حصل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ص-ل1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حصلصدروَحُصِّلَ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

حصل

ح - ص - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Hasal : Buğday başağından ayrılmış buğday yığını demektir. Hasl elde etmek manasına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hasal : Buğday başağından ayrılmış buğday yığını demektir. Hasl elde etmek manasına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.215 harf
باب الحاء والصاد واللام معهما ح ص ل، ص ل ح، ل ح ص، ص ح ل مستعملات حصل: حَصَلَ يحصُل حُصُولاً: أي بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ من حِسابٍ أو عَمَلٍ ونحوه فهو حاصل. والتحصيلُ: تَمييز ما يحصُل. والأسمُ: الحَصليةُ، قال لبيد: وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل ويُرَوى: إذا كُشِّفَت عند الإِله. وحَوْصَلةُ الطائر: معرُوف. والحَوْصلةُ: طَيْرٌ أعظَمُ من طَيْر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR446 harf
حَصَّلْتُ الشيء تَحْصيلاً. وحاصِلُ الشيء ومَحْصوله: بقيَّته. والحصائِلُ: البقايا، الواحدة حَصيلةٌ. والمُحَصِّلَةُ: المرأةُ التي تُحَصِّلُ تراب المعدِن. وتَحْصيلُ الكلام: ردُّه إلى محصوله. والحصيلُ: نبتٌ. وقد حصِلَ الفرسُ حَصَلاً، إذا اشتكى بطنَه من أكل تُراب النبت. والحَصَلُ أيضاً: البلحُ قبل أن يشتدّ وتظهر ثَفاريقُه، الواحدة حَصَلَةٌ. وقد أحْصَل النخلُ. والحُصالَةُ بالضم: ما يَبقى في الأنْدَرِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.986 harf
ح ص ل حصل ، لحص ، صلح ، صحل : مستعملة . حصل : قال الليث : تقول : حَصَلَ الشيءُ يحصلُ حُصولاً ، قال : والحاصِل من كل شيءٍ : ما بقي وثبَتَ وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوِها . والتحصيل : تمييز ما يَحصُل ، والاسم الحَصِيلَةُ . وقال لبيد : وكل امرىءٍ يَوْماً سَيُعْلم سَعْيُه إذا حُصِّلت عند الإله الحصائِلُ وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( ? لْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِى ? لصُّدُورِ ) (
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf
(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال استحصَفَ على بني فلانٍ الزّمانُ، إذا اشتدّ. وفرْجٌ مستحصِفٌ. وقال: وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2]) والحَصَف: بَثْر صِغارٌ يَستحصِف لها الجِلْد. (حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال: ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3]) فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه. والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال: * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) * السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة. ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5]) (حصم) الحاء والصاد والميم أصلٌ قليل الكَلِم، إلاّ أنه تكسُّر في الشيء، يقال: انحصم العود، إذا انكسر. قال ابن مُقْبل: وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6]) ومما اشتقّ منه حُصام([7]) الدّابة، وهو رُدَامه. والقياس قريب. (حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال: فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8]) وقال حسّان في الحَصان: حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9]) والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل. (حصو/ي) الحاء والصاد والحرف المعتل ثلاثة أصول: الأول المنع، والثاني العَدُّ والإطاقة، والثالث شيءٌ من أجزاء الأرض. فالأوَّل الحصو. قال الشيبانيّ: هو المنع؛ يقال حصوته أي منعته. قال: ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10]) والأصل الثاني: أحصيت الشيءَ، إذا عَدَدْته وأطْقته. قال الله تعالى: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. وقال تعالى: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6]. والأصل الثالث: الحصى، وهو معروف. يقال أرضٌ مَحْصاةٌ، إذا كانت ذاتَ حصَى. وقد قيل حَصِيتْ تَحْصَى. ومما اشتقّ منه الحصاة؛ يقال ما له حصاةٌ، أي ما له عقل. وهو من هذا؛ لأن في الحصى قوةً وشدّة. والحصاة: العقل، لأنّ به تماسُكَ الرّجل وقوّة نفسه. قال: وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11]) ويقال لكلِّ قطعةٍ من المسك حَصَاة؛ فهذا تشبيهٌ لا قياس. وإذا هُمِز فأصْله تجمُّع الشيء؛ يقال أحصأتُ الرّجلَ، إذا أروَيته من الماء، وحَصِئَ هو. ويقال حَصأ الصبيُّ من اللبن، إذا ارتضَعَ حتى تمتلئَ مَعِدته، وكذلك الجَدْي. (حصب) الحاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من أجزاء الأرض، ثم يشتقّ منه، وهو الحصباء، وذلك جنسٌ من الحَصَى. ويقال حَصَبْتُ الرّجلَ بالحَصبَاء. وريحٌ حاصب، إذا أتَتْ بالغُبار. فأمّا الحَصْبَةُ فَبثْرةٌ تخرج بالجَسدِ، وهو مشبَّه بالحَصْباء. فأمَّا المُحَصَّب بمِنىً فهو موضع الجِمار. قال ذو الرمة: أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12]) يريد نفر اليمانينَ حين ينْصرفون. والهديل هاهنا: أصوات الحمام. أراد أنّها ذَكَرت الطير في أهلها فحنّت إليها. ومن الباب الإحصاب: أن يُثِير الإنسانُ الحصَى في عَدْوِه. ويقال أرض مَحْصَبَةٌ، ذاتُ حَصْباء. فأمّا قولُهم حَصَّب القوم عن صاحبهم *يُحَصِّبون، فذلك تَوَلِّيهِمْ عنه مسرِعين كالحاصب، وهي الريح الشديدة. فهذا محمولٌ على الباب. ويقال إنّ الحصِبَ من الألبان الذي لا يُخرِج زُبدَه، فذلك من الباب أيضاً؛ لأنه كأنه من بَرْده يشتدّ حتى يصير كالحصباء فلا يُخرج زُبْداً([13]). (حصد) الحاء والصاد والدال أصلان: [أحدهما] قطْع الشيء، والآخر إحكامه. وهما متفاوتان. فالأول حصدتُ الزّرعَ وغيرَه حَصْدا. وهذا زمَنُ الحَصاد والحِصاد. وفي الحديث: "وهَلْ يكُبُّ الناسَ على مَناخِرِهم في النار إلا حصائدُ ألسنتهم". فإن الحصائد جمع حَصِيدة، وهو كلُّ شيءٍ قيل في الناس باللِّسان وقُطِع به عليهم. ويقال حَصَدْتُ واحتصَدْت، والرجل محتصِد. قال: إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14]) والأصل الآخر قولهم حَبْلٌ مُحْصَدٌ، أي مُمَرٌّ مفتول. ومن الباب شجرةٌ حَصْداء، أي كثيرة الورق؛ ودِرْع حصداء: مُحْكَمة؛ واستحصدَ القومُ، إذا اجتَمَعوا. (حصر) الحاء والصاد والراء أصلٌ واحد، وهو الجمع والحَبْس والمنع. قال أبو عمرو: الحَصِير الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: الحصير ما بين العِرْق الذي يظهر في جنب البعير والفَرَس معترضاً، فما فوقه إلى منقطع الجنب فهو الحصير. وأيَّ ذلك [كان] فهو من الذي ذكرناه من الجَمْع، لأنّه مجمع الأضلاع. والحَِصر: العَيُّ، كأنَّ الكلام حُبِس عنه ومُنِع منه. والحَصَر: ضِيقُ الصَّدْر. ومن الباب([15]) الحُصْر، وهو اعتقال البَطْن؛ يقال منه حُصِر وأُحْصِر. والناقة الحَصُور، وهي الضيِّقة الإحليل؛ والقياس واحد. فأمَّا الإحصار فأن يُحْصَرَ الحاجُّ عن البيت بمرضٍ([16]) أو نحوه. وناسٌ يقولون: حَصَره المرض وأحصره العدُوّ. وروى أبو عبيدٍ عن أبي عمرو: حَصَرَني الشيء وأحصرني، إذا حبَسني، وذكر قول ابنِ ميّادة: وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17]) والكلام في حَصَره وأحصره، مشتبهٌ عندي غايةَ الاشتباه؛ لأنّ ناساً يجمعون بينهما وآخرون يَفْرِقون، وليس فَرْقُ مَنْ فَرَقَ بينَ ذلك ولا جَمْعُ مَن جمعَ ناقضاً القياسَ الذي ذكرناه، بل الأمرُ كلُّه دالٌّ على الحبْس. ومن الباب الحَصُور الذي لا يأتي النِّساء؛ فقال قوم: هو فَعول بمعنى مفعول، كأنّه حَصِر أي حُبِس. وقال آخرون: هو الذي يأبَى النساء([18]) كأنّه أحجَمَ هو عنهنَّ، كما يقال رجل حَصُورٌ، إذا حَبَس رِفدَه ولم يُخْرِجْ ما يخرجه النّدامَى. قال الأخطل: وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19]) ومن الباب الحَصِر بالسِّرّ، وهو الكتوم له. قال جرير: ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20]) والحصير في قولـه عز وجل: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]، وهو المحْبِس. والحصير في قول لبيد: * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) * هو الملك. والحصَار: وِسادةٌ تحشَى وتجعل لقادمة الرَّحْل؛ يقال احتَصَرْت البعير احتصارا([22]).

---------------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان الأعشى 27 واللسان (حصف). وفي الديوان: "إلى مخضرة". ([2]) للنابغة الذبياني في ديوانه 32، والبيت ملفق من بيتين وهما: وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمدوإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد([3]) البيت لعمرو بن قعاس المرادي، كما في الخزانة (1: 459) وكتاب سيبويه (1: 359). وأنشده في اللسان (حصل) بدون نسبة. وفي "رجل" أوجه الإعراب الثلاثة. ([4]) الثفاريق: جمع ثفروق، بضم الثاء المثلثة، وهو قمع البسرة والتمرة. وفي الأصل واللسان: "تغاريقه"، تحريف. وفي المخصص (11: 121): "إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل". ([5]) استشهد به في اللسان والمخصص على تسكين الصاد للضرورة، وأنشده كذلك في اللسان (سدا). ([6]) البيت في اللسان (حصم). ([7]) هذا اللفظ مما لم يرد في المعاجم المتداولة. والدابة، يذكر ويؤنث. ([8]) نسب في الحماسة بشرح المرزوقي 208 إلى إياس بن قبيصة الطائي. ([9]) ديوان حسان 324 واللسان (حصن، رزن). يقوله في شأن أم المؤمنين عائشة. ([10]) لبشير الفريري، كما في اللسان (حصى). ([11]) لكعب بن سعد الغنوي، كما في اللسان (حصى). ونبه الأزهري إلى طرفة، وهو في ديوانه ص52. ([12]) ديوان ذي الرمة 345 واللسان (هدل). ([13]) لم يذكر "الحصب" في اللسان. وفي القاموس: "وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده". ([14]) للطرماح في ديوانه 113 واللسان (خوم). وكلمة "مثل" ساقطة من الأصل. وإثباتها مما سيأتي في (خام 237) واللسان. وفي الديوان: إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده([15]) في الأصل: "وهو من الباب". ([16]) في الأصل: "عرض"، صوابه من المجمل. ([17]) البيت في المجمل واللسان (شغل). ([18]) في الأصل: "يأتي النساء". ([19]) ديوان الأخطل 116 واللسان (6: 2، 51). ([20]) ديوان جرير 578 واللسان (حصر)، وورد محرفا في اللسان. ([21]) البيت بتمامه كما في ديوان لبيد 29: ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام([22]) وكذلك يقال حصره وأحصره.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR359 harf
- التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن. قال الله تعالى: ﴿وحصل ما في الصدور﴾ [العاديات/10]، أي: أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه، أو كإظهار الحاصل من الحساب، وقيل للحثالة: الحصيل، وحصل الفرس: إذا اشتكى بطنه عن أكله (في المجمل 1/237، وحصل الفراس: إذا اشتكى بطنه من أكل التراب)، وحوصلة الطير: ما يحصل فيه الغذاء.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.060 harf
ح ص ل حصـل لـه كـذا حصـولاً‏.‏ وحصـل عليـه مـن حقـي كـذا أي بقـي‏.‏ وما حصل في يدي شيء منه أي ما رجع‏.‏ وما حصلت منه على شيء‏.‏ ومضى الكرام فحصلت بعدهم على ناس لئام‏.‏ وهذا حاصل المال أي باقيه بعد الحساب وهذا محصول كلامه ومحصول مراده وفيه وجهان‏:‏ أحدهما أن يكون مصدراً كالمعقول والمجلود وضع موضع الفاعل كما وضع صوم وفطر موضع صائم ومفطر‏.‏ والثاني أن يقال‏:‏ حصله بمعنى حصله من قول العباس بن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.197 harf
الحاصِل من كل شيء: ما بَقِي وثَبَتَ وذَهَب ما سواه، يكون من الحِساب والأَعمال ونحوها؛ حَصَل الشيءُ يَحْصُل حُصُولاً. والتحصيل: تمييز ما يَحْصُل، والاسم الحَصِيلة؛ قال لبيد: وكُلُّ امرئ يوماً سَيُعْلَم سعيُه، إِذا حُصِّلت عند الإِله الحَصائِل والحَصائل: البَقايا، الواحدة حَصِيلة. وقد حَصَّلْتُ الشيء تحصيلاً. وحاصِلُ الشيءِ ومَحْصُوله: بَقِيَّتُه. وقال الفراء في قوله تعالى: وحُصِّل ما في الصدور؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR212 harf
* ح ص ل * * حَصَّلَ * الشيء * تَحْصِيلا * و * حاصِلُ * الشيء و * مَحْصُولُه * بقيّته و * تحصِيلُ * الكلام رده إلى محصوله و * الحَوْصَلَةُ * واحدة * حواصِلِ * الطير وقد * حَوْصَلَ * أي ملأَ حوصلته يقال حوصلي وطيري
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.773 harf
الحاصل من كل شيء: ما بقى وثبت وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوهما، كما في المحكم، وفي التهذيب: ونحوه. حصل يحصل حصولا ومحصولا وهو أحد المصادر التي جاءت علي مفعول، كالمعقول والميسور والمعسور. والتحصيل: تمييز ما يحصل. وقال الراغب: التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن، قال الله تعالى: وحصل ما في الصدور أي أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.490 harf
حَصَلَ 1 حَصَلَ حصل , (Msb, K, &c.,) aor. حَصُلَ , (TA,) inf. n. حُصُولٌ (Msb, K, &c.) and مَحْصُولٌ, (K,) like مَعْقُرلٌ and مَعْسُورٌ and مَيْسُورٌ, (TA,) [It was, or became, produced, educed, extracted, taken forth, or fetched out; as gold or silver from the stone of the mine, and the kernel from the shell, and wheat from the straw: (see 2:)] it came out, it became apparent: (KL:) it was, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.046 harf
حَصَلَ حَصَلَ U ( n. ac. حُصُوْل 27 ), a. Was left over, remained; resulted. b. Happened, took place, befell. c. Was obtained, was realized ( profit ). d. [ 'Ala ], Recovered ( a debt ). حَصِلَ حَصِلَ A ( n. ac. حَصَل 4 ), a. Had the gravel. حَصَّلَ حَصَّلَ II , a. Obtained, acquired. b. Summed up, recapitulated. أَحْصَلَ أَحْصَلَ IV , a. Produced, bore unripe dates. تَحَصَّلَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.719 harf
حصل حَصَلَ - يَحْصُلُ - حَصَّلَ - يُحَصِّل ، حُصِّل - يُحَصَّلُ حَصَلَ - يَحْصُلُ + شيء أو أمر + من شيء أو أمر: يخرج وينتج الهام والأفضل منه وينفصل ويتميز عن الباقي: تخرج وتظهر وتبين زبدته وخلاصته: تخرج الثمرة والنتيحة والجزء الأهم فتيين وتصبح مميزة وجاهزة للتعامل معها دون غيرها من بين باقي محتويات الشيء أو الأمر: بقترب من معنى لفظ "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدر

    1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ

    Ve özü çıkarıldıGöğüslerde bulunanların derlenip toparlanacağını?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحصل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجمع, ميز, خلص
Zıt Kökبدد
Çekirdek Özet 1Maden cevherini topraktan, daneyi kabuk ve samandan ayıklayıp geriye kalıcı ve somut özü bırakmak
Çekirdek Özet 2İnsanın iç dünyasında gizlenen niyet, duygu ve yönelişlerin kabuğundan soyularak nihai bir bakiye halinde açığa çıkarılması
Çekirdek Özet 3Bir sürecin, hesabın veya ameliyatın sonunda posanın atılıp asıl verimin, net sonucun ve kalıcı cevherin tespiti
Kritik Hata RiskiKökü basitçe nötr bir meydana gelme veya salt toplama sayıp içteki özün kabuktan ayrıştırılması boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حصSıkıştırma, kuşatma, sınırlandırarak ayırma ve katı bir kalıntı bırakma; bu kök حصد biçiminde ekinin biçilip toplanmasında, حصر biçiminde kuşatıp daraltmada, حصن biçiminde korunaklı alana kapatmada ve حصحص biçiminde gerçeğin perdesinden sıyrılıp açığa çıkmasında görülür.لAyıklanıp ayrıştırılan unsurun bir hedefe bağlanarak kalıcı bir ürün, bakiye veya hasıla niteliği kazanması ve toplanıp sabitlenmesi.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaNesneyi dış çevresinden tecrit etme, sınır çekerek koruma altına alma ve ayrıştırma hamlesini başlatır.
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSınırlandırılan şeyin içindeki özü yakalama, sıkıştırma ve posasından çekip çıkarma kuvvetini temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaAçığa çıkarılan özü belirli bir yerde toplama, sabit bir hedefe ulaştırma ve nihai bir sonuç olarak bağlama hareketini tamamlar.
حصلBir bütünü çitle çevirip sınırlandırarak (ح), içerisindeki saklı unsuru sıkıştırıp çekip çıkarmak (ص) ve elde edilen kalıcı özü derleyip bir sonuca bağlamak (ل).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMaden taşının kırılarak altın ve gümüşün taştan ve topraktan ayrıştırılması; harman yerinde buğdayın saman ve kabuktan ayıklanıp saf tane olarak toplanması; kuşun yediklerini kursağında biriktirmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında amellerin ilahi huzurda özlerine ayrıştırılmasını bu kökle tasvir eder: وكل امرئ يوما سيعلم سعيه / إذا حصلت عند الإله الحصائل
Erken Arapça kullanımBir hesap veya işlem sonrasında fazlalıkların düşülüp elde kalan net miktarı ifade etmek için kullanılır (حاصل الشيء); ayrıca atın otla birlikte toprak yutması sonucu toprağın midesinde tortulaşıp kalması hastalığına (حصل الفرس) denir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça حصل kökü, merkezi Sami dillerinde ayrıştırma, kabuktan çıkarma, ürün elde etme ve tortunun çökelerek kalması semantik alanında şekillenir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilimi sınırlı veya ikincil kullanımlarda görülürken, kökün taşıdığı çekirdek anlam ziraat ve madencilik terimleriyle, özellikle tahılın harmanlanması ve cevherin ayrıştırılması eylemleriyle örtüşür. İkili حص tabanı genel Sami dairesinde sertleşme, çakıl/taş gibi katı cisimlerin ayrışması ve sınırlandırma anlamlarını muhafaza eder; Arapçada son harf olan lâm ile zenginleşerek elde edilen saf neticenin, kalıntının veya hasılanın toplanması anlamında özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, bir sürecin yıpratıcı ve ayıklayıcı evrelerinden sonra geriye kalan en dayanıklı ve saf unsuru belirtir.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحص ikili çekirdeğinden türemeSıkıştırma ve sınırlama tabanına bağlama ve sabitleme işlevinin eklenmesiyle özün ayrıştırılması anlamı doğmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Orta Sami ziraat/maden kelimeleriDanenin samandan, cevherin taştan ayrılması ve dipte bakiye kalmasıyla ilişkili semantik paylaşım.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök akrabalıklarıToplama, ayıklama ve depolama fiilleriyle örtüşen ilksel tabanlar.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حصلAnlamlıÖzün ayrıştırılıp toplanmasıPosadan arındırılan kalıcı neticenin meydana çıkması.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حلصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır.Kur'an'da geçmez.
صحلAnlamlıSeste pürüz ve kısıklıkSes tellerinin daralması veya zorlanmasıyla boğuk ses çıkması.Fonetik daralma; Kur'an'da geçmez.
صلحAnlamlıDüzgün, uygun ve yararlı olmaBozulmanın giderilip bir şeyin fıtratına ve amacına uygun hale gelmesi.Kalb ve ortak ıslah alanı; Kur'an'da geçer.
لحصAnlamlıDarlaşma ve sıkışmaMekânın veya durumun insanı sıkıştırıp hapsetmesi.Sıkışma çekirdeği; Kur'an'da geçmez.
لصحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde kaydı bulunmayan terkip.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حصلMerkezÖzü çıkarma ve sabitlemeAyıklama sürecinden sonra geriye kalan saf ve kalıcı bakiyeyi ifade eder.Kabuk ve posadan ayrışan nihai cevherdir.
جمعKomşuBir araya getirmeDağınık parçaları nitelik ayrımı yapmaksızın bir yere yığmaktır.Ayıklama ve arındırma şartı içermez.
ميزKomşuAyırt etme ve tasnifİyiyi kötüden, parçaları birbirinden ayırıp sınıflara koymaktır.Ayrıştırmaya odaklanır; bakiye olarak toplamayı şart koşmaz.
خلصKomşuSaflaşma ve kurtulmaKarışımlardan büsbütün sıyrılarak katışıksız hale gelmektir.Karışımdan kurtulma haline odaklanır.
بددZıtDağıtma ve telef etmeBir arada bulunanı parçalayarak saçmak ve yok etmektir.Hasıl olanın toplanıp kalmasının tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحصلBir şeyin özünün çıkması ve sabit kalmasıKabuğun gidip cevherin açığa çıkması ve toplanması.Kesin
Latinceresultare, extrahereSonuç olarak ortaya çıkmak, özünü çekip çıkarmakresultare geri sıçrayan neticeyi, extrahere ise maden veya posadan özü çekmeyi karşılar.Güçlü
İngilizceyield, extract, realizeHasıla vermek, özünü çıkarmak, gerçekleşmekyield ürün ve netice boyutunu, extract ise kabuktan ayıklama fiilini karşılar.Güçlü
Almancaerbringen, kristallisierenSonuç vermek, ayrışıp billurlaşmakSürecin sonunda katı ve net bir sonucun ortaya çıkışını verir.Güçlü
Fransızcarésulter, récolterNeticelenmek, hasat etmekHasadın toplanması ve bir işlemden çıkan net bakiye vurgulanır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُصِّلَ (Edilgen mazi fiil)Göğüslerde gizlenen niyetlerin, sırların ve amellerin özünün kabuğundan ayıklanıp net bir bakiye halinde ortaya serilmesiAhirette insanın iç dünyasının bütünüyle tasnif edilip hakikatinin apaçık kılınması bağlamı; Âdiyat 100:10.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBilgi teorisi ve fiil teorisiZaten var olan veya gerçekleşmiş bir şeyin yeniden meydana getirilmeye çalışılmasının imkânsızlığı (tahsîlü’l-hâsıl).Bir durumun kesinleşmiş, sabit bir varlık kazanması.
FıkıhZekat, vergi ve gelir hukukuZekat ve vergilerin görevlilerce toplanması, maldan elde edilen net kâr ve gelirin (hasılat) tespiti.Ayrıştırılmış net kazancın tahsil edilmesi.
TefsirÂdiyat Suresi 10. ayetKalplerdeki iman, nifak, niyet ve yönelişlerin dış görünüşten sıyrılarak somut bir biçimde ayrıştırılması.Niyetlerin kabuğundan çıkarılıp amellerin özüyle tartılması.
Hadisİlim ve amel neticesiİlim öğrenme ameliyesi (tahsîlü'l-ilm) ve amellerin kalpte bıraktığı nihai izin belirlenmesi.Çaba sonucu elde edilen kalıcı kazanım.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi yargı ve niyet muhasebesiİhlasın nifaktan ayrışmasıHakiki dinî değerin ortaya çıkarılmasıAmellerin dış kabuğu değil, kalpte biriken niyet ve nifak posasının elenip saf cevherin kalması.Kesin
İlmiAkıl yürütme ve araştırmaÇıkarım ve hülasaBilginin neticeye kavuşturulmasıDağınık verilerin elenerek hipotezden kesin ve kalıcı bir bilginin (tahsil) elde edilmesi.Güçlü
SiyasiYönetim ve denetimHesap verebilirlikİcraatların nihai çıktısının tespitiSiyasi söylemlerin ve vaatlerin elenip toplumun elinde kalan somut icraat bakiye ve sonuçlarının görülmesi.Güçlü
İktisadiÜretim ve maliyeHasılat ve net kârGiderler düşüldükten sonraki net değerHam maddeden veya üretim maliyetinden sonra elde kalan saf kâr, rekolte ve toplanan gelir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEkstraksiyon ve net bakiye (kristalizasyon)Kimyada bir karışımın çözücüler vasıtasıyla posasından ayrılarak saf bileşenin çöktürülmesi veya matematikte sadeleştirmelerden sonra kalan net bakiye.Güçlü
Beşeri bilimlerNiyet tahlili ve içerik analiziPsikoloji ve sosyolojide bireyin veya toplumun dışsal savunma mekanizmaları elendiğinde dipte yatan temel dürtü ve saiklerin ortaya çıkarılması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Türkçedeki 'hasıl olmak' (ortaya çıkmak, meydana gelmek) veya sadece 'tahsil etmek' (para toplamak) kalıplarına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamBir madenin veya danenin tabi tutulduğu tasfiye gibi, insanın bütün varlığının elenip içindeki niyet ve sırların ayrıştırılarak net bir ürün halinde meydana konması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdiyat Suresi 10. ayetteki eylemi sıradan bir 'içindekilerin bilinmesi' veya 'ortaya saçılması' sanmak; oysa ayet cerrahi veya kimyasal bir arındırma gibi özü kabuktan ayıran ilahi bir tasnifi anlatır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahiret tasavvurunda insanın sadece zahiri amelleriyle değil, bu amelleri doğuran göğüsteki saklı niyetlerin saflık derecesiyle hesaba çekileceğini en somut metaforla bildirdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği, kabirlerin deşilmesi ve kalplerin yoklanmasını konu edinen hesap ve kıyamet ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadet ve amellerin şekli çokluğunun yeterli olduğu zannını yıkar; hesaba konu olan asıl şeyin amelin posası değil, geriye kalan ihlas ve niyet cevheri olduğunu öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMaden cevherini topraktan, daneyi kabuğundan ayıklayıp geriye kalıcı ve toplanmış bir öz bırakma eylemi.
  • Soyut anlamBir süreçten veya hesaplaşmadan sonra bütün dış unsurların elenmesiyle hakiki niyetin, mahiyetin ve sonucun billurlaşması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki brüt girdilerin işlenerek net çıktıya, kalıcı hasılaya ve nihai değere dönüştürülme mekanizması.
  • LaTeX modeliY=Φ(X∖P)
  • LaTeX açıklamasıFormülde X insanın iç dünyasında taşıdığı tüm ameller, duygular ve fiiller bütününü; P bu bütüne karışmış olan geçici hevesleri, gösterişi, bahaneleri ve dış kabuğu (posayı); ∖ küme farkı işlemini yani ayıklama ve tecrit sürecini; Φ ilahi tasfiye ve açığa çıkarma operatörünü; Y ise kabuktan ayrıştırılmış, toplanmış ve ilahi huzurda sabit kalmış nihai hasılayı temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح