خلو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-و8 sîga, 46 mücavir kök, 28 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بدللقيخَلَتِكسبخلوجننقبلوَتَخَلَّتْخَلَاسننوجدحققخَلَتْخسرمثلنظر

KökSîga 8Ayet 28Sure 18Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

خلو

خ - ل - و

KÖK
  • 28 geçiş
  • 28 ayet
  • 8 sîga
  • 9 sözlük

Haliy : Boş arı kovanıdır. خلو boşaltmak anlamındadır. Zamanda boşaltmak gelip geçmek demektir. إِلى ile başbaşa kalmak, لَ ile ona ait olmak (sadece onunla başbaşa kalmak) anlamındadır. Tefil babında boş bırakmak, tefeul babaında boş olmak anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haliy : Boş arı kovanıdır. خلو boşaltmak anlamındadır. Zamanda boşaltmak gelip geçmek demektir. إِلى ile başbaşa kalmak, لَ ile ona ait olmak (sadece onunla başbaşa kalmak) anlamındadır. Tefil babında boş bırakmak, tefeul babaında boş olmak anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.107 harf
باب الخاء واللام وو ا ي ء معهما خ ول، خ ي ل، خ ل و، و ل خ، ل و خ، ل خ و مستعملات خول: أَخْوَلَ الرجلُ إذا كان ذا أخوالٍ، فهو مُخْوِلٌ ومُخْوَل، وهو كريم الخالِ أيضاً والخُؤولةُ مصدر الخال. والخالُ: بَثْرةٌ في الوجه تضرب إلى السواد، وجمعه خِيلانٌ. والخالُ: ثوب ناعم من ثياب اليمن، قال: والخالُ ثوبٌ من ثِياب الجهال ويقالُ: رجل خالٌ ومُختالٌ أي شديد الخُيَلاءِ، قال: إذا تجرد لا خالٌ ولا بَخِلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.677 harf
خ ل و خلا المكان خلاءً وخلا من أهله وعن أهله وخلوت بفلان وإليه ومعه خلوة وخلا بنفسـه‏:‏ انفرد‏.‏ واستخليت الملك فأخلاني أي خلا معي وأخلي لي مجلسه‏.‏ وخلا لك الجوّ‏.‏ ومكان خلاء وبات في البلد الخلاء والـأرض الفضـاء وهـو خلـوٌ مـن هـذا الأمـر وهـي خلـوة وهـم أخلاء وهو خليٌّ من الهم وهي خليّة منه وهم خليّون وهن خليات‏.‏ وخلـوت علـى اللبـن وعلى اللحم إذا أكلته وحده ليس معه غيره من تمر أو خبز‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.634 harf
* خ ل و * * خَلا * الشيء من باب سما و * خَلَوْتُ * به * خَلْوةً * و * خَلاَءً * و * خَلاَ * إليه اجتمع معه في * خَلْوةٍ * قال الله تعالى ﴿وإذا خلوْا إلى شياطينهم﴾ وقيل إلى بمعنى مع كما في قوله تعالى ﴿من أنصاري إلى الله﴾ وقوله تعالى ﴿وإن من أمة إلا خلا فيها نذير﴾ أي مضى وأُرسل وتقول أنا منك * خَلاَءٌ * أي براء لا يثنى ولا يُجمع لأنه مصدر وأنا منك * خَلِيٌّ * أي بريء فيُثنى ويُجمع لأنه اسم و
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.649 harf
: ( و ( *!خَلا المَكانُ ) والشَّيءُ ( *!خُلُوّاً ) ، كسُمُوَ ، ( *!وخَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وأَخْلَى *!واسْتَخْلَى ) : إذا ( فَرَغَ ) ولم يَكُن فيه أَحَد ولا شيء فيه ، وهو *!خالٍ . وخَلا *!واسْتَخْلَى : مِن بابِ عَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإذا رأَوْا آيةً يَسْتَسْخِرُونَ﴾ ؛ كذا في تذْكرَةِ أَبي عليَ . *!وخَلا لكَ الشيءُ وأَخْلَى : فَرَغَ ؛ قالَ معْنُ بنُ أَوْس المُزَنيُّ
Maddenin bağlantısı

: ( و ( *!خَلا المَكانُ ) والشَّيءُ ( *!خُلُوّاً ) ، كسُمُوَ ، ( *!وخَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وأَخْلَى *!واسْتَخْلَى ) : إذا ( فَرَغَ ) ولم يَكُن فيه أَحَد ولا شيء فيه ، وهو *!خالٍ . وخَلا *!واسْتَخْلَى : مِن بابِ عَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإذا رأَوْا آيةً يَسْتَسْخِرُونَ﴾ ؛ كذا في تذْكرَةِ أَبي عليَ . *!وخَلا لكَ الشيءُ وأَخْلَى : فَرَغَ ؛ قالَ معْنُ بنُ أَوْس المُزَنيُّ : أَعاذِلَ هل يأْتي القَبائِلَ حَظُّها مِنَ المَوْتِ أَمْ *!أَخْلى لنا الموتُ وحْدَنا ؟ ووَجَدْتُ الدارَ *!مُخْلِيَةً : أَي *!خالِيَة ؛ وقد *!خَلَتْ *!وأَخْلَت . ووَجَدْتُ فلانَةَ *!مُخْلِيَة : أَي *!خالِيَة . ( ومَكانٌ *!خَلاءٌ : ما فيه أَحَدٌ ) ولا شيء فيه . ( *!وأَخْلاهُ : جَعَلَهُ ) *!خالِياً ، ( أَو وَجَدَهُ خالِياً ) . يقالُ : *!أَخْلَيْتُ ، أَي *!خَلَوْت ؛ *!وأَخْلَيْت غَيْرِي يَتَعدَّى ولا يتعدَّى ؛ قالَ عُتَيُّ بنُ مالِكٍ العُقَيْليُّ : أَتيتُ مع الحُدَّاثِ لَيْلَى فَلَمْ أُبنْ *!فأَخْلَيْتُ فاسْتَعْجَمْتُ عندَ *!خَلائِي قالَ ابنُ برِّي : قالَ الزجَّاجيُّ في أَمالِيه : *!أَخْلَيْتُ وجدْتُها *!خالِيَةً مِثْل أَجْبَنْته وَجَدْتُه جَبَاناً ، فعلى هذا القَوْل يكونُ مَفْعول أَخْلَيْتُ مَحذُوفاً أَي *!أَخْلَيْتُها . وفي حدِيثِ أُمِّ حبيبَةَ : ( قالت له لستُ لكَ *!بمُخْلِيَةٍ ) ، أَي لم أَجِدْكَ خالِياً مِنَ الزَّوْجاتِ غَيْرِي ؛ وليسَ مِن قوْلِهم امْرأَةٌ *!مُخْلِيَة إذا خَلَتْ مِن الزَّوْج . ( *!وخَلا ) الرَّجُلُ : ( وَقَعَ في مَوْضِعٍ خالٍ لا يُزاحَمُ فيه ، *!كأَخْلَى ) . ومنه المَثَلُ : الذِّئْبُ *!مُخْلِياً أَشَدُّ .

( و ) خَلا ( على بَعْضِ الطَّعامِ ) : إذا ( اقْتَصَرَ ) عليه . ( *!واسْتَخْلَى المَلِكَ *!فأخْلاهُ و ) *!أَخْلَى ( به ) ؛ وهذه عن اللّحْيانيّ ؛ ( *!واسْتَخْلَى به ، *!وخَلا به ، وإليه ، ومعه ) ؛ عن أَبي إسْحاقَ ؛ ( *!خَلْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وخَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وخَلْوَةً ) ، بالفتْحِ وهذه عن اللَّحْيانيّ ؛ ( سَأَلَهُ أن يَجْتَمِعَ به في *!خَلْوَةٍ فَفَعَلَ ، *!وأَخْلاهُ معه . ( وقيلَ : *!الخُلُوُّ *!والخَلاءُ المَصْدَرُ ؛ *!والخَلْوَةُ : الاسْمُ . ( وقوْلُه تعالى : ﴿وإذا *!خَلَوْا إلى شَياطِينِهِم﴾ ؛ يقالُ إلى بمعْنَى مَعْ كما قالَ تعالى : ﴿مَنْ أَنْصارِي إلى ا﴾ . ( وقالَ بعضُهم : أَخْلَيْتُ بفلانٍ أَي خَلَوْتُ به . ( *!أَخْلَيْتُ بفلانٍ أَي *!خَلَوْتُ به . ( ويقولُ الرَّجُلُ للرجلِ : أخْلُ معي حتى أُكَلِّمَكَ ، أَي كُنْ معي *!خالِياً . ( وفي حدِيثِ الرُّؤْيا : ( أَلَيْسَ كُلُّكُم يَرَى القَمَر *!مُخْلِياً به ) ؟ . ( ووجَدَهُما *!خِلْوَيْنِ ، بالكسْرِ ) : أَي ( *!خالِيَيْنِ . ( و ) الخَلِيُّ ، ( كغَنِيَ : الفارِغُ ) . يقالُ : أَنْتَ *!خَلِيٌّ من هذا الأَمْرِ ، أَي خالٍ فارِغٌ ، وهو خِلافُ الشَّجيِّ ؛ ومنه المَثَلُ : وَيْلٌ للشجيِّ مِن *!الخَلِيِّ ؛ أَي من الفارِغِ الذي لا هَمَّ له ؛ ( ج *!خَلِيُّونَ ) في السَّلامَةِ ، ( *!وأَخْلياءُ ) في التّكْسيرِ . ( و ) *!الخَليُّ : ( من لا زَوْجَةَ له ) فهو فارِغُ البالِ لا هَمَّ له . ووَجَدْتُ في بعضِ المجاميعِ ما نصَّه : وجد 118 حجر في جِدَارِ الكعْبَةِ فإذا فيه ثلاثَةُ أَسطر بقلم المسندِ الأوّل : أَنَا ربُّ مكَّةَ لا إلَه إلاَّ أَنا مَنْ لا زَوْجَة له لا مَعِيشَة له . الثَّاني : أَنا ربُّ مكَّةَ لا إلَه إلاَّ أَنا مَن لا وَلَدَ له لا ذِكْرَ له . الثَّالث : أنا ربّ مكَّةَ لا إلَه إلاَّ أَنا مَنْ لا زَوْجَة له ولا وَلَدَ له لا هَمَّ له . ( *!والخِلْوُ ، بالكسْرِ : الخَلِيُّ أيْضاً ؛

وهي *!خِلْوَةٌ *!وخِلْوٌ ، ج *!أَخْلاءٌ ) . قالَ اللّحْيانيُّ : الوَجْهُ في خِلْوٍ أَنْ لا يُثَنَّى ولا يُجْمَع ولا يُؤَنَّثُ ، وقد ثَنَّى بعضُهم وجَمَعَ وأَنَّثَ ، قالَ : وليسَ بالوَجْه . وفي حدِيثِ أَنَس : ( أَنْتَ *!خِلْوٌ مِن مُصِيبَتي ) ، أَي فارِغُ البالِ منها . وفي التهذيب يقال : هو خِلْوٌ مِن هذا الأمْر ، أَي *!خالٍ ، وقيل : أَي خارِجٌ ، وهُما *!خِلْوٌ وهُم خِلْوٌ . وقالَ بعضُهم : هُما *!خِلْوان من هذا الأمْرِ وهُم خِلاءٌ ، وليسَ بالوَجْه . ( *!والخَالي العَزَبُ ) الذي لا زَوْجَةَ له ؛ نَقَلَه الجَوهرِيُّ عن الأصْمعيّ ؛ وأَنْشَدَ لامْرىءِ القَيْس : أَلَمْ تَرني أُصْبي على المَرْءِ عِرْسَهُ وأَمْنَعُ عِرْسِي أن يُزَنَّ بها *!الخالِي ؟ ( و ) أَيْضاً : ( العَزَبَةُ ) ، أَي أُنْثاهُ بغيرِ هاءٍ ؛ ( ج *!أَخْلاءٌ . ( *!وخَلَّى الأَمْرَ *!وتَخَلَّى منه ، وعنه ، *!وخَالاَهُ ) *!خلاءً : ( تَرَكَهُ ) . وفي حدِيثِ ابنِ عُمَر في قَوْله تعالى : ﴿ليَقْضِ عَلْينا رَبُّك﴾ ، قالَ : *!فخَلَّى عنهم أَرْبَعِين عاماً ، ثم ﴿قال : اخْسَؤُوا فيها﴾ ، أَي تَرَكَهُم وأَعْرَضَ عنهم ؛ وقالَ الذبياني : قالَتْ بَنُو عامِرٍ : *!خالُوا بني أَسدٍ يا بُؤْسَ للحَرْبِ ضَرَّاراً لأَقْوامِأَي تارِكُوهُم . ( *!والخَلِيَّةُ *!والخَلِيُّ ) ، كغِنِيَّةٍ وغَنِيَ : ( ما يُعَسِّلُ فيه النَّحْلُ ) من غيره ما يُعالَجُ لها من العَسَّالاتِ . ( أَو مِثلُ الرَّاقُودِ من طينٍ ) يُعْمَل لها ذلك . وقالَ اللَّيْثُ : إذا سُوِّيَت *!الخَلِيَّة من طينٍ فهي كُوَّارَةٌ . ( أَو خَشَبَةٍ تُنْقَر ليُعَسِّلَ فيها ) ،

وجَمْعُ *!الخَلِيَّة *!الخَلايَا ، وشاهِدُ الخَلِيّ قَوْل الشَّاعِرِ : إذا ما تَأَرَّتْ *!بالخَلِيِّ ابتَنَتْ به شَرِيجَيْن ممَّا تَأْتَرِي وتُتِيعُشَرِيجَيْن أَي ضَرْبَيْن من العَسَل . . ( أَو ) الخَلِيَّةُ : ( أَسْفَلُ شجرةٍ تُسَمَّى الخَزَمَةَ كأَنَّهُ راقُودٌ ) ؛ وقيلَ : هو مِثْلُ الرَّاقودِ يُعْمَل لها من طينٍ . ( *!والخَلِيَّةُ مِن الإِبِلِ : *!المُخَلاَّةُ للحَلْبِ ، أَو التي عَطَفَتْ على وَلَدٍ ) ؛ وفي المُحْكَم : على واحِدٍ ؛ ( أَو ) التي ( *!خَلَتْ مِن ولَدِها ) ؛ ونَصّ المُحْكَم : عن ولَدِها ؛ ورَئمَتْ وَلَدَ غَيْرِها ، وإن لم تَرْأَمْهُ فهي *!خَلِيَّة أَيْضاً . وقيلَ : هي التي *!خَلَتْ عن ولَدِها بمَوْتٍ أَو نَحْرٍ ( فتُسْتَدَرُّ بغيرِهِ ) ؛ ونَصّ المُحْكَم : بولَدِ غيرِها ؛ ( ولا تُرْضِعُهُ بَلْ تَعْطِفُ على حُوارٍ تُسْتَدَرُّ به من غيرِ إرْضاعٍ ) ، فسُمِّيَت *!خَلِيَة لأنَّها لا تُرْضِعُ ولَدَها ولا غيرَهُ ) . ( أَو ) هي ( التي تُنْتَجُ وهي غَزيرَةٌ فيُجَرُّ ولَدُها من تَحْتِها فيُجْعَلُ تَحْتَ أُخْرَى ، *!وتُخَلَّى هي للحَلْبِ ) ، وذلكَ لكَرَمِها ؛ هذا قوْلُ اللَّحْيانيّ . قالَ الأزهرِيُّ : وسَمِعْتُهم يقولونَ : بَنُو فلانٍ قد *!خَلَوْا وهم *!يَخْلُون ؛ وهي الناقَةُ تُنْتَجُ فيُنْحَرُ ولَدُها ساعَةَ يُولَد قبلَ أن تَشَمَّه ويُدْنى منها ولدُ ناقَةٍ كانتْ ولَدَتْ قَبْلَها فتَعْطِفُ عليه ، ثم يُنْظَر إلى أَغْزَر الناقتين فتُجْعَلُ *!خَلِيَّةً ، ولا يكونُ للحُوارِ منها إلا قَدْرُ ما يُدِرُّها وتُتْرَكُ الأُخْرَى للحُوارِ يَرْضعُها متَى ما شاءَ وتُسَمَّى بَشُوطاً ،

والجَمْعُ بُشْطٌ ، الغَزيرَةُ التي *!يَتَخَلَّى بلَبَنِها أَهْلُها هي *!الخَلِيَّة . وفي الصِّحاحِ : *!الخلِيَّةُ الناقَةُ تَعْطِفُ مع أُخْرى على ولدٍ واحِدٍ فيَدُرَّان عليه ، *!ويَتَخَلَّى أَهْلُ البيتِ بواحِدَةٍ يَحْلبُونَها ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ ، وهو خالِدُ بنُ جَعْفر يَصِفُ فَرَساً : أَمرْتُ الراعِيَيْن ليُكْرِماها لها لَبَنُ الخَلِيَّةِ والصَّعُودِانتَهَى . ( أَو ) *!الخَلِيَّةُ : ( ناقَةٌ أَو ناقَتانِ أَو ثلاثٌ يَعْطِفْنَ على ) ولَدٍ ( واحِدٍ فَيَدْرُرْنَ عليه فَيَرْضَعُ الوَلَدُ من واحِدَةٍ ويَتَخَلَّى أَهْلُ البيتِ ) لأَنْفُسِهم ( بما بَقِيَ ) واحِدَةً أَو ثِنْتَيْن يَحْلبُونَها ؛ ( أَي يَتَفَرَّغُ ) هو تَفْسير *!ليَتَخَلَّى وهو تَفَعّل مِن *!الخلو ، يقالُ *!تَخَلَّى للعبادَةِ . وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : هي الناقَةُ تُنْتَجُ فينْخَرُ وَلدُها عَمْداً ليَدُومَ لهُم لَبَنُها فتُسْتَدَرُّ بحُوارِ غيرِها ، فإذا دَرَّتْ نُحِّيَ الحُوارُ واختليت ، ورُبَّما جَمَعُوا من الخَلايا ثلاثاً وأَرْبعاً ، على حُوارٍ واحِدٍ وهو التَّلَسُّن . وقالَ ابنُ شُمَيْل : ورُبَّما عَطَفُوا ثلاثاً وأَرْبعاً على فَصِيلٍ ويأَيَتِهِنَّ شاؤُوا *!تَخَلَّوُا . ( و ) *!الخَلِيَّةُ أَيْضاً : النَّاقَةُ ( المُطْلَقَةُ من عِقالٍ ) . وفي الصِّحاحِ : الناقَةُ تُطْلَقُ من عِقالِها *!ويُخَلَّى عنها ؛ ورُفِعَ إلى عُمَر ، رضِيَ اللَّهُ عنه ، رجُلٌ وقد قالتْ له امرأَتُه أَنَّه شَبِّهْني ،

فقالَ : كأَنَّكِ ظَبْيةٌ كأنَّكِ حَمامَةٌ ؛ فقالتْ : لا أَرْضى حتى تقولَ : خَلِيَّة طالِقٌ ، فقالَ ذلك ، فقالَ عُمَرُ : خُذْ بيدِها فإنَّها امْرأَتُك لمَّا لم تكُنْ نيَّتُه الطَّلاقَ ، وإنَّما غالَطَتْه بلَفْظٍ يُشْبِه لَفْظُ الطَّلاقِ . قالَ ابنُ الأثيرِ : أَرادَ *!بالخَلِيَّة هنا الناقَة *!تُخَلَّى من عِقالِها ، وطَلَقَت من العِقالِ تَطْلُقُ طَلْقاً فهي طالِقٌ ، وقيلَ : أَرادَ بالخَلِيَّةِ الغَزيرَةَ تَعْطِفُ على ولدِ غيرِها ، والطَّالِقُ : التي لا خِطامَ لها ، وأَرادَتْ هي مُخادَعَته بهذا القَوْل ليَلْفِظ به فيقَعَ عليها الطَّلاقُ ؛ فقالَ له عُمَر : خُذْ بيدِها فإنَّها امْرأَتُك ، ولم يُوقِع عليها الطَّلاقَ لأنَّه لم يَنْوِه ، وكانَ ذلكَ خِداعاً منها . ( و ) الخَلِيَّةُ : ( السَّفِينَةُ العَظيمَةُ ، أَو ) هي ( التي تَسيرُ من غيرِ أن يُسَيِّرَها مَلاَّحٌ ، أَو ) هي ( التي يَتْبَعُها زَوْرَقٌ صغيرٌ ) . وصَحَّحَ الأزهرِيُّ الأوَّل ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ ؛ وقالَ الأعْشى : يَكُبُّ الخَلِيَّةَ ذاتَ القِلاع وقَدْ كادَ جُؤْجُؤُها يَنْحَطِم ْوالجَمْعُ *!الخَلايا ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ لطرفَةَ : كأنَّ حُدُوجَ المَالِكِيَّة غُدْوَةً *!خَلايا سَفِين بالنَّواصِفِ مِنْ دَدِ ( و ) في الصِّحاحِ : ويقالُ للمرْأَةِ أَنْتِ *!خَلِيَّةٌ ، ( كنايَةٌ عن الطَّلاقِ ) . قالَ اللَّحْيانيُّ : الخَلِيَّةُ كلمةٌ تُطَلَّقُ بها المرْأَةُ ، يقالُ لها أَنْتِ بَرِيَّة أَنْتَ خَلِيَّة ،

تَطْلَقُ بها المَرْأَةَ إذا نَوى بها . وفي حدِيثِ ابنِ عُمَر : كان الرَّجُلُ في الجاهِلِيَّة يقولُ لزَوْجَتِه : أَنْتِ *!خَلِيَّة فكانتْ تَطْلُق منه ، وهي في الإسْلامِ مِن الكِناياتِ ، فإذا نَوى بها الطَّلاق وَقَعَ . ( و ) مِن المجازِ : ( *!خَلا مَكانُهُ ) : أَي ( ماتَ ) ؛ هكذا في النسخِ ، ونَصّ ابنِ الأعرابيّ : خَلا فلانٌ إذا ماتَ . وأَمَّا إذا ذُكِرَ المَكانُ فهو خَلَّى ، بالتَّشْدِيدِ ، *!تَخْلِيَةً ، وهو أَيْضاً صَحِيحٌ نَقَلَه ابنُ سِيدَه والزَّمَخْشريُّ وغَيرُهُما . ففي سِياقِ المصنِّفِ نَظَرٌ يتأَمَّل له والأَولى حذف مَكانه . ( و ) *!خَلا الشَّيءُ *!خُلُوّاً : ( مَضَى ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإنْ من أُمَّةٍ إلاَّ خَلا فيها نَذِيرٌ﴾ ؛ أَي مَضَى وأُرْسِل . والقُرونُ *!الخالِيَةُ : هُم المواضِي وفي حدِيثِ جابرٍ : ( تَزَوَّجْت امْرأَةً قَدْ خَلا منها ) ، أَي كَبِرَتْ ومَضَى مُعْظَم عُمْرِها ؛ ومنه الحدِيثُ : ( فلمَّا خَلا مني ونَثَرْتُ له ذا بَطْنِي ، تُرِيدُ أنَّها كَبِرَتْ وأَوْلَدَتْ له . ( و ) خَلاَ ( عن الأَمْرِ ومنه ) : إذا ( تَبَرّأَ ) . ونَصُّ ابنِ الأعْرابيِّ : خَلا إذا تَبَرَّأَ من ذنْبٍ قُرِفَ به . ( و ) خَلا ( عن الشَّيءِ : أَرْسَلَهُ ) ؛ وهذه أَيْضاً رُوِيَتْ بالتَّشْديدِ ، ففي سِياقِه نَظَرٌ . ( و ) مِن المجازِ : خَلا ( به ) إذا ( سَخِرَ منه ) ؛ عن اللَّحْيانيّ ، ونَقَلَهُ الزَّمَخْشرِيُّ أَيْضاً . قالَ الأَزْهرِيُّ : وهو

حَرْفٌ غَريبٌ لا أَعْرِفه لغير اللّحْيانيّ وأَظُنّه حَفِظَه . ( *!وخَلاَ : من حُروفِ الاسْتِثْناءِ ) . قالَ الجَوهرِي : كَلمَةٌ يُسْتَثْنى بها ويُنْصَبُ ما بَعْدها ويُجَرُّ ؛ تقولُ : جاؤُوني *!خَلا زيْداً ، تَنْصبُ بها إذا جَعَلْتها فعْلاً وتَضْمر فيها الفاعِلَ كأنَّك قلْتَ خَلا مَنْ جاءني مِنْ زيْدٍ ، وإذا قلْتَ خَلا زيْد ، فجَرَرْتَ بها فهي عنْدَ بعضِ النَّحويِّين حَرْف جَرَ بمنْزِلَةِ حاشَا ، وعنْدَ بعضِهم مَصْدَر مُضافٌ . قالَ ابنُ برِّي ، عنْدَ قوْلِه كأنَّك قلْتَ خَلا مَنْ جاءَني مِن زيْدٍ : صَوابُه خَلا بعضُهم زيداً ، انتَهَى . وتقولُ : ما أَرَدْت مَساءَتَك خَلا أَني وَعَظْتك ، مَعْناه إلاَّ أَني وَعَظْتك ؛ قالَ الشاعِرُ : خَلا اللَّهَ لا أَرْجُو سِوَاكَ وإِنَّما أَعُدُّ عِيالي شُعْبة مِنْ عِيالِكا ( و ) في المَثَلِ : ( أَنا منه فالِجُ ) وفي الصِّحاحِ : كفالِجِ ( بن *!خَلاوَةَ ، بالفتْحِ ) أَي *!خَلَاءٌ ( بَرِيءٌ ) ؛ وقد ذُكِرَ في الجيمِ . ( *!والخَلاوَةُ ) ؛ الذي في الصِّحاحِ وغيرِه مِن الأُصولِ *!وخَلاوَةُ بَلا لامٍ ؛ ( بَطْنٌ من تُجِيبَ ) ، وهو خَلاوَةُ بنُ مُعاوِيَةَ بنِ جَعْفِرِ بنِ أُسامَةَ بنِ سعْدِ بنِ تجيب . وقالَ ابنُ الجواني النسَّابَةُ في المقدِّمَةِ الفاضِلِيَّة : وأعْقَبَ شَبِيبُ بنُ السّكون بنِ أَشْرس بنِ كنْدَةِ مِن أَشْرَس وشكامة ، فأَعْقَبَ أَشْرَسُ مِن عدِيّ وسَعْد وهُم تُجِيب ، ولهم خطَّةٌ بمِصْرَ مَعْروفَةٌ ، عُرِفوا بتُجِيب هي أُمُّ عدِيَ وسَعْد ، وهي تُجيبُ بنْتُ ثَوْبان

بنِ سلم بنِ رها بنِ منبه بنِ حريبِ بنِ عله بنِ جله بنِ مذحج . والذي في الصِّحاحِ : أنَّ بَني خَلاوَةَ بطْنٌ مِن أَشْجَع ، وهو خَلاوَةُ بنُ سُبَيْع بنِ بكْرِ بنِ أَشْجَع . قُلْتُ : هذا الذي ذَكَرَه الجَوهرِيُّ هو بَطْنٌ آخَرُ غَيْر الذي ذَكَرَه المصنِّف ، وكلّ منهما يُعْرَفُ *!بخَلاوَةَ ، فأمَّا خَلاوَةُ كنْدَةَ فإنَّ ( منهم : مالِكُ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ سَيْفٍ *!الخَلاوِيّ ) ؛ وابنه أَبو عَمْرو سَعْد بن مالِكِ النخَّاس ؛ قالَ ابنُ يونُسَ : كَتَبْتُ عنه حِكايَةً مِن حفْظِه ، وتُوفي في شَهْر رَمَضَان سَنَة 307 ؛ وأَخُوه خَلاوَة بن عبدِ اللَّهِ بنِ سَيْفٍ ، كَتَبَ مع يونُس بن عبْدِ الأعْلى ، وجد سماعه من ابن وهبٍ في كتابِ جدِّه . ومِن هذا البَطْن أَيْضاً الشمسُ محمدُ بنُ يوسُفَ بنِ عبدِ اللَّهِ الدِّمَشْقيّ الشاعِرُ ، رَوَى عن الشمسِ الصَّائِغ والشَّهاب مَحْمود ، وكانتْ ولادَتُه بدِمَشْق سَنَة 693 . وأَمَّا الذي هو مِن أَشْجَع فمنهم نعيمُ بنُ مَسْعود بنِ عامِرِ بنِ أنيف بنِ ثَعْلبَةَ بنِ قنفلِ بنِ خَلاوَةَ الأَشجَعيُّ له صحْبَةٌ وغيره . ( *!والخَلاَءُ : المُتَوَضَّأُ ) ، سُمِّي بذلكَ *!لخلوِّه ، وهو بالمدِّ ؛ ومثْلُه في الصِّحاحِ . قالَ شيْخُنا : وفيه نَظَرٌ فإنَّ *!الخَلاءَ في الأصلِ مَصْدرٌ ثم اسْتُعْمِل في المَكانِ *!الخالِي المُتَّخَذ لقَضاءِ الحاجَةِ لا للوضوءِ فقط كما يوهمه قَوْله المُتَوَضّأ ، أَي مَحلّ الوضُوءِ . وقالَ الحطاب في شرْحِ المُخْتَصَر : يقالُ لموْضِعِ قَضاءِ الحاجَةِ *!الخَلاءُ ، بالمدِّ ، وأَصْلُه المَكانُ *!الخالِي ، ثم نُقِل إلى

مَوْضِع قَضاءِ الحاجَةِ . قالَ شيْخُنا : قَوْله أَصْلُه المَكانُ *!الخالِي ، كأنَّه أَرادَ الأَصل الثاني وإلاَّ فأَصْله الأوّل هو مَصْدَر *!خَلا المَكانُ خلاءً إذا فَرَغَ ولم يَكُن فيه أَحدٌ . ثم نَقَل الحطابُ عن الحكيمِ التّرمذيّ أَنَّه سُمِّي بذلِكَ باسْمِ شَيْطانٍ يقالُ له *!خَلاءٌ وأَوْرَدَ فيه حديثاً ، وقيلَ : لأنَّه *!يَتَخلَّى فيه أَي يتبرَّزُ ، والجَمْعُ *!أَخْلِيَة . قالَ شيْخُنا : وهذا الذي ذَكَره الحكيمُ يحتاجُ إلى ثَبْت ، ولعل العَرَبَ الذي وَضَعُوه لا يَعْرفونَ ذلكَ لأنَّه قدِيمُ الوَضْعِ ، فتأَمَّل . ( و ) *!الخَلاءُ : ( المكانُ ) الذي ( لا شيءَ به ) ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ . ( و ) في المَثَلِ : ( *!خَلاؤُكَ أَقْنَى لحَيائِكَ ) . قالَ الجَوهرِيُّ : ( أَي مَنْزِلُكَ إذا خَلَوْتَ فيه أَلْزَمُ لحيائِكَ . ( و ) في الصِّحاحِ : وأَمَّا ما *!خَلا فلا يكونُ بَعْدها إلاَّ النَّصْب ، تقولُ : جاؤُوني ما خَلا زيْداً ، لأنَّ خَلا لا يكونُ بَعْدَ ما إلاَّ صِلَّة لها ، وهي معها مَصْدَرٌ ، كأنَّك قلْتَ : ( جاؤُوني *!خُلُوَّ زَيْدٍ ، أَي *!خُلُوَّهُمْ منه ، أَي *!خالِينَ منه ) . قالَ ابنُ برِّي : ما المَصْدرِيَّة لا تُوصَلُ بحَرْفِ الجَرِّ ، فدلَّ على أنَّ خَلا فِعْلٌ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : يقالُ : *!أَخْلِ أَمْرَكَ وبأَمْرِكَ : أَي تَفَرَّدْ به وتَفَرَّغ له . *!وأَخْلَيْتُ عن الطَّعامِ : *!خَلَوْتُ عنه . وقالَ اللَّحْيانيُّ : تمِيمٌ تقولُ *!خَلا فُلانٌ على اللَّبَنِ واللحْمِ ، إذا لم يأْكُلْ معه شيئاً ولا خَلَطَ به ؛

وكِنانَةُ وقَيْسُ تقولُ : *!أَخْلَى فلانٌ على اللّبَنِ واللحْمِ ؛ قالَ الرَّاعي : رَعَتْه أَشْهراً *!وخَلا عَلَيْها فطارَ النَّيُّ فيها واسْتَغاراوخَلا عليه : اعْتَمَدَ . *!وأَخْلَى : إذا انْفَرَدَ . *!واسْتَخْلَى البُكاء : انْفَرَد به . *!وخَلا به : خادَعَهُ ؛ وهو مَجازٌ . *!وخَلَّى بَيْنها *!تَخْلِيةً *!وأَخْلاه معه . وحَكَى اللَّحْيانيُّ : أَنتَ خَلاءٌ مِن هذا الأَمْرِ ، أَي بَراءٌ ؛ لا يُثَنَّى ولا يُجْمَع ولا يُؤَنَّثُ . *!وتَخَلَّى : بَرَزَ لقَضاءِ حاجَتِه . وتَخَلَّى *!خَلِيَّة : اتَّخَذَ لنَفْسِه . وقالَ ابنُ بُزُرْج : امْرأَةٌ *!خَلِيَّةٌ ونِساءٌ *!خَلِيَّاتٌ لا أَزْواج لهُنَّ ولا أَوْلادَ . وقالوا : امرأَةٌ *!خِلْوةٌ وهُما *!خِلْوَتانِ وهُنَّ *!خِلْواتٌ ، أَي عَزَبات . وقالَ ثَعْلَب : إنَّه لحُلْوُ *!الخَلا إذا كانَ حَسَنَ الكَلامِ ؛ وأَنْشَدَ لكثيِّرٍ : ومُحْتَرِشٍ ضَبَّ العَداوةِ مِنْهُمُ بحُلْوِ الخَلا حَرْشَ الضّبابِ الخَوادع ِ*!وخَلَّى سَبِيلَه فهو مُخَلَّى عنه ، ورأَيْته *!مُخَلِّياً ؛ قالَ الشاعِرُ : ما لي أَراكَ مُخَلِّياً أَيْنَ السَّلاسِلُ والقُيُود ؟ أَغَلا الحدِيدُ بأَرْضِكُمُ أَمْ ليسَ يَضْبَطُكَ الحدِيد ؟ *!وخَلَّى فلانٌ مَكانَه : إذا ماتَ ؛ قالَ الشاعِرُ : فإنْ يَكُ عبدُ اللَّهِ خَلَّى مَكانَه

والمصَنِّفُ ذَكَرَهُ بالتَّخْفيفِ كما تقدَّمَ التَّنْبيه عليه . وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : خَلا فلانٌ إذا ماتَ . *!وخَلا إذا أَكَلَ الطَّيِّبَ . وخَلا إذا تَعَبَّد . ويقالُ : لا *!أَخْلى اللَّهُ مَكانَك ، تَدْعو له بالبَقاءِ . *!والمُسْتَخْلِي : المتعبد وقالَ أَبو حنيفَةَ : *!الخَلْوتَانِ شَفْرَتا النَّصْل ، واحِدَتُهما *!خَلْوَةٌ . وقوْلُهم : افْعَلْ ذلكَ *!وخَلاكَ ذَمٌّ ، أَي أَعْذَرْتَ وسَقَطَ عنْكَ الذَّمُّ . وقالَ ابنُ دُرَيْد : ناقَةٌ *!مخلاءٌ : أُخْلِيَتْ عن ولَدِها ؛ قالَ أَعْرابيٌّ : مِنْ كلِّ مِخْلاءٍ *!ومُخْلاة صَفيّ *!والخِلاءُ ، ككِتابٍ : الفرقَةُ . *!واسْتخلت الدَّار : خَلَتْ . *!وأَخْلاء : موضِعٌ عامِرٌ على الفُرَات .

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.024 harf
خَلَا 1 خَلَا خل خلا , (S, Msb, K,) aor. يَخْلُو, (S, Msb,) inf. n. خُلُوٌّ, (S, Msb, K,) or خَلَآءٌ, (Msb,) or both, (K,) said of a place, (K,) of a place of alighting or abode, (Msb,) and of a thing, (S, TA,) It was, or became, empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; (K, TA;) had none, and nothing, in it; (TA;) as also ↓ اخلى, (Msb, K,) and ↓ استخلى, (K.) [خَلَا المَكَانُ مِنَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.033 harf
خَلَا خَلَا U ( n. ac. خَلَآء [ 22A ] , خُلُوّ [ 27 ] ), a. Was empty, vacant, void, unoccupied. b. Was, alone, by himself. c. Passed, passed away. d. [ 'An or Min ], Was free, void of. e. ( n. ac. خَلْو [ 1 ] , خَلْوَة [ 1t ] , خَلَآء [ خَلَاْو 22A ]) [ Bi or Ila ], Was alone with, withdrew apart with. f. [ Ila ], Occupied himself with exclusively, devoted himself to entirely.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR45.811 harf
خلو خَلَا - يَخْلُو - خَالِي - خَالِيَة خَلا - يَخْلُوْ + الكائن أو الأمر أوالشيء: يمضي ويتحرك بعيداً ويذهب ويترك المكان خالياً منه ﴿تلك أمة قد خلت لها ما كسبت ولكم ما كسبتم﴾: تلك أمة قد ذهبت ومضت وانتهى وجودها ولم تعد قائمة أو موجودة ﴿لا يؤمنون به وقد خلت سنة الأولين﴾: لا يؤمنون به وقد لبثت وقامت سنة الأولين وعملت فيهم مدة ثم انتهى وجودها
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler46 mücavir (178 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قبل

    15 ortak ayet · Önce

  2. سنن

    6 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  3. أمم

    8 ortak ayet · Emam ön demektir

  4. خسر

    3 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  5. لقي

    4 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  6. عقب

    3 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  7. مثل

    4 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  8. قرن

    2 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  9. وجد

    3 ortak ayet · Su birikintisidir

  10. جنن

    4 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. بدل

    2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  12. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(28)

  1. تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Geldi geçtiOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerinin, sizin kazandığınız da sizin. Ve siz, onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

  2. تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Geldi geçtiOnlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerine, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ve siz onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

  3. قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

    Geldi geçtiSizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

  4. وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ …

    Geldi geçtiMuhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

  5. مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ …

    Geldi geçtiMeryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

  6. قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا …

    Geldi geçtiBuyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

  7. وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ

    Geldi geçtiİyilikten önce, kötülük isterler çabucak senden. Oysa onlardan önce nice örnekler geçmiştir. Doğrusu insanların zulmetmelerine rağmen, Rabbın mağfiret sahibidir. Şüphesiz ki Rabbının cezalandırması; şiddetlidir.

  8. كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ …

    Geldi geçtiİşte böyle; sana vahyettiğimizi okuman için, seni de onlardan önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik. Onlar; Rahman’ı inkar ederler. De ki: O benim Rabbımdır. O’ndan başka ilah yoktur. Yalnız O’na tevekkül ederim. Dönüşüm de O’nadır.

  9. لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ وَقَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

    Geldi geçtiKendilerinden öncekilerin uğradıkları ortada iken yine de ona inanmazlar

  10. فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ

    Geldi geçtiAma baskınımızı görüp de öylece inanmaları kendilerine fayda vermedi. Bu; Allah’ın kulları hakkında öteden beri cari olan sünnetidir. Ve işte kafirler burada hüsrana uğramışlardır.

Sîga sayfası: الْخَالِيَةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerمضو, فرغ, عزل
Zıt Kökملأ
Çekirdek Özet 1Bir şeyin içindekilerden, engelleyici unsurlardan veya diğer varlıklardan arınarak soyutlanması, boş ve yalın kalması
Çekirdek Özet 2Zamanda geçip gitmiş toplulukların sahneden çekilmesi, mekân veya ortamın boşalması, bir tarafla baş başa kalıp yoğunlaşma
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki sahnede önceki bağlayıcı unsurların çekilmesiyle yeniye alan açılması ve yalın hesaplaşma durumu
Kritik Hata RiskiKökün sadece zamanın geçmesi veya sırf fiziki yalnızlık olarak daraltılması; geride bıraktığı sorumluluk, süreklilik ve arınma boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلBir şeyin bütünlüğünde aralık, boşluk, delik veya nüfuz edilebilir bir mesafe açılması; خلل, خلع, خلص, خلط, خلفوAralanma ve açıklık hareketini fiziki bir yarıktan çıkarıp bir şeyin bütünüyle boşalması, diğer nesnelerden arınması, yalnız ve serbest kalması yönünde genişletip soyutlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar, engel; türetme yoğunlaşmasıyla bu engelin delinmesi veya dışına çıkılmasıNesneyi çevreleyen sınırın aşılması, ayrışma ve aradaki engelin kaldırılarak dışarıya açılma hamlesi
لÇoban değneği; yöneltme, sevk etme, sınır çekmeHareketi belirli bir amaca doğru yönlendirme, ayrışan unsuru bir doğrultuda ilerletme
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, süreçte tutturmaAyrışma ve yönelme hareketinin bir duruma bağlanması, sürecin kesintisiz akışı ve yeni konuma raptedilmesi
خلوSınırları aşarak yönelmek ve yeni bir yalınlık durumuna bağlanmakBir engelden sıyrılarak mevcut ortamı terk etmek, engellerden arınmış boş bir alana veya yalın bir ilişki durumuna geçmek

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerin, kabın veya nesnenin içindekilerden bütünüyle soyutlanıp boş kalması; arı kovanının baldan boşalması (haliye) ve taze otun biçilmesi (halâ)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde kendisinin kolayca tehdit edilecek koruyucusuz bir ot gibi olmadığını خَلاَةٌ kelimesiyle ifade etmiştir: فلستُ خَلاةً بمَنْ أوعدن
Erken Arapça kullanımDertsiz, tasa ve kederden arınmış kişi için نام الخَلِيُّ ifadesinin kullanılması; ayrıca bir kimsenin mekânını terk edip vefat etmesi durumunda خَلَّى مكانَه denilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça خلو kökü, içerideki doluluğun tahliye edilmesi, engellerin kalkması ve serbest kalma ana eksenine dayanır. Batı Sami sahasında İbranice ve Ârâmîce katmanlarında kök daha çok hastalanma, zayıflama, takatsiz kalma veya boşluğa düşme semantiğiyle (İbranice חָלָה [ḥālāh]) paralellik gösterirken; Süryanice kolunda da gevşeme, zayıflama ve çözülme hatları görülür. Arapçada kök, fiziki bir tükenişten ziyade mekanik ve mekânsal bir boşalma, yabancı unsurlardan arınma, yalnız kalma (halvet) ve zamanın sahnesinden çekilip gitme (huluvv) şeklinde çok daha kurucu ve pozitif bir semantik genişleme kazanmıştır. Nesnenin kendi zatıyla baş başa kalması anlamı, kökün Arapça içindeki en belirgin gelişim çizgisidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekânın, kabın veya zihnin meşguliyetten arınmasıخل kökündeki aralık ve delik fikrinin akışkan bir illet harfiyle (و) bütünüyle boşalmaya ve tecerrüde evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice zayıflama, gevşeme, boşalma kökleriGücün veya maddenin nesneden çekilmesi ortak fikrinden Arapçada mekânsal ve zamansal serbest kalışa özelleşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan güvenilir veri sınırlıdırVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلوAnlamlıBoşalmak, baş başa kalmak, geçip gitmekHedef köktür; mekânın veya zamanın doluluktan arınması, yalnızlaşmaKur'an'da geçer
خولAnlamlıBahşetmek, gözetmek, idare etmekBirine mülk, yetki veya nimet vererek onun üzerinde gözetici olmak; dayılık hısımlığıKur'an'da geçer
لخوAnlamlıGevşek ve yumuşak olmakKatılık ve direncin kalkması, dokunun gevşemesiKur'an'da geçmez
لوخAnlamlıYoğurmak, bulaştırmak, gevşetmekKatı olan bir şeyin sıvı ile kıvamının bozulmasıKur'an'da geçmez
وخلAnlamlıÇamura batmak, gevşek zeminde kalmakÇamur ve bataklıkta hareket kabiliyetini yitirmeKur'an'da geçmez
ولخAnlamlıHızlı ve sert adımlarla yürümekMesafe katetmede acele ve tempolu hareketKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلوMerkezBoşalmak, arınmak, çekilmekBir şeyin mevcut unsurlardan soyutlanarak yalın kalması veya sahneyi terk etmesiHem mekânsal hem zamansal boşalmayı, hem de tecerrüdü içerir
مضوKomşuGeçip gitmekخلو sahneyi boşaltıp yerini sonrakine bırakmayı vurgularken, مضو sırf akıp gitme ve geride kalma hareketine odaklanırZamanın akışı ve eylemin sonlanması
فرغKomşuBoşalmak, tamamlamakفرغ işin veya kabın doluluğunun bitmesiyle oluşan sonuca yönelirken, خلو nesnenin başkalarından tecrit olup tek başına kalmasını da kapsarMeşguliyetin tükenmesi ve kabın boşalması
عزلKomşuAyırmak, kenara çekmekعزل dış bir müdahaleyle bir şeyi diğerinden koparmak iken, خلو kendi doğasıyla arınma ve baş başa kalma durumudurSınır koyarak uzaklaştırma
ملأZıtDolmak, doldurmakBir hacmin veya alanın nesnelerle bütünüyle tıkanması ve boşluğun kalmamasıHacmin dolması ve serbest alanın tükenmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلوBoş olmak, baş başa kalmak, geçip gitmekMaddi veya manevi unsurlardan tecrit olma, sahneden çekilmeKesin
LatinceVacare, secedere, praeterireBoş kalmak, kenara çekilmek, geçip gitmekVacare boşluğu, secedere baş başa kalmayı, praeterire zamanın geçişini karşılarGüçlü
İngilizceTo be empty, to pass away, to be secludedBoşalmak, gelip geçmek, baş başa kalmakTek bir kelime tüm semantik alanı karşılayamaz; bağlama göre ayrışırGüçlü
AlmancaLeer sein, vergehen, sich zurückziehenBoş olmak, geçip gitmek, inzivaya çekilmekFiziksel boşalma ile zamansal devir birbirinden ayrı kelimelerle ifade edilirGüçlü
FransızcaÊtre vide, passer, s'isolerBoş olmak, geçmek, yalnız kalmakSoyutlanma ve sahneden çekilme nüansları farklı fiillerle aktarılırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَلَتْÖnceki nesillerin veya sünnetlerin gelip geçmesi, sahneden çekilmesiTarihsel döngü, geçmiş ümmetlerin ve ilahi yasaların devri bağlamı; Bakara 2:134, Âl-i İmrân 3:144, Fâtır 35:24, Ahzâb 33:62
خَلَوْا إِلَىBaş başa kalmak, sırdaşça ve gizlice toplanmakMünafıkların kendi elebaşlarıyla veya inanmayanlarla baş başa kalıp tuzak kurması bağlamı; Bakara 2:14, Âl-i İmrân 3:119
خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍBirbirleriyle gizlice yalnız kalıp fısıldaşmakEhl-i kitabın kendi aralarında sırları konuşmak üzere baş başa kalması bağlamı; Bakara 2:76
فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْYolunu boş bırakmak, serbest kılmak, engeli kaldırmakHukuki ve askeri bağlamda tövbe edenlerin önündeki engellerin kaldırılması ve salıverilmesi; Tevbe 9:5
تَخَلَّتْİçindekileri bütünüyle boşaltmak, büsbütün yalınlaşmakKıyamet sahnesinde yerin ağırlıklarını dışarı atıp bomboş kalması; İnşikâk 84:4
يَخْلُ لَكُمْSadece size kalmak, münhasır olmakYusuf'un kardeşlerinin babalarının teveccühünü sırf kendilerine ayırma planı; Yûsuf 12:9
الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِGelip geçmiş, geride kalmış günlerDünyada tüketilen ve ahirete sermaye kılınan geçmiş vakitler; Hâkka 69:24

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller, sünnetullah ve gaybetSünnetin değişmezliği (sünnetullahın geçmişte carî olması) ve tenzih bağlamında Allah'ın mekândan münezzeh kılınması (hulüv/halâ)Hükmün sürekliliği ve zati tecerrüd
FıkıhAile hukuku ve ceza/yol emniyetiHalvet-i sahîha (evlilikte baş başa kalmanın hukuki sonuçları) ve yolun boş bırakılması (tahliyetü's-sebîl) ilkeleriMani unsurların bulunmaması ve serbestiyet
TefsirÜmmetlerin akıbeti ve münafıkların psikolojisiخَلَتْ ifadesiyle geçmiş kavimlerin sorumluluklarını alıp gitmeleri ve خَلَوْا ile ikiyüzlülerin gizli ittifaklarıSorumluluğun devredilemezliği ve gizli toplanma
HadisAhlak, ibadet ve tefekkürKişinin tenha yerde Allah'ı anıp gözyaşı dökmesi (recülün halâ) ve dertsiz kimse (el-haliyy) tasvirleriDünyevi meşgalelerden zihnen ve bedenen soyutlanma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTarih bilinci ve tecerrüdDevir ve halvetSahneyi sonrakine bırakma ve nefsi yabancı ilgilerden arındırmaHer ümmet kendi ameliyle geçer; kul ibadette Rabbiyle baş başa kalırKesin
İlmiZihinsel berraklıkZihnî tahliyeÖn yargı ve parazit bilgileri temizlemeDoğru bilgiye ulaşmak için zihnin yanıltıcı kuruntulardan boşaltılması şarttırGüçlü
SiyasiHukuki serbestiyet ve otoriteYol açma ve iktidar devriEngelleri kaldırma ve vesayeti tasfiye etmeBireyin hareket alanını serbest bırakmak (tahliyetü's-sebîl) ve görevi devretmekGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa akışıMünhasırlık ve serbest dolaşımTekellerin kalkması ve alana hak kazanmaMalın veya fırsatın yapay engellerden arındırılarak hak sahibine tahsis edilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBoş küme (∅), vakum ve durum boşalmasıBir sistemin içindeki tüm elemanların veya parçacıkların tahliye edilmesiyle oluşan yalın potansiyel zeminGüçlü
Beşeri bilimlerNesillerin devri, sosyal mobilite ve mahremiyet alanıEski aktörlerin sahneden çekilmesiyle yeni toplumsal yapılara alan açılması ve bireyin tecrit hakkıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece fiziksel bir boşluk, amaçsız bir yalnızlık veya kronolojik olarak vaktin geçip bitmesi şeklinde mekanik bir sürece indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem tarih felsefesinde her neslin kendi sorumluluğunu yüklenip gitmesini, hem ahlaki düzlemde tecerrüdü, hem de hukuki düzeyde engellerin kaldırılmasını kapsayan çok katmanlı yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGeçmiş ümmetlerin akıbetini sadece nostaljik bir tarih anlatısı sanmak; onların sahneyi terk etmesiyle doğan sorumluluk boşluğunun doğrudan bugünkü muhataba yüklendiğini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tarihin akış yasasını, insanın içsel arınma ihtiyacını ve nifak hareketlerinin gizli zeminlerini aynı kavramsal eksende birleştiren anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş ümmetlerin sorumluluğunu bildiren tarih ayetlerinde, münafıkların ikili tutumlarını deşifre eden pasajlarda ve kıyametin kozmik altüst oluşunu anlatan surelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Atalara sığınarak kurtulma zannını kökten yıkar; her neslin sahneyi bütünüyle boşalttığını ve herkesin ancak kendi kazandığıyla baş başa kalacağını kesinleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânın, kabın veya alanın içerisindeki unsurlardan arındırılarak boş kalması, engellerin kalkması.
  • Soyut anlamBir aktörün veya dönemin sahneden bütünüyle çekilerek mevcudiyeti sonrakilere ve yalın gerçeğe terk etmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki parazit ve engelleyici etkenlerin sıfırlanmasıyla yeni duruma alan açan tahliye ve devir mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=(St∖E)  ⟹  Φ(A)
  • LaTeX açıklamasıModelde St t anındaki mevcut durumu veya sahneyi, E sahnedeki engelleyici, doldurucu veya önceki unsurlar kümesini, ∖ tahliye ve arınma işlemini, St+1 arınmış ve boşalmış yeni durumu, Φ(A) ise serbest kalan ve baş başa kalan yeni öznenin yalın potansiyelini temsil eder. Formül, bir önceki varlığın çekilmesiyle yeniye imkân tanıyan hulüv hareketini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ