حذر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ذ-ر16 sîga, 157 mücavir kök, 19 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رجوحِذْرَهُمْحِذْرَكُمْيَحْذَرُفَاحْذَرُوهُفَاحْذَرْهُمْحذرصوبفتنحَذَرَيَحْذَرُونَسندثبيوَيُحَذِّرُكُمُودد

KökSîga 16Ayet 19Sure 12Mücavir 157

▶ Ağı aç (3B)

حذر

ح - ذ - ر

KÖK
  • 21 geçiş
  • 19 ayet
  • 16 sîga
  • 13 sözlük

Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR892 harf
باب الحاء والذال والراء معهما ح ذ ر، ذ ر ح يستعملان فقط حذر: الحَذَر مصدرُ قولِكَ: حَذِرْتُ أحْذَرُ حَذَراً فأنا حاذِرٌ وحَذِر. وتُقَرأ الآية "وإنّا لجميعٌ حاذرون" أي مُسْتَعدّون" ومن قَرَأ: حَذِرون فمعناه: إنّا نخاف شَرَهَّم. وأنا حذيرُك منه أي أُحذَرِّكُهَ. وحَذارِ يافُلان أي: احذَر، قال: حَذارِ من أرماحنا حَذارِ جُرَّتْ للجَزْم الذي في الأمر، وأُنِّثَتْ لأنَّها كلمة، يقال: سَمِعْتُ حَذارِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR717 harf
الحَذَرُ والحِذْرُ: التَحَرُّزُ. وقد حَذَرْتُ الشيءَ أَحْذُرُهُ حَذَراً. ورجل حَذِرٌ وحَذُرٌ، متيَقِّظٌ مُتَحَرِّزٌ، والجمع حَذِرونَ وحَذارى وحَذُرونَ. وأنشد سيبويه في تعدِّيه: حَذِرٌ أموراً لا تُخاف وآمِنٌما ليس مُنْجيهِ من الأقدار والتَحْذيرٌ: التخويفُ. والحِذارُ: المُحاذَرَةُ. وقولهم: إنَّه لابنُ أَحْذارٍ، أي لابنُ حزْمٍ وحَذرٍ. وحَذارِ، بمعنى احْذَرْ. وقال الشاعر: حَذارِ من أرماحنا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.746 harf
ح ذ ر حذر ، ذرح استعمل من وجوهها : حذر ، ذرح . قال الليث : ينظر في ذحر فإن وجد مستعملاً ذكر ما فيه قلت : ولم أجذه مستعملاً في شيء من كلامهم . حذر : قال الليث : الحَذَرُ : مَصْدَر قَوْلِك : حَذِرْتُ أحْذَرُ حَذَراً فأنا حاذِرٌ وحَذِرٌ قال : وتُقرأُ هَذِه الآية : ( وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ ) ( الشُّعَرَاء : 56 ) أي مُسْتَعِدُّون ومن قَرأَ ( حَذِرون ) فمعْناهُ إنَّا نخَافُ شَرَّهُم . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.393 harf
(باب الحاء والذال وما يثلثهما) (حذر) الحاء والذال والراء أصلٌ واحد، وهو من التحرُّز والتيقُّظ. يقال حَذِر يَحْذَر حَذَراً. ورَجُلٌ حَذِرٌ وحَذُورٌ وحِذْرِيانٌ: متيقِّظٌ متحرّز.‏ وحَذَارِ، بمعنى احذَرْ. قال:‏ * حَذَارِ من أرْماحِنا حَذَارِ(1) *‏ وقرئت: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ(2)﴾ [الشعراء 56]، قالوا: متأهِّبون. و(حَذِرُونَ): خائفون. والمحْذُورة: الفزَع. فأمّا الحِذْرِيَةُ فالمكانُ الغليظ:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR538 harf
- الحذر: احتراز من مخيف، يقال: حذر حذرا، وحذرته، قال عز وجل: ﴿يحذر الآخرة﴾ [الزمر/9]، وقرئ: ﴿وإنا لجميع حذرون﴾، و ﴿حاذرون﴾ (سورة الشعراء: آية 56. وقرأ ﴿حاذرون﴾ ابن ذكوان وهشام من طريق الدجواني، وعاصم وحمزة والكسائي وخلف، وقرأ الباقون ﴿حذرون﴾. راجع: الإتحاف ص 232)، وقال تعالى: ﴿ويحذركم الله نفسه﴾ [آل عمران/28]، وقال عز وجل: ﴿خذوا حذركم﴾ [النساء/71]، أي: ما فيه الحذر من السلاح وغيره، وقوله تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR478 harf
ح ذ ر حذرته وحاذرته وفر حذر الموت وحذا الموت‏.‏ ووقـاك اللـه كـل مكـروه ومحـذور‏.‏ وتقـول‏:‏ ذر لا تحذر‏.‏ وقال‏:‏ حذار من أرماحنا حذار أي احذر‏.‏ وصبحتهم المحذورة وهي الخيل المغيرة أو الصيحة‏.‏ قال الأعشى‏:‏ قـوم بيوتهـم أمـن لجارهـم يوماً إذا ضمت المحذورة الفزعا أي جمعت الفزع كله‏.‏ ورجل حذريانٌ‏:‏ شديد الحذر‏.‏ ومن الكناية‏:‏ رجل حذر وحذر‏:‏ متيقظ محترز‏.‏ وحاذر‏:‏ مستعد‏.‏ قال‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.602 harf
الحِذْرُ والحَذَرُ: الخيفة. حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً واحْتَذَرَهُ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: قلتُ لقومٍ خَرجُوا هَذالِيلْ: احْتَذِرُوا لا يَلْقَكُمْ طَمالِيلْ ورجلُ حَذِرٌ وحَذُرٌ (* قوله: «وحذر» بفتح الحاء وضم الذال كما هو مضبوط بالأَصل، وجرى عليه شارح القاموس خلافاً لما في نسخ القاموس من ضبطه بالشكل بسكون الذال) وحاذُورَةٌ وحِذْرِيانٌ: متيقظ شديد الحَذَرِ والفَزَعِ، متحرّز؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR361 harf
* ح ذ ر * * الحَذَرُ * و * الحِذْرُ * التحرز وقد * حَذِرَهُ * وبابه طرب ورجل * حَذِرٌ * بكسر الذال وضمها أي متيقظ متحرز والجمع * حَذِرُونَ * و * حَذَارَى * بفتح الراء و * التحذِيرُ * التخويف و * الحِذَارُ * بالكسر * المُحَاذَرةُ * وقُرئ قوله تعالى ﴿وإنا لجميع حاذرون﴾ و * حَذِرُون * و * حَذُرونَ * أيضا بالضم ومعنى * حاذِرون * متأهبون ومعنى * حذِرُون * خائفون
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.379 harf
الحذر، بالكسر، ويحرك: الخفية، وقيل: هو الاحتراز وفسره قوم بالتحرز، وقوم بالاستعداد والتأهب، وقوم بالفزع. قال شيخنا: ولعلها متقاربة في المعنى، ورجح بعض التحريك، كالاحتذار وهذه عن اللحياني. حذره يحذره حذرا، واحتذره، وأنشد: قلت لقوم خرجوا هذاليل احتذروا لا يلقكم طماليل. والمحذورة، كالمصدوقة والمكذوبة. والفعل حذر، كعلم وهو حاذورة، وحذريان، بالكسر على فعليان،
Maddenin bağlantısı

الحذر، بالكسر، ويحرك: الخفية، وقيل: هو الاحتراز وفسره قوم بالتحرز، وقوم بالاستعداد والتأهب، وقوم بالفزع. قال شيخنا: ولعلها متقاربة في المعنى، ورجح بعض التحريك، كالاحتذار وهذه عن اللحياني. حذره يحذره حذرا، واحتذره، وأنشد:

قلت لقوم خرجوا هذاليل احتذروا لا يلقكم طماليل. والمحذورة، كالمصدوقة والمكذوبة. والفعل حذر، كعلم وهو حاذورة، وحذريان، بالكسر على فعليان، وحذر ككتف، وحذر كندس، ج حذرون وحذارى، أي متيقظ شديد الحذر، والفزع. وحاذر: متأهب معد، كأنه يحذر أن يفاجأ. وأنشد سيبويه في تعديه: حذر أمورا لا تخاف وآمن ما ليس منجيه من الأقدار. وهذا نادر، لأن النعت إذا جاء على فعل لا يتعدى إلى مفعول. من المجاز: يقال: هو ابن أحذار، أي ابن حزم وحذر. والمحذورة: الفزع بعينه. المحذورة: الداهية التي تحذر. في الأساس: وصبحتهم المحذورة. وهي الخيل المغيرة، أو الصيحة. قيل: المحذورة الحرب. يقال: حذار حذار يا فلان، وقد ينون الثاني، وقد جاء في الشعر. وأنشد اللحياني: حذار حذار من فوارس دارم أبا خالد من قبل أن تتندمـا. فنون الأخيرة، قال: ولم يكن له ذلك، غير أن الشاعر أراد أن يتم به الجزء. أي احذر. قال أبو النجم: حذار من أرماحنا حذار أو تجعلوا دونكم وبار. وربيعة بن حذار بن عامر العكلي كغراب جواد، م أي معروف، وهو الذي تحاكم إليه عبد المطلب بن هاشم، وحرب بن أمية، وفي هذا يقول الأعشى: وإذا أردت بأرض عكل نائلا فاعمد لبيت ربيعة بن حذار. وذكر ابن حبيب عن ابن الكلبي مثل ذلك، وفيه زيادة بعد قوله: عكلي: من بني عوف بن عبد مناة بن أد بن طابخة. وفيه: فحكم لعبد المطلب. قلت: وهو غير ابن حذار الأسدي، حكم العرب الآتي ذكره. قال الصغاني: وإياه عنى الذبياني بقوله: رهط ابن كوز محقبى أدراعهم فيها ورهط ربيعة بن حـذار. وذو حذار من ألهان بن مالك بن زيد بن أوسلة بن ربيعة بن الخيار أخي همدان بن مالك. وحبيبة بنت عبد العزى بن حذار، شاعرة توصف بالكرم، وهي من بني ثعلبة بن سعد بن ذبيان. وربيعة بن حذار الأسدي من بني أسد بن خزيمة، ثم بني سعد بن ثعلبة بن دودان وحذار هو ابن مرة بن الحارث بن سعد بن ثعلبة بن دودان، والمشهور بالنسبة إليها: قبيصة بن جابر بن وهب بن مالك بن عميرة بن حذار بن مرة الأسدي الحذاري: من التابعين، ذكره السمعاني، وذكر ابن الكلبي قيس بن الربيع الأسدي الكوفي من ولد عميرة بن حذار بن مرة: حكم العرب وقاضيها في الجاهلية، ويقال له أيضا: حكم بني أسد، وفيه يقول الأعشى: وإذا طلبت المجد أين محلـه فاعمد لبيت ربيعة بن حذار. أو هو حذار ككتاب، وهكذا كان يروي الأصمعي قول الذبياني. يقال: أنا حذيرك منه، أي محذرك منه، أحذركه: قال الأصمعي: لم أسمع هذا الحرف لغير الليث، وكأنه جاء به على لفظ: نذيرك وعذيرك. عن النضر: الحذرية كالهبرية: القطعة الغليظة من الأرض. وقال أبو الخيرة: أعلى الجبل إذا كان صلبا غليظا مستويا فهو حذرية. الحذرية: حرة لبني سليم، وهما حرتان، وهذه إحداهما.

الحذرية: الأرض الخشنة، والأكمة الغليظة، الحذرياء. الحذرية: عفرية الديك، وزنا ومعنى، يقال: نفش الديك حذريته. ج حذارى وحذار. وحذرى، كغلبى صيغة مبنية من الحذر، وهي اسم حكاها سيبويه، ومعناه الباطل، نقله الصغاني. وحذران وحذير، كعثمان وزبير: علمان، وكذلك محذر، كمحدث. والحذاريات، وفي بعض النسخ زيادة: بالضم: القوم الذين يحذرون، أي يخوفون، ولو قال: المنذرون، كما عبر به غيره لكان أحسن. واحذأر الرجل: غضب فاحرنفش وتقبض، وفي بعض النسخ: وتغيظ، والأولى هي الموافقة لما في الأصول. من أسماء الفعل قولك: حذرك زيدا، وحذاريك زيدا، إذا كنت تحذره منه. وحذارك، وحكى اللحياني: حذارك، بكسر الراء. وقيل: معنى التثنية أنه يريد: ليكن منك حذر بعد حذر. وأبو حذر، محركة: كنية الحرباء لتقلبه كثيرا. وأبو محذورة: سمرة بن معير ويقال: أوس بن معير بن لوذان أحد بني جمح، مؤذن النبي صلى الله عليه وسلم، له صحبة ورواية. وعمر بن محمد بن علي بن حيذر بالذال المعجمة: محدث عن أبي الخير بن أبي عمران هكذا ضبطه تلميذه الإمام أبو القاسم بن عساكر في تاريخ دمشق. قال الحافظ: وهو نقطها. قلت: فالعهدة عليه. والمحاذرة والحذار بين اثنين كما هو مقتضى باب المفاعلة. ومما يستدرك عليه: التحذير: التخويف. وفي الكتاب العزيز: وإنا لجميع حاذرون وقرأ: حذرون و حذرون أيضا، بضم الذال، حكاه الأخفش، ومعنى: حاذرون: متأهبون، ومعنى: حذرون: خائفون، وقيل: معدون. وروي عن ابن مسعود أنه قال: مؤدون: ذو أداة من السلاح. وقال الزجاج: الحاذر: المستعد. والحذر: المتيقظ. وقال شمر: الحاذر: المؤدي الشاك في السلاح،وأنشد: وبزة فوق كمـي حـاذر. ونثرة سلبتها عن عامـر. وحربة مثل قدامى الطائر. وقوله تعالى: ويحذركم الله نفسه أي يحذركم إياه. وعن أبي زيد: في العين الحذر، وهو ثقل فيها من قذى يصيبها. وقد حذره الأمر. وتقول: سمعت حذار في عسكرهم، ودعيت نزال بينهم. وسموا محذورا. وكعب بن الحذارية، له صحبة وذكر في حديث لابن رزين العقيلي.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.984 harf
حَذِرَ 1 حَذِرَ ذ , aor. حَذَرَ , inf. n. حَذَرٌ; and ↓ احتذر; (Msb, K;) He was cautious, wary, or vigilant; was on his guard; took care; (K, TA;) was in a state of preparation; (Msb;) was in fear; feared. (TA.) [You say, حَذِرَ مِنْ أَمْرٍ and ↓ احتذر مِنْهُ He was cautious, &c., of a thing, or an event. And حَذِرَ عَلَيْهِ مِنْ كَذَا and ↓ احتذر He was cautious, &c., for him, of such a thing.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR752 harf
حَذِرَ حَذِرَ A ( n. ac. حِذْر 2 , حَذَر 4 ) a. [ Min ], Was on his guard against, was beware of; mistrusted. حَذَّرَ حَذَّرَ II , a. Put on his guard, warned, cautioned. b. Alarmed, frightened. حَاْذَرَ حَاْذَرَ III , a. Avoided, mistrusted one another. b. see V (b) . V, VIII [ Min ], see I (a) . b. Feared, apprehended. حِذْر حِذْر 2 , حَذَر 4 , ( pl. أَحْذَاْر 38 ), a. Care,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.518 harf
حذر حَذِرَ - يَحْذَرُ - حَذَر - حاذِر - حاذِرُوْن - حِذْر - مَحْذُوْر - حَذَّرَ - يُحَذِّرُ حَذِرَ - يَحْذَرُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يستعد ويتهيأ لأمر بتوقع الأسوأ منه، فيدخله في حسبانه: يبني استجابته على توقع الأسوأ من احتمالات التعامل مع موقف أو فعل، وذلك عندما تكون المعلومات عنه غير واضحة وغير ظاهرة ﴿هم العدو فاحذرهم﴾
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler157 mücavir (192 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صوب

    3 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  2. فتن

    3 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

  3. أله

    13 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. ثبي

    1 ortak ayet · Küme küme

  5. خشب

    1 ortak ayet · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir

  6. سلح

    1 ortak ayet · Silahlarınız

  7. سند

    1 ortak ayet · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir

  8. لوذ

    1 ortak ayet · لِوَاذًا mufaale babından mastardır

  9. نفر

    2 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  10. وضع

    2 ortak ayet · Koyar

  11. رجو

    2 ortak ayet · Recv kuyunun çevresi demektir

  12. ودد

    2 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

Geçtiği ayetler(19)

  1. أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

    SakınmakYahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

  2. … تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ إِنَّ …

    SakınmakBinlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

Sîga sayfası: وَيُحَذِّرُكُمُ
Sîga sayfası: فَاحْذَرُوهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحذر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخوف, وجل, رهب, تقي
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Yaklaşan bir tehlikeye karşı duyuları açarak teyakkuza geçme ve savunma tedbiri alma
Çekirdek Özet 2Kötülüğe, cezaya veya gaflet anında gelebilecek saldırıya karşı fiilî ve zihnî hazırlık
Çekirdek Özet 3Pasif korku psikolojisinden sıyrılarak koruyucu donanım ve stratejik uyanıklık geliştirme
Kritik Hata RiskiKökü çaresizce dehşete düşmek ve felç edici içsel korku duymak sanarak somut tedbir ve teyakkuz boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حذKeskinlik, sınır koyma, sert ve keskin biçimde çevirme veya koparma; nitekim حذف eksiltip budamayı, حذق maharetle kesip ayırmayı, حذو ise tam ölçüsünde biçip eşitlemeyi gösterirرÇekirdekteki keskin sınır ve uyanıklık hissine süreklilik, akış ve zihnî teyakkuz boyutu ekleyerek yaklaşan tehdide karşı savunma hattı kurma anlamını pekiştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarTehlikeye karşı bir sınır ve muhafaza alanı çekme, dış etkilere karşı set oluşturma
ذKapı; türetilmiş hareketEşiği ve geçiş noktasını sürekli gözetleme, sızma ihtimalini dikkate alma
رİnsan başıZihnin uyanıklığı, bilincin devrede olması ve tehlikeyi öngörme yetisi
حذرÇitle çevrilen alanı korumak üzere zihnin kapı eşiğinde nöbet tutmasıZihnin yaklaşan zarara karşı duyuları keskinleştirip koruyucu bir savunma düzeni kurması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPürüzlü, çetin ve basıldığında ayak inciten tehlikeli araziden حِذْرِيَة kaçınarak basacağı yeri kollamak; ani bir hücum ihtimaline karşı kalkan ve zırh kuşanarak tetikte beklemek
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-A‘şâ tehlike anındaki uyanıklığı ve toplanan orduyu şu mısra ile tasvir eder: قوم بيوتهم أمن لجارهم / يوما إذا ضمت المحذورة الفزعا
Erken Arapça kullanımMızrakların hücumundan sakınmak ve uyanık bulunmak üzere haykırılan savaş nidası: حَذارِ من أرماحنا حَذارِ

Kaynak Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حذر kökü, duyu organlarının azami açıklığıyla bir tehlikeyi önceden sezme, sakınma, korunma zırhına bürünme ve teyakkuzda bulunma semantik çekirdeğine dayanır. Arapça kökteki ح ve ذ ses birleşimi, İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle korunmamış; kökün teyakkuz ve basiret boyutu İbranicede זהר (zâhar: aydınlanmak, uyarılmak, sakınmak) kökü ile fonetik ve semantik akrabalık gösterirken, gözetleme ve kalkan edinme yönü Aramice ve Süryanice حور / حزر biçimlerinde göz ucuyla dikkatlice bakma ve tedbir alma zemininde hissedilir. Güney Sami (Arapça) kolunda kök, hem psikolojik uyanıklık ve korku ile karışık basireti hem de somut savunma zırhını ve teçhizatını içine alan çift yönlü bir gelişim göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحذر kökünün teyakkuz ve kalkan donanımıZihnin uyanık tutulması ve kalkan, silah gibi koruyucu nesneler kuşanılması tek bir koruma matrisinde birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice זהר ve Aramice teyakkuz kökleriUyarılma, dikkat kesilme ve zarar verici unsurdan geri çekilme ortak semantik paydasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış çeperde doğrulanmış düzenli fonetik soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Mekâyîsü’l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حذرAnlamlıSakınmak, teyakkuzda olmakTehlikeye karşı duyuları açarak somut tedbir almakHedef kök; Kur'an'da geçer
حرذAnlamlıÇölde bir kertenkele cinsi, yere yapışıp kalmaBir tehlike karşısında kımıldamadan yere sığınma hâliKur'an'da geçmez
ذحرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişin kullanımda olmadığı kaydedilmiştirMühmel kök
ذرحAnlamlıZehirli küçük böcek, serpmekYiyeceğe zehir karıştırmak veya tozu havaya saçmakKur'an'da geçmez
رحذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonetiğinde bu ses dizilimiyle kök türetilmemiştirMühmel kök
رذحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonetiğinde bu ses dizilimiyle kök türetilmemiştirMühmel kök

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حذرMerkezTehlikeye karşı uyanıklık ve fiilî tedbirSebeplere sarılarak ve kalkan kuşanarak tetikte olmayı ifade ederHem içsel teyakkuz hem dışsal donanımdır
خوفKomşuGenel korku ve ürpertiBir zararın gelebileceği ihtimalinden kaynaklanan saf duygusal tedirginliktirHarekete geçmekten ziyade kalbî sarsıntıdır
وجلKomşuAni ürperme ve sarsılmaBeklenmedik bir heybet veya baskın karşısında yüreğin titremesidirDonanımdan ziyade anlık fizyolojik tepkidir
رهبKomşuSürekli saygı ve çekinmeBüyüklük karşısında duyulan ve süreklilik arz eden derin endişedirZihinsel tedbirden ziyade tazim kökenlidir
تقيKomşuKorunma ve takvaİki şey arasına engel koyarak cezadan korunmaktırAhlaki ve ilahi emirlere uyumla kalkan edinmedir
أمنZıtGüvende olma, korkusuzlukTehdit algısının ortadan kalkması ve zihnin sükûnete kavuşmasıdırTeyakkuz ve savunma ihtiyacının bulunmadığı hâldir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحذرTeyakkuz, sakınma, tedbir donanımıTehlikeyi fark edip kalkan kuşanarak korunma hâlidirKesin
LatinceCautio, cavereİhtiyat, sakınma, tedbir almaHukuki ve fiilî tedbiri içerir; zırh veya silah donanımı imgesini tam vermezGüçlü
İngilizceCaution, vigilance, precautionUyanıklık, önlem alma, teyakkuzTehlikeyi önceden sezme ve savunma hazırlığını karşılar; duygu ile eylemi birleştirirKesin
AlmancaVorsicht, Wachsamkeitİhtiyat, uyanıklık, sakınmaÖnceden görme ve tetikte bekleme yönünü karşılarGüçlü
FransızcaPrécaution, vigilanceÖnlem, uyanıklıkZararı önceden kestirip hazırlıklı olma durumunu kapsarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حِذْر / خُذُوا حِذْرَكُمْSavunma donanımı, kalkan ve silahAskerî tedbir, düşman baskınına karşı kalkan ve teçhizat kuşanma bağlamı (Nisâ 4:71, Nisâ 4:102)
يَحْذَرُ / يَحْذَرُونَAhiret azabından veya ifşa olmaktan çekinmeKalbî ve ahlaki teyakkuz, münafıkların sırlarının açığa çıkmasından korkması ve müminin ahiret endişesi (Tevbe 9:64, Zümer 39:9)
حَاذِرُونَ / حَذِرُونَSavaşa hazır, teçhizatlı ve uyanık orduDüşman tehdidine karşı silahlanmış, tetikte bekleyen topluluk (Şuarâ 26:56)
يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُAllah'ın kullarını azabına karşı uyarmasıİlahi tehdit ve kulların sorumluluk bilincine çağrılması (Âl-i İmrân 3:28, Âl-i İmrân 3:30)
حَذَرَ الْمَوْتِÖlüm korkusuyla kaçış ve sakınışGök gürültüsünden veya savaştan kaçarken ölümden korunma refleksi (Bakara 2:19, Bakara 2:243)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKader ve tedbir ilişkisiTedbirin (hizr) kaderi değiştirip değiştiremeyeceği, kulun iradesi ve sorumluluk sınırıSebeplere riayet ile takdire teslimiyet arasındaki ontolojik denge
FıkıhSavaş hukuku ve savunmaDüşmana karşı kalkan, silah edinme ve namazda dahi tedbiri elden bırakmama vecibesiBedensel ve stratejik korunma vasıtalarını kuşanmanın farziyeti
Tefsirحاذرون ve حذرون kıraatleriFiravun kavminin hem korku içinde olduğunu hem de tam teçhizatlı silahlandığını izahPsikolojik ürperti ile fiilî askerî hazırlığın ayrıştırılması
HadisTehlikelerden korunma adabıVeba bulunan yerden kaçmama, tedbir alma ve fitnelerden sakınma ilkeleriGafletin zıddı olarak basiretli ve uyanık yaşama ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTakva ve ilahi sorumlulukTeyakkuz haliGünaha ve azaba karşı kalkan edinmeDindarlık sadece temenni değil, nefse ve saptırıcı unsurlara karşı zihnî bir kalkan kuşanmaktırKesin
İlmiMetodoloji ve eleştirel düşünceŞüphe ve tahkikBilgiye sızabilecek yanılgı ve safsataları engellemeZihnin verileri sorgusuz kabul etmeyip süzgeçten geçirmesi ve metodik uyanıklığıdırGüçlü
SiyasiKamu güvenliği ve savunmaErken uyarı ve istihbaratDış tehditlere ve iç fitnelere karşı önleyici tedbir geliştirmeDevletin zafiyet anı yaşamamak için savunma mekanizmalarını daima hazır tutmasıdırKesin
İktisadiRisk yönetimi ve rezervKriz kalkanıPiyasa dalgalanmalarına ve iflas riskine karşı sermayeyi korumaBeklenmedik darbelere karşı ihtiyat akçesi ve sigorta tedbirleri oluşturulmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHata tespit ve koruma protokolü (error-checking / fault tolerance)Sistemde bir sızıntı veya veri bozulması gerçekleşmeden önce eşik değerlerin sürekli taranması ve güvenlik duvarının devrede olmasıGüçlü
Beşeri bilimlerRisk analizi ve savunmacı teyakkuz (proactive defense)Bireyin ve toplumun maruz kalabileceği krizleri öngörerek savunma mekanizmalarını kurması ve zafiyet üretmemesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca ürkmek, çekinmek ve köşeye sinmek gibi edilgen bir iç korkuya indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece zihnî bir sakınma değil; bizzat kalkan, zırh, teçhizat ve stratejik savunma tertibatı alarak düşmana karşı koyma eylemidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüminlerin tedbir almayı terk edip pasif tevekküle kayması veya tehlike karşısında hazırlıksız kalarak mağlup olması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insanı pasif korkulara hapsolmuş bir varlık olarak değil, tehlikeyi hesaplayıp donanım kuşanan basiretli bir özne olarak inşa ettiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Savaş ve güvenlik emirlerinin verildiği ayetlerde (Nisâ 4:71, 4:102), münafıkların deşifre olma psikolojisinde (Tevbe 9:64) ve Allah'ın zatından sakındırdığı uyarılarda (Âl-i İmrân 3:28)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tedbiri kaderin zıddı gören kaderci yaklaşımı ve tehlike anında kalkan veya silah edinmeyi tevekküle aykırı sayan zihniyeti kökten tashih eder

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYaklaşan tehlikeye karşı kalkan kuşanmak, zırh giymek ve zemin pürüzlerini gözeterek tetikte yürümek.
  • Soyut anlamZihnin duyuları tam kapasite açarak tehditleri önceden sezmesi, koruyucu zihinsel ve ahlaki tedbir geliştirmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin zafiyet noktalarını önceden kapatmak üzere oluşturulan aktif koruma ve erken uyarı mekanizması.
  • LaTeX modeliH=U×(T+K)
  • LaTeX açıklamasıFormülde H sakınma ve teyakkuz durumunu (حذر), U tehlikeye karşı zihnî uyanıklık ve farkındalık katsayısını, T öngörülen tehdit potansiyelini, K ise kuşanılan fiilî donanım ve kalkan faktörünü temsil eder. Zihnî uyanıklık (U) sıfır olduğunda, fiilî donanım bulunsa dahi gerçek bir koruma (H) hasıl olmaz; kökün kemali zihnî teyakkuz ile somut tedbirin çarpımından doğar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح