حتم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ت-م1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حتموردحَتْمًاقضيكون

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

حتم

ح - ت - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Hateme (hı,te) mühür demektir. Hı, ha’ya dönüşerek Hateme kesinleşmiş karar almak anlamındadır. Hatem, Mühür mumu demektir. Yüzük anlamında da kullanılmaktadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hateme (hı,te) mühür demektir. Hı, ha’ya dönüşerek Hateme kesinleşmiş karar almak anlamındadır. Hatem, Mühür mumu demektir. Yüzük anlamında da kullanılmaktadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR844 harf
باب الحاء والتاء والميم ح ت م، ت ح ن، م ت ح، ح م ت، ت م ح، م ح ت كلهن مستعملات حتم: الحَتْم: إِيجابُ القَضاء، والحاتِم: القاضي، قال أمية: حَنانَي رَبِّنا، وله عَنَوْنا بكفَّيْه المنايا والحُتُومُ والحاتِم: الغُرابُ الأسود، ويقال: بل غرابُ البَيْن، أحمر المنِقار والرِّجْلَيْن. والحُتامةُ: ما يبقَى على الخِوان من سُقاط الطّعام. والتَّحَتُّمُ: أن تأكُلَ شيئاً فكان في فيكَ هَشّاً. تحم:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR337 harf
الحَتْمُ: إحكام الأمر. والحَتْمُ: القضاء؛ والجمع الحُتومُ. قال أمية بن أبي الصلت: عِبادُكَ يُخْطِئُونَ وأنت ربٌّبكَفَّيْكَ المنايا والحُـتـومُ وحَتَمْتُ عليه الشيء: أوجبت. والحاتِمُ: القاضي. والحاتِمُ: الغُرابُ الأسودُ. والحُتامَةُ: ما بقي على المائدة من الطعام. والتَحَتُّمُ: الهشاشةُ. يقال: هو ذو تَحَتُّمٍ، وهو غَضُّ المُتَحَتَّم.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.752 harf
ح ت م حتم ، حمت ، محت ، متح ، تحم : مستعملة . حتم : قال الليث : الحاتِمُ : القاضي . والْحَتمُ : إيجابُ القضاء ، قال : وكانت امرأة يقال لها صَدُوف فآلت ألا تتزوج إلا من يَرُدّ عليها جوابَها ، فجاءها خاطب فوقف ببابها ، فقالت له : من أنت ؟ قال : بَشَرٌ وُلِد صغيراً ونشأ كبيراً . فقالت : أين مَنْزِلُكَ ؟ قال : عَلَى بِساطٍ واسعٍ وبلدٍ شاسعٍ ، قريبُه بعيدٌ ، وبعيدُه قريب . قالت : ما اسمك ؟ قال : من
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.350 harf
(باب الحاء والتاء وما يثلثهما([1])) (حتر) الحاء والتاء والراء أصلانِ: أحدهما إطافةُ الشيء بالشيء واستدارةٌ مِنه حَوْلَه، والثاني تقليلُ شيءٍ وتزهيدُه. فالأوّل الحَتَارُ: ما استدار بالعَين من باطن الجَفْن، وجمعه حُتُرٌ. وحَتَار الظُّفْر: ما أحاط به. ومن الباب الحَتَار، وهو هُدْب الشِّقّة وكِفَّتها، والجمع حُتُر. قال أبو زيدٍ الكلابيُّ: الحُتُر ما يُوصَل بأسفل الخِباء إذا ارتفع عن الأرض وقَلَصَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR69 harf
- الحتم: القضاء المقدر، والحاتم: الغراب الذي يحتم بالفراق فيما زعموا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR477 harf
ح ت م حتـم اللـه الأمـر‏:‏ أوجبـه‏.‏ وغـراب البيـن يحتـم بالفـراق ولذلـك قيـل له الحاتم‏.‏ وحتم الحاتم بكذا أي حكم الحاكم‏.‏ وتقول‏:‏ هذا حتم مقضيّ وحكم مرضيّ‏.‏ وقال الطرماح‏:‏ وإذا النفوس جشأن وقر خالداً ثبت اليقين بحتمه المقدار أي استيقانه بأن ما حتم الله كائن‏.‏ وهذا أخ حتم كقولك‏:‏ ابن عم لح‏.‏ وأنت لي بمنزلة الولد الحتم وهو ولد الصلب‏.‏ قال الهذلي‏:‏ فوالله لا أنساك ما عشت ليلة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.819 harf
الحَتْمُ: القضاء؛ قال ابن سيده: الحَتْمُ إِيجاب القَضاء. وفي التنزيل العزيز. كان على ربك حَتْماً مَقْضِيّاً؛ وجمعه حُتُومٌ؛ قال أُمَيَّةُ بن أَبي الصَّلْتِ: حَنَانَيْ رَبِّنا، وله عَنَوْنَا، بكَفَّيْهِ المَنايا والحُتُومُ وفي الصحاح: عِبادُك يُخْطِئونَ، وأَنتَ رَبٌّ بكَفَّيْكَ المَنايا والحُتومُ وحَتَمْتُ عليك الشيءَ: أَوْجَبْتُ. وفي حديث الوِتْر: الوِتْرُ ليس بحَتْمٍ كصلاة المَكْتوبة؛ الحَتْمُ:؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR183 harf
* ح ت م * * الحَتْمُ * إحكام الأمر والحتم أيضا القضاء وجمعه * حُتُومٌ * و * حَتَمَ * عليه الشيء أوجبه وباب الكل ضرب و * الحاتِمُ * القاضي والحاتم الغراب الأسود لأنه يحتم عندهم بالفراق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.333 harf
| | ( الحَتْمُ : الخالِصُ ) ، وهو ( قَلْبُ | | المَحْتِ ) . ويقال : هو الأَخُ الحَتْمِ ؛ | أي : المَحْض الحَقّ ، قال أبو خِراشٍ | يَرْثي رَجُلاً : | % ( فواللهِ ما أَنْساكَ ما عِشْتُ لَيَلةً % | صَفِيِّي من الإخْوانِ والوَلَدِ الحَتْمِ ) % | | ( و ) الحَتْمُ : ( القَضاءُ ) ، كما في | الصّحاح ، زاد غيرُه : المُقَدَّرُ ، ( و ) في | المُحْكَم : الحَتْمُ : ( إيجابُهُ ) ، وفي | التَّنْزِيل العَزيز :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.867 harf
حَتَمَهُ 1 حَتَمَهُ حتم حتمه حتمة , aor. حَتِمَ , (K,) inf. n. حَتْمٌ, (S, TA,) He made it, or rendered it, firm; or established it, or settled it, firmly; namely, a thing, or an affair. (S, K, TA.) ― -b2- He decreed it; ordained it; pronounced it; or decided it judicially: (TA:) and so حَتَمَ بِهِ. (TK.) [See حَاتِمٌ.] ― -b3- He necessitated it; or made it, or rendered it, necessary, requisite,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR511 harf
حَتَمَ حَتَمَ I ( n. ac. حَتْم 1 ) a. [ acc. or Bi ], Settled, established; decreed, ordained; decided. b. [ acc. & 'Ala ], Imposed; enjoined, enforced, upon; obliged to do. c. Finished, completed. حَتَّمَ حَتَّمَ II , a. see I (b) , ( c ). اِنْحَتَمَ اِنْحَتَمَ VII a. Was necessary. حَتْم حَتْم 1 , ( pl. حُتُوْم 27 ), a. Decree; ordinance; order; decision, sentence. حَاْتِم حَاْتِم
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.970 harf
حتم حَتَمَ - يَحْتِمُ - حَتْم - حَتْمَاً حَتَمَ - يَحْتِمُ + الأمر أو الشيء + لكائن: يتأكد ويصير مبرماً: يصير لازماً وحقاً وواجب الوقوع والحدوث بشكل أكيد وقطعي حَتْم: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " حَتَمَ - يَحْتِمُ " :وهوأيضاً ما يكون بفعل " حَتَمَ - يَحْتِمُ": الأمر اللازم والواجب الوقوع والحدوث بشكل أكيد وقطعي حَتْماَ: حال من " حَتْم":
Maddenin bağlantısı

حتم حَتَمَ - يَحْتِمُ - حَتْم - حَتْمَاً حَتَمَ - يَحْتِمُ + الأمر أو الشيء + لكائن: يتأكد ويصير مبرماً: يصير لازماً وحقاً وواجب الوقوع والحدوث بشكل أكيد وقطعي حَتْم: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " حَتَمَ - يَحْتِمُ " :وهوأيضاً ما يكون بفعل " حَتَمَ - يَحْتِمُ": الأمر اللازم والواجب الوقوع والحدوث بشكل أكيد وقطعي حَتْماَ: حال من " حَتْم": بشكل محتم: بشكل لازم وأكيد وقطعي حَتَّمَ - يُحَتِّمُ: يجعله يَحْتُم على وجه التكرار والشدة: يجعله لازم وواجب الوقوع والحدوث على وجه مبالغ في تأكيده واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وجوب الوقوع والتحقق بشكل أكيد وقطعي ويقيني "، وهي: حَقَّ - يَحُقُّ (حَقَّ - يَحِقُّ)، يَقِنَ - يَيْقَنُ، وَثُقَ - يَوثُقُ، وَكَدَ - يَكِدُ، حَتَمَ - يَحْتِمُ، حَرَى - يَحْرِي حتماً ﴿وإن منكم إلا واردها كان على ربك حتما مقضيا (71)﴾ مريم مختار الصحاح ● [حتم] ح ت م: الحَتْمُ إحكام الأمر والحتم أيضا القضاء وجمعه حُتُومٌ و حَتَمَ عليه الشيء أوجبه وباب الكل ضرب و الحاتِمُ القاضي والحاتم الغراب الأسود لأنه يحتم عندهم بالفراق معجم الفرائد القرآنية: ح ت م "حَتْماً" في قوله تعالى " وَإِنْ مِنْكُمْ إِلا وَارِدُهَا كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيّاً " (71) مريم . الحَتْمُ : اللزوم والإيجاب، وقيل هو القضاء المقدّر. الراغب حتم - الحتم: القضاء المقدر، والحاتم: الغراب الذي يحتم بالفراق فيما زعموا. ملخص اللسان 1. حَتَمَ اللهُ الأَمرَ يَحْتِمُه: قضاه. 2. الحَتْمُ إِيجاب القَضاء. 3. وحَتَمْتُ عليك الشيءَ: أَوْجَبْتُ. 4. الحَتْمُ:؛ اللازم الواجب الذي لا بد من فعله. 5. والحاتِمُ: القاضي، 6. والحَتْمُ: إِحْكام الأَمرِ. 7. والحاتِمُ: الغُراب الأَسود؛ 8. والحاتِمُ: الأَسْود من كل شيء. 9. والحاتِمُ: الحاكِم الموجِبُ للحُكْم. 10. الحاتِمُ غراب البَيْن لأَنه يَحْتِمُ بالفِراق، 11. وتَحَتَّم: جعَل الشيء عليه حَتْماً؛ 12. والحُتامةُ: ما بقي على المائدة من الطعام أَو ما سقط منه إِذا أُكِلَ، 13. الحُتامةُ ما فضل من الطعام على الطَّبَق الذي يؤكل عليه. 14. والتَّحَتُّم: أَكل الحُتامة وهي فُتات الخبز. 15. وتَحَتَّم الرجلُ إِذا أَكل شيئاً هَشّاً في فيه. 16. التَّحَتُّم الشيء إِذا أَكلته فكان في فَمِك هَشّاً. 17. والتَّحتُّم: الهَشاشةُ. 18. والتَّحَتُّم: تَفَتُّتُ الثُّؤْلول إِذا جَفَّ. 19. والتَّحتم: تَكسُّر الزجاج بعضه على بعضٍ. 20. والحَتَمَةُ: القارورة المُفَتَّتةُ. 21. تَحَتَّمْتُ له بخير أَي تمنيتُ له خيراً وتَفاءلت له. 22. الأَخ الحَتْمُ أَي المَحْضُ الحقُّ؛ 23. وحاتِمٌ الطائيُّ: يُضْرَب به المَثَلُ في الجُود، لسان العرب ● - حتم: الحَتْمُ: القضاء؛ قال ابن سيده: الحَتْمُ إِيجاب القَضاء. وفي التنزيل العزيز. كان على ربك حَتْماً مَقْضِيّاً؛ وجمعه حُتُومٌ؛ قال أُمَيَّةُ بن أَبي الصَّلْتِ: حَنَانَيْ رَبِّنا، وله عَنَوْنَا، بكَفَّيْهِ المَنايا والحُتُومُ وفي الصحاح: عِبادُك يُخْطِئونَ، وأَنتَ رَبٌّ بكَفَّيْكَ المَنايا والحُتومُ وحَتَمْتُ عليك الشيءَ: أَوْجَبْتُ. وفي حديث الوِتْر: الوِتْرُ ليس بحَتْمٍ كصلاة المَكْتوبة؛ الحَتْمُ:؛ اللازم الواجب الذي لا بد من فعله.وحَتَمَ اللهُ الأَمرَ يَحْتِمُه: قضاه. والحاتِمُ: القاضي، وكانت في العرب امرأَة مُفَوَّهَةٌ يقال لها صَدُوفُ، قالت: لا أَتَزَوَّج إِلا مَنْ يَرُدُّ عليّ جَوابي، فجاء خاطب فوقف ببابها فقالت: مَنْ أَنتَ؟ فقال: بَشَرٌ وُلِدَ صغيراً ونشأَ كبيراً، قالت: أَين منزلك؟ قال: على بِساطٍ واسع وبلد شاسِعٍ، قريبُهُ بعيدٌ وبعيدُهُ قريبٌ، فقالت: ما اسْمُكَ؟ قال: مَنْ شاء أَحْدَثَ اسْماً، ولم يكن ذلك عليه حَتْماً، قالت: كأَنه لا حاجة لك، قال: لو لم تكن حاجةٌ لم آتِكِ، ولم أَقِفْ ببابِكِ، وأَصِلْ بأَسبابك، قالت: أَسِرٌّ حاجتك أَمْ جَهْرٌ؟ قال: سِرٌّ وسَتُعْلَنُ قالت: فأَنتَ خاطب؟ قال: هو ذاك، قالت: قُضِيَتْ، فتزوَّجها. والحَتْمُ: إِحْكام الأَمرِ. والحاتِمُ: الغُراب الأَسود؛ وأَنشد لمُرَقِّش السَّدوسي، وقيل هو لخُزَرِ بن لَوْذان: لا يَمْنَعَنَّكَ، من بِغا ءِ الخَيْرِ، تَعْقادُ التَّمائِمْ ولقد غَدَوْتُ، وكنتُ لا أَغْدُو، على واقٍ وحاتِمْ فإِذا الأَشائِمُ كالأَيا مِنِ، والأَيامِنُ كالأَشائِمْ وكذاكَ لا خَيْرٌ، ولا شَرٌّ على أَحدٍ بدائِمْ قد خُطَّ ذلك في الزُّبو رِ الأَوَّليَّاتِ القَدائِمْ قال: والحاتِمُ المَشْؤوم. والحاتِمُ: الأَسْود من كل شيء. وفي حديث الملاعنة: إِن جاءتْ به أَسْحَمَ أَحْتَمَ أَي أَسود. والحَتَمَةُ، بفتح الحاء (* قوله «والحتمة بفتح الحاء إلخ» كذا في النهاية والمحكم مضبوطاً بهذا الضبط أيضاً، والذي في القاموس والتكملة: والحتمة، بالضم، السواد اه. وجعلهما الشارح لغتين فيها) والتاء: السواد، وقيل: سُمِّي الغراب الأَسود حاتِماً لأَنه يَحْتِمُ عندهم بالفِراق إِذا نَعَبَ أَي يَحْكم. والحاتِمُ: الحاكِم الموجِبُ للحُكْم. ابن سيده: الحاتِمُ غراب البَيْن لأَنه يَحْتِمُ بالفِراق، وهو أَحمر المِنْقار والرجلين؛ وقال اللحياني: هو الذي يُولَعُ بنتف ريشه وهو يُتشاءم به؛ قال خُثَيْمُ بن عَدِيٍّ، وقيل الرقَّاص الكَلْبُّي، يمدح مسعود بن بَحْرٍ، قال ابن بري وهو الصحيح: وليس بَهَيَّابٍ، إِذا شدَّ رَحْلَهُ يقولُ: عَداني اليومَ واقٍ وحاتِمُ وأَنشده الجوهري: ولسْتُ بَهيَّابٍ؛ قال ابن بري: والصحيح وليس بَهَيَّابٍ لأَن قبله: وجَدْتُ أَباكَ الحُرَّ بحْراً بنجْدَةٍ، بَناها له مَجْداً أَشَمُّ قُماقِمُ (* قوله «الحر» سيأتي في مادة خثرم بدله الخير). وليس بِهَيَّابٍ، إِذا شَدَّ رحلَه يقول: عَداني اليومَ واقٍ وحاتِمُ ولكنه يَمْضي على ذاكَ مُقْدِماً، إِذا صَدَّ عن تلك الهَناتِ الخُثارِمُ وقيل: الحاتِمُ الغراب الأَسود لأَنه يَحْتِمُ عندهم بالفِراق؛ قال النابغة: زَعَمَ البَوارِحُ أَن رِحْلَتَنا غَداً، وبِذاكَ تَنْعابُ الغرابِ الأَسودِ قول مُلَيْحٍ الهُذلي: وصَدَّقَ طُوَّافٌ تَنادَوْا بِرَدِّهِمْ لَهامِيمَ غُلْباً، والسَّوامُ المُسَرَّحُ حُتوم ظِباءٍ واجَهَتْنا مَرُوعَة، تَكادُ مَطايانا عليهِنَّ تَطْمَحُ يكون حُتومٌ جمعَ حاتِمٍ كشاهِدٍ وشُهود، ويكون مصدر حَتَمَ. وتَحَتَّم: جعَل الشيء عليه حَتْماً؛ قال لَبيد: ويَوْمَ أَتانا حَيُّ عُرْوَةَ وابنِهِ إِلى فاتِكٍ ذي جُرْأَةٍ قد تَحَتَّما والحُتامةُ: ما بقي على المائدة من الطعام أَو ما سقط منه إِذا أُكِلَ، وقيل: الحُتامةُ (* قوله «وقيل الحتامة إلخ» هكذا بالأصل) ما فضل من الطعام على الطَّبَق الذي يؤكل عليه. والتَّحَتُّم: أَكل الحُتامة وهي فُتات الخبز. وفي الحديث: من أَكل وتَحَتَّم دخل الجنة؛ التَّحَتُّم: أَكل الحُتامة، وهي فُتات الخبز الساقطُ على الخِوَان. وتَحَتَّم الرجلُ إِذا أَكل شيئاً هَشّاً في فيه. الليث: التَّحَتُّم الشيء إِذا أَكلته فكان في فَمِك هَشّاً. والحَتَمَةُ: السواد. والأَحْتَمُ: الأَسود. والتَّحتُّم: الهَشاشةُ. يقال: هو ذو تَحَتُّمٍ، وهو غَضُّ المُتَحَتَّم. والتَّحَتُّم: تَفَتُّتُ الثُّؤْلول إِذا جَفَّ. والتَّحتم: تَكسُّر الزجاج بعضه على بعضٍ. والحَتَمَةُ: القارورة المُفَتَّتةُ. وفي نوادر الأَعراب: يقال تَحَتَّمْتُ له بخير أَي تمنيتُ له خيراً وتَفاءلت له. ويقال: هو الأَخ الحَتْمُ أَي المَحْضُ الحقُّ؛ وقال أَبو خِراشٍ يرثي رجلاً (* قوله «رجلاً» في التكملة: يرثي خالد بن زهير): فواللهِ لا أَنساكَ، ما عِشْتُ، لَيْلَةً، صَفيِّي من الإِخْوانِ والولدِ الحَتْمِ وحاتِمٌ الطائيُّ: يُضْرَب به المَثَلُ في الجُود، وهو حاتِمُ بنُ عبد الله بن سَعْد بن الحَشْرَجِ؛ قال الفرزدق: على حالةٍ لو أَنَّ في القومِ حاتِماً، على جودِهِ، ما جادَ بالمالِ، حاتِمِ (* قوله «على جوده إلخ» كذا في الأصل، والمشهور: على جوده لضنّ بالماء حاتم). وإِنما خفضه على البدل من الهاء في جودِه؛ وقول الشاعر: وحاتِمُ الطائيُّ وَهَّابُ المِئِي وهو اسم ينصرف، وإِنما تَرَكَ التنوين وجعل بدل كسرة النون لالتقاء الساكنين، حذفَ النون للضرورة؛ قال ابن بري: وهذا الشعر لامرأَة من بني عقيل تَفْخَرُ بأَخوالها من اليمن، وذكر أَبو زيد أَنه للعامِرِيّة؛ وقبله: حَيْدَةُ خالي ولَقِيطٌ وعَلِي، وحاتِمُ الطائيُّ وَهَّابُ المِئِي ولم يَكُنْ كخالك العَبْدِ الدَّعِي يأْكل أَزْمانَ الهزالِ والسِّنِي هَيَّاب عَيْرٍ مَيْتةٍ غيرِ ذَكِي وتَحْتَمُ: موضع؛ قال السُّلَيْك بن السُّلَكة: بِحَمْدِ الإِلَه وامْرِئٍ هُوَ دَلَّنِي، حَوَيْتُ النِّهابَ من قَضِيبٍ وتَحْتَما مقاييس اللغة: (حتم) الحاء والتاء والميم، ليس عندي أصلاً، وأكثر ظنِّي أنه أيضاً من باب إبدال التاء من الكاف، إلاّ أنّ الذي فيه من إحكام الشيء. يقال: حتم عليه، وأصله على ما ذكرناه حَكَم، وقد مضى تفسيره. والحاتم: الذي يقضي الشَّيء. فأمّا تسميتُهم الغُرَابَ حاتِماً فمن هذا، لأنهم يزعمون أنه يَحتِم بالفراق. وهو كالحُكْم منه. قال: ولقد غَدَوْتُ وكنتُ لا *** أغْدُو على وَاقٍ وحاتِمْ([9]) وفي الباب كلمةٌ أخرى ويقرب أيضاً من باب الإبدال. ويقولون الحُتَامة: ما بقي من الطَّعام على المائدة - وهذا عندي من باب الطاء لأنّه شيءٌ لا يتحَتَّم([10]) أي يتفتَّت ويتكسَّر. وقد مرَّ تفسيرُه. القاموس المحيط: الحَتْمُ الخالِصُ، قَلْبُ المَحْتِ، والقَضاءُ، وإيجابُهُ، وإحْكامُ الأَمْرِ ج حُتومٌ، وقد حَتَمَهُ يَحْتِمُهُ. والحاتِمُ: القاضي ج: حُتومٌ، والغُرابُ الأَسْوَدُ، وغُرابُ البَيْنِ، وهو أحْمَرُ المِنقارِ والرِجْلَيْنِ، وابنُ عبدِ اللهِ بنِ سَعْدٍ الطائِيُّ. وتَحَتَّمَ: جَعَلَ الشيءَ حَتْماً، وأكَلَ شَيئاً هَشّاً في فيه. والحُتْمَةُ، بالضمِّ: السَّوادُ، وبالتحريكِ: القارورَةُ المُفَتَّتَةُ. والحُتامَةُ: ما يَبْقَى على المائِدَةِ من الطّعامِ، أو ما سَقَطَ منه إذا أُكِلَ. وتَحَتَّمَ: أكَلَها، و لفُلانٍ بخَيْرٍ: تَمَنَّى له خَيراً، وتَفاءَلَ له، و لكَذا: هَشَّ. وهو ذو تَحَتُّمٍ: هَشَّاشٌ، وهو غَضُّ المُتَحَتَّمِ. والحُتومَةُ: الحُموضَةُ. واحْتأمَّ، كاطْمأنَّ: قَطَعَ. والأَحْتَمُ: الأَسْوَدُ. تاج العروس: ( الحتم الخالص ) وهو ( قلب المحت ) ويقال هو الاخ الحتم أي المحض الحق قال أبوخراش يرثى رجلا فوالله ما أنساك ما عشت ليلة * صفيى من الاخوان والولد الحتم ( و ) الحتم ( القضاء ) كما في الصحاح زاد غيره المقدر ( و ) في المحكم الحتم ( ايجابه ) وفى التنزيل العزيز كان على ربك حتما مقضيا ( و ) قيل هو ( احكام الامر ) وبه صدر الجوهرى ( ج حتوم ) أنشد الجوهرى لامية بن أبى الصلت عبادك يخطئون وأنت رب * بكفيك المنايا والحتوم وفى الحديث الوتر ليس بحتم قال ابن الاثير الحتم اللازم الواجب الذى لا بد من فعله ( وقد حتمه يحتمه ) حتما قضاء وأوجبه ( والحاتم القاضى ) أي الموجب للحكم ( ج حتوم ) كشاهد وشهود ( و ) الحاتم ( الغراب الاسود ) وأنشد الجوهرى للمرقش ويروى لخزز بن لوذان السدوسى لا يمنعنك من بغا * ءالخير تعقاد التمائم ولقد غدوت وكنت لا * أغدو على واق وحاتم فإذا الاشائم كالايا * من والايا من كالا شائم وكذاك لا خير ولا * شر على أحد بدائم قد خط ذلك في الزبو * رالاوليات القدائم وأنشد لخشيم بن عدى وقيل للاعشى وهو غلط وقيل للرقاص الكلبى يمدح مسعود بن بحر قال ابن برى وهو الصحيح ولست بهيات إذا شد رحله * يقول عدانى اليوم واق وحاتم قال ابن برى والرواية وليس بهياب قال الجوهرى انما سمى به لانه يحتم عندهم بالفراق قال النابغة زعم البوارح أن رحلتنا غدا * وبذاك تنعاب الغراب الاسود ( و ) الحاتم ( غراب البين ) لانه يحتم بالفراق إذا نعب ( وهو أحمر المنقار والرجلين ) وقال اللحيانى هو الذى يولع بنتف ريشه وهو يتشاءم به ( و ) حاتم ( بن عبد الله بن سعد ) بن الحشرج ( الطائى ) كريم مشهور قال الفرزدق عى حالة لو أن في القوم حاتما * على جوده ما جاد بالماء حاتم ( وتحتم جعل الشئ حتما ) أي لازما قال لبيد ويوم أتانا حي عروة وابنه * إلى فاتك ذى جرأة قد تحتما ( و ) أيضا ( أكل شيأ هشا في فيه ) قاله الليث وفى الصحاح والتحتم هشاشة نقول هو ذو تحتم وهو غض المتحتم هكذا نصه ووجدت في الهامش ما نصه في العبارة سقط والصواب هشاشة الشئ المأكول ( والحتمة يالضم السواد ) ويروى بالتحريك أيضا ( و ) الحتمة ( بالتحريك القارورة المفتتة والحتامة ) بالضم ( ما يبقى على المائدة من الطعام أو ما سقط منه إذا أكل ) من فتات الخبز وغيره ( وتحتم ) الرجل ( أكلها ) ومنه الحديث من أكل وتحتم دخل الجنة ( و ) تحتم ( لفلان بخير ) أي ( تمنى له خيرا وتفاءل له ) كذا في نوادر الاعراب ( و ) تحتم ( لكذا هش وهو ذو تحتم ) أي ( هشاش وهو غض المتحتم ) نقله الجوهرى ( والحتومة الحموضة ) زنة ومعنى ( واحتأم كاطمأن قطع والاحتم الاسود ) من كل شئ ومنه حديث الملاعنة ان جاءت به أسحم أحتم أي أسود * ومما يستدرك عليه الحاتم المشؤم وأيضا الاسود من كل شئ والاسم الحتمة محركة وقول مليح الهذلى حتوم ظباء واجهتنا مروعة * تكاد مطايانا عليهن تطمح يكون جمع حاتم كشاهد وشهود ويكون مصدر حتم والتحتم تفتت الثؤلول إذا جف وأيضا تكسر الزجاج بعضه على بعض وتحتم كتمنع موضع في قول السليك بن السلكة بحمد الاله وامرئ هو دلنى * حويت النهاب من قضيب وتحتما وأبو حاتم محمد بن ادريس بن المنذر الرازي روى عنه أبو داود وأبو حاتم المزني حجازى مختلف في صحبته

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ورد

    1 ortak ayet · Gül demektir

  2. قضي

    1 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  3. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  4. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا

    Gerekli işSizden oraya gitmeyecek hiç kimse yoktur. Bu, Rabbının yapmayı üzerine aldığı kesin bir hükümdür.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحتم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقضى, وجب, فرض, حكم
Zıt Kökخير
Çekirdek Özet 1Bir hükmün, işin veya kararın geri dönülmez biçimde kesinleşmesi, bağlanması ve infazının zorunlu hale gelmesi
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin ve vaadin değişmez, ötelenemez ve ertelenemez nihai bir yasaya ve yürürlüğe dönüşmesi
Çekirdek Özet 3Varlık, ahlak ve ceza düzeninde keyfiliğin dışlanarak adaletin kaçınılmaz ontolojik bir gereklilik olarak tahakkuku
Kritik Hata RiskiKökün sadece kör bir kadercilik veya keyfi bir dayatma sanılarak ilahi adaletin nedensellik ve ahit boyutundan koparılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حتSürtünerek dökülme, son sınıra varma, tükenip kesinleşme ve nihai noktaya erişme (karşılaştırınız: حتى)مToplama ve kapama niteliği taşıyan mim harfinin eklenmesiyle sınır anlamı, hükmün etrafını kuşatarak geri dönüş kapısını tamamen kapatan nihai bağlayıcılığa ve ertelenemez zorunluluğa dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevreleme, dışarıya karşı sınır koyma ve alanı kapatıp sabitleme hareketini kurar.
تİşaret, son sınırKesin bir im koyma, sınır çizgisi çekme ve süreci nihayete erdirme etkisini ekler.
مSu, kuşatıcı derinlikHükmü bütünüyle içine alma, toparlama ve tam bir bağlayıcılık dairesi içine hapsetme fonksiyonunu yükler.
حتمSınırla çevrilip nihai im vurularak bütün çıkışların kapatılmasıÇitin çizdiği hududa son işaretin vurulup kararın tüm yönleriyle kuşatılması; kaçınılmaz ve infazı kesin hüküm hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sınırın veya kararın bozulmayacak, değiştirilmeyecek ve parçalanamayacak şekilde düğümlenip kesinleştirilmesi; kadının hükmü katile icra etmesi
Cahiliye şiiri kullanımıUmeyye b. Ebi's-Salt ölüm ve mukadder hükümler bağlamında bu kökü kullanır: حَنَانَيْ رَبِّنا، وله عَنَوْنا / بكفَّيْهِ المنايا والحُتُومُ
Erken Arapça kullanımAyrılığın kesinleştiğine işaret eden siyah karga için «el-hâtim» denmesi ve kesin bağlayıcı olmayan durumlar için «leyse bi-hatmin» ifadesinin kullanılması

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-İştikāk, Lisānü’l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حتم kökü, merkezi Sami dil gövdesinde karar kılma, sınırlandırma ve hükmün kaçınılmaz hale getirilmesi ekseninde daralmış bir morfolojik yapı sergiler. İbrani ve Arami sahasında doğrudan ses denkliğiyle kesin bir üçlü kök türevi sınırlı kalmakla birlikte, nihayet ve hudut bildiren edatsal köklerle ve حكم (hüküm, dizginleme) kökünün fonetik varyantlarıyla yakın ilişki içerisindedir. İbn Fâris gibi erken dönem dilcileri kökün bir yönüyle ta-kef harf dönüşümü üzerinden حكم kökünün bir türevi veya ihtisaslaşmış hali olduğunu ileri sürmüştür. Arapçada kök, genel yargılama ve dizginleme anlamından ziyade kararın iptal edilemez nihai infaz aşamasını adlandırmak üzere müstakil bir semantik alan kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحكم ve حت kökleriyle fonetik ve semantik kesişimHükmetme ve sınır tayin etme eyleminin geri dönülemez bir kesinlik kazanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki sınır, nihayet ve kesin yargı bağlamlarıBütüncül bir üçlü kök olarak ortaklığı zayıf, ikili çekirdek ve fonetik türevler üzerinden semantik akrabalık mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda doğrulanmış güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حتمAnlamlıKesin hüküm ve bağlayıcılıkKararın geri dönülemez şekilde kesinleşmesi ve yürürlüğe girmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
حمتAnlamlıŞiddetli sıcaklık ve öfkeIsının ve kızgınlığın en uç noktaya ulaşıp yakıcı hale gelmesiKur'an'da geçmez; şiddet ve uç nokta ilişkisi
تحمAnlamlıSiyahlaşma ve yoğun renkBir kumaş türünün veya rengin koyuluğu ve belirginliğiKur'an'da geçmez
تمحAnlamlıSıçrama ve uzaklaşmaSuyun veya bir nesnenin hızla fışkırıp ayrılmasıKur'an'da geçmez
محتAnlamlıSaf sıcaklık ve katıksızlıkKarışımsız, katıksız sıcak gün veya saf soyKur'an'da geçmez; kesinlik ve saflık çağrışımı
متحAnlamlıKuyudan su çekme ve uzamaİpi iki elle ardışık çekerek suyu dışarı çıkarma ve adımı uzatmaKur'an'da geçmez; sonuca ulaştıran fiili hareket

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حتمMerkezHükmün kesinliği ve kaçınılmazlığıİtiraz, dönüş ve iptal kabul etmeyen nihai infaz zorunluluğuİradenin tereddütsüz tahakkukunu bildirir
قضىKomşuHüküm, tamamlama ve sonlandırmaSürecin bitirilip karara bağlanmasıحتم kökü kazanın infazındaki geri dönülemez kesinlik vasfıdır
وجبKomşuGereklilik ve bağlayıcılıkVarlık veya borcun zimmete sabit olmasıحتم ilahi iradenin infaz kararlılığında daha baskındır
فرضKomşuPay belirleme ve kesin görev kılmaHukuki sınırların ve payların net olarak çizilmesiحتم doğrudan kaçınılmaz akıbeti vurgular
حكمKomşuYargılama ve dizginlemeİşi fesattan koruyarak nizama bağlamaحتم hükmün kesinleşmiş nihai sonucudur
خيرZıtMuhayyerlik ve seçim serbestisiKişiye birden fazla seçenek arasından tercih hakkı tanınmasıZorunluluğu ve mecburiyeti kaldıran serbestlik halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحتمKesinleşmiş ve bozulamaz hükümBir kararın veya kaza edilmiş işin alternatifsiz infazıKesin
LatinceDecretum, necessitasKararlaştırılmış olan, kaçınılmaz zorunlulukHukuki veya ontolojik olarak geri çevrilemez kaderi ve emri karşılarGüçlü
İngilizceInevitable decree, absolute obligationKaçınılmaz hüküm, kesin bağlayıcılıkKararın tartışmasız infaz gerekliliğini verir; ahlaki veya ontolojik zorunluluğu yansıtırGüçlü
AlmancaUnwiderruflicher Beschluss, unabwendbare PflichtGeri dönülemez karar, savuşturulamaz görevKararın mutlak kesinliğini ve alternatifsizliğini ifade ederGüçlü
FransızcaDécret inéluctable, obligation absolueKaçınılmaz ferman, mutlak yükümlülükİptali mümkün olmayan ilahi veya hukuki zorunluluğu karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisānü’l-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَتْمًاKaçınılmaz ilahi yasa ve kesinleşmiş infazBütün insanların cehenneme uğramasının (vürûd) ilahi adaletin ertelenemez bir ahdi olduğunu bildiren ceza ve vaat bağlamı (Meryem 19:71)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza ve kader, ilahi vaat ve vaidAllah'ın kendi üzerine vacip kıldığı vaatlerin ve cehenneme vürûd hükmünün nedenselliği ve adaletiGeri dönülemez ilahi yasa
FıkıhHükümlerin bağlayıcılık dereceleriBir emrin farz (hâtem/vâcip) mi yoksa mendup/nafile mi olduğu ayrımıTerki caiz olmayan kesin mükellefiyet
TefsirMeryem Suresi 71. ayetin tefsiriCehenneme «vürûd»un herkes için mutlak bir geçiş mi yoksa azap amacıyla giriş mi olduğu meselesiBozulamaz ilahi taahhüt
Hadisİbadetlerin fıkhî statüsüVitir namazının farz namazlar gibi bağlayıcı olup olmadığı tartışması (hadisteki «leyse bi-hatmin» ifadesi)Zorunlu kılınmamış uygulama

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adalet ve eskatolojiKaçınılmaz ilahi vaat ve akıbetHesap günündeki yüzleşmenin kesinliğini kurmaİnsanın amelinin karşılığıyla buluşması ötelenemez bir ilahi yasadırKesin
İlmiDoğa felsefesi ve determinizmDeğişmez kozmolojik kanunSüreçlerin zorunlu sonuç doğurmasını temin etmeBelirli sebeplerin kaçınılmaz sonuçlara bağlanması prensibidirGüçlü
SiyasiYargı ve anayasal düzenTemyizi kabil olmayan nihai mahkeme kararıHukuki istikrar ve infazı sağlamaYetkili otoritenin ihtilafı kesin olarak bitiren bağlayıcı buyruğudurGüçlü
İktisadiBorçlar ve sözleşmeler hukukuİptal edilemez kesin taahhütPiyasa güvenini ve ifayı garanti etmeCayma hakkının sona erdiği ve borcun ifasının zorunlu olduğu aşamadırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesin sınır değeri ve deterministik durum geçişi (P=1)Bir sistemin belirli koşullar altında olasılıklı değil, mutlak kesinlikle tek bir çıktıya veya duruma kilitlenmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerKesinleşmiş ve infaz edilebilir nihai yargı kararı (res judicata)Bütün kanun yolları tükendikten sonra bir davanın geri dönülmez biçimde karara bağlanması ve zorla icra edilebilir hale gelmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü, mekanik ve kör bir kadercilik anlayışıyla veya Tanrı'nın kullarına keyfi bir zorbalığı olarak yorumlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamحتم kökü Kur'an'da «kazâ» ile birleşerek keyfiliği değil, bizzat ilahi adalet ilkelerinin, vaat ve vaidin ontolojik olarak ertelenemez bir yasallık kazandığını bildirir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeryem 19:71 ayetindeki ilahi kararın rahmet ve adalet dengesinden koparılarak, müminlerin de ebedi helake uğrayacağı zannına veya insanın eylemlerinin anlamsızlaştığı bir cebr inancına sapılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi iradenin belirlediği varoluşsal yasaların, ahiret aşamalarının ve adalet gereksinimlerinin hiçbir pazarlığa, şefaatin suiistimaline veya keyfi muafiyete açık olmadığını tek bir kelimeyle billurlaştırdığı için hayati önem taşır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hallerini, cehenneme uğrama (vürûd) gerçeğini ve takva sahiplerinin kurtuluşunu bildiren eskatolojik ayetlerde belirleyicidir (Meryem 19:71-72).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi adaletin esnetilebileceği, amellerin sonuçsuz kalabileceği ya da bazı grupların imtiyazlı olarak hesap ve yüzleşme yasalarından muaf tutulacağı yanılgısını kesin olarak düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kararın, sınırın veya hükmün geri dönüşü imkânsız kılacak şekilde kilitlenmesi, düğümlenmesi ve bağlayıcı hale getirilmesi.
  • Soyut anlamİlahi takdir ve adaletin, varlığın işleyişinde hiçbir sapma ve erteleme kabul etmeyen kaçınılmaz bir varoluşsal yasaya dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkOlasılık ve muhayyerlik alanının kapanarak deterministik ve mutlak infaz aşamasına geçişi sağlayan ilahi irade kuralı.
  • LaTeX modeli∀x∈Ω,lim⁡t→tfP(x→x∗∣D(x∗)=1)=1
  • LaTeX açıklamasıFormül, durum uzayındaki (Ω) herhangi bir süreç veya varlık (x) için, nihaî hüküm anına (t→tf) yaklaşıldığında, kesinleşmiş ilahi karar fonksiyonu (D(x∗)=1) altında belirlenen kaçınılmaz durumun (x∗) gerçekleşme olasılığının mutlak kesinliğe (P=1) ulaştığını ve alternatif ihtimallerin sıfırlandığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح