فضو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ض-و1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أَفْضَىفضوغلظوثقأخذ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

فضو

ف - ض - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Abandı

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.889 harf
باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات ضفو: ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ. وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ. وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ. وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ: اذا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR478 harf
ف ض و أفضيت إليه بشقوري‏.‏ وأفضى الساجد بيده إلى الأرض إذا مسها بباطن كفّه‏.‏ وأفضيت بفلان‏:‏ خرجت به إلى الفضاء نحو أصحرت‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ برّاقة الجيد واللبّات واضحة كأنها ظبية أفضى بها لبب واشترى جارية فوجدها مفضاةً‏:‏ من فضا المكان يفضو فضواً إذا اتسع فهو فاضٍ‏.‏ وأفضيته أنا‏:‏ وسّعته وجعلته فضاء‏.‏ وسمعت عدوانيّة تقول‏:‏ طلبنا الماء في بعض مسائرنا فوقعنا على فضية وهي الحِسى والجمع‏:‏
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.989 harf
: ( و ( *!فَضَا المَكانُ *!فَضَاءً *!وفُضُوًّا ) ، كعُلُوَ : ( اتَّسَعَ ) ، فهو *!فاضٍ ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِي لرُؤْبة : أَفْرَخَ قَيْضُ بَيْضِها المُنْقاضِ عَنكُم كِراماً بالمَقام *!الفاضِي ( *!كأَفْضَى ) ؛ ) وهو *!مُفْضٍ ، وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لثَعْلَبَة بنِ عُبيدٍ العَدَويّ يَصِفُ نخلاً : شَتَتْ كثَّةَ الأَوْبار لا القُرَّ تتَّقي ولا الذِّئْبَ يَخْشَى وهْو بالبَلَدِ *!المُفْضي ومنه حديثُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.830 harf
فضو and فضى فَضَا 1 فَضَا ذ , (M, Msb, K,) aor. يَفْضُو, (M, Msb,) inf. n. فُضُوٌّ (M, Msb, K) and فَضَآءٌ, (M, K,) It (a place) was, or became, wide, or spacious; (M, Msb, K;) as also ↓ افضى; (TA as from the K, in which I do not find it;) the latter occurring in a trad., and expl. in the Nh as signifying it became a فَضَآء [q. v.]. (TA.) ― -b2- [And It was, or became, empty, vacant, or void;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR94 harf
فَضَا فَضَا U ( n. ac. فَضَآء [ 22A ] , فُضُوّ [ 27 ] ), a. Was wide, spacious, roomy, vast.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.076 harf
فضو فَضَا - يَفْضُو (فَضِيَ - يفْضى) أَفْضَى - يُفْضِيْ فَضَا - يَفْضُو (فَضِيَ - يفْضى) + المكان أو الشيء أو الكائن: يصبح خالياً فارغاً واسعا ليس فيه شيء من متاع أو حواجز أو موانع، فتتصبح الحركة والطواف فيه دون عائق ومنه اللفظ العامي: فضي - فاضي: أي ليس عنده شغل أو عائق يمنعه من مشاركة آخر في فعل أو عمل، ومنه كذلك فَضّى المكان أَفْضَى -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غلظ

    1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır

  2. وثق

    1 ortak ayet · Anlaşma

  3. بعض

    1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  4. أخذ

    1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

    AbandıOnu nasıl alırsınız ki; birbirinize karışıp katıldınız. Ve onlar, sizden kuvvetli te’minat aldılar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفضو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerخلط, وصل, مسس
Zıt Kökحجز
Çekirdek Özet 1Sınırların kalkması, açıklığa çıkma, engelsiz biçimde birbirine dahil olma ve geniş alana yayılma
Çekirdek Özet 2Karı koca arasındaki en mahrem, aracısız ve engelsiz bedensel ile ruhsal kaynaşma
Çekirdek Özet 3Mahremiyet perdesinin tamamen kalktığı, geri dönüşü ve inkarı imkânsız hukuki ve ahlaki bağ
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kaba bir cinsel temas veya fiziksel abanma olarak daraltıp taşıdığı derin mahremiyet, açıklık ve hukuki koruma boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فضSınırları ve engelleri kırıp açığa çıkarma, yayma ve dağıtma; فضض kökünde bir bütünü parçalayıp dağıtma ve mührü açma, فضل kökünde sınırını aşarak fazlalaşma ve yayılma, فضح kökünde ise örtüyü kaldırıp açığa dökme anlamı taşırوÇekirdeğin taşıdığı açma ve yayma hareketini sert bir parçalanmadan çıkarıp mekânsal bir açıklığa, engelsiz bir genişliğe, mahrem sınırların kalkarak iki tarafın tek bir alanda buluşmasına yöneltmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, kenar, dışarı vermeBir sınırın veya muhafazanın aralanmasını, içte olanın dışarıya doğru açılmasını simgeler
ضBitki / olta; yan, baskı, yoğunlaşma (imgenin türetme olduğunu belirtir)Yoğunlaşmış bir basıncın veya sınır duvarının temas noktasını, gövdenin baskısını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirmeİki ayrı unsuru birbirine raptetme, kesintisiz bir bağ ve süreklilik kurma hareketidir
فضوAğız açıklığından doğan geçişin yoğun bir temasla birleşip aradaki bağı kesintisiz kılmasıSınırların ve örtülerin kalkmasıyla iki mahrem alanın birbirine engelsizce raptolması, açıklık ve mutlak yakınlık hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağlar veya engeller arasında kalan geniş ve boş düzlük; bir kabın içindekilerin engelsizce birbirine karışması; ayakkabının genişleyip ayağa bol gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rumme bir beytinde geniş ve engelsiz vadiye çıkan ceylan tasvirinde bu kökü kullanmıştır: برّاقة الجيد واللبّات واضحة كأنها ظبية أفضى بها لبب
Erken Arapça kullanımRu’be b. el-Accâc recezinde ferah ve geniş mekânı nitelemek için فاضٍ kalıbını kullanmıştır: أفرَخَ قيضُ بيضِها المُنقاضِ عنكم كِراماً بالمكان الفاضي

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça فضو kökü, Sami dil ailesinde genişlik, açıklık, yayılma ve sınırların kalkması matrisiyle bağlantılıdır. Kökün ilk iki konsonantı olan فض ikilisi, Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kırmak, açmak, ayırmak (karşılaştırınız: İbranice p-ṣ-ṣ / פצץ kökündeki kırma, parçalayıp açma hareketi) ve aralamak kökleriyle fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada son harfin zayıf harfe (و) dönüşmesiyle birlikte fiilsel hareket, mekanik bir kırma eyleminden uzamsal bir genişlemeye ve aradaki perdenin kalkarak açıklığa (el-fadâ') çıkılmasına evrilmiştir. Süryanice ve Aramicede de benzer bir açıklık ve ferahlık çağrışımı izlenmekle birlikte, kavramın karı-koca arasındaki aracısız mahremiyet ve örtüsüz temas anlamına yönelik özelleşmesi Klasik Arapçanın semantik derinleşmesinin bir sonucudur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفض çekirdeğinden türeyen nâkıs yapıSınırın açılması, kapalılığın giderilip açıklığa çıkılması ve aradaki mesafenin sıfırlanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice parçalama, açma ve serbest bırakma kökleriKök konsonantlarının sınırları aralama ve mührü açma matrisiyle paralellik taşımasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yayılma ve açıklık kökleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فضوAnlamlıGenişlik, engelsiz ulaşmaSınırların kalkması, boşluk, aradaki engellerin kalkarak temasın gerçekleşmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
فوضAnlamlıİşi başkasına bırakma, dağılmaBir işin tasarrufunu aradaki kaydı kaldırarak birine devretme veya insanların başsızca dağılmasıKur'an'da geçer; ortak çekirdek serbest bırakma ve yayma
ضفوAnlamlıBollaşma, örtmeElbisenin veya nimetin bedeni aşacak şekilde bol ve uzun olmasıKur'an'da geçmez; genişlik ve yayılma yönüyle ortak
ضوفAnlamlıYanaşma, sığınmaBir şeye yaklaşma, yönelme ve yanına katılmaKur'an'da geçmez; ضيف ile yakınlık taşır
وفضAnlamlıAcele etme, dikili taşHızlıca koşup yönelme; putların dikildiği mahal veya ok torbasıKur'an'da geçer; yönelme ve hareket bağı
وضفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel sayılmıştır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فضوMerkezEngelsiz temas ve mahremiyetAradaki her türlü örtü, engel ve mesafenin kalkarak doğrudan birbirinin alanına dahil olmaMekânsal genişlik ve mutlak aracısızlık esastır
خلطKomşuBirbirine karışmaAyrı unsurların bir araya gelip ayırt edilemez şekilde harmanlanmasıMaddi unsurların terkip oluşturmasını ifade eder, mahremiyet şart değildir
وصلKomşuUlaşma ve kavuşmaİki ayrı uç arasında irtibat kurularak mesafenin giderilmesiSadece bağın kurulmasını anlatır, iç içe geçme ve örtünün kalkması zorunlu değildir
مسسKomşuDokunma ve temasİki cismin yüzeylerinin birbirine değmesiEn zayıf ve yüzeysel teması ifade eder, derin mahrem paylaşımı içermez
حجزZıtAraya engel koymaİki şey arasına set çekip birbirine geçişi ve teması kesin olarak engellemeSınırların korunması, temasın ve karışmanın engellenmesi halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفضوSınırların kalkması, engelsiz temasMahremiyet perdesinin kalkarak iki tarafın tek bir alanda aracısız birleşmesiKesin
LatinceIntimare, communicareMahrem kılmak, paylaşmakSınırların kaldırılarak en içsel olanın paylaşılmasını karşılar ancak mekânsal açıklık boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceIntimate communion, discloseMahrem yakınlık kurma, açılmaBütün sır ve örtülerin kalkıp birbirine dahil olmasını karşılar; kaba temas kelimelerinden çok daha geniştirGüçlü
AlmancaZueinander eingehen, sich öffnenBirbirine dahil olma, açılmaİki varlığın aradaki mesafeyi kaldırıp birbirinin mahrem alanına geçişini ifade ederGüçlü
FransızcaS'unir intimement, accéder à l'intimitéMahremiyetine nüfuz etmekKarşılıklı kapalılığın giderilip birbiriyle bütünleşmesini karşılarGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍKarı kocanın birbirine aracısız açılması, en derin bedensel ve ruhsal mahremiyetin gerçekleşmesiEvlilik akdinin kurulmasından sonra aradaki engellerin tamamen kalkması ve mehrin geri alınamayacağını bildiren hukuki bağlam (Nisâ 4:21)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök kelami bir kavram veya tartışma terimi olarak yer almaz
FıkıhNikâh, mehir ve halvetMehrin tamamına hak kazanmayı sağlayan hakiki veya hükmi halvetin mahiyetiCinsel birleşme olsun ya da olmasın, aradaki mahremiyet perdesinin tamamen kalkması ve engelsiz baş başa kalma durumu
TefsirNisâ 4:21 tefsiriAyetteki fiilin yalnızca cima mı yoksa genel anlamda sırdaşlık, mahremiyet ve örtüsüz temas mı olduğuKaba bir cinsel fiilden ziyade, evliliğin getirdiği tüm örtülerin kalkması ve tarafların birbirine teslimiyeti
HadisNamaz ve rüku/secde adaplarıSecdeye varırken elin ayasının araya engel girmeksizin yere doğrudan değmesiEl ayasının yere tam ve engelsiz biçimde temas etmesini anlatan fiziksel netlik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı veya eşler arası ahlakŞeffaflık ve mahremiyetAradaki tüm yapay engelleri kaldırmaHiçbir gizlinin kalmadığı, içten ve aracısız teslimiyet haliGüçlü
İlmiBilgiye erişim ve kavrayışAralıksız nüfuz etmeÖrtülü olanı açığa çıkarmaZihnin nesneyle aradaki perdeleri kaldırarak doğrudan hakikate temas etmesiMuhtemel
SiyasiYönetim ve halk ilişkisiDoğrudan temas ve engelsizlikBürokratik bariyerleri aşmaYöneten ile yönetilen arasındaki perdelerin kalkıp aracısız iletişimin kurulmasıMuhtemel
İktisadiHak ediş ve mehir hukukuİade edilemez hak sahipliğiKarşılıksız geri alımı engellemeMahremiyetin gerçekleşmesiyle birlikte ekonomik mükellefiyetin kesinleşmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAçık küme ve geçirgen zar (ozmoz)İki kompartıman arasındaki bariyerin kalkarak basınç veya madde yoğunluğunun engelsizce birbirine karışması ve ortak bir alan oluşturmasıGüçlü
Beşeri bilimlerRadikal mahremiyet ve güven bağı (psikoloji/hukuk)Bireyin savunma mekanizmalarını tamamen indirerek bir diğerine kendi mahrem alanını açması ve bu açıklığın yarattığı geri dönülmez hukuki sorumlulukKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiili sadece kaba bir bedensel temas, cinsel ilişki veya fiziksel bir 'abanma' olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKarı koca arasındaki örtülerin, sırların, çekincelerin ve mesafelerin tamamen kalktığı, ruhsal ve bedensel bütünleşmeyi kapsayan nihai mahrem açıklık
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 4:21'deki ilahi uyarının taşıdığı ahlaki ağırlığı ve hukuki zimmeti basitleştirip, mehrin hak edilişini sadece mekanik bir fiile indirgemek; evliliğin getirdiği ahlaki güven sözleşmesini hiçe saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Evlilik ilişkisinin mahiyetini kuru bir mülkiyet veya salt fiziksel faydalanma kalıbından çıkarıp, aradaki tüm perdelerin kalktığı kutsal bir mahremiyet ve açıklık bağı olarak tanımladığı için kritiktir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku, mehir hakları, kadınların haklarının korunması ve boşanma adabını düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nikâhı yalnızca ticari bir sözleşme veya kadına verilen mehri basit bir bedel gibi gören anlayışı yıkar; eşlerin birbirine açılmasının geri dönüşsüz bir emanet doğurduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki alan veya varlık arasındaki engellerin, duvarların ve örtülerin kalkmasıyla geniş bir açıklığa çıkılması, sınırların belirsizleşerek engelsiz temasın ve karışmanın meydana gelmesi.
  • Soyut anlamTarafların tüm koruma kalkanlarını ve mahremiyet örtülerini kaldırarak birbirlerine mutlak güven içinde açılmaları, bu açıklığın sonucunda geri alınamaz bir hukuki hak ve ahlaki sorumluluğun doğması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemde iki ayrı alt birim arasındaki yalıtıcı sınırın (B) sıfırlanmasıyla (B→0), mahrem alanların tek bir ortak uzayda (S) birleşmesi ve bu durumun geri çevrilemez bir ahit (M) doğurması.
  • LaTeX modeliT(A,B)={x∈A∪B∣∂A∩∂B=∅}  ⟹  ΔH=0∧R(A→B)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde A ve B eşleri, ∂A ve ∂B bu tarafların mahremiyet sınırlarını temsil eder. İki taraf arasındaki sınır fonksiyonu ortadan kalktığında (∂A∩∂B=∅), taraflar arasındaki mesafe ve engel sıfıra iner (ΔH=0). Bu engelsiz ve aracısız açılma eylemi (T), taraflar arasındaki hak ve hukuk aktarımının geri döndürülemez biçimde kesinleşmesini (R(A→B)=1) zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف