فضض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ض-ض6 sîga, 81 mücavir kök, 9 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حببسندسوَالْفِضَّةِفضضانْفَضُّوافظظقررلَانْفَضُّواسقفذهبفِضَّةٍنفق

KökSîga 6Ayet 9Sure 6Mücavir 81

▶ Ağı aç (3B)

فضض

ف - ض - ض

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 6 sîga
  • 8 sözlük

Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(8)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fidde, (dat) Gümüş demektir. Mastar olarak yayılmak anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.115 harf
باب الضاد مع الفاء ض ف، ف ض مستعملان ضف: الضَّفَةُ والضِّفَةُ، لغتانِ،: جانِبا النَّهر، تَقَعُ عليهما النَّبائِث، وتجمَع ضَفّاتٍ وضِفافاً. والضَّفَفُ: العَجَلة في الأمر، وتقول: لقيته على ضَفَفٍ أي على عَجَلةٍ، قال: وليس في رَأْيِهِ وَهْنٌ ولا ضَفَفُ وماءٌ مَضْفُوفٌ أي مُزْدَحَمٌ عليه. ورجلٌ مَضْفُوف في ماله بمعناه. ودخَلْتُ في ضَفّةِ الناسِ أي جماعتهم. ويقال: الضَّفَفُ كَثرةُ الأيدي على
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR619 harf
الفَضُّ: الكسرُ بالتفرقة. وقد فَضَّهُ يَفُضُّهُ، وفَضَضْتُ ختمَ الكتابِ. وفي الحديث: "لا يَفْضُضِ الله فاكَ"، ولا تقل بكسر: لا يُفْضِضْ. والمِفَضَّةُ: ما يُفَضُّ به المدرُ. وفُضاضُ الشيء: ما تفرَّق منه عند كسرك إيَّاه. وانْفَضَّ الشيءُ، أي انكسر. وفَضَضْتُ القومَ فانْفَضُّوا، أي فرَّقتهم فتفرَّقوا. وكلُّ شيءٍ تفرَّق فهو فَضَضٌ. وفي الحديث: "أنت فَضَضٌ من لعنة الله" يعني ما انْفَضَّ من نطفة الرجل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.010 harf
ف ض ض فض ختم الكتاب وغيره‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ فبتن بجانبيّ مصرعات وبتّ أفضّ أغلاق الختام وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم للعباس رضي الله تعالى عنه‏:‏ ‏"‏ لا يفضض الله فاك ‏"‏ وفضضت حلقة القوم فانفضوا‏.‏ وفضّ الله جمعهم‏.‏ قال‏:‏ إذا اجتمعوا فضضنا حجرتيهم ونجمعهم إذا كانوا بداد وخرز فض‏:‏ منتشر‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ كأن أدمانها والشمس جانحة ودعٌ بأرجائها فضّ ومنظوم وخرجنا من فضض الحصى وهو ما
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.008 harf
فَضَضْتُ الشيءَ أَفُضُّه فَضّاً، فهو مَفْضُوضٌ وفَضِيضٌ: كسرتُه وفَرَّقْتُه، وفُضاضُه وفِضاضُه وفُضاضَتُه: ما تكسَّر منه؛ قال النابغة:تَطيِرُ فُضاضاً بَيْنَها كلُّ قَوْنَسٍ، ويَتْبَعُها مِنْهُم فَراشُ الحَواجِبِ وفَضَضْت الخاتم عن الكتاب أَي كسرْتُه، وكل شيء كسرْتَه، فقد فضَضْتَه. وفي حديث ذي الكِفْلِ: إِنه لا يَحِلُّ لك أَن تَفُضَّ الخاتَم؛ هو كناية عن الوطْءِ. وفَضَّ الخاتَمَ والخَتْمَ إِذا
Maddenin bağlantısı

فَضَضْتُ الشيءَ أَفُضُّه فَضّاً، فهو مَفْضُوضٌ وفَضِيضٌ: كسرتُه وفَرَّقْتُه، وفُضاضُه وفِضاضُه وفُضاضَتُه: ما تكسَّر منه؛ قال النابغة:تَطيِرُ فُضاضاً بَيْنَها كلُّ قَوْنَسٍ، ويَتْبَعُها مِنْهُم فَراشُ الحَواجِبِ وفَضَضْت الخاتم عن الكتاب أَي كسرْتُه، وكل شيء كسرْتَه، فقد فضَضْتَه. وفي حديث ذي الكِفْلِ: إِنه لا يَحِلُّ لك أَن تَفُضَّ الخاتَم؛ هو كناية عن الوطْءِ. وفَضَّ الخاتَمَ والخَتْمَ إِذا كَسره وفَتَحه. وفُضاضُ وفِضاضُ الشيء: ما تفرق منه عند كسرك إِياه. وانْفَضَّ الشيءُ: انكسر. وفي حديث الحديبية: ثم جِئْتَ بهم لبَيْضَتِكَ تَفُضُّها أَي تَكْسِرُها؛ ومنه حديث معاذ في عذاب القبر: حتى يفض كل شيءٍ. وفي الدعاء: لا يَفْضُضِ اللّهُ فاكَ أَي لا يَكْسِرْ أَسنانك، والفمُ ههنا الأَسنان كما يقال: سقَط فوه، يعنون الأَسنان، وبعضهم يقول: لا يُفْضِ اللّهُ فاك أَي لا يجعله فَضاء لا أَسنان فيه. قال الجوهري: ولا تقل لا يُفْضِضِ اللّه فاكَ، أَو تقديره لا يكسر اللّه أَسنانَ فِيكَ، فحذف المضاف. يقال: فَضَّه إِذا كسره؛ ومنه حديث النابغة الجعدي لما أَنشده القصيدة الرائية قال: لا يَفْضُضِ اللّه فاك، قال: فعاش مائة وعشرين سنة لم تسقُط له سِنّ. وللإِفْضاءُ: سُقوطُ الأَسنانِ من أَعْلى وأَسفَل، والقولُ الأَول أَكثر. وفي حديث العباس بن عبد المطلب أَنه قال: يا رسول اللّه إِني أُريد أَن أَمْتَدِحَك، فقال: قل لا يَفْضُضِ اللّهُ فاكَ، ثم أَنشده الأَبيات القافيَّة، ومعناه لا يُسْقِطِ اللّهُ أَسنانَكَ، والفم يقوم مقام الأَسنان. وهذا من فَضِّ الخاتَمِ والجمُوع وهو تَفْريقُها. والمِفَضُّ (* قوله «والمفض إلخ» كذا هو بالنسخ التي بأيدينا.) والمِفْضاضُ: ما يُفَضُّ به مَدَرُ الأَرصِ المُثارةِ. والمِفَضَّةُ: ما يُفَضُّ به المَدَرُ. ويقال: افْتَضَّ فلان جاريَتَه واقْتَضَّها إِذا افْتَرَعَها. والفَضَّةُ: الصخْرُ المَنْثُورُ بعضُه فوق بعض، وجمعه فِضاضٌ. وتَفَضَّضَ القوم وانْفَضُّوا: تَفَرَّقُوا. وفي التنزيل: لانْفَضُّوا من حوْلِك، أَي تفرَّقوا، والاسم الفَضَضُ. وتَفَضَّضَ الشيء: تفرَّقَ. والفَضُّ: تفريقُكَ حَلْقةً من الناس بعد اجتماعهم، يقال: فضَضْتُهم فانْفَضُّوا أَي فرَّقْتهم؛ قال الشاعر: إِذا اجْتَمَعُوا فضَضْنا حُجرَتَيهِمْ، ونَجْمَعُهم إِذا كانوا بَدادِ وكلُّ شيءٍ تفرَّقَ، فهو فَضَضٌ. ويقال: بها فَضٌّ من الناس أَي نفَر متفرِّقُون. وفي حديث خالد بن الوليد أَنه كتب إِلى مروانَ بن فارس: أَما بعد فالحمد للّه الذي فَضَّ خَدَمَتَكُم؛ قال أَبو عبيد: معناه كسَر وفرَّق جمعكم. وكل مُنكسر متفرِّق، فهو مُنْفَضٌّ. وأَصل الخَدَمةِ الخَلْخالُ وجمعها خدامٌ، وقال شمر في قوله: أَنا أَولُ من فَضَّ خَدَمةَ العَجَم، يريد كسرهم وفَرَّق جَمْعَهم. وكلُّ شيءٍ كَسَرْتَه وفرَّقته، فقد فضَضْتَه. وطارَت عِظامُه فُضاضاً وفِضاضاً إِذا تطايَرَتْ عند الضرب، وقال المؤرِّجُ: الفَضُّ الكسْرُ؛ وروى لخِداشِ بن زُهَيْر: فلا تَحْسَبي أَنِّي تَبَدَّلْتُ ذِلَّةً، ولا فَضَّني في الكُورِ بَعْدَكِ صائغُ يقول: يأْبى أَن يُصاغَ ويُراضَ. وتَمْر فَضٌّ: متفرِّق لا يَلْزَقُ بعضه ببعض؛ عن ابن الأَعرابي. وفَضَضْتُ ما بينهما: قَطَعْتُ. وقال تعالى: قَوارِيرَ قَوَارِيرَ من فِضَّةٍ قدَّرُوها تقديراً؛ يسأَل السائلُ فيقول: كيف تكون القَوارِيرُ من فضة وجَوْهرُها غير جوهرها؟ قال الزجاج: معنى قوله قوارير من فضة أَصلُ القَوارِيرِ التي في الدنيا من الرمل، فأَعلم اللّه فَضْلَ تلك القوارِيرِ أَن أَصلها من فِضَّة يُرى من خارجها ما في داخلها؛ قال أَبو منصور: أَي تكون مع صَفاء قواريرها آمِنة من الكسر قابلة للجبر مثل الفضة، قال: وهذا من أَحسن ما قيل فيه. وفي حديث المسيب: فقبض ثلاثة أَصابع من فضة فيها من شعر، وفي رواية: من فضة أَو قُصَّة، والمراد بالفضة شيء مَصُوغٌ منها قد ترك فيه الشعر، فأَمّا بالقاف والصاد المهملة في الخُصْلةُ من الشعر. وكلُّ ما انْقَطع مع شيءٍ أَو تفرَّق: فَضَضٌ. وفي الحديث عن عائشة، رضي اللّه عنها، قالت لمروان: إِنَّ رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، لَعَنَ أَباكَ وأَنتَ في صُلْبه فأَنت فَضَضٌ من لعنة اللّه؛ قال ثعلب: معناه أَي خرجت من صُلْبه مُتَفَرِّقاً، يعني ما انْفَضَّ من نُطْفَةِ الرجل وتَرَدَّدَ في صُلْبه، وقيل في قولها فأَنت فَضَضٌ من لعنة اللّه: أَرادت إِنكَ قِطْعة منها وطائفة منها. وقال شمر: الفُضُضُ اسم ما انْفَضَ أَي تفرَّق، والفُضاضُ نحوه. وروى بعضهم هذا الحديث فُظاظةٌ، بظاءين، من الفَظِيظِ وهو ماءُ الكَرِشِ، وأَنكره الخطابي. وقال الزمخشري: افْتَظَظْتُ الكَرِشَ اعْتَصَرْتُ ماءَها، كأَنه عُصارةٌ من اللَّعْنَةِ أَو فُعالةٌ من الفَظِيظِ ماء الفحل أَي نُطْفَةٌ من اللَّعنةِ. والفَضِيضُ من النَّوَى: الذي يُقْذَفُ من الفم. والفَضِيضُ: الماءُ العَذْبُ، وقيل: الماءُ السائل، وقد افْتَضَضْته إِذا أَصبته ساعةَ يخرج. ومكان فَضِيض: كثير الماء. وفي حديث عمر بن عبد العزيز: أَنه سئل عن رجل قال عن امرأَة خطبها: هي طالق إِن نكَحْتُها حتى آكلَ الفَضِيضَ؛ هو الطَّلْع أَولَ ما يظهر. والفَضِيضُ أَيضاً في غير هذا: الماء يخرج من العين أَو ينزل من السحاب، وفَضَضُ الماء: ما انتشر منه إِذا تُطُهِّرَ به. وفي حديث غَزاةِ هَوازِنَ: فجاء رجل بنُطْفةٍ في إِداوَةٍ فافْتَضَّها أَي صَبَّها، وهو افْتِعالٌ من الفَضِّ، ويروى بالقاف، أَي فتح رأْسها. ويقال: فَضَّ الماءَ وافْتَضَّه أَي صَبَّه، وفَضَّ الماءُ إِذا سالَ. ورجل فَضْفاضٌ: كثير العطاء، شُبِّه بالماء الفَضْفاض. وتَفَضْفَضَ بولُ الناقةِ إِذا انتشر على فخذيها. والفَضَضُ: المتفرِّق من الماء والعَرَق؛ وقول ابن مَيّادةَ: تَجْلُو بأَخْضَرَ من فُروعِ أَراكةٍ، حَسَن المُنَصَّبِ كالفَضِيضِ البارِدِ قال: الفَضِيضُ المتفرِّقُ من ماءِ المطرِ والبَرَدِ. وفي حديث عمر: أَنه رَمى الجَمْرَةَ بسبع حَصَياتٍ ثم مضَى فلما خرج من فَضَضِ الحَصى أَقبل على سُلَيْم ابن رَبيعةَ فكلَّمه؛ قال أَبو عبيد: يعني ما تفرَّق منه، فَعَلٌ بمعنى مَفْعُول، وكذلك الفَضِيضُ. وناقة كثيرةُ فَضِيضِ اللبن: يَصِفُونها بالغَزارةِ، ورجل كثير فَضِيض الكلام: يصفونه بالكَثارة. وأَفَضَّ العَطاءَ: أَجْزَلَه. والفِضَّةُ من الجواهر: معروفة، والجمع فِضَضٌ. وشيءٌ مُفَضَّضٌ: مُمَوَّه بالفضة أَو مُرَصَّعٌ بالفضة. وحكى سيبويه: تَفَضَّيْتُ من الفضة، أَراد تَفَضَّضْت؛ قال ابن سيده: ولا أَدري ما عنَى به أَتخذْتُها أَم استعملتُها، وهو من تحويل التضعيف. وفي حديث سعيد بن زيد: لو أَنَّ أَحدَكم انْفَضَّ مما صُنِعَ بابن عَفَّان لَحَقَ له أَن يَنْفَضّ؛ قال شمر: أَي يَنْقَطِعَ ويتفرّق، ويروى يَنْقَضّ، بالقاف، وقد انْفَضَّتْ أَوصالُه إِذا تفرَّقت؛ قال ذو الرمة: تَكادُ تَنْفَضُّ منهنَّ الحَيازِيمُ وفَضّاضٌ: اسم رجل، وهو من أسماء العرب. وفي حديث أم سلمة قالت: جاءت امرأَة إِلى رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، فقالت: إِن ابْنتي توُفِّيَ عنها زوجُها وقد اشْتَكَتْ عَيْنَها، أَفَتَكْحُلُها؟ فقال رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم: لا مرتين أَو ثلاثاً إِنما هي أَربعةَ أَشهر وعَشْراً وقد كانت إِحْداكنَّ في الجاهلية تَرْمي بالبَعَرة على رأْس الحول؛ قالت زينبُ بنتُ أُم سلَمَة: ومعنى الرمي بالبعرة أَنَّ المرأَة كانت إِذا توُفِّيَ عنها زوجها حِفْشاً ولَبِسَتْ شَرَّ ثِيابِها ولم تَمَسَّ طِيباً حتى تَمُرَّ بها سنةٌ، ثم تُؤْتَى بدابّةٍ حمارٍ أَو شاةٍ أَو طائر فَتَفْتَضُّ بها فقَلَّما تَفْتَضُّ بشيءٍ إِلا ماتَ ثم تخرج فتُعْطَى بعرةً فَتَرْمي بها؛ وقال ابن مسلم: سأَلت الحجازيين عن الافْتِضاضِ فذكروا أَن المعتدَّة كانت لا تَغْتَسِل ولا تَمَسُّ ماء ولا تَقْلِمُ ظُفْراً ولا تَنْتِفُ من وجهها شعراً، ثم تخرج بعد الحوْلِ بأَقْبَحِ مَنْظَرٍ، ثم تَفْتَضُّ بطائر وتَمْسَحُ به قُبُلَها وتَنْبِذُه فلا يكاد يَعِيشُ أَي تكسِرُ ما هي فيه من العِدَّة بذلك؛ قال: وهو من فَضَضْتُ الشيءَ إِذا كسَرْتَه كأَنها تكون في عِدَّةٍ من زوجها فتكسر ما كانت فيه وتخرج منه بالدابة؛ قال ابن الأَثير: ويروى بالقاف والباء الموحدة، قال أَبو منصور: وقد روى الشافعي هذا الحديث غير أَنه روى هذا الحرف فَتَقْبِضُ، بالقاف والباء المعجمة بواحدة والصاد المهملة، وهو مذكور في موضعه. وأَمرهم فَيْضُوضَى بينهم وفَيْضُوضاء بينهم وفَيْضِيضَى وفَيْضيضاء وفَوْضُوضَى وفَوْضُوضاء بينهم؛ كلها عن اللحياني. والفَضْفَضَةُ: سَعةُ الثوبِ والدِّرْعِ والعَيْشِ. ودِرْعٌ فَضْفاضٌ وفَضْفاضةٌ وفُضافِضَةٌ: واسِعةٌ، وكذلك الثوبُ؛ قال عمرو بن مَعْدِ يكَرِب:وأَعْدَدْتُ للحَرْبِ فضْفاضةً، كأَنَّ مَطاوِيَها مِبْرَدُ وقَمِيصٌ فَضْفاضٌ: واسعٌ؛ وفي حديث سطيح: أَبْيَضُ فَضْفاضُ الرِّداءِ والبَدَنْ أَراد واسع الصدر والذراع فكنى عنه بالرداء والبدن، وقيل: أَراد كثرة العطاء. ومنه حديث ابن سيرين قال: كنت مع أَنَس في يوم مطر والأَرض فَضْفاضٌ أَي قد عَلاها الماء من كثرة المطر. وقد فَضْفَضَ الثوبَ والدِّرْعَ: وَسَّعَهما؛ قال كثيِّر: فنَبَذْتُ ثَمَّ تَحِيَّةً، فأَعادَها غَمْرُ الرِّداءِ مُفَضْفَضُ السِّرْبالِ والفَضْفاضُ: الكثيرُ الواسعُ؛ قال رؤبة: يَسْعُطْنَه فَضْفاضَ بَوْلٍ كالصَّبِرْ وعَيْشٌ فَضْفاضٌ: واسعٌ. وسَحابةٌ فَضْفاضةٌ: كثيرة الماء. وجارِيةٌ فَضْفاضة: كثيرة اللحم مع الطُّولِ والجسم؛ قال رؤبة: رَقْراقةٌ في بُدْنِها الفَضْفاضِ الليث: فلان فُضاضةُ ولد أَبيه أَي آخرهم؛ قال أَبو منصور: والمعروف فلان نُضاضةُ ولدِ أَبيه، بالنون، بهذا المعنى. الفراء: الفاضّةُ الدّاهِيةُ وهنّ الفواضُّ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf
* ف ض ض * * الفَضَّ * الكسر بالتفرقة وبابه رد و * فَضَّ * ختم الكتاب وفي الحديث ﴿لا يفضض الله فاك﴾ ولا تقل لا يفضض بضم الياء و * انْفَضَّ * الشيء انكسر و * فَضَّ * القوم * فانْفَضُّوا * أي فرقهم فتفرقوا وكل شيء تفرق فهو * فَضَضٌ * بفتحتين وأما * الفِضَضُ * بكسر الفاء فجمع * الفِضَّةِ * والفضة معروفة ولجام * مُفَضَّضٌ * أي مرصع بالفضة
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.207 harf
فَضَّ فَضَّ U ( n. ac. فَضّ 1 ), a. Broke; loosed; solved ( difficulty ). b. Bored, perforated ( pearl ). c. Broke up, separated, dispersed, scattered. d. [ acc. & 'Ala ], Divided, distributed, parted amongst. e. Poured out, shed ( tears ). f. see VIII (a) . فَضَّضَ فَضَّضَ II , a. Silvered, plated. تَفَضَّضَ تَفَضَّضَ V , a. Was broken up, separated; dispersed, scattered.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR19.204 harf
فضض فَضَّ - يَفُضُّ - فَضَّة - انْفَضَّ - يَنْفَضُّ فَضَّ - يَفُضُّ + كائن + شيئاً: يكسره ويمزقه ويفرق جمعه ويشتته إلى مزقات وقطع ملتصقة أو متناثرة فِضَّة - الفضة: على وزن " فـِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فَضَّ - يَفُضُّ ": الفض بطريقة معينة في شيء معين: وهو اصطلاحاً اسم المعدن المعروف، ويبدو أن هذا الاسم اشتق من " لفض" وهو التشظي
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler81 mücavir (102 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فظظ

    1 ortak ayet · Kaba

  2. قرر

    2 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  3. عند

    3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  4. ذهب

    2 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  5. سندس

    1 ortak ayet · İpek kumaş

  6. قنطر

    1 ortak ayet · Bir kantar malı

  7. سقف

    1 ortak ayet · Sekf tavan demektir

  8. شور

    1 ortak ayet · Danışmak

  9. كوب

    1 ortak ayet · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir

  10. لين

    1 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır

  11. حبب

    2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  12. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

Geçtiği ayetler(9)

  1. وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ

    GümüşŞayet insanlar, tek bir ümmet haline gelmeyecek olsaydı; Rahman’ı inkar edenlerin evlerinin tavanlarını ve üzerinde yükseldikleri merdivenleri gümüşten yapardık.

  2. وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا

    GümüşÇevrelerinde gümüş kupalar ve billur kaseler dolaştırılır.

  3. قَوَارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا

    GümüşBillurları gümüş gibi parlaktır. Mikdarını onlar takdir etmiştir.

  4. عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا

    GümüşÜzerlerinde ince, yeşil ipekli ve parlak atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Rabbları onlara tertemiz bir içecek içirmiştir.

Sîga sayfası: لَانْفَضُّوا
Sîga sayfası: وَالْفِضَّةَ
Sîga sayfası: وَالْفِضَّةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفضض
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerفرق, نفر, بدد
Zıt Kökجمع
Çekirdek Özet 1Bir bütünü kırıp açmak, mührü bozarak parçaları etrafa saçmak ve parıldayan beyaz maden (gümüş)
Çekirdek Özet 2Bir arada duran topluluğun merkezden koparak çevreye dağılması ve servet/maden olarak gümüş
Çekirdek Özet 3Merkezkaç çözülme, cemaat bütünlüğünün bozulması ve mübadeleye elverişli akışkan değer ölçüsü
Kritik Hata RiskiGümüşü yalnızca estetik bir süs kabul edip iktisadi tedavül gücünü görmezden gelmek; infidâd eylemini ise cemaatin çözülüşü yerine sıradan bir mekân değişimi sanmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فضİçten dışa taşma, kabı veya sınırı aşarak etrafa yayılma. Aynı çekirdeği paylaşan فضح kökünde gizli olanın açığa dökülerek yayılması, فضل kökünde kabından dışarı taşan artık ve fazlalık, فضو kökünde ise kapalı alandan geniş ve boş sahaya açılma semantiği ortaktır.ضKatmerlenen sert diş-yanak sürtünmesi sesiyle birlikte soyut yayılma; somut bir mührün kırılmasına, nesnenin unufak edilerek parçalarının saçılmasına, cemaatin aniden merkezkaç bir güçle dağılmasına ve kırık parçalar halinde ışıyan gümüşe özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçıklık, çıkış noktası, söz ve nefesin dışarı fırlaması; bir sınırın yarılması.
ضOlta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırmaErken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; sesin yanak kenarından baskıyla fırlaması gibi sert bir ezilme, çatlama ve kırılma hareketini temsil eder.
ضOlta, bitki; ezici baskı ve sıkıştırmaErken alfabede ikizi olan ص imgesinden türetilmiştir; ezici baskının ve çatlamanın peş peşe tekrarlanarak bütünü unufak etmesini ifade eder.
فضضAğızdan çıkan baskılı patlama ile mührün kırılıp parçaların saçılmasıAğız biçimindeki açıklıktan dışarıya doğru yönelen çifte ezici baskı, bir kaba vurulan darbeyle mührün parçalanmasını, içindekilerin etrafa dağılmasını ve parçacıkların parıldamasını anlatır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye sertçe vurup unufak etmek, mektubun veya kabın üzerindeki mührü kırarak açmak (فض الختم), taş veya çakılların kırılarak çevreye saçılması (فضض الحصى).
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî savaş meydanında parçalanan miğferleri tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: تَطِيرُ فُضَاضاً بَيْنَها كُلُّ قَوْنَسٍ / وَيَتْبَعُها مِنْهُم فَرَاشُ الحَوَاجِبِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in güzel ve etkili konuşan kimseye söylediği لَا يَفْضُضِ اللَّهُ فَاكَ (Allah senin dişlerini dökmesin / ağzını dağıtmasın) duası; ayrıca bir meclisi dağıtmak için kullanılan فَضَضْتُ القَوْمَ فَانْفَضُّوا ifadesi.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça فضض kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir nesneyi kırmak, parçalamak ve çevreye saçmak eylemleriyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede / פ-צ-ץ / (p-ṣ-ṣ) kökü ezmek, parçalamak, unufak etmek ve infilak ettirmek anlamlarıyla fonetik ve semantik açıdan Arapça kökle tam bir örtüşme gösterir (Arapça ف harfine İbranice פ /pe/, Arapça ض harfine ise İbranice צ /tzadi/ düzenli ses denkliğiyle tekabül eder). Süryanicede / פ-צ / çekirdeği yarılma ve ayrışma nüanslarını muhafaza eder. Gümüş madeni Sami dillerinde genel olarak *kasp- (İbranice kesef, Akadca kaspu) kökünden türetilirken, Arapçada gümüşe فِضَّة adının verilmesi, bu madenin cevherinden dövülüp kırılarak ayrıştırılması, küçük pullar veya erimiş damlalar halinde dağıtılabilmesi ve parlak kırıklar gibi ışıldaması özelliğine dayanan özgün bir Arapça semantik özelleşmedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMührü bozup kırmak (فَضَّ); parçalanıp etrafa saçılan gümüş cevheri (فِضَّة); topluluğun dağılması (انْفِضَاض)Kök içi türetimde dağıtma ve kırma eylemi, hem madenin parçalanabilir/dövülebilir yapısına hem de cemaatin çözülüşüne kaynaklık eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פ-צ-ץ (p-ṣ-ṣ / kırmak, parçalamak); Süryanice p-ṣ (yarılmak, ayrılmak)Proto-Sami p-ṣ çekirdeğinden türeyen ezme, kırma ve parçalara ayırma eylemi ses denkliğiyle korunmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فضضAnlamlıKırmak, saçmak, dağıtmak; gümüşBütünü parçalara ayırarak dağıtmak; mührü açmak; gümüş madeniHedef kök; Kur'an'da geçer
ضفضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir
ضضفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فضضMerkezDağılma, parçalanmaBir mührün veya merkezi bağın kırılmasıyla unsurların çevreye kontrolsüzce saçılmasıDağılma eylemi ve gümüş madeni
فرقKomşuAyrılma, bölmeUnsurların nitelik, hakikat veya hüküm bakımından birbirinden ayırt edilerek ayrılmasıZihinsel veya fiziki tefrik
نفرKomşuÜrkerek kaçışmaBir tehlike, korku veya çağrı karşısında aniden fırlayıp topluca bir yöne seğirtmeHeyecan ve panikle ayrılma
بددKomşuDarmadağın olmaBirbirinden büsbütün koparak bağsız ve düzensiz şekilde etrafa saçılmaKalıcı ve sahipsiz dağılma
جمعZıtToplanma, birleşmeDağınık unsurların tek bir merkezde veya bünyede bir araya getirilmesiBütünleşme ve merkezileşme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفضضDağıtmak, kırmak; gümüşMerkezkaç dağılma hareketi ile kıymetli beyaz madeni aynı kökte cem eder.Kesin
Latincediffundere / argentumSaçmak, dağıtmak / gümüşDağılma eylemini diffundere karşılar; maden ise bağımsız bir kelimeyle (argentum) adlandırılır.Güçlü
İngilizceto disperse, scatter / silverDağılmak, saçılmak / gümüşEylem parçaların çözülüp ayrılmasını verir; silver ise madenin kendisini semantik bağ olmaksızın karşılar.Güçlü
Almancazerstreuen, auseinandergehen / SilberDağılmak, çözülmek / gümüşTopluluğun merkezden uzaklaşmasını ve çözülmesini ifade eder; maden ayrı bir köktendir.Güçlü
Fransızcadisperser, dissoudre / argentDağıtmak, çözmek / gümüş, paraEylem birliğin bozulup dağılmasını karşılar; argent kelimesi madenin yanında doğrudan parayı da kapsar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
انْفَضُّوا / لَانْفَضُّوا / يَنْفَضُّواTopluluğun merkezden kopup etrafa dağılması, cemaat disiplininin çözülmesiPeygamber’in etrafından veya cuma namazından ticarete yönelerek ayrılma; münafıkların sahabeyi dağıtma tehdidi bağlamında (Âl-i İmrân 3:159, Cum'a 62:11, Münâfikûn 63:7)
فِضَّة / وَالْفِضَّةَGümüş madeni; nakit, kenz ve cennet ziynetiDünyevi servet birikimi, kenz yasağı ve cennet ehlinin gümüş kadehleri ile bilezikleri bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Tevbe 9:34, Zuhruf 43:33, İnsân 76:15, 76:16, 76:21)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve cennet nimetleriCennetteki gümüş kapların billur gibi şeffaf olması (kavârîra min fıdda) bahsinde araz-cevher tartışmasıMaddi kesafetten arınmış nurani letafet
FıkıhZekat, ribâ ve sarf akdi hükümleriGümüşün altınla birlikte nakit ve zekat matrahı kabul edilmesi; kap kacak olarak kullanımının tahrimiMübadele vasıtası ve mutlak değer ölçüsü
TefsirNebevî ahlak ve münafıkların siyasetiLiderin merhametinin cemaati tutması (Âl-i İmrân 3:159) ile münafıkların rızkı kısarak cemaati dağıtma planıCemaatin dağılmasını önleyen ahlaki merkez
HadisMeclis adabı ve lisan salahiyetiToplantı biterken meclisin dağılması (infidâd) ve güzel söz söyleyene dişlerin sağlam kalması için duaDisiplin, vakar ve hitabet sıhhati

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNebevî liderlik ve cemaat rabıtasıBirleştirici ahlakDağılmayı önlemeKatı kalplilik ve kabalık cemaatin merkezden kopup dağılmasına (infidâd) yol açar.Kesin
İlmiTalim ve irşad halkalarıİlmi cazibe merkeziHalkanın dağılmamasıMuallimin üslup sertliği talebenin dağılmasına, merhameti ise halkanın korunmasına sebep olur.Güçlü
SiyasiKriz ve boykot yönetimiSosyal kenetlenmeDağıtma girişimini kırmaMuhaliflerin ekonomik abluka ile topluluğu dağıtma stratejisine karşı siyasi direnç üretilir.Kesin
İktisadiPara nazariyesi ve servet dolaşımıGümüş para (dirhem)Tedavül ve mübadele aracıGümüşün hapsedilmeyip (kenz edilmeyip) piyasada akışkan bir değer ölçüsü olarak işletilmesi esastır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve parçacık difüzyonuBir merkezkaç kuvvetin etkisiyle ya da merkezi çekim bağının kopmasıyla parçacıkların yüksek düzensizlik alanına doğru saçılması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal çözülme (disorganizasyon)Toplumu bir arada tutan ortak mefkûre ve liderlik bağının zayıflaması sonucu fertlerin atomize olarak ayrışması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün فِضَّة biçimini yalnızca kadınlara ait estetik bir ziynet eşyası saymak; انْفِضَاض fiilini ise duygusal ve geçici bir uzaklaşmadan ibaret görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamفضض hem iktisadi sistemin tedavül aracı ve değer ölçüsü olan çift kutuplu para sistemini (altın-gümüş dengesini), hem de toplumsal birliğin merhamet ekseninde korunmasını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİktisadi alanda gümüşün para ve zekat fonksiyonunu dışlayarak kenz uyarısını kavrayamamak; idari alanda ise sertliğin disiplin getireceğini zannederek cemaati fiilen dağıtmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Toplumsal yapının ayakta kalması ile liderlik üslubu arasındaki doğrudan sebep-sonuç ilişkisini gösterir; ayrıca servetin yığılmayıp dolaşması gereken iktisadi karşılığını vazeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Uhud savaşı sonrasındaki liderlik ahlakını bildiren ayette (Âl-i İmrân 3:159), münafıkların ekonomik abluka tehdidinde (Münâfikûn 63:7) ve cennet nimetlerinin tasvirinde (İnsân 76:15-21).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Otoritenin sertlikle tahkim edileceği yanılgısını çürütür; nezaket ve affedicilik olmazsa toplumsal yapının kaçınılmaz şekilde dağılacağını tescil eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kabın mührünü veya bir nesneyi vurup kırarak parçalarını etrafa saçmak; dövülerek ayrıştırılan ve pulcuklar gibi ışıyan beyaz maden (gümüş).
  • Soyut anlamMerkezi bağı oluşturan çekim gücünün yok olmasıyla unsurların dışa doğru savrulması, birliğin çözülerek atomize olması.
  • Sistematik karşılıkİdari ve ahlaki sistemde cemaatin bütünlüğü; iktisadi sistemde ise akışkan, bölünebilir ve tedavüle elverişli değer birimi.
  • LaTeX modeliD=lim⁡M→0∑i=1nv⃗iri
  • LaTeX açıklamasıModelde D topluluğun merkezden çözülme ve dağılma derecesini (infidâd), M merkezin birleştirici ahlaki çekim potansiyelini (rahmet ve hilm), n topluluktaki fertlerin toplamını, v⃗i her bir ferdin merkezkaç savrulma hız vektörünü, ri ise ferdin merkeze olan ahlaki ve kalbî mesafesini ifade eder. Merkezin merhamet potansiyeli tükendiğinde (M→0), sistemdeki bağlar kopar ve fertlerin merkezkaç saçılması (D) kaçınılmaz bir sınıra ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف