عزل
ع - ز - ل
KÖK- 10 geçiş
- 10 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
“A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki torbaya böldükten sonra yük yerleştirildikten sonra her bir torbaya verilen addır. “A’zl(ze)” ayırmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki torbaya böldükten sonra yük yerleştirildikten sonra her bir torbaya verilen addır. “A’zl(ze)” ayırmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.979 harfباب العين و الزاي زاللام معهما
ع ز ل-ع ل ز-ز ع ل- لع ز- ز ل ع مستعملات ل ز ع مهملة
عزل:
عزلت الشيء نحيّته، ورأيته في معزل، أي في ناحية عن القوم معتزلا، وأنا بمعزل منه، أي: قد اعتزلته. والعُزْلة: الاعتزال نفسه. وعَزَل الرجل عن المرأة عزلاً إذا لم يرد ولدها.
والأعزل: الذي لا رمح له، فيعتزل عن الحرب.
وعزلت الوالي: صرفته عن ولايته.
والأعزل من السّماكين: الذي ينزل به القمر، والسّماك الآخر هو السّماك
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.270 harfاعْتَزَلَهُ وتَعَزَّلَهُ بمعنًى. وقال الأحوص:
يا بيتَ عاتِكَة الذي أتَعَـزَّلُ حَذَرَ العِدا وَبِكَ الفؤادُ مُوَكَّلُ
والاسمُ العُزْلَةُ. يقال: العُزْلَةُ عبادةٌ. والأعزَل: الذي لا سلاح معه. وقومٌ عُزْلٌ، وعُزْلانٌ، وعُزَّلٌ بالتشديد. وسمِّي أحدُ السِماكَيْن الأعزَلَ كأنَّه لا سلاحَ معه، كما كانَ مع الرامح. والأعْزَلُ من الخيل: الذي يقع ذَنَبُه في جانب، وذلك عادةً لا خِلقةً، وهو عيبٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.935 harfباب العين والزاي مع اللام
عزل ، علز ، زلع ، زعل ، لعز : مستعملة .
عزل : العَزْل : عَزْل الرجل الماءَ عن جاريته إذا جامعها لئلاَّ تحمل . وفي حديث أبي سعيد الخُدْرِيّ أنه قال : بينا أنا جالس عند رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) جاء رجل من الأنصار فقال : يا رسول الله إنا نصيب سَبْياً فنحب الأثمان ، فكيف ترى في العَزْل ؟ فقال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا عليكم ألاّ تفعلوا ذلك فإنها ما من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.316 harf(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات.
فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال:
ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
وقال الفَرزدق:
* عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) *
والأصل الثاني: العَزيف:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR666 harf- الاعتزال: تجنب الشيء عمالة كانت أو براءة، أو غيرهما، بالبدن كان ذلك أو بالقلب، يقال: عزلته، واعتزلته، وتعزلته. قال تعالى: ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله﴾ [الكهف/16]، ﴿فإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم﴾ [النساء/90]، ﴿وأعتزلكم وما تدعون من دون الله﴾ [مريم/48]، ﴿فاعتزلوا النساء﴾ [البقرة/222]، وقال الشاعر:
*يا بيت عاتكة التي أتعزل*
(هذا شطر بيت للأحوص، وعجزه:
*حذر العدى وبه الفؤاد موكل*
وهو في ديوانه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR415 harfع ز ل
مالي أراك في معزل عن أصحابك وأنا بمعزل من هذا الأمر.
واعتزلت الباطل وتعزلته.
قال الأحوص: يا بيت عاتكة الذي أتعزل فإن كنت لا منّي ولا من خليقتي فمنك الذي أمسى عن الخير أعزلا وأعوذ بالله من الأعزل على الأعزل أي من الرجل الذي لا سلاح معه على الفرس المعوجّ العسيب فهو يميل ذنبه إلى شق والعرب تتشاءم به إذا كانت إمالته إلى اليمين.
قال امرؤ القيس: ضليع إذا استدبرته سدّ فرجه بضافٍ فويق
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.848 harfعَزَلَ الشيءَ يَعْزِلُه عَزْلاً وعَزَّلَهُ فاعْتَزَلَ وانْعَزَلَ وتَعَزَّلَ: نَحَّاه جانِباً فَتَنَحَّى. وقوله تعالى: إِنَّهُم عن السَّمْع لَمَعْزولون؛ معناه أَنَّهم لَمَّا رُمُوا بالنجوم مُنِعوا من السَّمْع. واعْتَزَلَ الشيءَ وتَعَزَّلَه، ويتعديان بعَنْ: تَنَحَّى عنه. وقوله تعالى: فإِنْ لم تُؤْمِنوا لِي فاعْتَزِلونِ، أَراد إِن لم تؤمنوا بي فلا تكونوا عَليَّ ولا مَعِي؛ وقول الأَخوص:
يا بَيْتَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR231 harf* ع ز ل * * اعْتَزَلَهُ * و * تَعَزَّلَهُ * بمعنى والاسم * العُزْلَةُ * يقال العزلة عبادة و * عَزَلَهُ * أفرزه يقال أنا عن هذا الأمر * بمَعْزِلٍ * و * عَزَلَهُ * عن العمل نحَّاهُ عنه * فَعَزل * و * عَزَلَ * عن أمته وباب الثلاثة ضرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.777 harfعزله عن العمل، يعزله، عزلا، وعزله، تعزيلا، فاعتزل، وانعزل، وتعزل، وفي الصحاح: فعزل: أي نحاه، وأفرزه جانبا، فتنحى، كما في المحكم، قال شيخنا: لكن في المصباح ما يقتضي أنه لا يقال: انعزل، لخلوه عن العلاج، كما هو قاعدة المطاوعة في مثله، والله أعلم، فتأمل. وقوله تعالى: إنهم عن السمع لمعزولون ، أي ممنوعون بعد أن كانوا يمكنون. وعزل عنها، عزلا: لم يرد ولدها، كاعتزلها، قال الأزهري: العزل عزل الرجل الماء
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.932 harfعَزَلَهُ
1 عَزَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. عَزِلَ , (Msb, K,) inf. n. عَزْلٌ, (Msb, TA,) He put it, or set it, apart, away, or aside; removed it; or separated it; (S, O, Msb, K;) i. e., a thing; عَنْ غَيْرِهِ [from another thing, or from other things]. (Msb.) ― -b2- And hence, He removed, deposed, or displaced, him, namely, an agent, or a deputy, from his office, or exercise of authority.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.543 harfعَزَلَ
عَزَلَ I ( n. ac. عَزْل 1 )
a. [ acc. & 'An ], Removed, displaced from; dismissed, discharged from; was deposed from.
عَزَّلَ
عَزَّلَ II ,
a. see I .
تَعَزَّلَ
تَعَزَّلَ V ,
a. Went aside, withdrew, retired.
b. Resigned, gave up ( office ); abdicated.
تَعَاْزَلَ
تَعَاْزَلَ VI ,
a. Separated, parted.
اِنْعَزَلَ
اِنْعَزَلَ VII ,
a. Was dismissed, discharged; was deposed.
b. [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.134 harfعزل
عَزَلَ - يَعْزِلُ - مَعْزُوْل - مَعْزُوْلُوْن - مَعْزِل - اعْتَزَلَ - يَعْتَزِلُ
عَزَلَ - يَعْزِلُ + كائن + كائناً + عن شيء: يوقف الاتصال بين كائنين، سواء كان اتصالاً مادياً مباشراً: كالتماس، أو الالتصاق، أو الجماع، أو اتصال عبر وسائل الاتصال الأخرى الصوتية السمعية والبصرية: كعزل سماع الصوت أو العزل عن رؤية المنبه البصري
مَعْزُوْل: اسم
Sîgalar(10)
- اعْتَزَلَهُمْOnlardan ayrıldı(افْتَعَلَهُمْ)×1
- اعْتَزَلُوكُمْSizden ayrıldılar(افْتَعَلُوكُمْ)×1
- اعْتَزَلْتُمُوهُمْOnlardan ayrıldınız(افْتَعَلْتُمُوهُمْ)×1
- عَزَلْتَAyırdın(فَعَلْتَ)×1
- فَاعْتَزِلُواHemen ayrılın(فَافْتَعِلُوا)×1
- فَاعْتَزِلُونِÖyleyse benden ayrılın(فَافْتَعِلُونِ)×1
- لَمَعْزُولُونَAyrılanlar(لَمَفْعُولُونَ)×1
- مَعْزِلٍAyrı yer(مَفْعِلٍ)×1
- وَأَعْتَزِلُكُمْSizden ayrılırım(وَأَفْتَعِلُكُمْ)×1
- يَعْتَزِلُوكُمْSizden ayrılırlar(يَفْتَعِلُوكُمْ)×1
Mücavir kökler74 mücavir (100 toplam)
- حيث
2 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir
- أوي
2 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- سلط
2 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- حيض
1 ortak ayet · Havd (dat) havuz demektir
- ركس
1 ortak ayet · Riks devenin burnunu ayağa bağlayan ve ortası binicinin…
- هيأ
1 ortak ayet · Biçim gibi
- رفق
1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- ثقف
1 ortak ayet · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir
- حصر
1 ortak ayet · Hisar kale duvarı demektir
- كهف
1 ortak ayet · Kovuk
- موج
1 ortak ayet · Dalga
- جعل
3 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
Geçtiği ayetler(10)
فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا
Onlardan ayrıldıOnları ve Allah’tan başka taptıklarını bırakıp çekilince; ona İshak’ı ve Yakub’u bahşettik. Ve her birini peygamber yaptık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عزل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فصل, هجر, نحى |
| Zıt Kök | خلط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ana gövdeden, topluluktan veya işlevden ayırıp bir kenara koymak, ilişiğini kesmek |
| Çekirdek Özet 2 | Müminlerin şirkten, fısk ortamından, kan dökmekten ve fıtrata aykırı durumlardan iradi olarak kenara çekilmesi; vahiy gibi ilahi alanların bâtıl güçlere bütünüyle kapatılması |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel, inançsal veya siyasi düzeyde tarafsızlık, yalıtım ve ayrışma üreten iradi ya da cebri sınır çekme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bencilce bir inziva, kaçış veya tamamen pasif bir yok oluş sanmak; kökün siyasi tarafsızlık, ahlaki teberri ve ontolojik engelleme boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عز | Bir şeyin sağlamlaşması, kenara çekilerek veya güç kazanarak erişilmez, baskın ve tekil hale gelmesi; عزب (uzaklaşmak), عزر (destekleyip korumak), عزز (güçlü ve üstün olmak), عزم (kesin bağlayıp pekiştirmek), عزي (dayanıp sabretmek) köklerinde olduğu gibi başkalarından ayrışan sertlik, korunaklılık ve mesafe | ل | Çoban değneği ve yöneltme imgesi taşıyan ل harfinin eklenmesiyle, kökün taşıdığı mesafe ve güç çekirdeği, somut olarak bir nesneyi veya şahsı kenara çekme, yönünü ana akımdan başka tarafa bükme ve fiilen yalıtma hareketine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, kaynak, dikkatle ayırt etme | Bir durumu, sınırı veya nesneyi fark edip tefrik etme, konumunu belirleme |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Belirlenen bağın fiilen koparılması, iki parça arasına ayrılık konulması |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, sınır çizme, sevk etme | Ayrılan parçanın belli bir istikamete sürülmesi, ana gövdeden kenara yönlendirilmesi |
| عزل | Ayırt ederek kesip kenara yönlendirme | Dikkatle teşhis edilen bir bağı kesici bir iradeyle koparıp unsuru ana yapıdan uzağa, kendi sınırına yönlendirerek yalıtma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi bir kenara ayırıp itmek, su tulumunun alt deliğini (boşaltma musluğunu) açarak suyu ana gövdeden akıtmak; süvarinin mızraksız veya silahsız olması sebebiyle savaştan kenara çekilmesi; devenin kuyruğunun bir yana çarpık durması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir atı överken kuyruğunun çarpık durmadığını, düzgün olduğunu belirtmek için bu kökü kullanır: ضليع إذا استدبرته سد فرجه / بضاف فويق الأرض ليس بأعزل. Ayrıca el-A‘şâ, bencilce tek başına konaklayan cimri kimseyi yererken kökü şu mısrada zikreder: تُذهِلُ الشَّيخَ عن بنيهِ وتُلْوِي / بلَبُون المِعْزَابَةِ المِعزالِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahvas, hasımlardan çekinerek bir köşeye çekilip gizlendiğini şu beytinde ifade eder: يا بَيْتَ عاتِكةَ الَّذي أَتَعَزَّلُ / حَذَرَ العِدى، وبه الفُؤادُ مُوكَّلُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça عزل kökü, Sami dil ailesinde ayrılma, kenara çekilme, yalnız kalma ve ilişkileri kesme gibi somut fiziksel ve mekânsal eylemlerle temsil edilen bir çekirdeğe dayanır. İbranicede azazel ve kökteş biçimlerde görülen uzaklaştırma, tecrit etme ve günah keçisinin çöle sürülmesi tasarımı, Arapçadaki bir tarafa ayırma ve ana topluluktan uzağa sevk etme anlamıyla kavramsal paralellik taşır. Aramice ve Süryanicede de kenara koyma, vazgeçme veya ilişiği kesme yönündeki kullanımlar fonetik denkliği teyit eder. Kökün en ilksel somut katmanı bedensel bir yoksunluk (silahsız kalıp kenarda durmak) ya da nesnel bir ayırma (suyu kenardan boşaltmak veya sürüyü bölmek) iken, Arapçada hem ahlaki ve zihni bir teberriye hem de idari bir görevden el çektirmeye doğru genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyi bir kenara itmek, mızraksız kalmak, su kabının ağzını yan tarafa çevirmek | Somut temasın kesilmesi eyleminden idari azil, cinsel korunma (azil) ve ahlaki uzlete geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice uzaklaştırma, tecrit ve ıssız alana gönderme anlamları | Topluluk dışına çıkarma, ilişiği kesme ve tarafsızlaşma çizgisinde semantik süreklilik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan güvenilir ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عزل | Anlamlı | Ayırmak, kenara çekmek | Bir nesneyi veya kişiyi bulunduğu topluluktan ya da işlevden uzaklaştırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| علز | Anlamlı | Kıvranmak, huzursuzluk | Ağrı, ıstırap veya ölüm sekeratı anında bedenin kıvranıp çırpınması | Hedef kökle ortak hareket; Kur'an'da geçmez |
| زعل | Anlamlı | Sıçramak, neşelenmek veya incinmek | Sevinçten ya da yaranın acısından yerinde duramayıp hareket etmek | Enerji ve kıpırdanma; Kur'an'da geçmez |
| زلع | Anlamlı | Derisi soyulmak, yanmak | Ateş veya darbe sebebiyle derinin kalkıp parçalanması, ayrılması | Fiziksel ayrılma boyutu; Kur'an'da geçmez |
| لعز | Anlamlı | Az vermek, kıtlık | Birine hakkını eksik veya az miktarda vermek | Daraltma yönü; Kur'an'da geçmez |
| لزع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb kaydı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عزل | Merkez | Yalıtmak, kenara çekilmek | Bir şeyi veya kendini ana gövdeden ayırıp tarafsız ya da müstakil bir kenara koymak | İradi veya cebri geri çekilme |
| فصل | Komşu | İki şeyi birbirinden hükmen ayırmak | Bir bütünü parçalara bölerek aralarını net biçimde açmak ve ayırt etmek | Hak ile bâtılı kesin sınırla ayırma |
| هجر | Komşu | İlişkiyi terk etmek | Bir şahıstan veya mekândan duygusal ya da bedensel olarak yüz çevirip gitmek | Bırakıp gitme, terk etme |
| نحى | Komşu | Bir yöne çekmek | Bir şeyi bir cihete doğru yönlendirip ana yoldan saptırmak | Yön değiştirerek kenara alma |
| خلط | Zıt | Katmak, meczetmek | Farklı unsurları birbirine katarak aralarındaki sınırı ortadan kaldırmak | Birleştirme, harmanlama |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عزل | Kenara ayırmak, yalıtmak | İlişiği keserek kendi başına bir tarafa bırakmak | Kesin |
| Latince | Isolare, separare, deponere | Yalıtmak, ayırmak, makamdan indirmek | Isolare fiziksel yalıtımı, deponere ise idari azli karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Isolate, segregate, dismiss, abstain | Yalıtmak, ayırmak, azletmek, çekilmek | Isolate ontolojik ve fiziksel ayrılığı, abstain tarafsız kalmayı verir | Güçlü |
| Almanca | Isolieren, absondern, absetzen | Ayrıştırmak, bir kenara koymak, görevden almak | Absondern kenara çekilmeyi, absetzen makamdan uzaklaştırmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Isoler, séparer, destituer | Tecrit etmek, ayırmak, el çektirmek | Destituer yetkiyi almayı, isoler ilişkisiz bırakmayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اعتزل | İnançsal ve ahlaki teberri | Şirk ve batıl ibadet ortamından bütünüyle uzaklaşıp inancı koruma bağlamı (Meryem 19:48, 19:49; Kehf 18:16) |
| اعتزل | Askeri ve siyasi tarafsızlık | Savaşa katılmayıp barışçıl bir sınırda durma, kenara çekilme bağlamı (Nisâ 4:90, 4:91; Duhân 44:21) |
| اعتزل | Fıtri/biyolojik ve hukuki sınır | Hayız süresince eşlerle cinsel teması askıya alma bağlamı (Bakara 2:222) |
| معزول | Ontolojik engelleme ve mahrumiyet | Şeytanların ve bâtıl güçlerin vahiy kaynağından ve gaybı işitmekten kesinlikle yalıtılması (Şuarâ 26:212) |
| معزل | Mekânsal ve fiziksel ayrılık | Gemiden ve inananlar topluluğundan fiziken kopup tek başına felakete sürüklenme bağlamı (Hûd 11:42) |
| عزل | Ailevi düzende erteleme ve tercih | Eşler arasındaki nöbeti veya yakınlığı geri plana alma, ayırma bağlamı (Ahzâb 33:51) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mutezile mezhebinin adlandırılması ve vahyin korunmuşluğu | Büyük günah işleyenin iki konum arasında bir yere çekilmesi (el-menzile beyne’l-menzileteyn); şeytanların vahyî bilgiden büsbütün engellenmesi | Fırkalardan ve aşırı uçlardan ayrı bir itikadi mevzi tutma; ontolojik yalıtım |
| Fıkıh | Gebeliği önleme yöntemi (azil) ve idari görevden el çektirme (hâkimin/velinin azli) | Eşin rızasıyla meniyi dışarı akıtma hükmü; yetkisini kötüye kullanan görevlinin tasarruf salahiyetinin iptali | Teması fiziken kesme veya hukuki salahiyeti hükümsüz kılarak kenara alma |
| Tefsir | Ashab-ı Kehf'in hicreti, İbrahim'in hicreti ve Nuh'un oğlunun akıbeti | Şirk toplumundan bedenen ve kalben ayrılmanın meşruiyeti; peygamber soyundan olmanın fiziksel ayrışmayı kurtarmaya yetmeyeceği | Zulüm merkezlerinden koparak tevhid dairesine sığınma |
| Hadis | Fitne zamanlarında uzlet tavsiyesi ve gebeliği önleme uygulamaları | Toplumsal kargaşa dönemlerinde bireyin dinini korumak için dağ başlarına çekilmesi; ashap arasındaki azil tatbikatı | Fitneye karışmamak için tarafsızlaşma ve nesil kontrolünde biyolojik tedbir |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve teberri | İtikadi arınma | İmanı batıl unsurlardan yalıtma | Şirk düzeninden ve putperest pratiklerden hem zihnen hem eyleyen olarak ayrışıp saf ubudiyete yönelme | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik eleştiri | Metodolojik ayrıştırma | Saf bilgiyi taassuptan ve vehimden temizleme | Vahiy ve hakikatin şeytani spekülasyonlardan (Şuarâ 26:212) ari tutulması, delilin safiyetinin korunması | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası ve iç hukuk | Tarafsızlık ve diplomasi | Çatışan güçlerin dışında kalarak savaşı önleme | İki hasım blok arasında savaş açmayıp geri çekilerek sulh ve emniyet zeminini koruma (Nisâ 4:90) | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Karantina ve risk izolasyonu | Zararlı varlığı veya sermayeyi dolaşımdan çıkarma | Haksız kazancı, şaibeli malı ana havuzdan ayırma; zararı sınırlandırmak için ekonomik tecrit uygulama | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtılmış sistem (termodinamik) veya elektriksel izolasyon | Bir sistemin çevresiyle madde ve enerji alışverişini kesmesi; elektrik akımının dışarı sızmasını önleyen dielektrik bariyer | Kesin |
| Beşeri bilimler | Siyasi tarafsızlık (neutrality) ve sosyal tecrit (karantina) | Bir devletin çatışmalara müdahil olmayarak egemenlik sahasını koruması veya toplum sağlığı için bulaşıcı unsurun tecrit edilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir tasavvufi inzivaya veya evlilikte sadece bir korunma tekniğine (azil) indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Siyasi bir antlaşma zemininde tarafsız kalma, inancı tehdit eden organize zulümden stratejik olarak çekilme ve gayb âleminin dokunulmazlığını ifade eden çok boyutlu yalıtım |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İtizali korkakça bir kaçış veya sorumsuzluk zannetmek; oysa Kur'an'da itizal, fitneye alet olmamak ve hakkı bâtıldan korumak için sergilenen iradi ve aktif bir sınır koyma ameliyesidir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert ve cemaat ahlakında 'birlikte olma' kadar 'ayrışabilme' iradesinin de kurucu olduğunu; imanın bazen bâtıldan temiz bir kopuşla (itizal) tahakkuk ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ashab-ı Kehf kıssasında (Kehf suresi), Hz. İbrahim'in kavmini terk edişinde (Meryem suresi), savaş ve barış fıkhında tarafsızlık bildiren hükümlerde (Nisâ suresi) ve vahyin mahiyetini açıklayan ayetlerde (Şuarâ suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın her halükarda uzlaşmacı olması gerektiği zannını kırar; zulüm ve şirkin hâkim olduğu yerde ayrışmanın (itizal) bir zaaf değil, vahyin emrettiği bir kurtuluş ve şahsiyet inşası olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi, silahı veya unsuru bulunduğu ana yapıdan çekip bir tarafa ayırmak, su kabının ağzını yan tarafa çevirerek içindekini bağımsız bir mecraya aktarmak.
- Soyut anlamZihinsel, ahlaki, siyasi veya ontolojik düzeyde bir sistemle olan ilişkiyi keserek bağımsız bir koruma, teberri veya tarafsızlık mevzisine geçmek.
- Sistematik karşılıkBir kümenin elemanları arasındaki etkileşim ağını kopararak belirli bir alt kümeyi koruma altına alan veya zararlı etkileşimi engelleyen 'yalıtım/izolasyon operatörü'.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bütünü, ana topluluğu veya bâtıl çevreyi, ise ayrılan (mu‘tezil) unsuru temsil eder. Ayrılma işlemi gerçekleştikten sonra iki alt kümenin arakesiti boş kümedir (). ifadesi ise iki küme arasındaki etkileşim, temas veya çatışma enerjisinin sıfırlandığını, yani tam bir yalıtım ve tarafsızlık haline ulaşıldığını sembolize eder.