خلو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-و8 sîga, 46 mücavir kök, 28 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بدللقيخَلَتِكسبخلوجننقبلوَتَخَلَّتْخَلَاسننوجدحققخَلَتْخسرمثلنظر

KökSîga 8Ayet 28Sure 18Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

خلو

خ - ل - و

KÖK
  • 28 geçiş
  • 28 ayet
  • 8 sîga
  • 9 sözlük

Haliy : Boş arı kovanıdır. خلو boşaltmak anlamındadır. Zamanda boşaltmak gelip geçmek demektir. إِلى ile başbaşa kalmak, لَ ile ona ait olmak (sadece onunla başbaşa kalmak) anlamındadır. Tefil babında boş bırakmak, tefeul babaında boş olmak anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haliy : Boş arı kovanıdır. خلو boşaltmak anlamındadır. Zamanda boşaltmak gelip geçmek demektir. إِلى ile başbaşa kalmak, لَ ile ona ait olmak (sadece onunla başbaşa kalmak) anlamındadır. Tefil babında boş bırakmak, tefeul babaında boş olmak anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.107 harf
باب الخاء واللام وو ا ي ء معهما خ ول، خ ي ل، خ ل و، و ل خ، ل و خ، ل خ و مستعملات خول: أَخْوَلَ الرجلُ إذا كان ذا أخوالٍ، فهو مُخْوِلٌ ومُخْوَل، وهو كريم الخالِ أيضاً والخُؤولةُ مصدر الخال. والخالُ: بَثْرةٌ في الوجه تضرب إلى السواد، وجمعه خِيلانٌ. والخالُ: ثوب ناعم من ثياب اليمن، قال: والخالُ ثوبٌ من ثِياب الجهال ويقالُ: رجل خالٌ ومُختالٌ أي شديد الخُيَلاءِ، قال: إذا تجرد لا خالٌ ولا بَخِلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.677 harf
خ ل و خلا المكان خلاءً وخلا من أهله وعن أهله وخلوت بفلان وإليه ومعه خلوة وخلا بنفسـه‏:‏ انفرد‏.‏ واستخليت الملك فأخلاني أي خلا معي وأخلي لي مجلسه‏.‏ وخلا لك الجوّ‏.‏ ومكان خلاء وبات في البلد الخلاء والـأرض الفضـاء وهـو خلـوٌ مـن هـذا الأمـر وهـي خلـوة وهـم أخلاء وهو خليٌّ من الهم وهي خليّة منه وهم خليّون وهن خليات‏.‏ وخلـوت علـى اللبـن وعلى اللحم إذا أكلته وحده ليس معه غيره من تمر أو خبز‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.634 harf
* خ ل و * * خَلا * الشيء من باب سما و * خَلَوْتُ * به * خَلْوةً * و * خَلاَءً * و * خَلاَ * إليه اجتمع معه في * خَلْوةٍ * قال الله تعالى ﴿وإذا خلوْا إلى شياطينهم﴾ وقيل إلى بمعنى مع كما في قوله تعالى ﴿من أنصاري إلى الله﴾ وقوله تعالى ﴿وإن من أمة إلا خلا فيها نذير﴾ أي مضى وأُرسل وتقول أنا منك * خَلاَءٌ * أي براء لا يثنى ولا يُجمع لأنه مصدر وأنا منك * خَلِيٌّ * أي بريء فيُثنى ويُجمع لأنه اسم و
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.649 harf
: ( و ( *!خَلا المَكانُ ) والشَّيءُ ( *!خُلُوّاً ) ، كسُمُوَ ، ( *!وخَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وأَخْلَى *!واسْتَخْلَى ) : إذا ( فَرَغَ ) ولم يَكُن فيه أَحَد ولا شيء فيه ، وهو *!خالٍ . وخَلا *!واسْتَخْلَى : مِن بابِ عَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإذا رأَوْا آيةً يَسْتَسْخِرُونَ﴾ ؛ كذا في تذْكرَةِ أَبي عليَ . *!وخَلا لكَ الشيءُ وأَخْلَى : فَرَغَ ؛ قالَ معْنُ بنُ أَوْس المُزَنيُّ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.024 harf
خَلَا 1 خَلَا خل خلا , (S, Msb, K,) aor. يَخْلُو, (S, Msb,) inf. n. خُلُوٌّ, (S, Msb, K,) or خَلَآءٌ, (Msb,) or both, (K,) said of a place, (K,) of a place of alighting or abode, (Msb,) and of a thing, (S, TA,) It was, or became, empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; (K, TA;) had none, and nothing, in it; (TA;) as also ↓ اخلى, (Msb, K,) and ↓ استخلى, (K.) [خَلَا المَكَانُ مِنَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.033 harf
خَلَا خَلَا U ( n. ac. خَلَآء [ 22A ] , خُلُوّ [ 27 ] ), a. Was empty, vacant, void, unoccupied. b. Was, alone, by himself. c. Passed, passed away. d. [ 'An or Min ], Was free, void of. e. ( n. ac. خَلْو [ 1 ] , خَلْوَة [ 1t ] , خَلَآء [ خَلَاْو 22A ]) [ Bi or Ila ], Was alone with, withdrew apart with. f. [ Ila ], Occupied himself with exclusively, devoted himself to entirely.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR45.811 harf
خلو خَلَا - يَخْلُو - خَالِي - خَالِيَة خَلا - يَخْلُوْ + الكائن أو الأمر أوالشيء: يمضي ويتحرك بعيداً ويذهب ويترك المكان خالياً منه ﴿تلك أمة قد خلت لها ما كسبت ولكم ما كسبتم﴾: تلك أمة قد ذهبت ومضت وانتهى وجودها ولم تعد قائمة أو موجودة ﴿لا يؤمنون به وقد خلت سنة الأولين﴾: لا يؤمنون به وقد لبثت وقامت سنة الأولين وعملت فيهم مدة ثم انتهى وجودها
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler46 mücavir (178 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قبل

    15 ortak ayet · Önce

  2. سنن

    6 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  3. أمم

    8 ortak ayet · Emam ön demektir

  4. خسر

    3 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  5. لقي

    4 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  6. عقب

    3 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  7. مثل

    4 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  8. قرن

    2 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  9. وجد

    3 ortak ayet · Su birikintisidir

  10. جنن

    4 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. بدل

    2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  12. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(28)

  1. تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Geldi geçtiOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerinin, sizin kazandığınız da sizin. Ve siz, onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

  2. تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Geldi geçtiOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerine, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ve siz onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

  3. قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

    Geldi geçtiSizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

  4. وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ …

    Geldi geçtiMuhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

  5. مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ …

    Geldi geçtiMeryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

  6. قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا …

    Geldi geçtiBuyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

  7. وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ

    Geldi geçtiİyilikten önce, kötülük isterler çabucak senden. Oysa onlardan önce nice örnekler geçmiştir. Doğrusu insanların zulmetmelerine rağmen, Rabbın mağfiret sahibidir. Şüphesiz ki Rabbının cezalandırması; şiddetlidir.

  8. كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ …

    Geldi geçtiİşte böyle; sana vahyettiğimizi okuman için, seni de onlardan önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik. Onlar; Rahman’ı inkar ederler. De ki: O benim Rabbımdır. O’ndan başka ilah yoktur. Yalnız O’na tevekkül ederim. Dönüşüm de O’nadır.

  9. لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ وَقَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

    Geldi geçtiKendilerinden öncekilerin uğradıkları ortada iken yine de ona inanmazlar

  10. فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ

    Geldi geçtiAma baskınımızı görüp de öylece inanmaları kendilerine fayda vermedi. Bu; Allah’ın kulları hakkında öteden beri cari olan sünnetidir. Ve işte kafirler burada hüsrana uğramışlardır.

Sîga sayfası: الْخَالِيَةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerمضو, فرغ, عزل
Zıt Kökملأ
Çekirdek Özet 1Bir şeyin içindekilerden, engelleyici unsurlardan veya diğer varlıklardan arınarak soyutlanması, boş ve yalın kalması
Çekirdek Özet 2Zamanda geçip gitmiş toplulukların sahneden çekilmesi, mekân veya ortamın boşalması, bir tarafla baş başa kalıp yoğunlaşma
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki sahnede önceki bağlayıcı unsurların çekilmesiyle yeniye alan açılması ve yalın hesaplaşma durumu
Kritik Hata RiskiKökün sadece zamanın geçmesi veya sırf fiziki yalnızlık olarak daraltılması; geride bıraktığı sorumluluk, süreklilik ve arınma boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلBir şeyin bütünlüğünde aralık, boşluk, delik veya nüfuz edilebilir bir mesafe açılması; خلل, خلع, خلص, خلط, خلفوAralanma ve açıklık hareketini fiziki bir yarıktan çıkarıp bir şeyin bütünüyle boşalması, diğer nesnelerden arınması, yalnız ve serbest kalması yönünde genişletip soyutlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar, engel; türetme yoğunlaşmasıyla bu engelin delinmesi veya dışına çıkılmasıNesneyi çevreleyen sınırın aşılması, ayrışma ve aradaki engelin kaldırılarak dışarıya açılma hamlesi
لÇoban değneği; yöneltme, sevk etme, sınır çekmeHareketi belirli bir amaca doğru yönlendirme, ayrışan unsuru bir doğrultuda ilerletme
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, süreçte tutturmaAyrışma ve yönelme hareketinin bir duruma bağlanması, sürecin kesintisiz akışı ve yeni konuma raptedilmesi
خلوSınırları aşarak yönelmek ve yeni bir yalınlık durumuna bağlanmakBir engelden sıyrılarak mevcut ortamı terk etmek, engellerden arınmış boş bir alana veya yalın bir ilişki durumuna geçmek

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerin, kabın veya nesnenin içindekilerden bütünüyle soyutlanıp boş kalması; arı kovanının baldan boşalması (haliye) ve taze otun biçilmesi (halâ)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde kendisinin kolayca tehdit edilecek koruyucusuz bir ot gibi olmadığını خَلاَةٌ kelimesiyle ifade etmiştir: فلستُ خَلاةً بمَنْ أوعدن
Erken Arapça kullanımDertsiz, tasa ve kederden arınmış kişi için نام الخَلِيُّ ifadesinin kullanılması; ayrıca bir kimsenin mekânını terk edip vefat etmesi durumunda خَلَّى مكانَه denilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça خلو kökü, içerideki doluluğun tahliye edilmesi, engellerin kalkması ve serbest kalma ana eksenine dayanır. Batı Sami sahasında İbranice ve Ârâmîce katmanlarında kök daha çok hastalanma, zayıflama, takatsiz kalma veya boşluğa düşme semantiğiyle (İbranice חָלָה [ḥālāh]) paralellik gösterirken; Süryanice kolunda da gevşeme, zayıflama ve çözülme hatları görülür. Arapçada kök, fiziki bir tükenişten ziyade mekanik ve mekânsal bir boşalma, yabancı unsurlardan arınma, yalnız kalma (halvet) ve zamanın sahnesinden çekilip gitme (huluvv) şeklinde çok daha kurucu ve pozitif bir semantik genişleme kazanmıştır. Nesnenin kendi zatıyla baş başa kalması anlamı, kökün Arapça içindeki en belirgin gelişim çizgisidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekânın, kabın veya zihnin meşguliyetten arınmasıخل kökündeki aralık ve delik fikrinin akışkan bir illet harfiyle (و) bütünüyle boşalmaya ve tecerrüde evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice zayıflama, gevşeme, boşalma kökleriGücün veya maddenin nesneden çekilmesi ortak fikrinden Arapçada mekânsal ve zamansal serbest kalışa özelleşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan güvenilir veri sınırlıdırVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلوAnlamlıBoşalmak, baş başa kalmak, geçip gitmekHedef köktür; mekânın veya zamanın doluluktan arınması, yalnızlaşmaKur'an'da geçer
خولAnlamlıBahşetmek, gözetmek, idare etmekBirine mülk, yetki veya nimet vererek onun üzerinde gözetici olmak; dayılık hısımlığıKur'an'da geçer
لخوAnlamlıGevşek ve yumuşak olmakKatılık ve direncin kalkması, dokunun gevşemesiKur'an'da geçmez
لوخAnlamlıYoğurmak, bulaştırmak, gevşetmekKatı olan bir şeyin sıvı ile kıvamının bozulmasıKur'an'da geçmez
وخلAnlamlıÇamura batmak, gevşek zeminde kalmakÇamur ve bataklıkta hareket kabiliyetini yitirmeKur'an'da geçmez
ولخAnlamlıHızlı ve sert adımlarla yürümekMesafe katetmede acele ve tempolu hareketKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلوMerkezBoşalmak, arınmak, çekilmekBir şeyin mevcut unsurlardan soyutlanarak yalın kalması veya sahneyi terk etmesiHem mekânsal hem zamansal boşalmayı, hem de tecerrüdü içerir
مضوKomşuGeçip gitmekخلو sahneyi boşaltıp yerini sonrakine bırakmayı vurgularken, مضو sırf akıp gitme ve geride kalma hareketine odaklanırZamanın akışı ve eylemin sonlanması
فرغKomşuBoşalmak, tamamlamakفرغ işin veya kabın doluluğunun bitmesiyle oluşan sonuca yönelirken, خلو nesnenin başkalarından tecrit olup tek başına kalmasını da kapsarMeşguliyetin tükenmesi ve kabın boşalması
عزلKomşuAyırmak, kenara çekmekعزل dış bir müdahaleyle bir şeyi diğerinden koparmak iken, خلو kendi doğasıyla arınma ve baş başa kalma durumudurSınır koyarak uzaklaştırma
ملأZıtDolmak, doldurmakBir hacmin veya alanın nesnelerle bütünüyle tıkanması ve boşluğun kalmamasıHacmin dolması ve serbest alanın tükenmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلوBoş olmak, baş başa kalmak, geçip gitmekMaddi veya manevi unsurlardan tecrit olma, sahneden çekilmeKesin
LatinceVacare, secedere, praeterireBoş kalmak, kenara çekilmek, geçip gitmekVacare boşluğu, secedere baş başa kalmayı, praeterire zamanın geçişini karşılarGüçlü
İngilizceTo be empty, to pass away, to be secludedBoşalmak, gelip geçmek, baş başa kalmakTek bir kelime tüm semantik alanı karşılayamaz; bağlama göre ayrışırGüçlü
AlmancaLeer sein, vergehen, sich zurückziehenBoş olmak, geçip gitmek, inzivaya çekilmekFiziksel boşalma ile zamansal devir birbirinden ayrı kelimelerle ifade edilirGüçlü
FransızcaÊtre vide, passer, s'isolerBoş olmak, geçmek, yalnız kalmakSoyutlanma ve sahneden çekilme nüansları farklı fiillerle aktarılırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَلَتْÖnceki nesillerin veya sünnetlerin gelip geçmesi, sahneden çekilmesiTarihsel döngü, geçmiş ümmetlerin ve ilahi yasaların devri bağlamı; Bakara 2:134, Âl-i İmrân 3:144, Fâtır 35:24, Ahzâb 33:62
خَلَوْا إِلَىBaş başa kalmak, sırdaşça ve gizlice toplanmakMünafıkların kendi elebaşlarıyla veya inanmayanlarla baş başa kalıp tuzak kurması bağlamı; Bakara 2:14, Âl-i İmrân 3:119
خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍBirbirleriyle gizlice yalnız kalıp fısıldaşmakEhl-i kitabın kendi aralarında sırları konuşmak üzere baş başa kalması bağlamı; Bakara 2:76
فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْYolunu boş bırakmak, serbest kılmak, engeli kaldırmakHukuki ve askeri bağlamda tövbe edenlerin önündeki engellerin kaldırılması ve salıverilmesi; Tevbe 9:5
تَخَلَّتْİçindekileri bütünüyle boşaltmak, büsbütün yalınlaşmakKıyamet sahnesinde yerin ağırlıklarını dışarı atıp bomboş kalması; İnşikâk 84:4
يَخْلُ لَكُمْSadece size kalmak, münhasır olmakYusuf'un kardeşlerinin babalarının teveccühünü sırf kendilerine ayırma planı; Yûsuf 12:9
الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِGelip geçmiş, geride kalmış günlerDünyada tüketilen ve ahirete sermaye kılınan geçmiş vakitler; Hâkka 69:24

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller, sünnetullah ve gaybetSünnetin değişmezliği (sünnetullahın geçmişte carî olması) ve tenzih bağlamında Allah'ın mekândan münezzeh kılınması (hulüv/halâ)Hükmün sürekliliği ve zati tecerrüd
FıkıhAile hukuku ve ceza/yol emniyetiHalvet-i sahîha (evlilikte baş başa kalmanın hukuki sonuçları) ve yolun boş bırakılması (tahliyetü's-sebîl) ilkeleriMani unsurların bulunmaması ve serbestiyet
TefsirÜmmetlerin akıbeti ve münafıkların psikolojisiخَلَتْ ifadesiyle geçmiş kavimlerin sorumluluklarını alıp gitmeleri ve خَلَوْا ile ikiyüzlülerin gizli ittifaklarıSorumluluğun devredilemezliği ve gizli toplanma
HadisAhlak, ibadet ve tefekkürKişinin tenha yerde Allah'ı anıp gözyaşı dökmesi (recülün halâ) ve dertsiz kimse (el-haliyy) tasvirleriDünyevi meşgalelerden zihnen ve bedenen soyutlanma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTarih bilinci ve tecerrüdDevir ve halvetSahneyi sonrakine bırakma ve nefsi yabancı ilgilerden arındırmaHer ümmet kendi ameliyle geçer; kul ibadette Rabbiyle baş başa kalırKesin
İlmiZihinsel berraklıkZihnî tahliyeÖn yargı ve parazit bilgileri temizlemeDoğru bilgiye ulaşmak için zihnin yanıltıcı kuruntulardan boşaltılması şarttırGüçlü
SiyasiHukuki serbestiyet ve otoriteYol açma ve iktidar devriEngelleri kaldırma ve vesayeti tasfiye etmeBireyin hareket alanını serbest bırakmak (tahliyetü's-sebîl) ve görevi devretmekGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa akışıMünhasırlık ve serbest dolaşımTekellerin kalkması ve alana hak kazanmaMalın veya fırsatın yapay engellerden arındırılarak hak sahibine tahsis edilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBoş küme (∅), vakum ve durum boşalmasıBir sistemin içindeki tüm elemanların veya parçacıkların tahliye edilmesiyle oluşan yalın potansiyel zeminGüçlü
Beşeri bilimlerNesillerin devri, sosyal mobilite ve mahremiyet alanıEski aktörlerin sahneden çekilmesiyle yeni toplumsal yapılara alan açılması ve bireyin tecrit hakkıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece fiziksel bir boşluk, amaçsız bir yalnızlık veya kronolojik olarak vaktin geçip bitmesi şeklinde mekanik bir sürece indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem tarih felsefesinde her neslin kendi sorumluluğunu yüklenip gitmesini, hem ahlaki düzlemde tecerrüdü, hem de hukuki düzeyde engellerin kaldırılmasını kapsayan çok katmanlı yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGeçmiş ümmetlerin akıbetini sadece nostaljik bir tarih anlatısı sanmak; onların sahneyi terk etmesiyle doğan sorumluluk boşluğunun doğrudan bugünkü muhataba yüklendiğini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tarihin akış yasasını, insanın içsel arınma ihtiyacını ve nifak hareketlerinin gizli zeminlerini aynı kavramsal eksende birleştiren anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş ümmetlerin sorumluluğunu bildiren tarih ayetlerinde, münafıkların ikili tutumlarını deşifre eden pasajlarda ve kıyametin kozmik altüst oluşunu anlatan surelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Atalara sığınarak kurtulma zannını kökten yıkar; her neslin sahneyi bütünüyle boşalttığını ve herkesin ancak kendi kazandığıyla baş başa kalacağını kesinleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânın, kabın veya alanın içerisindeki unsurlardan arındırılarak boş kalması, engellerin kalkması.
  • Soyut anlamBir aktörün veya dönemin sahneden bütünüyle çekilerek mevcudiyeti sonrakilere ve yalın gerçeğe terk etmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki parazit ve engelleyici etkenlerin sıfırlanmasıyla yeni duruma alan açan tahliye ve devir mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=(St∖E)  ⟹  Φ(A)
  • LaTeX açıklamasıModelde St t anındaki mevcut durumu veya sahneyi, E sahnedeki engelleyici, doldurucu veya önceki unsurlar kümesini, ∖ tahliye ve arınma işlemini, St+1 arınmış ve boşalmış yeni durumu, Φ(A) ise serbest kalan ve baş başa kalan yeni öznenin yalın potansiyelini temsil eder. Formül, bir önceki varlığın çekilmesiyle yeniye imkân tanıyan hulüv hareketini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ