فضض
ف - ض - ض
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 8 sözlük
Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(8)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.115 harfباب الضاد مع الفاء
ض ف، ف ض مستعملان
ضف:
الضَّفَةُ والضِّفَةُ، لغتانِ،: جانِبا النَّهر، تَقَعُ عليهما النَّبائِث، وتجمَع ضَفّاتٍ وضِفافاً.
والضَّفَفُ: العَجَلة في الأمر، وتقول: لقيته على ضَفَفٍ أي على عَجَلةٍ، قال: وليس في رَأْيِهِ وَهْنٌ ولا ضَفَفُ وماءٌ مَضْفُوفٌ أي مُزْدَحَمٌ عليه.
ورجلٌ مَضْفُوف في ماله بمعناه.
ودخَلْتُ في ضَفّةِ الناسِ أي جماعتهم.
ويقال: الضَّفَفُ كَثرةُ الأيدي على
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR619 harfالفَضُّ: الكسرُ بالتفرقة. وقد فَضَّهُ يَفُضُّهُ، وفَضَضْتُ ختمَ الكتابِ. وفي الحديث: "لا يَفْضُضِ الله فاكَ"، ولا تقل بكسر: لا يُفْضِضْ. والمِفَضَّةُ: ما يُفَضُّ به المدرُ. وفُضاضُ الشيء: ما تفرَّق منه عند كسرك إيَّاه. وانْفَضَّ الشيءُ، أي انكسر. وفَضَضْتُ القومَ فانْفَضُّوا، أي فرَّقتهم فتفرَّقوا. وكلُّ شيءٍ تفرَّق فهو فَضَضٌ. وفي الحديث: "أنت فَضَضٌ من لعنة الله" يعني ما انْفَضَّ من نطفة الرجل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.010 harfف ض ض
فض ختم الكتاب وغيره.
قال الفرزدق: فبتن بجانبيّ مصرعات وبتّ أفضّ أغلاق الختام وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم للعباس رضي الله تعالى عنه: " لا يفضض الله فاك " وفضضت حلقة القوم فانفضوا.
وفضّ الله جمعهم.
قال: إذا اجتمعوا فضضنا حجرتيهم ونجمعهم إذا كانوا بداد وخرز فض: منتشر.
قال ذو الرمة: كأن أدمانها والشمس جانحة ودعٌ بأرجائها فضّ ومنظوم وخرجنا من فضض الحصى وهو ما
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.008 harfفَضَضْتُ الشيءَ أَفُضُّه فَضّاً، فهو مَفْضُوضٌ وفَضِيضٌ: كسرتُه وفَرَّقْتُه، وفُضاضُه وفِضاضُه وفُضاضَتُه: ما تكسَّر منه؛ قال النابغة:تَطيِرُ فُضاضاً بَيْنَها كلُّ قَوْنَسٍ،
ويَتْبَعُها مِنْهُم فَراشُ الحَواجِبِ
وفَضَضْت الخاتم عن الكتاب أَي كسرْتُه، وكل شيء كسرْتَه، فقد فضَضْتَه. وفي حديث ذي الكِفْلِ: إِنه لا يَحِلُّ لك أَن تَفُضَّ الخاتَم؛ هو كناية عن الوطْءِ. وفَضَّ الخاتَمَ والخَتْمَ إِذا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf* ف ض ض * * الفَضَّ * الكسر بالتفرقة وبابه رد و * فَضَّ * ختم الكتاب وفي الحديث ﴿لا يفضض الله فاك﴾ ولا تقل لا يفضض بضم الياء و * انْفَضَّ * الشيء انكسر و * فَضَّ * القوم * فانْفَضُّوا * أي فرقهم فتفرقوا وكل شيء تفرق فهو * فَضَضٌ * بفتحتين وأما * الفِضَضُ * بكسر الفاء فجمع * الفِضَّةِ * والفضة معروفة ولجام * مُفَضَّضٌ * أي مرصع بالفضة
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.207 harfفَضَّ
فَضَّ U ( n. ac. فَضّ 1 ),
a. Broke; loosed; solved ( difficulty ).
b. Bored, perforated ( pearl ).
c. Broke up, separated, dispersed, scattered.
d. [ acc. & 'Ala ], Divided, distributed, parted amongst.
e. Poured out, shed ( tears ).
f. see VIII (a) .
فَضَّضَ
فَضَّضَ II ,
a. Silvered, plated.
تَفَضَّضَ
تَفَضَّضَ V ,
a. Was broken up, separated; dispersed, scattered.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR19.204 harfفضض
فَضَّ - يَفُضُّ - فَضَّة - انْفَضَّ - يَنْفَضُّ
فَضَّ - يَفُضُّ + كائن + شيئاً: يكسره ويمزقه ويفرق جمعه ويشتته إلى مزقات وقطع ملتصقة أو متناثرة
فِضَّة - الفضة: على وزن " فـِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فَضَّ - يَفُضُّ ": الفض بطريقة معينة في شيء معين: وهو اصطلاحاً اسم المعدن المعروف، ويبدو أن هذا الاسم اشتق من " لفض" وهو التشظي
Mücavir kökler81 mücavir (102 toplam)
- فظظ
1 ortak ayet · Kaba
- قرر
2 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- عند
3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- ذهب
2 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- سندس
1 ortak ayet · İpek kumaş
- قنطر
1 ortak ayet · Bir kantar malı
- سقف
1 ortak ayet · Sekf tavan demektir
- شور
1 ortak ayet · Danışmak
- كوب
1 ortak ayet · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
- لين
1 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
- حبب
2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
Geçtiği ayetler(9)
وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ
GümüşŞayet insanlar, tek bir ümmet haline gelmeyecek olsaydı; Rahman’ı inkar edenlerin evlerinin tavanlarını ve üzerinde yükseldikleri merdivenleri gümüşten yapardık.
وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا
GümüşÇevrelerinde gümüş kupalar ve billur kaseler dolaştırılır.
قَوَارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا
GümüşBillurları gümüş gibi parlaktır. Mikdarını onlar takdir etmiştir.
عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا
GümüşÜzerlerinde ince, yeşil ipekli ve parlak atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Rabbları onlara tertemiz bir içecek içirmiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فضض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرق, نفر, بدد |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünü kırıp açmak, mührü bozarak parçaları etrafa saçmak ve parıldayan beyaz maden (gümüş) |
| Çekirdek Özet 2 | Bir arada duran topluluğun merkezden koparak çevreye dağılması ve servet/maden olarak gümüş |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezkaç çözülme, cemaat bütünlüğünün bozulması ve mübadeleye elverişli akışkan değer ölçüsü |
| Kritik Hata Riski | Gümüşü yalnızca estetik bir süs kabul edip iktisadi tedavül gücünü görmezden gelmek; infidâd eylemini ise cemaatin çözülüşü yerine sıradan bir mekân değişimi sanmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فض | İçten dışa taşma, kabı veya sınırı aşarak etrafa yayılma. Aynı çekirdeği paylaşan فضح kökünde gizli olanın açığa dökülerek yayılması, فضل kökünde kabından dışarı taşan artık ve fazlalık, فضو kökünde ise kapalı alandan geniş ve boş sahaya açılma semantiği ortaktır. | ض | Katmerlenen sert diş-yanak sürtünmesi sesiyle birlikte soyut yayılma; somut bir mührün kırılmasına, nesnenin unufak edilerek parçalarının saçılmasına, cemaatin aniden merkezkaç bir güçle dağılmasına ve kırık parçalar halinde ışıyan gümüşe özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, çıkış noktası, söz ve nefesin dışarı fırlaması; bir sınırın yarılması. |
| ض | Olta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırma | Erken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; sesin yanak kenarından baskıyla fırlaması gibi sert bir ezilme, çatlama ve kırılma hareketini temsil eder. |
| ض | Olta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırma | Erken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; ezici baskının ve çatlamanın peş peşe tekrarlanarak bütünü unufak etmesini ifade eder. |
| فضض | Ağızdan çıkan baskılı patlama ile mührün kırılıp parçaların saçılması | Ağız biçimindeki açıklıktan dışarıya doğru yönelen çifte ezici baskı, bir kaba vurulan darbeyle mührün parçalanmasını, içindekilerin etrafa dağılmasını ve parçacıkların parıldamasını anlatır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye sertçe vurup unufak etmek, mektubun veya kabın üzerindeki mührü kırarak açmak (فض الختم), taş veya çakılların kırılarak çevreye saçılması (فضض الحصى). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî savaş meydanında parçalanan miğferleri tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: تَطِيرُ فُضَاضاً بَيْنَها كُلُّ قَوْنَسٍ / وَيَتْبَعُها مِنْهُم فَرَاشُ الحَوَاجِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in güzel ve etkili konuşan kimseye söylediği لَا يَفْضُضِ اللَّهُ فَاكَ (Allah senin dişlerini dökmesin / ağzını dağıtmasın) duası; ayrıca bir meclisi dağıtmak için kullanılan فَضَضْتُ القَوْمَ فَانْفَضُّوا ifadesi. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça فضض kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir nesneyi kırmak, parçalamak ve çevreye saçmak eylemleriyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede / פ-צ-ץ / (p-ṣ-ṣ) kökü ezmek, parçalamak, unufak etmek ve infilak ettirmek anlamlarıyla fonetik ve semantik açıdan Arapça kökle tam bir örtüşme gösterir (Arapça ف harfine İbranice פ /pe/, Arapça ض harfine ise İbranice צ /tzadi/ düzenli ses denkliğiyle tekabül eder). Süryanicede / פ-צ / çekirdeği yarılma ve ayrışma nüanslarını muhafaza eder. Gümüş madeni Sami dillerinde genel olarak *kasp- (İbranice kesef, Akadca kaspu) kökünden türetilirken, Arapçada gümüşe فِضَّة adının verilmesi, bu madenin cevherinden dövülüp kırılarak ayrıştırılması, küçük pullar veya erimiş damlalar halinde dağıtılabilmesi ve parlak kırıklar gibi ışıldaması özelliğine dayanan özgün bir Arapça semantik özelleşmedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mührü bozup kırmak (فَضَّ); parçalanıp etrafa saçılan gümüş cevheri (فِضَّة); topluluğun dağılması (انْفِضَاض) | Kök içi türetimde dağıtma ve kırma eylemi, hem madenin parçalanabilir/dövülebilir yapısına hem de cemaatin çözülüşüne kaynaklık eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פ-צ-ץ (p-ṣ-ṣ / kırmak, parçalamak); Süryanice p-ṣ (yarılmak, ayrılmak) | Proto-Sami p-ṣ çekirdeğinden türeyen ezme, kırma ve parçalara ayırma eylemi ses denkliğiyle korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فضض | Anlamlı | Kırmak, saçmak, dağıtmak; gümüş | Bütünü parçalara ayırarak dağıtmak; mührü açmak; gümüş madeni | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضفض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
| ضضف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فضض | Merkez | Dağılma, parçalanma | Bir mührün veya merkezi bağın kırılmasıyla unsurların çevreye kontrolsüzce saçılması | Dağılma eylemi ve gümüş madeni |
| فرق | Komşu | Ayrılma, bölme | Unsurların nitelik, hakikat veya hüküm bakımından birbirinden ayırt edilerek ayrılması | Zihinsel veya fiziki tefrik |
| نفر | Komşu | Ürkerek kaçışma | Bir tehlike, korku veya çağrı karşısında aniden fırlayıp topluca bir yöne seğirtme | Heyecan ve panikle ayrılma |
| بدد | Komşu | Darmadağın olma | Birbirinden büsbütün koparak bağsız ve düzensiz şekilde etrafa saçılma | Kalıcı ve sahipsiz dağılma |
| جمع | Zıt | Toplanma, birleşme | Dağınık unsurların tek bir merkezde veya bünyede bir araya getirilmesi | Bütünleşme ve merkezileşme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فضض | Dağıtmak, kırmak; gümüş | Merkezkaç dağılma hareketi ile kıymetli beyaz madeni aynı kökte cem eder. | Kesin |
| Latince | diffundere / argentum | Saçmak, dağıtmak / gümüş | Dağılma eylemini diffundere karşılar; maden ise bağımsız bir kelimeyle (argentum) adlandırılır. | Güçlü |
| İngilizce | to disperse, scatter / silver | Dağılmak, saçılmak / gümüş | Eylem parçaların çözülüp ayrılmasını verir; silver ise madenin kendisini semantik bağ olmaksızın karşılar. | Güçlü |
| Almanca | zerstreuen, auseinandergehen / Silber | Dağılmak, çözülmek / gümüş | Topluluğun merkezden uzaklaşmasını ve çözülmesini ifade eder; maden ayrı bir köktendir. | Güçlü |
| Fransızca | disperser, dissoudre / argent | Dağıtmak, çözmek / gümüş, para | Eylem birliğin bozulup dağılmasını karşılar; argent kelimesi madenin yanında doğrudan parayı da kapsar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| انْفَضُّوا / لَانْفَضُّوا / يَنْفَضُّوا | Topluluğun merkezden kopup etrafa dağılması, cemaat disiplininin çözülmesi | Peygamber’in etrafından veya cuma namazından ticarete yönelerek ayrılma; münafıkların sahabeyi dağıtma tehdidi bağlamında (Âl-i İmrân 3:159, Cum'a 62:11, Münâfikûn 63:7) |
| فِضَّة / وَالْفِضَّةَ | Gümüş madeni; nakit, kenz ve cennet ziyneti | Dünyevi servet birikimi, kenz yasağı ve cennet ehlinin gümüş kadehleri ile bilezikleri bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Tevbe 9:34, Zuhruf 43:33, İnsân 76:15, 76:16, 76:21) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennet nimetleri | Cennetteki gümüş kapların billur gibi şeffaf olması (kavârîra min fıdda) bahsinde araz-cevher tartışması | Maddi kesafetten arınmış nurani letafet |
| Fıkıh | Zekat, ribâ ve sarf akdi hükümleri | Gümüşün altınla birlikte nakit ve zekat matrahı kabul edilmesi; kap kacak olarak kullanımının tahrimi | Mübadele vasıtası ve mutlak değer ölçüsü |
| Tefsir | Nebevî ahlak ve münafıkların siyaseti | Liderin merhametinin cemaati tutması (Âl-i İmrân 3:159) ile münafıkların rızkı kısarak cemaati dağıtma planı | Cemaatin dağılmasını önleyen ahlaki merkez |
| Hadis | Meclis adabı ve lisan salahiyeti | Toplantı biterken meclisin dağılması (infidâd) ve güzel söz söyleyene dişlerin sağlam kalması için dua | Disiplin, vakar ve hitabet sıhhati |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nebevî liderlik ve cemaat rabıtası | Birleştirici ahlak | Dağılmayı önleme | Katı kalplilik ve kabalık cemaatin merkezden kopup dağılmasına (infidâd) yol açar. | Kesin |
| İlmi | Talim ve irşad halkaları | İlmi cazibe merkezi | Halkanın dağılmaması | Muallimin üslup sertliği talebenin dağılmasına, merhameti ise halkanın korunmasına sebep olur. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz ve boykot yönetimi | Sosyal kenetlenme | Dağıtma girişimini kırma | Muhaliflerin ekonomik abluka ile topluluğu dağıtma stratejisine karşı siyasi direnç üretilir. | Kesin |
| İktisadi | Para nazariyesi ve servet dolaşımı | Gümüş para (dirhem) | Tedavül ve mübadele aracı | Gümüşün hapsedilmeyip (kenz edilmeyip) piyasada akışkan bir değer ölçüsü olarak işletilmesi esastır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve parçacık difüzyonu | Bir merkezkaç kuvvetin etkisiyle ya da merkezi çekim bağının kopmasıyla parçacıkların yüksek düzensizlik alanına doğru saçılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal çözülme (disorganizasyon) | Toplumu bir arada tutan ortak mefkûre ve liderlik bağının zayıflaması sonucu fertlerin atomize olarak ayrışması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün فِضَّة biçimini yalnızca kadınlara ait estetik bir ziynet eşyası saymak; انْفِضَاض fiilini ise duygusal ve geçici bir uzaklaşmadan ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | فضض hem iktisadi sistemin tedavül aracı ve değer ölçüsü olan çift kutuplu para sistemini (altın-gümüş dengesini), hem de toplumsal birliğin merhamet ekseninde korunmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İktisadi alanda gümüşün para ve zekat fonksiyonunu dışlayarak kenz uyarısını kavrayamamak; idari alanda ise sertliğin disiplin getireceğini zannederek cemaati fiilen dağıtmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Toplumsal yapının ayakta kalması ile liderlik üslubu arasındaki doğrudan sebep-sonuç ilişkisini gösterir; ayrıca servetin yığılmayıp dolaşması gereken iktisadi karşılığını vazeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uhud savaşı sonrasındaki liderlik ahlakını bildiren ayette (Âl-i İmrân 3:159), münafıkların ekonomik abluka tehdidinde (Münâfikûn 63:7) ve cennet nimetlerinin tasvirinde (İnsân 76:15-21). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Otoritenin sertlikle tahkim edileceği yanılgısını çürütür; nezaket ve affedicilik olmazsa toplumsal yapının kaçınılmaz şekilde dağılacağını tescil eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kabın mührünü veya bir nesneyi vurup kırarak parçalarını etrafa saçmak; dövülerek ayrıştırılan ve pulcuklar gibi ışıyan beyaz maden (gümüş).
- Soyut anlamMerkezi bağı oluşturan çekim gücünün yok olmasıyla unsurların dışa doğru savrulması, birliğin çözülerek atomize olması.
- Sistematik karşılıkİdari ve ahlaki sistemde cemaatin bütünlüğü; iktisadi sistemde ise akışkan, bölünebilir ve tedavüle elverişli değer birimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde topluluğun merkezden çözülme ve dağılma derecesini (infidâd), merkezin birleştirici ahlaki çekim potansiyelini (rahmet ve hilm), topluluktaki fertlerin toplamını, her bir ferdin merkezkaç savrulma hız vektörünü, ise ferdin merkeze olan ahlaki ve kalbî mesafesini ifade eder. Merkezin merhamet potansiyeli tükendiğinde (), sistemdeki bağlar kopar ve fertlerin merkezkaç saçılması () kaçınılmaz bir sınıra ulaşır.