حبس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ب-س2 sîga, 38 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قسموصيريبحبسأخرحيقكتمأثمتَحْبِسُونَهُمَاثنيهزأ

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 38

▶ Ağı aç (3B)

حبس

ح - ب - س

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Habs suyu toplamak için yapılan bent demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Habs suyu toplamak için yapılan bent demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.441 harf
باب الحاء السين والباء معهما ح س ب، ح ب س، س ح ب، س ب ح، مستعملات حسب: الحَسَبُ: الشَرَف الثابت في الآباء. رجل كريم الحَسَب حسيبٌ، وقَوْمٌ حُسَباءُ، وفي الحديث: "الحَسَبُ المالُ، والكَرَمُ التَقْوَى". وتقول: الأَجْر على حَسَب ذلك أي على قَدْره، قال خالد بن جعفر للحارث بن ظالم: أما تَشكُرُ لي إذْ جَعَلْتُك سيِّد قَومِكَ? قال: حَسَبُ ذلك أشكُرُكَ. وأمّا حَسْب مجزوماً فمعناه كما تقول: حَسْبُك هذا،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR452 harf
الحَبْسُ: ضد التخلية. وحَبَسْتُهُ واحْتَبَسْتُهُ بمعنىً. واحْتَبَسَ أيضاً بنفسه، يتعدّى ولا يتعدى. وتَحَبَّسَ على كذا، أي حَبَسَ نفسَه على ذلك. والحُبْسَةُ بالضم: الاسم من الاحتِباسِ. يقال: الصَمتُ حُبْسَةٌ. وأحْبَسْتُ فرساً في سبيل الله، أي وقفتُ، فهو مُحْتَبَسٌ وحَبِيسٌ. والحُبْسُ بالضم: ما وُقِفَ. والحِبس بالكسر: خشَب أو حجارةٌ تبنى في مَجْرى الماء لتَحْبِس الماء، فيشربَ منه القوم ويَسقوا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok21.350 harf
ح س ب حسب ، حبس ، سحب ، سبح : مستعملة . حسب : قال الليث : الحَسَبُ : الشَّرَفُ الثابت في الآباء ، رجل كريم الحَسَب ، وقوم حُسَبَاء ، قال : وفي الحديث : ( الحَسَبُ المَالُ ، والكرَمُ التقوى ) وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنْكَحُ المرأةُ لِمَالِها وحَسَبِها ومِيَسَمِها ودينها فعليك بِذَاتِ الدِّين ، تَرِبَت يداك ) . قلت : والفقهاء يحتاجون إلى معرفة الحسب ، لأنه مما يُعْتَبَرُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.321 harf
(باب الحاء والباء وما يثلثهما) (حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف. (حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR194 harf
- الحبس: المنع من الانبعاث، قال عز وجل: ﴿تحبسونهما من بعد الصلاة﴾ [المائدة/106]، والحبس: مصنع الماء الذي يحبسه، والأحباس جمع، والتحبيس: جعل الشيء موقوفا على التأبيد، يقال: هذا حبيس في سبيل الله.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR672 harf
ح ب س حبسته فاحتبس واحتبسته‏:‏ اختصصته لنفسي‏.‏ واللص في الحبس والمحبس واللصوص في المحابـس‏.‏ وأحبسـت فرسـاً فـي سبيـل اللـه وخيـلاً وهو حبيس وهن حبس‏.‏ وبفلان حبسة وهي ثقل يمنع من البيان فإن كان الثقل من العجمة فهو خكلة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جعل أمواله حبساً على الخيرات‏.‏ اجتمعت قريش والأحابيش وهي فرق مجتمعة مـن قبائـل شتـى حلفـاء لقريـش تحالفـوا عنـد جبل يسمى حبشياً‏.‏ ويقال‏:‏ عندي أحبوش
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.017 harf
حَبَسَه يَحْبِسُه حَبْساً، فهو مَحْبُوس وحَبِيسٌ، واحْتَبَسَه وحَبَّسَه: أَمسكه عن وجهه. والحَبْسُ: ضدّ التخلية. واحْتَبَسَه واحْتَبَسَ بنفسه، يتعدّى ولا يتعدّى. وتَحَبَّسَ على كذا أَي حَبَس نفسه على ذلك. والحُبْسة، بالضم: الاسم من الاحْتِباس. يقال: الصَّمْتُ حُبْسَة. سيبويه: حَبَسَه ضبطه واحْتَبَسَه اتخذه حَبيساً، وقيل: احْتِباسك إِياه اختصاصُك نَفْسَكَ به؛ تقول: احْتَبَسْتُ الشيء إِذا اختصصته
Maddenin bağlantısı

حَبَسَه يَحْبِسُه حَبْساً، فهو مَحْبُوس وحَبِيسٌ، واحْتَبَسَه وحَبَّسَه: أَمسكه عن وجهه. والحَبْسُ: ضدّ التخلية. واحْتَبَسَه واحْتَبَسَ بنفسه، يتعدّى ولا يتعدّى. وتَحَبَّسَ على كذا أَي حَبَس نفسه على ذلك. والحُبْسة، بالضم: الاسم من الاحْتِباس. يقال: الصَّمْتُ حُبْسَة. سيبويه: حَبَسَه ضبطه واحْتَبَسَه اتخذه حَبيساً، وقيل: احْتِباسك إِياه اختصاصُك نَفْسَكَ به؛ تقول: احْتَبَسْتُ الشيء إِذا اختصصته لنفسك خاصة.والحَبْسُ والمَحْبَسَةُ والمَحْبِسُ: اسم الموضع. وقال بعضهم: المَحْبِسُ يكون مصدراً كالحَبْس، ونظيره قوله تعالى: إِلى اللَّه مَرْجِعُكم؛ أَي رُجُوعكم؛ ويسأَلونك عن المَحِيضِ؛ أَي الحَيْضِ؛ ومثله ما أَنشده سيبويه للراعي: بُنِيَتْ مَرافِقُهُنَّ فوقَ مَزَلَّةٍ، لا يَسْتَطِيعُ بها القُرادُ مَقِيلا أَي قَيْلُولة. قال ابن سيده: وليس هذا بمطرد إنما يقتصر منه على ما سمع. قال سيبويه: المَحْبِسُ على قياسهم الموضع الذي يُحْبَس فيه، والمَحْبَس المصدر. الليث: المَحْبِسُ يكون سجناً ويكون فِعْلاً كالحبس. وإِبل مُحْبَسَة: داجِنَة كأَنها قد حُبِسَتْ عن الرَّعْي. وفي حديث طَهْفَةَ: لا يُحْبَسُ دَرُّكُم أَي لا تُحْبَسُ ذواتُ الدَّرِّ، وهو اللبن، عن المَرْعَى بحَشْرِها وسَوْقِها إِلى المُصَدِّقِ ليأْخذ ما عليها من الزكاة لما في ذلك من الإِضرار بها. وفي حديث الحُدَيبِية: حَبَسها حابِسُ الفيل؛ هو فيل أَبْرَهَةَ الحَبَشِيِّ الذي جاء يقصد خراب الكعبة فَحَبَس اللَّه الفيلَ فلم يدخل الحرم ورَدَّ رأْسَه راجعاً من حيث جاء، يعني أَن اللَّه حبس ناقة رسوله لما وصل إِلى الحديبية فلم تتقدم ولم تدخل الحرم لأَنه أَراد أَن يدخل مكة بالمسلمين. وفي حديث الحجاج: إِن الإِبل ضُمُر حُبْسٌ ما جُشِّمَتْ جَشِمَتْ؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الزمخشري وقال: الحُبُسُ جمع حابس من حَبَسَه إِذا أَخره، أَي أَنها صوابر على العطش تؤخر الشُّرْبَ، والرواية بالخاء والنون. والمَِحْبَسُ: مَعْلَفُ الدابة. والمِحْبَسُ: المِقْرَمَةُ يعني السِّتْرَ، وقد حَبَسَ الفِراشَ بالمِحْبَس، وهي المِقْرَمَةُ التي تبسط علة وجه الفِراشِ للنوم. وفي النوادر: جعلني اللَّه رَبيطَةً لكذا وحَبِيسَة أَي تذهب فتفعل الشيء وأُوخَذُ به. وزِقٌّ حابِسٌ: مُمْسِك للماء، وتسمى مَصْنَعَة الماءِ حابِساً، والحُبُسُ، بالضم: ما وُقِفَ. وحَبَّسَ الفَرَسَ في سبيل اللَّه وأَحْبَسَه، فهو مُحَبَّسٌ وحَبيسٌ، والأُنثى حَبِيسَة، والجمع حَبائس؛ قال ذو الرمة: سِبَحْلاً أَبا شِرْخَيْنِ أَحْيا بَنانِه مَقالِيتُها، فهي اللُّبابُ الحَبائِسُ وفي الحديث: ذلك حَبيسٌ في سبيل اللَّه؛ أَي موقوف على الغزاة يركبونه في الجهاد، والحَبِيسُ فعيل بمعنى مفعول. وكل ما حُبِسَ بوجه من الوجوه حَبيسٌ. الليث: الحَبيسُ الفرس يجعل حَبِيساً في سبيل اللَّه يُغْزى عليه. الأَزهري: والحُبُسُ جمع الحَبِيس يقع على كل شيء، وقفه صاحبه وقفاً محرّماً لا يورث ولا يباع من أَرض ونخل وكرم ومُسْتَغَلٍّ، يُحَبَّسُ أَصله وقفاً مؤبداً وتُسَبَّلُ ثمرته تقرباً إِلى اللَّه عز وجل، كما قال النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لعمر في نخل له أَراد أَن يتقرب بصدقته إِلى اللَّه عز وجل فقال له: حَبِّسِ الأَصلَ وسَبِّل الثمرة؛ أَي اجعله وقفاً حُبُساً، ومعنى تحبيسه أَن لا يورث ولا يباع ولا يوهب ولكن يترك أَصله ويجعل ثمره في سُبُلِ الخير، وأَما ما روي عن شُرَيْح أَنه قال: جاءَ محمد، صلى اللَّه عليه وسلم، بإِطلاق الحُبْس فإِنما أَراد بها الحُبُسُ، هو جمع حَبِيسٍ، وهو بضم الباء، وأَراد بها ما كان أَهل الجاهلية يَحْبِسُونه من السوائب والبحائر والحوامي وما أَشبهها، فنزل القرآن بإِحلال ما كانوا يحرّمون منها وإِطلاق ما حَبَّسوا بغير أَمر اللَّه منها. قال ابن الأَثير: وهو في كتاب الهروي باسكان الباء لأَنه عطف عليه الحبس الذي هو الوقف، فإِن صح فيكون قد خفف الضمة، كما قالوا في جمع رغيف رُغْفٌ، بالسكون، والأَصل الضم، أَو أَنه أَراد به الواحد. قال الأَزهري: وأَما الحُبُسُ التي وردت السنَّة بتحبيس أَصلها وتسبيل ثمرها فهي جارية على ما سَنَّها المصطفى، صلى اللَّه عليه وسلم، وعلى ما أَمر به عمر، رضي اللَّه عنه، فيها. وفي حديث الزكاة: أَن خالداً جَعَلَ رَقِيقَه وأَعْتُدَه حُبُساً في سبيل اللَّه؛ أَي وقفاً على المجاهدين وغيرهم. يقال: حَبَسْتُ أَحْبِسُ حَبْساً وأَحْبَسْتُ أُحْبِسُ إِحْباساً أَي وقفت، والاسم الحُبس، بالضم؛ والأَعْتُدُ: جمع العَتادِ، وهو ما أَعَدَّه الإِنسان من آلة الحرب، وقد تقدم. وفي حديث ابن عباس: لما نزلت آية الفرائض قال النبي، صلى اللَّه عليه وسلم: لا حُبْسَ بعد سورة النساء، أَي لا يُوقَف مال ولا يُزْوَى عن وارثه، إِشارة إِلى ما كانوا يفعلونه في الجاهلية من حَبْس مال الميت ونسائه، كانوا إِذا كرهوا النساء لقبح أَو قلة مال حبسوهن عن الأَزواج لأَن أَولياء الميت كانوا أَولى بهن عندهم. قال ابن الأَثير: وقوله لا حبس، يجوز بفتح الحاء على المصدر ويضمها على الاسم. والحِبْسُ: كلُّ ما سدَّ به مَجْرى الوادي في أَيّ موضع حُبِسَ؛ وقيل: الحِبْس حجارة أَو خشب تبنى في مجرى الماء لتحبسه كي يشرب القومُ ويَسقوا أَموالَهُم، والجمع أَحْباس، سمي الماء به حِبْساً كما يقال له نِهْيٌ؛ قال أَبو زرعة التيمي: من كَعْثَبٍ مُسْتَوْفِز المَجَسِّ، رَابٍ مُنِيفٍ مثلِ عَرْضِ التُّرْسِ فَشِمْتُ فيها كعَمُود الحِبْسِ، أَمْعَسُها يا صاحٍ، أَيَّ مَعْسِ حتى شَفَيْتُ نَفْسَها من نَفْسي، تلك سُلَيْمَى، فاعْلَمَنَّ، عِرْسِي الكَعْثَبُ: الرَّكَبُ. والمَعْسُ: النكاح مثل مَعْسِ الأَديم إِذا دبغ ودُلِكَ دَلْكاً شديداً فذلك مَعْسُه. وفي الحديث: أَنه سأَل أَين حِبْسُ سَيَل فإِنه يوشك أَن يخرج منه نار تضيء منها أَعناق الإِبل ببصري؛ هو من ذلك. وقيل: هو فلُوقٌ في الحَرَّة يجتمع فيها ماء لو وردت عليه أُمَّة لوسعهم. وحِبْسُ سَيَل: اسم موضع بِحَرَّةِ بني سليم، بينها وبين السَّوارِقيَّة مسيرة يوم، وقيل: حُبْسُ سَيَل، بضم الحاء، الموضع المذكور.والحُباسَة والحِباسَة كالحِبْس؛ أَبو عمرو: الحَِبْس مثل المَصْنَعة يجعل للماء، وجمعه أَحْباسٌ. والحِبْس: الماء المستنقع، قال الليث: شيء يحبس به الماء نحو الحُِباسِ في المَزْرَفَة يُحْبَس به فُضول الماء، والحُباسة في كلام العرب: المَزْرَفَة، وهي الحُِباسات في الأَرض قد أَحاطت بالدَّبْرَةِ، وهي المَشارَةُ يحبس فيها الماء حتى تمتلئَ ثم يُساق الماء إِلى غيرها. ابن الأَعرابي: الحَبْسُ الشجاعة، والحِبْسُ، بالكسر (* قوله «والحبس بالكسر» حكى المجد فتح الحاء أَيضاً)، حجارة تكون في فُوْهَة النهر تمنع طُغْيانَ الماءِ. والحِبْسُ: نِطاق الهَوْدَج. والحِبْسُ: المِقْرَمَة. والحِبْسُ: سوار من فضة يجعل في وسط القِرامِ، وهو سِتْرٌ يُجْمَعُ به ليُضِيء البيت. وكَلأٌ حابسٌ: كثير يَحْبِسُ المالَ. والحُبْسَة والاحْتِباس في الكلام: التوقف. وتحَبَّسَ في الكلام: توقَّفَ. قال المبرد في باب علل اللسان: الحُبْسَةُ تعذر الكلام عند إِرادته، والعُقْلَة التواء اللسان عند إِرادة الكلام. ابن الأَعرابي: يكون الجبل خَوْعاً أَي أَبيض ويكون فيه بُقْعَة سوداء، ويكون الجبلُ حَبْساً أَي أَسودَ ويكون فيه بقعة بيضاء. وفي حديث الفتح: أَنه بعث أَبا عبيدة على الحُبْسِ؛ قال القُتَيبي: هم الرَّجَّالة، سموا بذلك لتحبسهم عن الركبان وتأَخرهم؛ قال: وأَحْسِبُ الواحد حَبيساً، فعيل بمعنى مفعول، ويجوز أَن يكون حابساً كأَنه يَحْبِسُ من يسير من الرُّكبان بمسيره. قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يروى الحُبَّس، بتشديد الباء وفتحها، فإِن صحت الرواية فلا يكون واحدها إِلا حابساً كشاهد وشُهَّد، قال: وأَما حَبيس فلا يعرف في جمع فَعِيل فُعَّلٌ، وإِنما يعرف فيه فُعُل كنَذِير ونُذُر، وقال الزمخشري: الحُبُسُ، بضم الباء والتخفيف، الرَّجَّالة، سموا بذلك لحبسهم الخيالة ببُطْءِ مشيهم، كأَنه جمع حَبُوس، أَو لأَنهم يتخلفون عنهم ويحتبسون عن بلوغهم كأَنه جمع حَبِيسٍ؛ الأَزهري: وقول العجاج: حَتْف الحِمام والنُّحُوسَ النُّحْسا التي لا يدري كيف يتجه لها. وحابَسَ الناسُ الأُمُورَ الحُبَّسا أَراد: وحابَسَ الناسَ الحُبَّسُ الأُمورُ، فقلبه ونصبه، ومثله كثير. وقد سمت حابِساً وحَبِيساً، والحَبْسُ: موضع. وفي الحديث ذكر ذات حَبِيس، بفتح الحاء وكسر الباء، وهو موضع بمكة. وحَبِيس أَيضاً: موضع بالرَّقَّة به قبور شهداء صِفِّينَ. وحابِسٌ: اسم أَبي الأَقرع التميمي.

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.728 harf
الحبس: المنع والإمساك، وهو ضد التخلية، كالمحبس، كمقعد، قاله بعضهم، ونظيره قوله تعالى: إلى الله مرجعكم أي رجوعكم ويسألونك عن المحيض قال ابن سيده: وليس هذا بمطرد، إنما يقتصر منه على ما سمع، قال سيبويه: المحبس على قياسهم: الموضع الذي يحبس فيه، والمحبس: المصدر، وقال الليث: المحبس يكون سجنا، ويكون فعلا، كالحبس، حبسه يحبسه، من حد ضرب، حبسا، فهو محبوس وحبيس. الحبس: الشجاعة، عن ابن الأعرابي. الحبس: ع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.874 harf
حَبَسَهُ 1 حَبَسَهُ حبس حبسه حبسة , (S, A, Msb, K,) aor. حَبِسَ , (Msb, K,) inf. n. حَبْسٌ (S, A, Mgh, Msb, K) and مَحْبَسٌ, (Lth, Sb, K,) He confined, restricted, limited, kept in, prevented from escape, kept close, kept within certain bounds or limits, shut up, imprisoned, held in custody, detained, retained, arrested, restrained, withheld, debarred, hindered, impeded, or prevented, him or it;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.445 harf
حَبَسَ حَبَسَ I ( n. ac. حَبْس 1 , مَحْبَس 17 ), a. Confined, imprisoned. b. [ acc. & 'An ], Held back, restrained, withheld from. c. [ acc. & Bi ], Wrapped up, enveloped in. حَبَّسَ حَبَّسَ II , a. Wrapped up; veiled. b. Dedicated to pious uses. أَحْبَسَ أَحْبَسَ IV , a. see II (b) . تَحَبَّسَ تَحَبَّسَ V a. [ 'Ala ], Withheld himself from. اِحْتَبَسَ اِحْتَبَسَ VIII , a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.691 harf
حبس حَبَسَ - يَحْبِسُ حَبَسَ - يَحْبِسُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يحجزه ويمنعه عن الحركة إلى خارج مكان محدد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأسر وتقييد الحركة ومنع الهرب " وهي: سَجَنَ - يَسْجُنُ، حَبَسَ - يَحْبِسُ، أَسَرَ - يَأْسِرُ، قَسَرَ - يَقْسِرُ، حَصَرَ - يَحْصُرُ، قَصَرَ- يَقْصُرُ تَحْبِسُونَهُمَا { يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler38 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أخر

    2 ortak ayet · Uhur ense demektir

  2. حيق

    1 ortak ayet · Havk Çalı süpürgesi demektir

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. كتم

    1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  5. وصي

    1 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  6. شري

    1 ortak ayet · Satın aldılar

  7. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  8. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  9. حضر

    1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir

  10. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  11. قسم

    1 ortak ayet · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür

  12. هزأ

    1 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: تَحْبِسُونَهُمَا
  1. … إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا …

    İkisini alıkoyarsınızEy iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحبس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمنع, سجن, حصر, كفف
Zıt Kökسرح
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi, kişiyi veya akışı doğal hareketinden ve yöneliminden alıkoyup bir yerde tutmak, önünü bentle kesmek
Çekirdek Özet 2Bir varlığı, şahsı veya cezayı belirli bir süre, amaç veya hüküm netleşene kadar tutmak, tehir etmek veya alıkoymak
Çekirdek Özet 3Akışkan ve hareketli potansiyeli kontrol altına alarak dağılmasını önleme, adli tedbir ve mülkiyeti kamu yararına dondurma mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca modern cezaevi (zindan) kurumuyla sınırlamak; geçici tutma, yargısal teenni ve ilahi mühlet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حبKuşatma, bağlama, bir araya toplama ve tutma ortak çekirdeği (حبب, حبك, حبل)سAnlamı tutunma, sabitleme ve serbest akışı/hareketi doğrudan durdurarak bir alanda alıkoyma yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınır çekme, dışarıdan tecrit etme ve akışı kesen bir set oluşturma hareketini başlatır
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaSınırlandırılan şeyin belirli bir iç mekanda, kapalı veya belirlenmiş bir alanda kalmasını sağlar
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSabitleme, takılma ve hareketin devamına mani olan direnç unsurunu ekler
حبسÇevrelenen sınırın içinde bir dirençle durdurup sabitleme ve salıvermemeBir varlığın veya akışın set çekilerek, tutularak ve engellenerek doğal yolundan alıkonulması hareketini oluşturur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun akışını önleyen bent, gölet veya su toplama havuzu (el-hıbs); devenin veya atın yoluna devam etmesini engelleyip bağlama
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, sel sularını tutan bentler ve cihat/savaş için bağlanan atlar (habîs) tasvirinde alıkoyma anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber döneminde kamu yararına veya cihada vakfedilen at ve mallar için "ahbese / hubbiset fî sebîlillâh" tabirinin kullanılması ve hukuki/adli tevkif anlamında alıkoyma

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حبس kökü, özellikle Güney Sami kolunda ve kısmen Kuzeybatı Sami sahasında tecrit etme, tutma, bağlama ve hapsetme semantik ekseninde yer alır. Klasik İbranicede doğrudan bu kök türevi yerine aynı işlev başka köklerle karşılansa da, Güney Sami dillerinden Ge'ez (Etiyopya) dilinde habasa (hapsetmek, bağlamak, alıkoymak) biçimi doğrudan fonetik ve anlamsal paralellik gösterir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel somut hareketi, fiziksel bir akışı (özellikle su veya hareket halindeki canlı) bir engel, bent veya çeper vasıtasıyla durdurup hapsetmektir. Arapçada bu kök hem fiziksel su bendini (hıbs) hem de hukuki ve ahlaki olarak bir varlığın serbest hareketini kısıtlayıp alıkoymayı (habs, vakıf) ifade eden yetkin bir terimleşme düzeyine ulaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحبس kökü ve su bendi (hıbs) türeviSuyun önünü kesme, tecrit etme, akışı durdurma ve mülkiyeti bağlama (vakıf) yönünde gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGe'ez habasa (hapsetmek, tecrit etmek)Güney Sami kolunda bağlama, alıkoyma ve hapsetme anlamında ortak kök paralelliği mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarına dair doğrulanmış doğrudan ortak morfem tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حبسAnlamlıAlıkoymak, hapsetmek, bent çekmekBir şeyin serbest akışını engelleyip bir yerde tutmakHedef kök; Kur'an'da geçer
حسبAnlamlıSaymak, hesap etmek, yetmekParçaları bir araya getirip ölçmek, denkliğini tespit etmekKur'an'da geçer; zihinsel kuşatma ve sınırlandırma bağı
بحسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
بسحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
سحبAnlamlıÇekmek, sürüklemekBir şeyi zeminde veya havada sürükleyerek çekmekKur'an'da geçer; akışın serbest bırakılmayıp çekilerek taşınması
سبحAnlamlıYüzmek, akıp gitmekBir ortamda engelsizce, hızla süzülüp hareket etmekKur'an'da geçer; حبس kökünün zıddı yönde engelsiz akış hareketi

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حبسMerkezAlıkoyma, durdurmaBir şeyi doğal akışından veya gidişatından fiziken veya hükmen alıkoyup bir yerde tutmakHükmen veya fiilen serbestiyeti durdurma eylemidir
منعKomşuEngel olmaEylemin veya nesnenin gerçekleşmesine baştan mani olmak, geçit vermemekحبس başlamış veya yönelecek hareketi tutarken منع erişimi baştan engeller
سجنKomşuKapatma, hapsetmeBir şahsı özel bir mekan olan zindana veya kapalı yere koyarak tecrit etmekحبس mekandan bağımsız her türlü alıkoymayı kapsarken سجن zindana kapatmaya özgüdür
حصرKomşuKuşatma, sıkıştırmaBir alanı daraltarak, etrafını sararak hareket kabiliyetini sıfırlamakحصر çepeçevre kuşatıp daraltma iken حبس yönelimi durdurup tutmadır
سرحZıtSalıverme, serbest bırakmaBir bağı çözerek varlığın kendi doğal akışında serbestçe gitmesine izin vermekحبس eyleminin doğrudan zıddı olarak serbest bırakma ve tahliye etmedir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحبسAlıkoymak, bentlemek, vakfetmekHareketi durdurup tutmayı, suyun bendini ve malın vakfedilmesini bir arada karşılarKesin
Latinceretinere, detinere, coercereTutmak, alıkoymak, engellemekRetinere ve detinere alıkoyma ve elde tutma işlevini karşılar; su bendi ve vakıf nüansını içermezGüçlü
İngilizcedetain, withhold, dam upAlıkoymak, tutmak, bentle çevirmekDetain hukuki alıkoymayı, withhold vermemeyi, dam up su bendini karşılar; tek kelime tüm alanı kapsamazGüçlü
Almancazurückhalten, anhalten, stauenGeri tutmak, durdurmak, bendinde biriktirmekZurückhalten eylemi durdurmayı, stauen suyun birikmesini karşılar; vakıf boyutu dışarıda kalırGüçlü
Fransızcaretenir, détenir, endiguerTutmak, alıkoymak, set çekmekDétenir tevkif etmeyi, endiguer suyun önünü setle kesmeyi karşılar; vakıf kurumunu doğrudan içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Duden; Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَحْبِسُونَهُمَاŞahitlik öncesi sorgu için geçici alıkoymaHukuki yargılama ve şahitliğin güvenilirliğini sağlama bağlamında iki şahidin namaz sonrasında alıkonulması (Mâide 5:106)
يَحْبِسُهُAzabın veya vaadin ertelenip tutulmasıİnkarcıların geciken azapla alay etmelerine karşı azabın gelmesini tutan/erteleyen ilahi irade bağlamı (Hûd 11:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve azabın tebliği/tehiriAzabın inkarcılardan alıkonulmasının (ihbâs/tehir) bir lütuf veya mühlet mi olduğu tartışması; ilahi vaad ve vaîdin gerçekleşme zamanıAzabın vaktinden önce veya hemen inmesini engelleyen ilahi hikmet ve imtihan mühleti
FıkıhHapis cezası, borçlu tevkifi ve vakıf müessesesiBorçlunun veya suçlunun tevkifi (habs) ile bir mülkün aynının alıkonup menfaatinin kamuya tahsis edilmesi (tahbîs/vakıf)Mülkün devrini durdurarak ebedileştirme (vakıf) ve şahsın hürriyetini belirli haklar ödenene dek kısıtlama
TefsirAdli prosedür ve imtihan mühletinin mahiyetiMâide 5:106'daki alıkoymanın namaz sonrasına denk getirilmesinin psikolojik etkisi ile Hûd 11:8'deki azabı alıkoyan amil üzerine tahlillerMaddi bir hapishaneden ziyade manevi ağırlık ve yargısal amaçla geçici olarak yerinde tutma
HadisCihada at bağlama ve vakıf ahkamıHz. Peygamber'in Allah yolunda at alıkoyma hadisleri ile Hayber arazisinin vakfedilmesine dair rivayetlerMalın piyasa veya mülkiyet akışından çekilerek ilahi gayeye tahsis edilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mühlet ve azabın ertelenmesiTehir ve imtihan alanı oluşturmaVaktinden önce helakin gelmesini engelleyerek tövbe imkanı sunmaAzabın hemen inmesini alıkoyan ilahi takdir, insanın sorumluluk alanını genişletirGüçlü
İlmiBilgi doğrulanana kadar yargıyı askıya almaTevakkuf ve delil tahkikiHüküm vermeden önce şüpheyi gidermek için süreci durdurmaYargıya varmadan önce unsurları alıkoyup inceleme, ilmi kesinliği sağlarGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve adaletin tesisiTedbir amaçlı tevkif ve denetimHukuki süreç sonuçlanıncaya kadar şüpheliyi veya delili kontrol altında tutmaKeyfi cezalandırma yerine adaletin tahakkuku için geçici alıkoyma mekanizmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyetin dondurulup kamuya adanması (vakıf)Sermaye tecridi ve kamusal tahsisMülkün aynını piyasa sirkülasyonundan çekip gelirini topluma akıtmaBencil tüketimi ve mülk tekelleşmesini engelleyen vakıf (tahbîs) sistemidirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerRezervuar / potansiyel enerji bendiBir akışkanın veya enerjinin serbest kinetik akışını bir bariyerle durdurup potansiyel olarak depolama mekanizmasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerYargısal tevkif / ihtiyati tedbirHukukta bir hak veya hüküm kesinleşene kadar şahsın serbestiyetinin veya malın tasarrufunun geçici olarak askıya alınmasıdırKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiحبس kökünü yalnızca modern anlamdaki ıslah evi, zindan veya cezaevi binasına (hapis cezası) hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, fiziki zindan binasından öte; bir hakkın teyidi için şahsı yerinde tutmayı (namaz sonrası tevkif) ve ilahi azabın tehir edilerek vaktine kadar tutulmasını ifade eden kuşatıcı bir kontrol dinamiğidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki adli ve ahlaki tevkif mekanizmasının yalnızca fiziksel zindana atma olarak anlaşılması, Kur'an'ın şahitlik psikolojisi ve ilahi mühlet felsefesinin eksik kavranmasına yol açar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da hukuki bir usul olarak şahitlerin psikolojik kontrol altında tutulması ile ilahi adalette azabın hemen inmeyip hikmetle ertelenmesi olgularını tek bir semantik eksende (tutma, alıkoyma, durdurma) birleştirdiği için kritik öneme sahiptir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yargılama hukuku ve miras/şahitlik ahkamını belirleyen ayetlerde (Mâide 5:106) ve inkarcıların meydan okumalarına karşı ilahi mühlet ve azap vaadini açıklayan ayetlerde (Hûd 11:8) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın "hapsetme" kavramını körü körüne cezalandırıcı bir zindan kurumu olarak değil, hakkın ortaya çıkması için geçici bir koruma ve teenni mekanizması olarak inşa ettiğini gösterir; ayrıca azabın gecikmesini acziyet değil ilahi bir tutma iradesi olduğunu bildirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun önünü bentle kesip akışını durdurmak, deveyi veya atı bağlayarak hareketten alıkoymak.
  • Soyut anlamBir varlığın, hakkın veya sürecin doğal akışını belirlenmiş bir gaye veya hüküm gerçekleşene kadar kontrol altında tutup ertelemek.
  • Sistematik karşılıkHukukta delil ve şahsın ihtiyati tevkifi, iktisatta mülkün kamu yararına dondurulması (vakıf), teolojide ise ilahi azabın hikmete binaen askıya alınması (mühlet).
  • LaTeX modeliΔt⋅B(x)=0  ⟹  ∫t0t1x˙(t) dt=0
  • LaTeX açıklamasıModelde x hareket halindeki süreci, nesneyi veya şahsı, x˙(t) bu varlığın doğal akış ve hareket hızını temsil eder. B(x) bendi, engeli veya alıkoyucu iradeyi ifade eder. B(x) devrede olduğu müddetçe [t0,t1] zaman aralığında hareket sıfıra indirgenir; yani akış askıya alınır ve varlık durdurularak alıkonur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح