hakkı |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Kuşların kanat hareketleri ile hava akımlarının taşıyıcı vasfı arasındaki nizam | Yer ile gök arasındaki ince dengelenmiş fiziki ortam |
| Hadis | Tabiat olayları tasviri | Bulutların, rüzgârların ve kuşların gök ile yer arasındaki intikali | Sema ile arz arasında cereyan eden olayların mekânı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve kevnî düzen | İlahi kudret alanı | Boşlukta varlıkları tutma | Görünür bir dayanağı olmayan varlıkların ilahi yasalar dairesinde düşmeden varlığını sürdürmesi | Kesin |
| İlmi | Aerodinamik mekanik | Taşıyıcı akışkan ortam | Denge ve hareket sağlama | Hava yoğunluğu, kaldırma kuvveti ve basınç farkıyla cisimlerin süzülmesine zemin oluşturma | Kesin |
| Siyasi | Egemenlik ve güvenlik | Hava sahası hâkimiyeti | Sınırları dikey koruma | Bir otoritenin yeryüzü sınırları üzerindeki hava koridorunu denetleme ve seyre açma yetkisi | Güçlü |
| İktisadi | Seyrüsefer ve lojistik | Engellerden arınmış hat | Hızlı intikal imkânı | Yeryüzü topoğrafyasına takılmaksızın varlıkların ve araçların en kısa yoldan nakli | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde taşıyıcı uzay | Yerçekimi ivmesine karşı aerodinamik kaldırma kuvveti üreten ve süzülmeye imkân tanıyan sürekli ortam modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Özerk hareket alanı | Bireylerin veya kurumların katı kurumsal engellerle sınırlandırılmaksızın kendi potansiyelleriyle hareket edebildikleri serbest alan | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel gaz karışımı olan hava veya soyut gökyüzü katmanı olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yer ile gök kubbe arasında özel kanunlarla dengelenmiş, kuşların seyrine elverişli kılınmış ve ilahi tutuşun tecelli ettiği dinamik koridor |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl 16:79'da sergilenen kevnî aerodinamik mucizeyi ve tabiat kanunlarındaki ince ayarı fark edemeyip olayı bağlamsız bir istisna saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıkların boşlukta başıboş değil, görünmeyen ilahi yasalar ve fiziksel dengeler sayesinde dengede tutulduğunu kevnî bir örnekle gösterdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tabiatın işleyişi, yaratılışın hikmetleri ve gök ile yer arasındaki ilahi nizamı konu edinen tefekkür ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Uçma hadisesini yalnızca hayvanın kendi gücüne veya salt rastlantısal boşluğa bağlayan indirgemeci bakışı düzeltir; taşıyıcı ortamın ilahi bir tasarım olduğunu vurgular |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeryüzü ile gökyüzü veya iki sınır arasında kalan, varlıkların hareketine imkân tanıyan akışkan, ferah ve taşıyıcı hava boşluğu.
- Soyut anlamİki zıt katman arasında varlıkların düşmeksizin dengede kalmasını, seyrüseferini ve varoluşsal işlevini icra etmesini sağlayan ilahi nizam alanı.
- Sistematik karşılıkYerçekimi gibi çekici veya bağlayıcı unsurlara karşı, akışkan ortam dinamikleri ve ilahi kanunlarla sağlanan dinamik denge ortamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yer ile gök arasındaki evrensel açıklığı, kökün ifade ettiği dinamik hava sahasını, bu sahada bulunan varlığı, yerçekimi kuvvetini, taşıyıcı ortamın uyguladığı kaldırma kuvvetini temsil eder; iki kuvvetin toplamının sıfır olması düşmeksizin tutulma dengesini gösterir. ve ise yer ve gök sınırlarını, bunların arakesitinin boş küme olması da arada uzanan engelsiz geçiş boşluğunu simgeler.