حجز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ج-ز2 sîga, 13 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بيننهرحَاجِزِينَحجزخللأرضحَاجِزًارسوجعلبحرمععلم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

حجز

ح - ج - ز

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.044 harf
باب الحاء والجيم والزاي معهما ح ج ز، ج ز ح يستعملان فقط حجز: الحَجْزُ: أن تَحجِزَ بين مُقاتِلَيْن. والحِجاز والحاجز اسم، وقوله تعالى: "وجَعَل بين البَحريَنْ حاجزاً" أيْ حِجازاً فذلك الحِجاز أمْر الله بين ماءٍ مِلْحٍ وعَذْبٍ لا يختلطان. وسُمِّيَ الحِجاز لأنّه يفصِلُ بينَ الغَوْر والشام وبيْنَ البادِية. والحِجازُ: حَبْلٌ يُلقَى للبعير من قِبَل رِجلَيْه، ثُمَّ يُناخُ عليه، يُشَدُّ به رُسْغا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR818 harf
ححَزَهُ يَحْجُزُهُ حَجْزاً، أي منعه، فانْحَجَزَ. والمُحاجَزَةُ: الممانعةُ. وفي المثل: إن أردتَ المُحاجَزَةَ فقبل المُناجَزَةِ. وقد تَحاجَزَ الفريقان. وقولهم: حَجازَيْكَ، مثال حَنانَيْكَ، أي احْجِز بين القوم. والحَجَزَةُ بالتحريك: الظَلَمَةُ. وفي حديث قَيْلَةَ: أيَعْجِزُ ابنُ هذه أن ينتصِف من وراء الحَجَزَةِ، وهم الذين يَحْجِزونه عن حقِّه. والحِجازُ: بلادٌ سمِّيتْ بذلك لأنّها حَجَزَتْ بين نجدٍ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.107 harf
ح ج ز حجز ، جزح استعمل من وجوهه : حجز ، جزح . حجز : قال الليث : الحَجْزُ : أن تَحْجِزَ بين مُقَاتِلَيْن ، والحِجازُ : الاسم وكذلك الحاجِزُ . قال الله جلّ وعزّ : ( رَوَاسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ ) ( النَّمل : 61 ) أي حِجَازاً بين ماء مِلْحٍ وماء عذب لا يَخْتلطان ، وذلك الحجاز قُدرَةُ الله ، قال : وسُمِّي الحجَازُ حِجازاً ، لأنه فَصَل بين الغَوْر والشّأم وبين البادِية . قلت : سُمِّي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.432 harf
(باب الحاء والجيم وما يثلثهما) (حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR515 harf
- الحجز: المنع بين الشيئين بفاصل بينهما، يقال: حجز بينهما. قال عز وجل: ﴿وجعل بين البحرين حاجزا﴾ [النمل/61]، والحجاز سمي بذلك لكونه حاجزا بين الشام والبادية، قال تعالى: ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين﴾ [الحاقة/47]، فقوله: ﴿حاجزين﴾ صفة لأحد في موضع الجمع، والحجاز حبل يشد من حقو البعير إلى رسغه، وتصور منه معنى الجمعن فقيل: احتجز فلان عن كذا واحتجز بإزاره، ومنه: حجزة السراويل، وقيل: إن أردتم المحاجزة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR882 harf
ح ج ز حجـز بيـن المتقاتليـن وبينهمـا حاجـز وحجـاز وجعل الله بيني وبينك حجاباً وحجازاً‏.‏ وحجازئك بوزن حنانيك أي احجز بين القوم‏.‏ والمحاجزة قبل المناجزة‏.‏ يقال حاجزوا عدوهم‏:‏ كافوه وتراموا ثم تحاجزوا وكانت بينهم رمياً ثم صارت إلى حجيزي وهي التحاجز‏.‏ واحترز مـن كـذا واحتجـز‏.‏ واحتجـز بـإزاره علـى وسطـه‏:‏ لاقـى بيـن طرفيه وشده ورأيته محتجزاً بإزاره‏.‏ وفي الحديـث ‏"‏ رأى رجـلاً محتجـزاص
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.696 harf
الحَجْز: الفصل بين الشيئين، حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً وحِجازَةً فاحْتَجَز؛ واسم ما فصل بينهما: الحاجِزُ. الأَزهري: الحَجْز أَن يَحْجِز بين مقاتلين، والحِجَاز الاسم، وكذلك الحاجِزُ. قال الله تعالى: وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا يختلطان، وذلك الحجاز قدرة الله. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. وفي الحديث: ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR251 harf
* ح ج ز * * حَجَزَهُ * منعه * فانْحَجَزَ * وبابه نصر و * الحَجَزةُ * بفتحتين الظلمة وهو في حديث قيلة و * الحِجَازُ * بلاد و * احتَجَزَ * القوم و * انْحَجَزُوا * أيضا أتوا الحجاز و * حُجْزَةُ * الإزار معقدة بوزن حجرة وحجزة السراويل أيضا التي فيها التكة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.401 harf
حجزه يحجزه، بالضم، ويحجزه، بالكسر، حجزا وحجيزى، مثال خصيصى وحجازة، بالكسر: منعه. وفي المثل: كانت بين القوم رميأ، ثم صارت حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. حجزه يحجزه حجزا: كفه، ومنه الحديث: ولأهل القتيل أن ينحجزوا الأدنى فالأدنى أي يكفوا عن القود، فانحجز، وكل من ترك شيئا فقد انحجز عنه. والانحجاز مطاوع حجزه، إذا منعه. حجز بينهما يحجز حجزا وحجازة فاحتجز: فصل، واسم ما فصل بينهما: الحاجز. وقال الأزهري:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.637 harf
حَجَزَةُ 1 حَجَزَةُ حجز حجزه حجزة , aor. حَجُزَ (S, K) and حَجِزَ , (K,) inf. n. حَجْزٌ (S, K) and حِجَازَةٌ and ↓ حِجِّيزَى, (K,) [or the last is rather a quasi-inf. n. of تَحَاجَزُوا, and, accord. to some, it is of an intensive form,] He, or it, prevented, hindered, impeded, withheld, restrained, or debarred, him, or it; syn. مَنَعَهُ, (S, K,) and كَفَّهُ. (K.) It is said in a trad., وَلِأَهْلِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR799 harf
حَجَزَ حَجَزَ I , U ( n. ac. حَجْز 1 , حِجَاْزَة 23t , حِجِّيْزَى 30ya ), a. Prevented, restrained. b. [ Bain ], Intervened, stepped between. c. [ acc. & 'Ala ], Sequestrated; distrained upon ( property ). حَاْجَزَ حَاْجَزَ III , a. Repulsed, repelled. اِنْحَجَزَ اِنْحَجَزَ VII , a. Was restrained, held in check; restrained himself, forbore. اِحْتَجَزَ اِحْتَجَزَ VIII a. [ Bi ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.357 harf
حجز حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) - حاجِز - حاجِزيْن حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يمنعه من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته حَاجِز: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَزَ - يَحْجُزُ ": وهو أيضاً اسم آلة: الشيء أو الكائن الذي يمنع كائناً من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه
Maddenin bağlantısı

حجز حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) - حاجِز - حاجِزيْن حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يمنعه من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته حَاجِز: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَزَ - يَحْجُزُ ": وهو أيضاً اسم آلة: الشيء أو الكائن الذي يمنع كائناً من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته حَاجِزِيْن: جمع " حاجِز" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفصل والحجز بين كائنين ومنع الحركة بينهما بإيقافها بحاجز"، وهي: بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) حجز- حاجز ﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين(47)﴾ الحاقة مختار الصحاح ● [حجز] ح ج ز: حَجَزَهُ منعه فانْحَجَزَ وبابه نصر و الحَجَزةُ بفتحتين الظلمة وهو في حديث قيلة و الحِجَازُ بلاد و احتَجَزَ القوم و انْحَجَزُوا أيضا أتوا الحجاز و حُجْزَةُ الإزار معقدة بوزن حجرة وحجزة السراويل أيضا التي فيها التكة الراغب حجز الحجز: المنع بين الشيئين بفاصل بينهما، يقال: حجز بينهما. قال عز وجل: }وجعل بين البحرين حاجزا﴿[النمل/61]، والحجاز سمي بذلك لكونه حاجزا بين الشام والبادية، قال تعالى:﴾فما منكم من أحد عنه حاجزين﴿[الحاقة/47]، فقوله:﴾حاجزين{ صفة لأحد في موضع الجمع، والحجاز حبل يشد من حقو البعير إلى رسغه، وتصور منه معنى الجمع فقيل: احتجز فلان عن كذا واحتجز بإزاره، ومنه: حجزة السراويل، وقيل: إن أردتم المحاجزة فقبل المناجزة (انظر: أساس البلاغة (حجز) ص 74؛ والبصائر 2/436)، أي: الممانعة قبل المحاربة، وقيل: حجازيك، أي: احجز بينهم. ملخص اللسان 1. حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً الحَجْز: الفصل بين الشيئين، 2. وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا يختلطان، 3. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. 4. ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى فالأَدنى أَي يَكُفوا عن القَوَد؛ 5. وحَجَزَه عن الأَمر يَحْجُزه حِجازَةً وحِجِّيزَى: صرفه. 6. والانْحِجاز: مُطاوِع حَجَزَه إِذا منعه، 7. المُحاجَزَة: المسالمة، 8. والحَجَزَة: الظَّلَمَةُ. 9. الحَجَزَة: هم الذين تَحْجزونه عن حقه، 10. والحِجاز: البلد المعروف، بين نَجْدٍ والسَّراة، 11. حِجاز :الجبال ؛ 12. وتَحاجَزُوا وانْحَجَزُوا واحْتَجَزُوا: تَزايَلُوا، 13. وحَجازَيْكُ كحَنانَيْك أَي احْجُزْ بينهم حَجْزاً بعد حَجْزٍ، 14. وحُجْزة الإِزار: جَنَبته. 15. وحُجْزة السراويل: موضع التِّكَّة، 16. حُجْزة الإِنسان مَعْقِد السراويل والإِزار. 17. الحُجْزة حيث يُثْنى طرف الإِزار في لَوْث الإِزار، 18. إِن الرَّحِم أُخذت بحُجْزة الرحمن: أَي اعتصمت به والتجأَت إِليه مستجيرة، 19. وأَصل الحُجْزة موضع شدّ الإِزار، 20. واحْتَجز بالإِزار إِذا شدّه على وسطه فاستعاره للالتجاء والاعتصام والتمسُّك بالشيء والتعلق به؛ 21. آخذ بحُجْزة الله تعالى أَي بسبب منه، 22. منهم من تأْخذه النار إِلى حُجْزَته أَي إِلى مَشَدّ إِزاره، 23. والحُجْزَة: مَرْكَبُ مُؤَخَّر الصِّفاق في الحِقْو، 24. كان يباشر المرأَة من نسائه وهي حائض إِذا كانت مُحْتَجِزَةً : شادَّةً مِئْزرها على العورة وما لا تحل مباشرته. 25. والحاجِزُ: الحائل بين الشيئين. 26. الاحْتِجاز بالثوب أَن يُدْرجه الإِنسان فيشد به وسطه، 27. الحِجاز حبل يشد به العِكْم. 28. وتحاجز القوم: أَخذ بعضهم بحُجَز بعض. 29. رجل شديد الحجْزة: صَبُور على الشدّة والجَهْد؛ 30. وحُجْز الرجل: أَصله ومَنْبِته. 31. وحُجْزُه: فصل ما بين فخذه والفخذ الأُخرى من عشيرته؛ 32. والحُِجْز: الناحية. 33. الحُِجْز العَشِيرة تَحْتَجِز بهم أَي تمتنع. 34. والحِجْز: العفيف الطاهر. 35. والحِجاز: حبل يلقى للبعير من قِبَل رجليه ثم يناخ عليه ثم يشدّ به رُسْغا رجليه إِلى حِقْوَيْه وعَجُزُه؛ 36. حَجِزَ وزَنِجَ: وهو أَن تَقَبَّضَ أَمعاء الرجل ومَصَارينه من الظمإِ فلا يستطيع أَن يكثر الشرب ولا الطُّعْم، لسان العرب ● - حجز: الحَجْز: الفصل بين الشيئين، حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً وحِجازَةً فاحْتَجَز؛ واسم ما فصل بينهما: الحاجِزُ. الأَزهري: الحَجْز أَن يَحْجِز بين مقاتلين، والحِجَاز الاسم، وكذلك الحاجِزُ. قال الله تعالى: وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا يختلطان، وذلك الحجاز قدرة الله. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. وفي الحديث: ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى فالأَدنى أَي يَكُفوا عن القَوَد؛ وكل من ترك شيئاً، فقد انْحَجزَ عنه. والانْحِجاز: مُطاوِع حَجَزَه إِذا منعه، والمعنى أَن لورثة القتيل أَن يعفوا عن دمه رجالهم ونساؤهم أَيهم عفا، وإِن كانت امرأَة، سقط القود واستحقوا الدية؛ وقوله الأَدنى فالأَدنى أَي الأَقرب فالأَقرب؛ وبعض الفقهاء يقول: إِنما العفو والقَوَد إِلى الأَولياء من الورثة لا إِلى جميع الورثة ممن ليسوا بأَولياء.والمُحاجَزَة: المُمانعة. وفي المثل: إِن أَرَدْتَ المُحاجَزَة فَقَبْل المُناجَزَة؛ المُحاجَزَة: المسالمة، والمُناجَزَة: القتال. وتحاجَزَ الفريقان. وفي المثل: كانت بين القوم رِمِّيَّا ثم صارت إِلى حِجِّيزَى أَي تراموا ثم تَحاجَزُوا، وهما على مثال خِصِّيصَى. والحِجِّيزَى: من الحَجْز بين اثنين. والحَجَزَة، بالتحريك: الظَّلَمَةُ. وفي حديث قَيْلة: أَيُلام ابْنُ ذِهِ أَن يَفْصِل الخُطَّة ويَنْتَصر من وراء الحَجَزَة؟ الحَجَزَة: هم الذين تَحْجزونه عن حقه، وقال الأَزهري: هم الذين يمنعون بعض الناس من بعض ويفصلون بينهم بالحق، الواحد حاجِزٌ؛ وأَراد بابنِ ذِهِ ولدها؛ يقول: إِذا أَصابه خُطّة ضَيم فاحْتَجّ عن نفسه وعَبَّر بلسانه ما يدفع به الظلم عنه لم يكن مَلُوماً. والحِجاز: البلد المعروف، سميت بذلك من الحَجْز الفصل بين الشيئين لأنه فصل بين الغَوْر والشام والبادية، وقيل: لأَنه حَجَز بين نَجْدٍ والسَّراة، وقيل: لأَنه حَجَز بين تِهامة ونجد، وقيل: سميت بذلك لأَنها حَجَزَتْ بين نَجْد والغَوْر، وقال الأَصمعي: لأَنها احْتُجِزَتْ بالحِرَار الخمس منها حَرَّة بني سُلَيْم

Sîgalar(2)

Mücavir kökler13 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خلل

    1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  2. رسو

    1 ortak ayet · Sıra dağlar

  3. قرر

    1 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  4. بحر

    1 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  5. نهر

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  6. وحد

    1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  7. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  8. كثر

    1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  9. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  10. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  11. بين

    1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  12. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    EngelYoksa, yeri yaratıklarının oturmasına elverişli kılan ve aralarında ırmaklar akıtan, yeryüzüne sabit dağlar yerleştiren ve iki denizin arasına engel koyan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Hayır, onların çoğu bilmezler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحجز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحجب, حجر, منع
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1İki şeyin arasına girip birbirine karışmasını, temasını veya çatışmasını fiilen durduran fiziki veya manevi engel
Çekirdek Özet 2İlahi irade ve kozmik yasalar gereği varlıklar veya hüküm ile muhatap arasına konulan aşılamaz sınır
Çekirdek Özet 3Karışmayı, fesadı ve tecavüzü önleyen mutlak ontolojik ve hukuki koruma kalkanı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yasaklama veya pasif bir duvar saymak; araya bizzat girerek iki tarafın birbirine geçişini kesin biçimde kesen dinamik tampon ve koruyucu sınır işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حجBir şeyi sınırlandırmak, kuşatmak, engellemek ve yönelip kuşatarak dış etkilere kapatmak. Bu çekirdek حجب kökünde perdeleyip örtme, حجر kökünde etrafını çevirip tasarruftan men etme ve حجج kökünde delille hasmı durdurup kuşatma anlamlarında görülür.زKesme, ayırma ve keskin biçimde bölme niteliği taşıyan ز harfinin eklenmesiyle çekirdeğin kuşatma ve engelleme anlamı, iki taraf arasına girerek birleşmeyi veya geçişi kesin bir çizgiyle kesip ayıran aktif bir tampon duvara dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaİki alanı birbirinden ayıran, dışarıdan girişi durduran ve içeriyi korumaya alan sınır hareketini başlatır.
جdeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaHareketi, yük taşımayı veya iki tarafın birbirine doğru yönelişini ve kütlesel varlığını temsil eder.
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeİki kütle veya hareket arasına keskin bir hat çekerek temas imkânını tamamen kesip koparır.
حجزİki yöneliş veya kütle arasına çekilen keskin çitİki varlık, kütle veya yöneliş arasına girilerek temasın, karışmanın veya çatışmanın kesici bir sınırla kesin olarak durdurulması eylemidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki dövüşçünün veya iki şeyin arasına girip birbirine ulaşmasına engel olmak; deveyi bağlamak için diz ile bacak arasına atılan ip; peştamalın bele bağlandığı düğüm yeri.
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir şiirinde kökü yaralanıp kaçamayacak şekilde kısıtlanan hayvan için şöyle kullanır: حَتَّى إِذَا كَانَ مَحْجُوزاً بِنَافِذَةٍ / وَقَائِظاً وَكِلا رَوْقَيْهِ مُخْتَضَبُ
Erken Arapça kullanımArap darbımeselinde savaş başlamadan önce araya barış sınırının girmesini ifade eden deyim: إِنْ أَرَدْتَ الْمُحَاجَزَةَ فَقَبْلَ الْمُنَاجَزَةِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حجز kökü, Sami dil ailesinde iki şeyin arasına girerek ayırma, sınır çekme ve bağlama fonksiyonuyla karakterize edilen arkaik semantik alana aittir. Kökün temelinde yer alan ayrılma ve düğümleme fikri, Güney Sami ve Arap yarımadası göçebe kültüründe deve bağlama usulleri ve giysinin alt ile üst beden arasındaki düğüm noktasıyla somutlaşmıştır. İbrânîce ve Ârâmîce gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı kök harfleriyle birebir korunan düzenli bir üçlü kök morfolojisi yaygın olmamakla birlikte, حج ikili çekirdeğinin taşıdığı çevirme ve kuşatma semantiği İbrânîcede bayram ve tavaf anlamındaki חגג (ḥagag) ile ortak bir arka plana dayanır; ancak Arapçada ز harfinin kattığı kesme ve sınır koyma niteliğiyle kök, tamamen iki kütlenin birbirine geçişini durduran fiziki ve hukuki berzah anlamına özgülenmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحجز kökünden türeyen türevlerİki nesne arasına girip karışmayı önleme fiilinden hicaz (dağ silsilesi), hucze (bel bağı) ve hâciz (engel) kelimelerine genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiحج ikili çekirdeği üzerinden Sami kökleriÇevirme, sınır çekme ve kapatma çekirdeği üzerinden diğer Sami dillerindeki kuşatma ve koruma kökleriyle akrabadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dillerin diğer kollarında bu üçlü kök yapısıyla doğrulanmış ortak köken verisi tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حجزAnlamlıİki şey arasına engel koymakİki varlığın temasını veya karışmasını önlemek üzere araya girmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
حزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir.
جحزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
جزحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
زحجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
زجحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حجزMerkezİki taraf arasına girip teması durduran engelBizzat iki şeyin ortasında yer alarak iki taraflı geçişi ve karışmayı keser.Araya bizzat giren aktif ve çift taraflı sınır.
حجبKomşuGörünmeyi veya erişimi örtüyle engellemeNesnenin üzerine çekilen örtü veya kapı ile görmeyi ve ulaşmayı engeller; aradaki tarafları birbirinden mutlak olarak ayırmaz, perde çeker.Tek taraflı örtme ve gizleme boyutu baskındır.
حجرKomşuKuşatarak tasarruftan men etmeBir alanı veya şahsı çevreleyerek hareket ve tasarruf imkânını kısıtlar.Çevreleme ve yasal ya da fiziki kısıtlama öne çıkar.
منعKomşuGüç kullanarak bir şeyin yapılmasına mani olmaBir failin diğer faili bir eylemden doğrudan alıkoymasıdır; araya bir engel nesnesi girmesi şart değildir.Doğrudan iradi veya fiili engellemedir.
وصلZıtİki şeyi birbirine ekleme, bitiştirme ve ulaştırmaAradaki bütün engelleri kaldırarak iki tarafı kesintisiz bir bağla birbirine bitiştirir.Ayrılığı ve engeli ortadan kaldırıp irtibat kurmadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaحجزİki şey arasına girip ayırmakİki unsurun birbirine geçişini durduran berzah ve engel koyma.Kesin
Latinceinterponere, obicere, saepireAraya koymak, set çekmekAraya bir nesne veya sınır koyarak teması engelleme fikrini karşılar; ancak hucze anlamındaki bağ boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcebarrier, buffer, interpose, partitionAraya giren engel, tamponİki kuvvet veya kütle arasındaki tampon bölge ve ayırıcı perde anlamını tam karşılar.Kesin
Almancatrennen, Scheidewand, PufferAyırmak, ara duvar, tamponİki alanın birbirine akmasını önleyen ara bölme ve koruyucu engel anlamını verir.Güçlü
Fransızcacloison, barrière, interposerBölme duvarı, araya girip ayırmaİki varlık arasına girerek etkileşimi kesme işlevini karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَاجِزًاKozmik ve fiziki berzah; karışmayı önleyen doğal sınırTatlı ve tuzlu iki su kütlesinin özelliklerini kaybetmeden bir arada durmasını sağlayan ilahi yasa bağlamı (Neml 27:61).
حَاجِزِينَHukuki ve fiili koruma kalkanı; cezayı engellemeye güç yetiren toplulukPeygamber dahi olsa ilahi hükmün ve azabın infazını durduramayacak hiçbir beşeri gücün bulunmadığı bağlamı (Hâkka 69:47).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve takdirin mutlaklığıAllah'ın cezalandırma veya yaratma iradesine hiçbir varlığın araya girerek engel olamayacağı (hâciz olamayacağı) meselesi.İlahi iradenin karşısında aşılamaz hiçbir koruyucu engelin bulunamayacağı vurgusu.
FıkıhKısas, af ve diyet hükümleriKısas hakkı doğduğunda maktulün velilerinin infazı durdurup affa meyletmesi (inhicâz) ve hacr altındaki tasarruflar.Kan dökülmesini veya hakkın zayi olmasını önlemek üzere infazı kesip durdurma.
TefsirKevni ayetlerin hikmeti ve vahyin korunmuşluğuİki denizin birbirine karışmaması mucizesi ile vahyin tebliğinde Peygamber'in ilahi denetim altında oluşu.Yaratılıştaki dengenin bozulmasını önleyen ontolojik perde ve ilahi adaletin kesinliği.
HadisAhlaki iffet ve kavgayı önlemeKişinin haramlardan kendini alıkoyması (ihticâz) ve fitne anında insanların çatışmayı durdurması.Nefsin ve fesadın önüne fiili bir set çekip geri durma tavrı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı ile mahluk ve hak ile batıl arasındaki sınırİlahi dokunulmazlık ve berzahVarlık düzeninin birbirine tecavüz etmesini önlemeDinde meşru ile gayrimeşru arasına konulan sınır, kaos ve yozlaşmayı engelleyen ilahi settir.Kesin
İlmiFiziksel ve kimyasal dengelerYarı geçirgen zar, tampon bölgeSistemlerin dengesini koruyarak entropiyi denetlemeİki farklı yoğunluktaki kütlenin özelliklerini koruyarak bir arada var olmasını sağlar.Güçlü
SiyasiHukukun üstünlüğü ve cezanın infazıYargı bağımsızlığı ve dokunulmazlığın sınırlandırılmasıHiçbir gücün ilahi/hukuki hükmün arasına girememesiSuç işleyen kim olursa olsun siyasi nüfuzun adaletin tecellisine engel olamamasıdır.Kesin
İktisadiMülkiyet hakları ve tekel oluşumuPiyasa regülasyonu ve mütekabiliyet sınırıSömürünün ve haksız sermaye geçişinin engellenmesiTarafların birbirinin hakkını gasp etmesini önleyen hukuki koruma duvarıdır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey gerilimi, termodinamik yalıtım ve osmotik bariyerİki farklı potansiyele sahip ortamın kontrolsüzce birbirine difüzyonunu önleyen, geçişi kesin olarak engelleyen veya düzenleyen sınır tabakası.Güçlü
Beşeri bilimlerKuvvetler ayrılığı ve hukuki dokunulmazlık zırhıİktidar erklerinin birbirinin alanına tecavüz etmesini durduran ve hiçbir zümrenin adaletin infazına kalkan olamayacağını belirten anayasal fren.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca görünür, somut bir duvar veya kaba bir fiziksel set olarak düşünmek; soyut, hukuki ve ontolojik boyutunu dışlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem kozmik düzenin kimyasal ve fiziksel dengesini sağlayan görünmez ilahi yasayı (iki deniz arasındaki berzahı) hem de mutlak adaletin infazı karşısında hiçbir beşeri otoritenin koruma sağlayamayacağını ifade eden evrensel bir ilkedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNeml 27:61 ayetindeki engeli sadece karasal bir kara parçası sanmak ve ayetin kimyasal/fiziksel su dengesi mucizesini kaçırmak; Hâkka 69:47 ayetinde ise Peygamber dahil hiç kimsenin adaletten muaf olamayacağı gerçeğini dar kabilevi savunma sınırına indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık düzeninin kaos olmadan devam etmesinin ilahi sınırlar (hâciz) sayesinde olduğunu ve Allah'ın hükmü tecelli ettiğinde hiçbir otoritenin bu hükmü durduracak bir aracı veya tampon olamayacağını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delillerin sunulduğu tevhid ayetlerinde (Neml 27:61) ve vahyin kaynağının mutlaklığını, peygamberin dahi ilahi adalete tabi olduğunu bildiren uyarı ayetlerinde (Hâkka 69:47).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Torpil, şefaat veya siyasi/kabilevi nüfuzun hakikatin ve ilahi adaletin önüne geçebileceği zannını kökten yıkar; yaratılışın başıboş değil, hassas tampon yasalarla korunduğunu ilan eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki şeyin, dövüşçünün veya kütlenin arasına girip teması ve karışmayı kesen ip, bağ veya fiziki engel.
  • Soyut anlamİki ontolojik ya da hukuki durum arasına yerleşerek birinin diğerine tecavüz etmesini imkânsız kılan ilahi tampon ve mutlak koruma sınırı.
  • Sistematik karşılıkKozmolojide sistemlerin dengesini koruyan koruyucu bariyer; siyasette ve hukukta cezanın infazını hiçbir gücün engelleyemeyeceği dokunulmazlık yokluğu ilkesi.
  • LaTeX modeliB(A,C)  ⟺  (A∩C=∅)∧¬∃X (X→⊥)
  • LaTeX açıklamasıModelde B(A,C) ifadesi, A ve C sistemleri arasına konulan hâciz (tampon engel) durumunu temsil eder. Bu durum, iki sistemin birbirinin sınırlarını bozmadan ayrışmasını (A∩C=∅) sağlar. İkinci kısımda yer alan ¬∃X (X→⊥) ifadesi ise Hâkka 69:47 bağlamında, ilahi hüküm ve adalet infaz edildiğinde araya girip bu hükmü geçersiz kılacak (⊥) hiçbir X engelleyicisinin (hâciz) bulunamayacağını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح